Bijlage 1. Actieprogramma Economie Alkmaar
Tekst van het document
51
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Economische Agenda Noord-Holland Noord 2024-2040 Afgelopen jaar is de Economische Agenda Noord-Holland Noord 2024- 2040 opgesteld. Hierin staan drie economische hoofdambities centraal: • Agri & Food – innovatief cluster van groot belang voor duurzame voedselvoorziening dat samenkomt in Greenport NHN • Water – beeldbepalende rol van het water in zowel sterk ontwikkelde en innovatieve maritieme sector als ook in het waterbeheer met de Port of Den Helder als centrum • Energie – broedplaats voor innovaties in hernieuwbare energie met een regionale voortrekkersrol in de nieuwe waterstofeconomie. Specifiek is het Energy Innovation Park (op Boekelermeer in Alkmaar) de locatie voor duurzame gas gerelateerde innovaties. Het ook op Boekelermeer gevestigde InVesta is het expertisecentrum voor groene moleculen en op het terrein is een waterstofhub gerealiseerd. Vervolgens wordt in de Economische Agenda ingezoomd op (regionale) structuurversterkende maatregelen. De regio streeft er naar om aan te sluiten bij de nationale Actieagenda mkb-dienstverlening, om vanuit netwerksamenwerking het hele mkb te versterken. Elf relevante factoren zijn geïdentificeerd die van belang zijn voor alle economische sectoren in de regio (dus niet alleen voor Agri & Food, Water en Energie).
Deze elf factoren zijn: (1) ontwikkeling onderwijs en werkpotentieel, (2) beschikbaarheid van energie, verduurzaming & besparing, (3) digitalisering en nieuwe technologieën, (4) grondstoffen hergebruiken en zorgen dat ze afbreekbaar zijn, (5) ruimte voor bedrijvigheid (zowel kwalitatief als kwantitatief), (6) toegang tot financiering, (7) optimale bereikbaarheid, (8) omgevingskwaliteit, (9) beschikbaarheid van woonruimte, (10) beschikbaarheid van assets zoals zoet water, stikstofruimte etc. en (11) samenwerken binnen en buiten Noord-Holland Noord. Mobiliteitsopgaven Noord-Holland Noord De regio Noord-Holland Noord staat voor mobiliteitsuitdagingen en -kansen. De regio groeit snel door de forse woningbouwopgave en kent een bloeiende en groeiende economie met het Maritiem Cluster (Defensie), de Greenport en de groei van bedrijventerreinen. Om deze groei leefbaar en bereikbaar te houden, is een integrale mobiliteits-aanpak nodig. Zonder ingrijpen worden de ambities op het gebied van leefbaarheid, gezondheid en veiligheid in 2040 niet gehaald. Alternatieven voor autoverkeer zoals fiets,
OV en spoor zijn cruciaal om files, luchtvervuiling en sociale uitsluiting tegen te gaan. In deze mobiliteitsaanpak staat brede welvaart centraal. Brede welvaart voor Noord-Holland Noord betekent om vanuit mobiliteit in te zetten op: • Economische vitaliteit – het versterken en bereikbaar houden van de economische kerngebieden in een regio • Sociale inclusiviteit – ervoor zorgen dat werk en voorzieningen in met name de landelijke gebieden voor iedereen bereikbaar zijn • Gezondheid – inzetten op de kwaliteit van leven, waaronder ook verkeersveiligheid, meer bewegen en betere luchtkwaliteit • Kwaliteit leefomgeving – een aantrekkelijke openbare ruimte met meer ruimte voor ontmoeten en groen • Duurzaamheid – een emissievrije manier van reizen en duurzaam gebruik van materialen
A.4 Provinciale beleidskaders – Noord-Holland Omgevingsvisie Noord-Holland 2050 De provincie Noord-Holland streeft in haar omgevingsvisie naar een evenwichtige balans tussen economische groei en leefbaarheid. Dit houdt in dat de basiskwaliteit van de leefomgeving wordt gewaarborgd en dat economische ontwikkeling altijd in samenhang met dit uitgangspunt wordt bekeken. De visie bevat randvoorwaarden voor het omgaan met klimaatverandering. De provincie ontwikkelt zoveel mogelijk natuurinclusief en behoudt karakteristieke landschappen, clustert ruimtelijke economische ontwikkelingen rond infrastructuur en houdt rekening met de ondergrond. De visie beschrijft vijf bewegingen met ontwikkelprincipes voor de leefomgeving: • Dynamisch schiereiland: het benutten van de unieke ligging van NoordHolland te midden van water is leidend. • Metropool in ontwikkeling: de Metropoolregio Amsterdam functioneert steeds meer als één stad. • Sterke kernen, sterke regio’s: ontwikkeling van centrumgemeenten die de regio vitaal houden. • Nieuwe energie: benut de economische kansen van de energietransitie.
Toekomst van de Alkmaarse Economie
•
Natuurlijke en vitale landelijke omgeving: ontwikkeling van natuurwaarden en een economisch duurzame agrarische sector.
Uitvoeringsagenda duurzame en circulaire economie 2025-2028 In de periode 2025–2028 zet de provincie Noord-Holland in op vier speerpunten om de overgang naar een duurzame en circulaire economie te versnellen. • Duurzame en circulaire ondernemingen De provincie stimuleert circulaire bedrijfsvoering, samenwerking binnen ketens en verduurzaming van de industrie. Hierbij gaat bijzondere aandacht uit naar het midden- en kleinbedrijf (mkb), dat vaak beperkte middelen heeft om deze stap te zetten. Ondersteunende initiatieven zoals ketenaanjagers en circulaire ambassadeurs helpen bedrijven bij deze transitie. • Ruimtelijke ontwikkeling voor economische groei Vanwege de beperkte beschikbaarheid van fysieke ruimte en milieugebruiksruimte, is gerichte ruimtelijke planning essentieel. NoordHolland werkt aan een toekomstvisie voor de economie en ontwikkelt daarbij een ruimtelijke strategie gericht op de circulaire economie. Ook worden bedrijventerreinen en zeehavens verduurzaamd. • Stimulering van innovatie en internationale samenwerking De provincie investeert in een krachtig innovatieklimaat, met extra aandacht voor innovatieve mkb-bedrijven. Programma’s zoals GO!-NH en PIM worden doorontwikkeld. Ook wordt internationale samenwerking bevorderd om duurzame economische groei te versterken.
• Arbeidsmarkt en onderwijs op elkaar afstemmen Noord-Holland zet zich in voor een betere verbinding tussen onderwijs en de arbeidsmarkt, met een focus op technische en technologische beroepen. Door middel van campussen en het Manifest Werken en Ontwikkelen wordt gewerkt aan duurzame inzetbaarheid en het opleiden van vakmensen voor de circulaire economie.
52
53
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Bijlage B – Economische foto - verdieping Dit hoofdstuk biedt extra inzichten in de Alkmaarse economie. Deze inzichten volgen op de uiteenzetting van het belang van de Alkmaarse economie in hoofdstuk twee.
B.1 Verdieping woon-woonwerkbalans Twee perspectieven op de woon-werkbalans Bij het analyseren van de woon-werkbalans onderscheiden we twee invalshoeken die elk een ander aspect van stedelijke dynamiek belichten: 1 Woon-werkbalans op basis van werkzame beroepsbevolking versus banen Dit is de benadering, zoals toegelicht in paragraaf 2.1. De ratio geeft aan hoeveel banen er in de gemeente zijn ten opzichte van het aantal werkenden (werkzame beroepsbevolking). Een waarde van 1 betekent dat er in theorie voor iedere werkende inwoner een baan beschikbaar is in de eigen gemeente. Een disbalans – bijvoorbeeld veel meer werkenden dan banen – leidt tot extra pendel, druk op infrastructuur en een verlies aan lokale binding. Voor Alkmaar is deze balans de afgelopen tien jaar licht verslechterd: van 1,04 in 2014 naar 0,99 in 2024. Met de verwachte bevolkingsgroei tot 2040 ontstaat een forse opgave om deze balans te herstellen.
12
De gemeente Haarlemmermeer (die ook in deze categorie valt) laten we, gezien de atypische economische positie buiten beschouwing.
