1u Bijlage 17 Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten

26 In de database van de SGLO heeft ieder toestel een unieke ID – een T- of R-code. Deze codering is overgenomen om eenduidig en herleidbaar te kunnen werken. 27 22S049-VO-01

Tabel 3.2. Overzicht (mogelijk relevante) vliegtuigcrashes ID26 Datum Type (serienummer) Eenheid Locatie Relevant? T3707 24-05-1944 P-47 (42-76585) USAAF 78FG/82FS Polder Woudmeer in Dirkshorn Ten minste een bemanningslid verliet het vliegtuig ten zui- den van Alkmaar. Het toestel zelf kwam buiten de ge- meente neer. T3825 21-06-1944 P-51 (43-6952) USAAF 363FG/382FS Schermerhorn Exacte locatie niet bekend. T3852 29-06-1944 B-24 (41-28832) USAAF 489BG/845BS Noorddijkerweg 16 Ursem27 Deze locatie lag buiten het onderzoeksgebied. T3941 19-08-1944 Lancaster III (PB148) RAF No. 7 Squadron Polder Overdiep (tegenwoordig Lodewijk van Zie hoofdstuk 3.5.12. Velthemstraat) Alkmaar T4955A 01-01-1945 Fw 190 Luftwaffe I/JG 1 Bij het Noordhollands Kanaal, Akersloot Zie hoofdstuk 3.5.13. T5204 06-02-1945 B-24 (42-50505) USAAF 93BG/330BS Explodeerde in de lucht, en kwam neer ten Zie hoofdstuk 3.5.14. noorden van Akersloot T5571 16-04-1945 Spitfire LF.IX (NH425) RAF No. 332 Squadron Oostdijk, Driehuizen Zie hoofdstuk 3.5.15.

3.5.2 Vliegtuigcrash, 5 januari 1940 (T0010C) Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie is gekomen. In het bronnenmateriaal wordt hier echter niet Analyse bronnenmateriaal naar verwezen. Bron Informatie Locatie Nabij de Meggelsloot, Graft. Datum 5 januari 1940, om 13:28 Luchtfoto-interpretatie Voor 1940 is bij Saricon voor deze locatie geen luchtfoto- Gebeurtenis-ID T0010C materiaal aanwezig. De eerste foto van deze locatie da- Omschrijving Crash van een Fokker G-1, nummer 306, waarbij het vlieg- teert van 22 februari 1944 (sortie J/386 fotonummer 3024). tuig met een andere Fokker in botsing kwam. Het vliegtuig Op deze luchtfoto zijn geen oneffenheden zichtbaar die kwam neer bij Graft, waarbij de twee inzittenden voor de verwijzen naar een vliegtuigcrash. crash met een parachute het vliegtuig hebben verlaten. Het vliegtuig was na de crash geheel afgeschreven. Gezien de grote periode tussen de crash en het tijdstip Toestel Fokker G-1 Mercury met het serienummer 306 waarop de foto is genomen, lag het ook niet in de verwach- Eenheid Militaire Luchtvaart, 4-II-1 LvR ting dat er sporen van de crash op het luchtfotomateriaal Bommenlading Onbekend. Gezien het feit dat dit vliegtuig neerstortte voor- zichtbaar zijn.

dat de Tweede Wereldoorlog in Nederland startte, is het Berging Volgens een krantenartikel van 6 januari 1940 kon men niet logisch dat dit vliegtuig afwerpmunitie aan boord had. niet meteen met de berging starten op 5 januari omdat het Het is echter wel mogelijk dat het toestel boordwapenmu- vliegtuig nog in brand stond.28 Dit impliceert dat men nitie aan boord had. daarna wel gestart is met bergen.

Het is echter bekend dat het vliegtuig bij de crash in ieder In de literatuur wordt daarnaast gesproken over een ber- geval gedeeltelijk verbrandde. Daarmee bestaat de moge- gingspoging 50 jaar na de vliegtuigcrash. Hierbij werd ech- lijkheid dat de eventueel aanwezige munitie tot uitwerking ter niets aangetroffen.