2 Woon-werkbalans op basis van woningen versus banen Een tweede benadering kijkt naar de verhouding tussen het aantal woningen en het aantal banen. Deze indicator zegt minder over pendelstromen, maar geeft inzicht in de functionele mix van een stad: hoeveel ruimte is er voor economische functies ten opzichte van wonen? Een evenwichtige verhouding draagt bij aan een levendige stad met voorzieningen, werkgelegenheid en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Een sterke scheefgroei – bijvoorbeeld veel woningen en weinig banen – kan leiden tot een ‘slaapstadeffect’, terwijl terwijl een overschot aan banen zonder voldoende woningen juist druk zet op bereikbaarheid en leefkwaliteit. Relatie tussen beide perspectieven Beide indicatoren vullen elkaar aan. De eerste is cruciaal voor het binden van lokaal talent en het beperken van pendel. De tweede helpt bij het sturen op een robuuste stedelijke structuur waarin wonen, werken en voorzieningen in balans zijn. Voor Alkmaar, dat tot 2040 circa 15.000 woningen toevoegt, is het belangrijk om beide balansen te monitoren. Alleen zo voorkomen we dat de stad eenzijdig groeit en blijft Alkmaar een centrumgemeente met een sterke economische basis. Alkmaar in vergelijking met andere gemeenten We maken een vergelijking tussen de gemeente Alkmaar en soortgelijke gemeenten.
We gebruiken hiervoor de indelingen van het CBS: sterk stedelijke gemeenten met 100.000 tot 300.000 inwoners12. Alkmaar scoort onder het gemiddelde op beide typen woon-werkbalans. Zo heeft Alkmaar een verhouding banen/werkzame beroepsbevolking van 0,99, terwijl deze gemiddeld 1,08 is. Ook bij de verhouding banen/woningen (1,14) blijft Alkmaar achter bij het gemiddelde (1,31). Dit bevestigt dat Alkmaar relatief veel woningen heeft ten opzichte van banen, wat de noodzaak onderstreept om extra werkgelegenheid te creëren om de stedelijke balans te behouden.
54
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Gemeente
Woonwerkbalans – banen en werkzame beroepsbevolking
Gemeente
Woonwerkbalans – banen en woningen
Zwolle
1,46
Zwolle
1,81
's-Hertogenbosch
1,29
's-Hertogenbosch
1,54
Arnhem
1,27
Arnhem
1,48
Venlo
1,22
Apeldoorn
1,45
Leeuwarden
1,21
Amersfoort
1,40
Apeldoorn
1,19
Venlo
1,38
Breda
1,11
Nijmegen
1,35
Enschede
1,10
Breda
1,34
Nijmegen
1,10
Leeuwarden
1,29
Amersfoort
1,06
Enschede
1,24
Deventer
1,02
Deventer
1,24
Alkmaar
0,99
Ede
1,24
Dordrecht
0,98
Alkmaar
1,14
Ede
0,95
Almere
1,12
Zaanstad
0,84
Dordrecht
1,12
Almere
0,81
Zaanstad
1,03
Alphen a/d Rijn
0,79
Alphen a/d Rijn
1,01
Gemiddeld
1,08
Gemiddeld
1,31
Bron: CBS, LISA en ABF (2024, peiljaar 2023), bewerking Stec Groep (2025).
B.2 Economische structuur Alkmaar Sterke sectoren en specialisaties De werkgelegenheidsontwikkeling per sector is afgezet tegen de specialisatiegraad in de regio. De specialisatiegraad maakt inzichtelijk in welke mate een bepaalde sector over- of ondervertegenwoordigd is ten opzichte van de regio. Figuur B1 laat zien hoe de economie van Alkmaar is opgebouwd. De sectoren overheid, zorg en onderwijs en dienstverlening en ICT zijn het grootst in aantal banen. Beide sectoren groeiden de afgelopen tien jaar licht en hebben een bovengemiddeld aandeel in de regio (specialisatiegraad boven de 100%). Ook logistiek en groothandel is sterker vertegenwoordigd dan gemiddeld in de regio. Opvallend is de sector afval, energie en water. Hoewel deze sector relatief klein is, scoort hij zeer hoog op specialisatiegraad. Dat komt onder andere door de aanwezigheid van GP Groot (recycling), HVC (afvalverwerking en energiecentrale) en TAQA (energieproductie) op bedrijventerrein Boekelermeer.
Figuur B1: Economische structuur gemeente Alkmaar Ontwikkeling banen 2014-2023
Tabel B1: Typen woon-werkbalans in vergelijkbare gemeenten
50% 30% 10% -10% -30% 40%
60%
Landbouw Bouw, handel en reparatie Dienstverlening en ICT
80%
100% 120% 140% Specialisatiegraad Afval, energie en water Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs
Bron: LISA (2014-2023), bewerking Stec Groep (2025).
160%
180%
200%
Industrie Consumentendiensten
55
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Landbouwsector in de gemeente Alkmaar In 2024 is ongeveer 1% van het totaal aantal banen in de gemeente Alkmaar in de landbouwsector. De meeste landbouwbedrijven liggen in het ‘Beschermd Landschap’. Dit gebied heeft een beschermingsregime om waardevolle landschappen in de provincie te behouden. Die bescherming draagt bij aan het behoud van unieke kernwaarden, maar kan ook invloed hebben gehad op de ontwikkeling van de landbouwsector in Alkmaar. Voor werklocaties is de werkgelegenheid een belangrijke economische maatstaf. De economische waarde van landbouw ligt ook op zaken als voedselzekerheid, natuurbeheer, werkgelegenheid bij toelevering en verwerking.
Tabel B2: Werkgelegenheid naar type werklocatie in 2024 Type werklocatie
Banen
Aandeel van totaal
Bedrijventerrein
15.800
26%
Kantorenlocatie
8.100
13%
Gemengde werklocatie
2.100
3%
Winkelgebied
11.600
19%
Buiten werklocaties
23.700
39%
Totaal
61.400
100%
Bron: LISA (2024), bewerking Stec Groep (2025).
B.3 Werkgelegenheid naar type werklocaties Ruim 60% van de banen op formele werklocaties Zoals toegelicht in paragraaf 2.3 onderscheiden we vier typen werklocaties: bedrijventerrein, kantoorlocatie, gemengde werklocatie en winkelgebied. In totaal is zo’n 60% van de werkgelegenheid gevestigd op een van deze formele werklocaties. Op de bedrijventerreinen werken bijna 16.000 mensen, ruim een kwart van het totaal. In winkelgebieden is bijna 20% van de werkgelegenheid te vinden, waarvan meer dan de helft in het centrum. Hier gaat het om banen in onder meer retail, horeca en dienstverlening. Grote werkgevers in dit gebied zijn de gemeente Alkmaar, Politie Alkmaar, Zaffier en UWV, vooral rond het Mallegatsplein. Kantoorlocaties huisvesten zo’n 13% van de banen, gemengde werklocaties ongeveer 3%. Dat betekent ook dat 40% van de werkgelegenheid buiten deze formele locaties valt. De grootste werkgever daar is het Noordwest Ziekenhuisgroep met ruim 3.500 banen. Andere grote spelers zijn Zorgcirkel Westerhout (circa 650 banen), NIKO (circa 390 banen) en AZ (circa 310 banen). Daarnaast zijn er veel middelgrote en kleine bedrijven buiten de formele locaties actief, waaronder zelfstandigen die vanuit huis werken.
Informele en gemengde gebieden steeds belangrijker in toekomstige economie Alkmaar Ruim 60% van de banen in Alkmaar is gevestigd op formele werklocaties. Toch groeit het belang van locaties buiten deze gebieden. De komende jaren neemt het aandeel banen in informele en gemengde gebieden verder toe. Vier trends verklaren deze ontwikkeling: • Transformatie van bedrijventerreinen Bedrijventerreinen langs het Alkmaars Kanaal veranderen in gemengde woon-werkgebieden. Dat levert een toekomstbestendige stad op met veel woonruimte, maar vraagt ook om slimme keuzes voor economische ruimte. • Groei van zelfstandigen Steeds meer mensen werken als zelfstandige. Zij registreren hun werkplek vaak aan huis, maar werken ook op andere locaties. De groei vlakt recent iets af, mede door strengere controles op schijnzelfstandigheid door de Belastingdienst. • Technologische ontwikkelingen Robotisering, automatisering en kunstmatige intelligentie zorgen niet voor minder werk, maar wel voor verschuivingen tussen sectoren. • Mengbare bedrijfsactiviteiten Productieprocessen worden schoner en stiller. Daardoor mengen bedrijven makkelijker met woonfuncties. Veel bedrijven zoeken
Toekomst van de Alkmaarse Economie
bovendien een aantrekkelijke werkplek dicht bij de stad, personeel en klanten. Dat speelt vooral bij dienstverlenende bedrijven. Grote mengpotentie bedrijvigheid langs het Alkmaars Kanaal In 2022 onderzochten we de mengbaarheid van bedrijven aan het Alkmaars Kanaal. We brachten in kaart hoeveel van het huidige ruimtegebruik gecombineerd kan worden met wonen, en onder welke voorwaarden dat mogelijk is. Uit het onderzoek blijkt dat de mengpotentie groot is. Veel bedrijven kunnen in theorie blijven als er woningen bijkomen. Toch is het bestaande vastgoed vaak niet geschikt om direct te mengen met wonen. Transformatie is nodig. Na transformatie kan vergelijkbare bedrijvigheid terugkeren, mits er passende bedrijfsruimte beschikbaar komt. De betaalbaarheid van die ruimte is daarbij cruciaal, afhankelijk van de doelgroep. Hoe groot de vervangingsvraag precies is, weten we nog niet. Dat hangt af van de definitieve uitwerking van ontwikkelkaders en van de mate waarin bedrijven kunnen blijven, landen of terugkeren in de transformatiegebieden langs het kanaal.
56
57
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Bijlage C Ondernemersenquête In dit hoofdstuk geven we inzicht in de resultaten van de ondernemersenquête. Deze online enquête is in juni en juli 2025 verspreid onder ondernemers in Alkmaar. Hierin is gevraagd naar de verwachte ontwikkelrichting van hun bedrijf. Ook is geïnventariseerd wat ondernemers belangrijk vinden in het Actieprogramma Economie.
C.1 Kenmerken respondenten Bijna 45% respondenten op bedrijventerreinen in Alkmaar gevestigd In totaal hebben ruim 230 ondernemers in de gemeente Alkmaar de enquête ingevuld. Bijna 45% van hen is gevestigd op een bedrijventerrein binnen de gemeente. Ongeveer een kwart van de respondenten heeft een locatie in de binnenstad. Daarnaast is zo’n 10% actief in een wijkwinkelcentrum. Onderstaande tabel laat de vestigingslocatie van de respondenten van de ondernemersenquête zien.
Vestigingslocatie
Aandeel respondenten
Kantorenlocatie
7%
Buitengebied
5%
Overig
2%
Totaal
100%
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
Zo’n 30% van de respondenten actief in detailhandelssector Ongeveer 30% van de respondenten is actief in de detailhandel. Daarnaast werkt 20% in de zakelijke dienstverlening. Nog eens 19% bevindt zich in de horeca, leisure of andere consumentgerichte diensten. Ongeveer een kwart van de ondernemers is actief in sectoren die vooral op bedrijventerreinen zijn gevestigd, zoals industrie, bouw, logistiek en groothandel. Onderstaand figuur laat de sector verdeling van de respondenten van de ondernemersenquête in meer detail zien.
Figuur C.1: Sectorverdeling respondenten 4% 3% 0% Landbouw
9% 20%
9% 6%
Industrie Bouw, handel en reparatie Logistiek en groothandel Detailhandel
Tabel C.1: Vestigingslocatie respondenten Vestigingslocatie
19%
30%
Horeca, leisure en overige consumentendiensten
Zakelijke dienstverlening ICT
Aandeel respondenten
Bedrijventerrein
44%
Binnenstad Alkmaar
25%
Wijkwinkelcentrum
10%
In of aan huis
9%
Zorg en onderwijs Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
58
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Figuur C.3: Kunt u deze toekomstplannen op uw huidige locatie realiseren?
C.2 Verwachte ontwikkelrichting Groei in personeel en bedrijfsruimte vaak genoemde ontwikkelrichting In de ondernemersenquête is respondenten gevraagd naar de verwachte ontwikkelrichting van hun bedrijf. Respondenten konden meerdere antwoorden selecteren. Vaak genoemde ontwikkelrichtingen zijn: groei in personeel, geen grote veranderingen en groei in bedrijfsruimte. Zie ook onderstaand figuur.
Figuur C.2: Hoe verwacht u dat uw onderneming zich zal ontwikkelen? 0
50
86
Groei in bedrijfsruimte
55
Krimp in personeel Krimp in bedrijfsruimte
8 3
Verplaatsing naar een andere locatie
32
Overdracht of stoppen
35
Geen grote veranderingen
60
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
Ruim de helft van de respondenten verwacht knelpunten of heeft andere locatie nodig Na de vraag over de verwachte ontwikkelrichting is de ondernemers gevraagd of deze toekomstplannen op de huidige locatie gerealiseerd kunnen worden. Zo’n 36% van de respondenten heeft aangegeven dat dit zonder problemen kan. Ongeveer 32% geeft aan dat dit kan, maar dat er knelpunten zijn. Bijna een kwart geeft aan dat de toekomstplannen niet gerealiseerd kunnen worden op de huidige locatie. Zie ook onderstaand figuur.
5%
10% 15% 20% 25% 30% 35% 40%
Ja, zonder problemen
36%
Ja, maar er zijn knelpunten
32%
Nee, ik heb extra ruimte of een andere locatie nodig Weet ik niet
100
Groei in personeel
0%
23% 10%
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
Ruimtelijke, infrastructurele en beleidsmatige knelpunten remmen toekomstplannen van Alkmaarse bedrijven Ondernemers die op de voorgaande vraag aan hebben gegeven dat toekomstplannen op de huidige locatie gerealiseerd kunnen worden, maar dat er knelpunten zijn is vervolgens gevraagd wat deze knelpunten inhouden. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de knelpunten naar locatie.
Tabel C.2: Wat zijn knelpunten op uw huidige locatie? Type locatie
Knelpunten
Bedrijven-
• Energie & netcongestie - Tekort aan elektriciteit, vertraging in
terreinen
aansluiting, congestie op het netwerk, zorgen over toekomstige
(34 reacties)
energiebehoefte • Bereikbaarheid & mobiliteit - Slechte ontsluiting tijdens spits, beperkte ov-verbindingen, verkeersdrukte op de ring, knelpunten bij kruisingen • Ruimtegebrek - Beperkte uitbreidingsmogelijkheden, tekort aan bedrijfs- en opslagruimte, strikte m²-grenzen
59
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Type locatie
Knelpunten • Parkeren - Onvoldoende parkeergelegenheid voor personeel en bezoekers • Gemeentelijke samenwerking - Trage besluitvorming, erfpachtconstructies, gebrek aan terugkoppeling bij herontwikkelingsplannen • Veiligheid & openbare ruimte - Meeuwenoverlast, slecht
Type locatie
Knelpunten • Natura2000 & NNN - Beperkingen door ligging in beschermde natuurgebieden • Herindeling - Onduidelijkheid over toekomstige inrichting van het gebied
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
onderhoud, wateroverlast, onvoldoende cameratoezicht • Woningtekort voor personeel - Moeilijkheden bij het aantrekken van personeel door gebrek aan woonruimte • Verhuurproblematiek - Hoge huren, leegstand door belastingvoordelen voor verhuurders Binnenstad (9 reacties)
• Bereikbaarheid - Moeilijke bevoorrading, beperkte toegang voor klanten, parkeerproblemen • Leegstand & aantrekkingskracht - Verminderde traffic, afwezigheid van grote ketens, verpaupering van winkelstraten • Vastgoedkwaliteit - Verouderde panden, hoge kosten voor verduurzaming • Visie & beleid - Onzekerheid over toekomstvisie van de gemeente, gebrek aan commerciële strategie
Wijkwinkelcentra (6 reacties)
• Parkeren - Tekort aan parkeerplaatsen, zorgen over behoud van blauwe zones • Huurprijzen - Te hoge huur voor kleine ruimtes met laag rendement • Leegstand - Verminderde aantrekkelijkheid van het wijkcentrum • Fatbikes & fietsen - Overlast of onduidelijkheid over regulering
Kantoren-
• Ruimte - Behoefte aan extra ruimte en werkplekken bij groei
locatie
• Energie - Zorgen over energievoorziening
(3 reacties)
• Vastgoed - Veroudering en noodzaak tot onderhoud van panden
Buitengebied
• Bestemmingsplan - Beperkende regels voor uitbreiding, hoop
(3 reacties)
op versoepeling via nieuwe omgevingswet
Ondernemers in Alkmaar ervaren op alle typen vestigingslocaties structurele knelpunten die hun toekomstplannen belemmeren. De aard verschilt per plek, maar er zijn duidelijke gemene delers: • Energie: netcongestie, beperkte aansluitcapaciteit en onzekerheid over beschikbaarheid remmen groei en verduurzaming. • Bereikbaarheid: slechte ontsluiting, beperkte ov-verbindingen, krappe parkeerruimte en lastige bevoorrading vormen een breed knelpunt. • Ruimtegebrek: uitbreiden is vaak onmogelijk door fysieke grenzen of planregels, vooral op bedrijventerreinen, in de binnenstad en het buitengebied. • Gemeentelijke samenwerking en beleid: ondernemers ervaren trage besluitvorming, onduidelijke procedures en weinig terugkoppeling bij herontwikkeling en vergunningen. • Leegstand en aantrekkelijkheid winkelgebieden: leegstand, verouderde panden en dalende bezoekersaantallen zorgen voor zorgen over de aantrekkelijkheid. • Financiële druk: hoge huren en erfpachtconstructies beperken de investeringsruimte, vooral in de binnenstad en wijkcentra. Kortom: de knelpunten vragen om een integrale aanpak op energie, bereikbaarheid, ruimte en gemeentelijke dienstverlening. Zonder actie stagneert de economische ontwikkeling van Alkmaar.
Bij beperkte mogelijkheden op huidige locatie is verhuizing binnen Alkmaar of regio meest realistisch Ondernemers die hun toekomstplannen niet op de huidige locatie kunnen realiseren, hebben verschillende opties overwogen. De meeste respondenten zien een verhuizing binnen de gemeente Alkmaar of de regio als de meest realistische oplossing. Daarnaast noemt ongeveer een derde
60
Toekomst van de Alkmaarse Economie
van hen uitbreiding op de huidige locatie als mogelijkheid, bijvoorbeeld door aankoop of huur van een aangrenzend bedrijfspand. Deze keuzes geven inzicht in hoe ondernemers hun groei willen vormgeven wanneer de huidige locatie geen ruimte meer biedt.
•
Figuur C.4: Opties voor de toekomst – uitbreiden op huidige locatie of verhuizen? • 0% Uitbreiden op huidige locatie door intensivering/optimalisering ruimtegebruik Uitbreiding op huidige locatie door aankoop/huur aangrenzende bedrijfslocatie Uitbreiding met extra vestiging in bestaand pand/bedrijfsverzamelgebouw Verhuizing naar een andere locatie in de gemeente Alkmaar Verhuizing naar een andere locatie in de regio Alkmaar Verhuizing naar een andere locatie in NoordHolland (buiten regio Alkmaar) Verhuizing naar een andere locatie buiten Noord-Holland Uitgesloten
20%
40%
60%
60%
18%
44%
22%
56% 16%
100%
22% 33%
20%
33% 42%
24% 51%
7%
27%
Neutraal
80%
51% 61%
77%
11% 14% 9%
Realistisch
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
C.3 Ontwikkelingen Alkmaars Kanaal
straten of centrale plekken. Voorzieningen zoals horeca, winkels en supermarkten maken de locatie aantrekkelijker Een prettige en veilige leef- en werkomgeving, bij voorkeur duurzaam en energiezuinig, wordt eveneens gewaardeerd. Sommige ondernemers kijken bovendien naar de toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden van het gebied, zoals woningbouw en kantoorruimte, die kunnen zorgen voor een groeiende klantenbasis. Tot slot wordt ook ondersteuning vanuit de gemeente genoemd als een factor die de vestiging aantrekkelijker maakt, bijvoorbeeld via marketing, evenementen of subsidies.
Ondernemers verwachten impact van transformatie Ruim 40% van de ondernemers in transformatiegebieden verwacht enige tot aanzienlijke invloed op de toekomst van hun bedrijf op deze locatie als gevolg van de transformatie. Deze ondernemers zijn vooral gevestigd op Oudorp en Overdie en actief in de sectoren industrie en bouw, handel en reparatie. Een kwart weet nog niet wat de gevolgen zullen zijn. Ongeveer een derde ziet geen impact en zet de bedrijfsactiviteiten ongewijzigd voort. Deze laatste groep is vooral actief op Overstad en Viaanse Molen. Ze werken in de sectoren zakelijke dienstverlening en ICT en consumentendiensten (detailhandel en horeca, leisure en overige diensten.
Figuur C.5: Invloed transformatie Alkmaars Kanaal op toekomst bedrijf en huidige locatie 4%
Randvoorwaarden voor vestiging in Alkmaars Kanaal Uit de enquête blijkt dat ondernemers duidelijke randvoorwaarden zien voor vestiging in een van de deelgebieden van het Alkmaars Kanaal. • Goede bereikbaarheid is cruciaal. Ondernemers noemen openbaar vervoer, auto, fiets en voldoende parkeergelegenheid voor klanten en leveranciers. • Daarnaast hechten ondernemers waarde aan een geschikt pand, qua grootte en indeling, dat aansluit bij hun bedrijfsvoering. Ook de zichtbaarheid van de locatie speelt een rol, bijvoorbeeld vanaf drukke
18%
33%
19% 26%
Aanzienlijke invloed – we overwegen (op termijn) te verhuizen of onze activiteiten aan te passen Grote invloed – we verwachten of zijn van plan om te moeten verhuizen of onze bedrijfsvoering stop te zetten Enige invloed – wij blijven voorlopig, maar zijn voorzichtig met investeringen en volgen de ontwikkelingen Onzeker – het is nog niet duidelijk wat de gevolgen zijn voor ons bedrijf Geen invloed – wij blijven hier ook in de toekomst gevestigd en zetten onze activiteiten ongewijzigd voort
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
61
Toekomst van de Alkmaarse Economie
C.4 Toekomst van de Alkmaarse economie
Figuur C.7: Moet de gemeente Alkmaar meer fysieke ruimte creëren voor economie?
Innovatie & technologie, maakindustrie en ambacht en detailhandel vaakst genoemd als te versterken sectoren Veel ondernemers zien kansen voor de toekomst van de Alkmaarse economie. Zij noemen vooral de sectoren innovatie en technologie, maakindustrie, ambacht en detailhandel als versterkingspunten. Deze sectoren worden het vaakst genoemd als kansrijk voor verdere ontwikkeling. De onderstaande figuur laat zien hoe vaak deze sectoren zijn genoemd door de respondenten.
Ja
28% Nee
53% 19%
Weet niet / geen mening
Figuur C.6: Welke sectoren moeten volgens u versterkt worden? 0 Innovatie & technologie Maakindustrie en ambacht Detailhandel Zorg en welzijn Cultuur en creatieve sector Horeca en recreatie Bouw en installatiesector Zakelijke dienstverlening Landbouw en voedsel
20
40
60
80
100 89 89 87
58 55 44 32 30 21
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
De gemeente moet meer fysieke ruimte creëren voor economie volgens helft respondenten Ruim de helft van de respondenten vindt dat de gemeente Alkmaar meer fysieke ruimte moet vrijmaken voor economische activiteiten. Bijna 20% is het daar niet mee eens. Ongeveer 30% weet het niet of heeft geen mening. Zie de figuur hieronder voor de verdeling van de antwoorden.
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
Fysieke ruimte cruciaal voor ondernemers. Vervolgens is de respondenten gevraagd naar het belang van het creëren van fysieke ruimte voor economie. Bijna 60% van de ondernemers in Alkmaar vindt het belangrijk dat er fysieke ruimte komt voor economische activiteiten. Voor bijna 40% is dit zelfs extreem belangrijk. Zie de figuur hieronder voor de volledige verdeling.
Figuur C.8: Hoe belangrijk is het creëren van meer fysieke ruimte voor economie in uw ogen voor ondernemers in Alkmaar?
3%
0%
58%
20% Neutraal
Belangrijk
40%
60%
Extreem belangrijk
38%
1%
80%
100%
Weet niet / geen mening
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
62
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Waarin onderscheidt de Alkmaarse economie zich? Daarna is de respondenten gevraagd waarin zij vinden dat de Alkmaarse economie zich onderscheidt. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de open antwoorden op deze vraag.
Tabel C.3: Waarin onderscheidt de Alkmaarse economie zich? Thema
Toelichting
Ligging en regionale functie
Verschillende antwoorden benadrukken de strategische ligging van Alkmaar aan de rand van de Randstad en haar rol als centrumgemeente voor Noord-Holland Noord
Ondernemersklimaat en mentaliteit
Veel respondenten noemen het sterke mkb, familiebedrijven, lokale verbondenheid, no-nonsense mentaliteit en onderlinge samenwerking als onderscheidende kenmerken.
Sectoren
Alkmaar wordt genoemd als sterk in zorg, techniek, bouw, energie, detailhandel, ICT en maakindustrie. Ook het Energy Innovation Park en recyclingbedrijven worden genoemd.
Toerisme en cultuur
De historische binnenstad, kaasmarkt, evenementen en musea worden vaak genoemd als economische dragers. Toerisme wordt gezien als een groeikans, mits goed gespreid over het jaar.
Bereikbaarheid en infrastructuur
Respondenten noemen de centrale ligging, prima ovverbindingen en de noodzaak van betere ontsluiting van bedrijventerreinen zoals Boekelermeer.
Duurzaamheid en innovatie
Alkmaar wordt geprezen om haar voortrekkersrol in de energietransitie, circulaire economie en duurzame stedelijke ontwikkeling.
Samenwerking en gemeente
Er is waardering voor het ondernemersfonds en samenwerking tussen ondernemers, maar ook kritiek
Thema
Toelichting op trage besluitvorming en gebrek aan daadkracht vanuit de gemeente.
Authentiek karakter en beleving
De stad wordt gewaardeerd om haar authentieke karakter, sfeervolle binnenstad, lokale winkeliers, AZ als publiekstrekker en culturele identiteit.
Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).
Alkmaar: veelzijdige economie met lokale wortels en groeipotentie De Alkmaarse economie onderscheidt zich door een combinatie van strategische ligging, een sterk mkb-klimaat, en een diversiteit aan sectoren. Ondernemers waarderen vooral de centrale positie in Noord-Holland Noord en de nabijheid van de Randstad. Die ligging maakt Alkmaar aantrekkelijk als vestigingsplaats. De stad kent een robuuste structuur van familiebedrijven, zelfstandigen en lokale ondernemers, die zorgen voor een hechte gemeenschap en een veerkrachtige economie. Ook de historische binnenstad, culturele evenementen en toeristische trekpleisters – zoals de iconische kaasmarkt – versterken het profiel van Alkmaar. Duurzaamheid en innovatie komen vaak terug, met initiatieven als het Energy Innovation Park en een actieve rol in de energietransitie. Ondernemers zien ook verbeterpunten. Ze noemen trage besluitvorming, leegstand in het centrum en beperkte ontwikkelruimte. Toch overheerst het beeld van een stad met veel potentie, waar samenwerking, ondernemerschap en regionale verbondenheid de basis vormen voor verdere economische groei. Welke keuzes of richtingen ziet u graag terug in het Actieprogramma Economie? Tot slot is ondernemers gevraagd welke keuzes of richtingen ze graag terugzien in het Actieprogramma Economie.
Ondernemers in Alkmaar spreken een duidelijke behoefte uit aan een economisch beleid dat praktisch, toekomstgericht en inclusief is. De meest genoemde thema’s zijn:
63
Toekomst van de Alkmaarse Economie
•
•
•
•
•
•
•
Bereikbaarheid en infrastructuur - De bereikbaarheid van zowel de binnenstad als bedrijventerreinen wordt als cruciaal gezien. Ondernemers vragen om betere ov-verbindingen, parkeergelegenheid en ontsluiting van economische zones zoals de Boekelermeer. Duurzaamheid en circulaire economie - Er is brede steun voor vergroening, hergebruik van grondstoffen en energie-innovatie. Ondernemers zien hierin kansen voor economische groei én maatschappelijke impact. Samenwerking en gemeentelijke ondersteuning - Respondenten pleiten voor een proactieve en toegankelijke houding van de gemeente, met minder bureaucratie en meer ruimte voor initiatief en maatwerk. Onderwijs en arbeidsmarkt - De aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven moet beter. Ondernemers willen investeren in talentontwikkeling, stages en huisvesting voor studenten om jong talent aan de regio te binden. Binnenstad en toerisme - Leegstand, winkelaanbod en beleving in de binnenstad vragen om gerichte actie. Toerisme wordt gezien als een groeimotor, mits goed gespreid en verbonden met cultuur en lokale identiteit. Ruimte voor ondernemers - Er is behoefte aan betaalbare bedrijfsruimtes, broedplaatsen en flexibele werkplekken, vooral voor het mkb en startende ondernemers. Ook wordt gepleit voor behoud van ruimte voor bedrijven met hogere milieucategorieën.
Innovatie en digitalisering - Ondernemers willen ondersteuning bij digitale transformatie en kennisdeling, bijvoorbeeld via innovatiehubs en slimme infrastructuur.
De rode draad is dat ondernemers vragen om een integraal en daadkrachtig economisch beleid dat ruimte biedt voor groei, samenwerking en vernieuwing. Alkmaar heeft volgens hen alle ingrediënten in huis om zich te ontwikkelen tot een aantrekkelijke, duurzame en ondernemende stad – mits de randvoorwaarden op orde zijn.
C.5 Vragenlijst Onderstaande vragenlijst is gebruikt voor de online ondernemersenquête. 1. Bedrijfslocatie 1.1 Waar is uw bedrijf momenteel gevestigd? • Op een bedrijventerrein • Op een kantorenlocatie (bijvoorbeeld Bergermeerpolder/Olympiapark, Boekelermeer Robijnstraat, Viaanse Molen kantorenzone, etc.) • In de binnenstad van Alkmaar • In een wijkwinkelcentrum (bijvoorbeeld De Mare, De Hoef, Geert Groteplein, Oudorperplein, etc.) • In/aan huis • In het buitengebied • Anders, namelijk: ________ 1.2 Wat zijn de vier cijfers van de postcode van uw bedrijfslocatie? • Antwoord: __ __ __ __ 2. Verdieping bedrijfslocatie 2.1 Op welk bedrijventerrein bent u gevestigd? • Boekelermeer • Beverkoog • Overdie • Oudorp • Overstad • Viaanse Molen • Neerlandia (Stompetoren) • De Volger (De Rijp) • Anders, namelijk: ________ 2.2 Op welke kantorenlocatie bent u gevestigd? • Stationsgebied • Bergermeerpolder / Olympiapark
64
Toekomst van de Alkmaarse Economie
• • • •
Boekelermeer Robijnstraat Hoornse Vaart (rondom station Alkmaar Noord) Viaanse Molen kantorenzone Anders, namelijk: ________
2.3 In welk (wijk)winkelcentrum bent u gevestigd? • Overstad • De Mare • De Hoef • Centrum Oudorp • Oudorperplein • Geert Groteplein • Willem de Zwijger • Wendelaarstraat • Vondelgalerij • Muiderwaard • Daalmeer (Johanna Naberstraat) • Centrum De Rijp • Anders, namelijk: ________ 3. Bedrijfsprofiel 3.1 Wat is/zijn de belangrijkste activiteit(en) van uw bedrijf? (kies het best passende antwoord) • Industrie en productie • Bouwnijverheid • Handel, reparatie en/of onderhoud • Groothandel • Logistiek en transport (vervoer en opslag) • Detailhandel • Horeca, leisure en overige consumentendiensten • Zakelijke dienstverlening • ICT • Overheid • Zorg • Onderwijs • Anders, namelijk: ________
3.2 Hoeveel medewerkers heeft uw bedrijf inclusief uzelf? (tel alle parttime en fulltime medewerkers bij elkaar op) • Aantal personen: ________ 3.3 Wat voor type vastgoed hebt u nu in gebruik? (kies het best passende antwoord – bij meerdere, kies de grootste/belangrijkste) • Bedrijfshal met kantoorruimte • Bedrijfshal zonder kantoorruimte • Bedrijfsverzamelgebouw • Kantoorgebouw (enige gebruiker) • Kantoorgebouw (meerdere gebruikers) • Showroom • Winkelruimte • In/aan huis • Anders, namelijk: ________ 3.4 Bent u de eigenaar van uw bedrijfslocatie? • Ja, ons/onze pand(en) is/zijn in eigen bezit • Nee, wij huren • Deels in eigen bezit, deels gehuurd • Anders, namelijk: ________ 3.5 Wat is (ongeveer) de omvang van uw huidige bedrijfspand? (indien meerdere panden in de gemeente: totale pandoppervlakte) • __ __ __ __ m² 4. Toekomst van uw onderneming 4.1 Hoe verwacht u dat uw onderneming zich zal ontwikkelen richting 2040? (meerdere antwoorden mogelijk) • Groei in personeel • Groei in bedrijfsruimte • Krimp in personeel • Krimp in bedrijfsruimte • Verplaatsing naar een andere locatie • Overdracht of stoppen • Geen grote veranderingen
65
Toekomst van de Alkmaarse Economie
•
Anders, namelijk: ________
4.2 Kunt u deze toekomstplannen op uw huidige locatie realiseren? • Ja, zonder problemen • Ja, maar er zijn knelpunten • Nee, ik heb extra ruimte of een andere locatie nodig • Weet ik niet • Anders, namelijk: ________
Uitgesloten
Uitbreiden op huidige locatie door intensivering/optimalisering ruimtegebruik
☐
Uitbreiding op huidige locatie door aankoop/huur aangrenzende bedrijfslocatie
☐
☐
☐
Uitbreiding met extra vestiging in bestaand pand/bedrijfsverzamelgebouw
☐
☐
☐
Verhuizing naar een andere locatie in de gemeente Alkmaar
☐
☐
☐
Verhuizing naar een andere locatie in de regio Alkmaar (buiten gemeente Alkmaar, maar in Dijk en Waard of één van de BUCH-gemeenten)
☐
☐
☐
☐
☐
☐
Verhuizing naar een andere locatie buiten Noord-Holland
☐
☐
☐
5. Alkmaars Kanaal Het Alkmaars Kanaal is een grootschalig stedelijk transformatieproject in Alkmaar met zes deelgebieden: Viaanse Molen, RWZI, Stationsgebied, Overstad, Oudorp en Overdie.
4.4 Welke opties passen bij uw toekomstplannen? Geef per optie aan of deze Realistisch, Neutraal of Uitgesloten is.
Realistisch Neutraal
☐
4.5 Welke locatie heeft uw voorkeur en is deze locatie beschikbaar? • Voorkeurslocatie: ______________________________ • Beschikbaar: Ja / Nee / Onbekend
4.3 Wat zijn knelpunten op uw huidige locatie? • Toelichting: _________________________________________________
Optie
Verhuizing naar een andere locatie in Noord-Holland (buiten regio Alkmaar)
☐
5.1 Wat zijn voor u randvoorwaarden om u te vestigen in een van de deelgebieden in het Alkmaars Kanaal? • Toelichting: _________________________________________________ 5.2 In hoeverre heeft het transformatieproject Alkmaars Kanaal invloed op de toekomst van uw bedrijf op uw huidige locatie? • Geen invloed – wij blijven hier ook in de toekomst gevestigd en zetten onze activiteiten ongewijzigd voort • Enige invloed – wij blijven voorlopig, maar zijn voorzichtig met investeringen en volgen de ontwikkelingen • Aanzienlijke invloed – we overwegen (op termijn) te verhuizen of onze activiteiten aan te passen • Grote invloed – we verwachten of zijn van plan om te moeten verhuizen of onze bedrijfsvoering stop te zetten • Onzeker – het is nog niet duidelijk wat de gevolgen zijn voor ons bedrijf • Anders, namelijk: ________ 5.3 Kunt u uw antwoord toelichten? • Toelichting: _________________________________________________
66
Toekomst van de Alkmaarse Economie
6. Toekomst Alkmaarse economie 6.1 Welke economische sectoren moeten volgens u worden versterkt in de gemeente Alkmaar? (meerdere antwoorden mogelijk) • Maakindustrie en ambacht • Detailhandel • Zakelijke dienstverlening • Innovatie & technologie • Bouw en installatiesector • Horeca en recreatie • Landbouw en voedsel • Zorg en welzijn • Cultuur en creatieve sector • Anders, namelijk: ________ 6.2 Bent u van mening dat de gemeente Alkmaar meer fysieke ruimte voor economie moet creëren? • Ja • Nee • Weet niet / geen mening 6.3 Hoe belangrijk is het creëren van meer fysieke ruimte voor economie in uw ogen voor ondernemers in Alkmaar? • Extreem belangrijk • Belangrijk • Neutraal • Niet belangrijk • In het geheel niet relevant • Weet niet / geen mening 6.4 Stelling: Ik vind ruimte voor economie zo'n belangrijk knelpunt voor de ontwikkeling van de Alkmaarse economie dat ik vind dat … • De gemeente actie moet ondernemen • Ondernemend Alkmaar organiseert dat ondernemers een petitie indienen bij de gemeente • Anders, namelijk: ________
6.5 Waarin vindt u dat de Alkmaarse economie zich onderscheidt? • Antwoord: _________________________________________________ 6.6 Welke keuzes of richtingen ziet u graag terug in het Actieprogramma Economie? • Antwoord: _________________________________________________ 7. Tot slot 7.1 Heeft u nog overige opmerkingen of zaken die u mee wilt geven met betrekking tot uw huidige bedrijfslocatie of de omgeving? • Antwoord: _________________________________________________ 7.2 Hebt u nog een algemene opmerking of toevoeging in het kader van het nieuwe Actieprogramma Economie? • Antwoord: _________________________________________________
67
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Bijlage D – Lichte bedrijfsfuncties In dit hoofdstuk zoomen we in op de lichte bedrijfsfuncties op de werklocaties in Alkmaar. In het onderzoek ‘Ruimte voor bedrijvigheid in Alkmaar’ (Stec Groep, 2025) is een eerste inzicht gegeven in de potentie voor het economisch optimaler benutten van de terreinen. In dit hoofdstuk gaan we hier verder op in.
•
voorzieningen. Co-workinglocaties bieden ruimte voor ontmoeting en samenwerking, vooral voor zzp’ers. De locatie is open toegankelijk en vaak is er daghoreca aanwezig. Kleinschalige detailhandel Denk aan een koffie- of theewinkel of drogist. Deze winkels passen qua omvang en aanbod goed in het centrum, maar zitten nu soms nog op bedrijventerreinen. Grootschalige perifere detailhandel past niet in een centrum en hoort niet bij deze categorie.
Onderstaand figuur geeft een impressie van de verschillende bedrijfstypen.
Figuur D1: Impressie verschillende typen lichte bedrijfsfuncties
D.1 Profielen van lichte bedrijfsfuncties Lichte bedrijvigheid verplaatsen biedt kansen voor Alkmaar We zien kansen voor het verplaatsen van lichte bedrijfsfuncties van bedrijventerreinen naar centrumlocaties of gemengde woon-werkgebieden. Dat levert ruimte op voor functies die écht op bedrijventerreinen gevestigd moeten zijn. Daarnaast verhoogt het de levendigheid en dynamiek in de centra en gemengde woon-werkgebieden en voorkomt het leegstand. We onderscheiden vijf typen bedrijven die hiervoor in aanmerking komen: • Consumentgerichte dienstverleners Denk aan een kapper, schoonheidssalon of fotostudio. Deze bedrijven hebben een publieksfunctie en passen goed in centrummilieus. • Ambachtelijke bedrijfsruimten Denk aan een meubelmaker, reparatieshop of kunstenaarsatelier. Ze produceren kleinschalig, werken creatief en hebben vaak een showroom of verkoopruimte ondergeschikt aan hun hoofdactiviteit. Veel ambachtslieden zijn zelfstandig en werken alleen of met weinig werknemers. • Maatschappelijke voorzieningen Denk aan zorg, onderwijs, cultuur en welzijn. Deze functies zijn meestal niet commercieel en hebben vaak een praktijkruimte. • Kleinschalige kantoren & co-working Denk aan bedrijven in ICT, marketing of consultancy. Ze werken vaak in verzamelgebouwen en zoeken flexibele werkplekken met goede
Consumentgerichte dienstverleners
Ambachtelijke bedrijfsruimten
Kleinschalige kantoren & co-working
Maatschappelijke voorzieningen
Kleinschalige detailhandel
68
Toekomst van de Alkmaarse Economie
En om wat voor type bedrijven gaat het juist niet? Bedrijventerreinen zijn bedoeld voor regulier midden- en kleinbedrijf, logistiek en bedrijven met veel milieuruimte. Denk aan groothandel, bouwnijverheid en industrie. Deze bedrijven hebben vaak grote opslagruimtes nodig en zorgen voor veel (vracht)verkeer. Ook veroorzaken ze regelmatig geluid of uitstoot. Daarom passen ze niet goed in centrumlocaties of gemengde gebieden. Daarnaast vind je op bedrijventerreinen ook horeca. Die is bedoeld als voorziening voor werknemers en draagt bij aan een prettig werkklimaat. Horeca valt buiten de selectie van bedrijven die potentieel verplaatst kunnen worden.
Praktijkvoorbeeld: ‘World of Cooking’ in Hoorn In 2023 opende World of Cooking een keukenstudio in het hart van Hoorn. Bezoekers beleven hier meer dan alleen een showroom: ze zien, proberen en ervaren keukens voordat ze een keuze maken. Het bedrijf vestigde zich in een leegstaand pand in een winkelstraat. De opslagruimte bleef op het bedrijventerrein. Dankzij de zichtbare locatie in het centrum trekt de winkel publiek aan dat tijdens een dagje uit op zoek is naar een nieuwe keuken.
D.2 Bedrijven met verplaatsingspotentie Bedrijven met verplaatsingspotentie op te behouden bedrijventerreinen Deze analyse zoomt in op bedrijven die gevestigd zijn op terreinen die ook in de toekomst bedrijventerrein blijven13. Juist hier ligt potentie om de bestaande ruimte beter te benutten. Door bedrijven te verplaatsen die beter
13
Bestaande uit de bedrijventerreinen: Beverkoog, Boekelermeer, Neerlandia, De Volger en het te behouden gedeelte van de terreinen Overdie en Viaanse Molen.
passen in een centrummilieu of gemengd woon-werkgebied, ontstaat ruimte voor functies die écht thuishoren op bedrijventerreinen. We hebben bedrijven geselecteerd die kansrijk zijn voor verplaatsing. De selectie is gebaseerd op de criteria uit paragraaf D.4. De scan laat buiten beschouwing of ondernemers daadwerkelijk willen verhuizen. Dat hangt af van uiteenlopende overwegingen per bedrijf. Vooral de financiële haalbaarheid speelt een grote rol: huurprijzen in centrumgebieden liggen vaak hoger dan op bedrijventerreinen. Daarnaast brengt een verhuizing aanzienlijke kosten met zich mee. Deze analyse geeft dus geen inzicht in de financiële haalbaarheid. De uitkomsten geven een eerste beeld van welke bedrijven mogelijk passen in de binnenstad of in nieuwe gemengde gebieden, zoals het Alkmaars Kanaal. Ruim 320 bedrijven met verplaatspotentie op te behouden bedrijventerrein Op de te behouden bedrijventerreinen zitten circa 320 bedrijven met samen ruim 960 banen die potentie hebben om te verplaatsen. Deze bedrijven passen mogelijk beter in de binnenstad, een van de andere (buurt/wijk)centra of in de toekomstige gemengde woon-werkgebieden in het Alkmaars Kanaal. De tabel hieronder laat zien hoe deze potentie is verdeeld over typen lichte bedrijfsfuncties.
Daarbij valt het volgende op: • Kleinschalige kantoren en co-working vormen de grootste groep: bijna 70% van de banen (660) bij ruim 200 bedrijven. Denk aan reclamebureaus, adviesbureaus en boekhoudkantoren. • Consumentgerichte dienstverleners volgen met zo’n 110 banen (11%) bij ongeveer 50 bedrijven. Voorbeelden zijn communicatie- en grafisch ontwerp, fotografie, schoonheidssalon en fitnesscentra. • Maatschappelijke voorzieningen zijn goed voor circa 90 banen (9%) bij zo’n 30 vestigingen. Denk aan kinderopvang, fysiotherapie en maatschappelijk werk. • Ambachtelijke bedrijfsruimten tellen 60 banen (6%) bij zo’n 20 bedrijven. Voorbeelden zijn een meubelmaker, reparatieshop, atelier, taartenmaker en bierbrouwerij.
69
Toekomst van de Alkmaarse Economie
•
Kleinschalige detailhandel omvat ongeveer 40 banen (4%) bij 15 bedrijven. Denk aan keuken- en meubelwinkels en een brillenzaak.
Consumentgerichte dienstverleners
Tabel D1: Verplaatsingspotentie op te behouden bedrijventerreinen Type
Bedrijven
Banen
Consumentgerichte dienstverleners
50
110
Ambachtelijke bedrijfsruimten
20
60
Maatschappelijke voorzieningen
30
90
Kleinschalige kantoren & co-working
205
660
Kleinschalige detailhandel
15
40
Totaal
320
960
Kenmerk Locatie
Omschrijving • Openbare, publiekstoegankelijke functie • Goed bereikbaar te voet en met de fiets; deels ook met de auto
• Kansrijk in clusters met andere voorzieningen, zoals horeca of detailhandel
Pand
• Flexibele indeling met mogelijkheid tot inrichting specifieke ruimtes als behandelkamer, wachtruimte of studio • Omvang tussen 50 en 300 m² bvo
Bron: LISA (2024), bewerking Stec Groep (2025).
• Huurprijs tussen € 100 en € 175 per m² per jaar
D.3 Huisvestingswensen en -eisen per doelgroep In deze paragraaf beschrijven we de kwalitatieve huisvestigingswensen en eisen van de verschillende doelgroepen. We geven inzicht in bereikbaarheid, locatiekenmerken en huurprijsniveaus. Het gebruik van diverse vormen van bedrijfs- of kantoorruimte door doelgroepen is in de praktijk diffuus en laat zich niet altijd strak afbakenen.
Marktgebied -en dynamiek
• Dienstverleners vestigen zich graag dicht bij hun klanten, vaak op wijk- of buurtniveau • Groeiende aandacht voor uitstraling en persoonlijke verzorging zorgt voor sterke groei kapperszaken, schoonheidssalons en nagelstudio’s • Afname baliefuncties (bij o.a. banken, postkantoor en reisbureaus) door technologische innovatie en digitalisering
Voorkeurslocatie
• Gemengde gebieden in en rond de binnenstad • Transformatiegebieden zoals het Alkmaars Kanaal • Aanloopstraten met veel passanten • Wijk- en buurtcentra, dicht bij inwoners • Zichtbare locaties met een uitnodigende uitstraling
70
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Ambachtelijke bedrijfsruimten
Maatschappelijke voorzieningen
Kenmerk
Kenmerk
Omschrijving • Goede bereikbaarheid, bij voorkeur aan de rand van het centrum of in
Locatie
gemengde gebieden met stedelijke dynamiek
Locatie
• Mogelijkheid tot laden en lossen
• Representatief gebouw met een verzorgde uitstraling en rolstoeltoegankelijke entree
• Werkplaats met daglicht en ruimte voor magazijn
Pand
kansrijk: efficiënt voor aanbieders en prettig voor bezoekers
• Kleinschalige panden van circa 100 tot 500 m² bvo
• Omvang varieert, afhankelijk van functie en doelgroep
• Vrije hoogte van 3,5 tot 5 meter en goede geluidsisolatie
• Huurprijsindicatie: € 95 tot € 140 per m² per jaar
• Huurprijs tussen € 85 en € 125 per m² per jaar.
• De vraag naar maatschappelijke voorzieningen groeit, vooral in de
• Gericht op bovenlokale of subregionale markt • Sterke lokale binding, vaak door herkomst van werknemers • Vraag zit vooral in bestaande voorraad, maar ook in nieuwbouw
Marktgebied -en dynamiek
• Gemengde woon-werkgebieden bieden kansen voor clustering en synergie met andere functies
• Gemengde gebieden in en rond de binnenstad
• Aanloopstraten bij combinatie van verkoop en atelier
gebruik maatschappelijke functies kunnen concurreren met wonen
• Groeiende dynamiek door transitie naar circulaire economie
• Transformatiegebieden zoals het Alkmaars Kanaal
zorg • Nabijheid is cruciaal: hoe dichter bij de voorziening, hoe hoger het • In stedelijke gebieden ontstaat ruimte in transformatiegebieden, waar
• Flexibiliteit en betaalbaarheid zijn cruciaal
Voorkeurslocatie
• Praktische indeling met ruimte voor praktijkkamers en wachtruimtes • Geclusterde zorgconcepten of bedrijfsverzamelgebouwen zijn
kantine • Presentatieruimte voor klanten: showroom of atelier
Marktgebied -en dynamiek
de fiets, auto en openbaar vervoer been zijn
• Voorkeur voor clusters op plekken met eigen identiteit
Pand
• Goede bereikbaarheid voor verschillende doelgroepen: te voet, met • Voldoende parkeergelegenheid, belangrijk voor mensen die slecht ter
• Ligging aan doorgaande wegen (radialen) is een pré
• Eigen entree en gedeelde voorzieningen zoals opslag, machines of
Omschrijving
Voorkeurslocatie
• Aan de randen van binnensteden en centrumgebieden met goede bereikbaarheid
• Creatieve broedplaatsen in of nabij het centrum
• Wijk- en buurtcentra in woonwijken
• Stadsranden met industriële uitstraling en goede bereikbaarheid
• Transformatiegebieden zoals het Alkmaars Kanaal
71
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Kleinschalige kantoren en co-working
Kleinschalige detailhandel
Kenmerk
Kenmerk
Locatie
Omschrijving • Goede bereikbaarheid met openbaar vervoer, fiets en te voet • Levendige omgeving met voorzieningen zoals horeca, winkels en
Locatie
sportfaciliteiten op loopafstand
• Behoefte aan gezamenlijke faciliteiten zoals receptie, vergaderruimtes
Pand
Pand
Marktgebied -en dynamiek
• Dagelijkse detailhandel heeft een klein verzorgingsgebied;
Marktgebied -en dynamiek
• Gemengde gebieden in en rondom de binnenstad • Transformatiegebieden zoals het Alkmaars Kanaal • Verdiepingen in bestaande gebouwen • Creatieve hubs met inspirerende sfeer
blurring en city-concepten
in combinatie met horeca en dienstverlening
• Groei van flexwerk- en co-workingconcepten, vaak gecombineerd met horeca zoals koffiebar of lunchroom
Voorkeurslocatie
• Veel dynamiek door veranderende consumententrends, zoals
• Transformatiegebieden bieden ruimte voor nieuwe winkelconcepten
en thuiswerken
combinatie met wonen en ontmoeten
speciaalzaken trekken klanten van verder weg
• Levendigheid en functiemix zijn cruciaal voor succes
• Ontmoetingsfunctie wordt steeds belangrijker door individualisering
• Transformatiegebieden bieden ruimte voor nieuwe werkconcepten in
• Moderne of verzorgde uitstraling met daglicht
• Huurprijsindicatie: € 100 tot € 200 per m² per jaar
• Goede voorzieningen en ICT-infrastructuur (glasvezel, wifi)
• Gericht op bovenlokale en subregionale markt
• Aantrekkelijke en transparante etalage voor productpresentatie
• Kleinschalige units van circa 100 tot 750 m² bvo
• Representatief gebouw met aansprekende entree
• Huurprijsindicatie: € 90 tot € 175 per m² per jaar
• Bevoorrading mogelijk, minimaal één keer per week gemengde functies
en reproruimte
• Kleinschalige units van circa 50 tot 300 m² bvo
• Zichtbare ligging op drukbezochte plekken met veel passanten
• Kansrijk in transformatiegebieden met een levendige plint en
• Kansrijk in transformatiegebieden met een stedelijke uitstraling. • Vrij indeelbare ruimte; hoogte is minder relevant
Omschrijving
• Kernwinkelgebieden en aanloopstraten in centrumgebieden
Voorkeurslocatie
• Wijk- en buurtcentra in transformatiegebieden zoals het Alkmaars Kanaal • Zichtbare locaties met aansluiting op andere winkels en voorzieningen • Levendige gebieden met een stedelijke uitstraling
72
Toekomst van de Alkmaarse Economie
D.4 Methodiek lichte bedrijfsfuncties Methodiek potentie verplaatsing bedrijven Niet elk bedrijf voelt zich thuis in een centrummilieu. Om te bepalen welke bedrijven wél goed passen, gebruiken we in deze analyse vier selectiecriteria: mengbaarheid, voorkeur voor het vestigingsmilieu, uitstraling en omvang. 1 Mengbaarheid: hoe goed mengt een bedrijf met de omgeving? We kijken eerst of een bedrijf goed samengaat met winkels, horeca, dienstverleners en woningen. Daarbij gebruiken we de functiemengingsindex (FMI): een instrument van het Planbureau voor de Leefomgeving. De FMI laat zien in hoeverre een bedrijf past in een gemengde stedelijke omgeving. 2 Voorkeursvestigingsmilieu: waar komt een bedrijf het best tot zijn recht? Sommige bedrijven hebben baat bij een bedrijventerrein, bijvoorbeeld vanwege hun productieproces of milieubelasting. Andere bedrijven floreren juist in de binnenstad, dichtbij hun klanten. We koppelen de SBIcode aan de FMI-score om te bepalen welk vestigingsmilieu het beste past. 3 Uitstraling en beleving: draagt het bedrijf bij aan het centrumgevoel? Een centrum vraagt om bedrijven die iets toevoegen aan de sfeer en levendigheid. Denk aan publieksgerichte functies of kantoren die zorgen voor reuring. We beoordelen dit op basis van SBI-codes en onze eigen expertise.
4 Omvang: hoeveel ruimte vraagt het bedrijf? Grote bedrijven passen vaak niet in het centrum vanwege ruimtegebrek. Daarom hanteren we een grens: • Maximaal twintig werknemers voor kantoren, detailhandel, maatschappelijke voorzieningen en consumentgerichte diensten. • Maximaal tien werknemers voor ambachtelijke bedrijven. Deze grenzen zijn gebaseerd op het gemiddelde ruimtegebruik per werknemer.
14
Aantal banen / (aantal banen + aantal woningen) x 100
Functiemengingsindex (FMI): hoe goed zijn bedrijven te mengen? Het Planbureau voor Leefomgeving heeft voor alle bedrijven in Nederland bepaald hoe vaak bedrijven in gemengd gebied gevestigd zijn. Iedere bedrijfstak én grootteklasse (aantal werknemers) heeft een FMI-score. De FMI is een instrument dat scoort hoe goed bedrijvigheid te combineren is met wonen en andere functies. Het instrument is afkomstig uit het onderzoek ‘Menging van wonen en werken’ (PBL, 2009). De FMI index loopt van 0 tot 100, waarbij 0 staat voor een monofunctioneel woongebied en 100 voor een monofunctioneel werkgebied. Logischerwijs staat een score van 50 voor een gebied waar wonen en werken 50/50 gemengd zijn. Het PBL berekende op deze manier voor heel Nederland de mengbaarheid in gridcellen van 100 bij 100 meter (één hectare). De FMI per gebied wordt berekend door het aantal banen in het gebied te delen door het aantal banen plus het aantal woningen in het gebied keer honderd 14. Werken wordt dus gevat in het aantal banen terwijl wonen wordt gevat in het aantal woningen. 0 F3F3F
Vraag naar potentiële voorkeursvestigingsmilieus Aan de hand van de FMI bepalen we per bedrijf naar welk type vestigingsmilieu de potentiële voorkeur van een bedrijf uitgaat. De FMI drukt uit hoeveel banen in een bepaalde bedrijfstak in een gemengd milieu gevestigd zijn. We doen de aanname dat alle bedrijven in die bedrijfstak in een vergelijkbare omgeving gevestigd zouden kunnen zijn. De uitkomsten weerspiegelen niet de daadwerkelijke verhuisbereidheid of locatievoorkeur van een individueel bedrijf. We onderscheiden verschillende potentiële voorkeursvestigingsmilieus: Monofunctionele locaties: • Bedrijventerreinen (panden met een functioneel uiterlijk, relatief ruim opgezet, milieuhinder) • Kantoorlandschap (middelgrote tot grote kantoren, relatief ruim opgezet en buiten of aan rand van stedelijk gebied)
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Verschillende gemengde woon-werkmilieus: • Ambachtelijk woonwerkterrein (vooral kleinschalige bedrijfsruimte in gemengd stedelijk gebied) • Creatief woonwerkterrein (vooral kleinschalige kantoorruime in gemengd stedelijk gebied) • Gemengd centrum woon-werkmilieu (zowel kleinschalige bedrijfsruimte als kleinschalige kantoorruimte gemengd met wonen en voorzieningen in een centrumgebied) We onderscheiden de gemengde milieus op basis van de overheersende functie, ofwel of ze vooral bedrijfsruimtes of kantoorruimtes bevatten. Ook onderscheiden we op basis van de algemene omvang van het vastgoed in het gebied (kleinschalig of grootschalig) en de mate van stedelijkheid.
73
74
Toekomst van de Alkmaarse Economie
Bijlage E – Toelichting proces In dit hoofdstuk geven we een korte toelichting op het doorlopen proces om te komen tot het Actieprogramma Economie. In nauwe samenwerking met collega's van de verschillende vakafdelingen en GGO is dit rapport tot stand gekomen. Proces met verschillende stakeholders Het Actieprogramma Economie is in de periode maart tot en met september 2025 opgesteld in nauwe samenwerking met ondernemers, regiogemeenten en andere betrokkenen. De gemeente Alkmaar heeft bewust gekozen voor een interactief proces, waarbij op meerdere momenten input is opgehaald en afgestemd. • In mei 2025 zijn drie ondernemerssessies georganiseerd, gericht op bedrijventerreinen, kantoren en detailhandel. Tijdens deze sessies zijn knelpunten, kansen en wensen besproken, en is input opgehaald voor de inhoudelijke koers van het programma. • Eind mei vond een ambtelijke en bestuurlijke afstemming plaats met de Regio Alkmaar. Hier is gesproken over de regionale ruimtebehoefte, gezamenlijke lobby richting provincie en Rijk, en de noodzaak tot afstemming van economische beleidslijnen. • In juni en juli is een brede ondernemersenquête uitgezet onder bedrijven in Alkmaar. Ruim 230 ondernemers hebben hieraan deelgenomen. De resultaten zijn verwerkt in de analyse en hebben richting gegeven aan de vier hoofdlijnen van het actieprogramma.