27 https://web.archive.org/web/20200322191835/http://members.quicknet.nl/ericmolenaar/ 28 De courant Het nieuws van den dag ‘Mil. Vliegtuig, de G1 neergestort. Inzittenden redden zich.‘ 06-01-1940 28 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie Verdacht gebied NEE. Saricon heeft de exacte locatie van deze vliegtuig- Locatie Nabij Alkmaar, exacte locatie onbekend. crash niet op luchtfotomateriaal kunnen herleiden. Luchtfoto-interpretatie Aangezien de exacte locatie van deze vliegtuigcrash niet bekend is, is geen verder luchtfoto-onderzoek uitgevoerd. Berging Er is geen bronnenmateriaal dat wijst op een berging van dit vliegtuig. Verdacht gebied NEE. Voor deze vliegtuigcrash is geen verdacht gebied aangemerkt, aangezien de crashlocatie niet bekend is.

3.5.4 Vliegtuigcrash, 20 december 1942 (T1960)

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum 20 december 1942 Gebeurtenis-ID T1960 Omschrijving Crash van een Avro Lancaster I, nadat deze hoogstwaar- schijnlijk door Flak (Flugzeugabwehrkanone) werd aange- schoten. Het vliegtuig kwam neer in de Eilandspolder bij Driehuizen. De gehele bemanning kwam om het leven. Toestel Avro Lancaster I met serienummer W4334 Eenheid RAF No. 103 Squadron Figuur 15. Fokker G-1 306 op een onbekende datum voordat deze op 5 januari 1940 neerstort. (Bron: https://www.fokker-history.com/g-1-lva) Bommenlading 2 x 1000-lb. H.E.; 1000 x 4-lb. Brandbommen; 60 x 4-lb. Brandbommen type X. Locatie Eilandspolder Driehuizen. 3.5.3 Vliegtuigcrash, 6 augustus 1941 (T1161A) Coördinaten 52°34'13.0"N 4°48'21.0"E Luchtfoto-interpretatie De eerste foto van deze locatie dateert van 26 februari Analyse bronnenmateriaal 1945. Het gaat daarbij om sortie 106G/4531 fotonummer Bron Informatie 3262. Op deze foto is een locatie zichtbaar die doet den- Datum 6 augustus 1941 ken aan een vliegtuigcrash. Gebeurtenis-ID T1161A Berging Volgens het bronnenmateriaal is het toestel in 1952 gebor- Omschrijving Crash van een Junkers Ju 88 nabij Alkmaar. Het is niet gen. Daarbij is ten minste de bemanning in Bergen op bekend waar dit toestel is neergekomen. Daarentegen Zoom herbegraven.

Daarnaast heeft de Stichting Aircraft weet men wel dat ten minste één van de twee beman- Recovery Group 1940-1945 in 1990 een tweede bergings- ningsleden de crash overleefde (Oblt. Grühle). Verdere in- poging gedaan. Saricon heeft op 23-09-2022 contact op- formatie over dit toestel ontbreekt. genomen met deze stichting om de locatie te achterhalen. Toestel Junkers Ju 88 D met een onbekend serienummer. Op 03-10-2022 antwoordde de ARG1940-1945 dat zij het vliegtuig ongeveer 30-35 jaar geleden inderdaad geborgen Eenheid Luftwaffe 3.(F)/122 hebben. Hierbij kwamen zij geen explosieven tegen, alleen Bommenlading Onbekend, ook het doel van deze vlucht is niet bekend. de mogelijke resten van een stuk afwerpmunitie die eerder 29 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie was afgegaan (Over de e-mail werd gesteld dat dit een cookie, ookwel een 4000-lb. High Capacity bom betreft. Dit is echter zeer onwaarschijnlijk, aangezien een Lancaster deze bom niet bij zich droeg). Op 08-10-2020 meldde ARG1940-1945 dat zij tot 6 meter diepte gegraven heb- ben, en dat zij daarnaast nog metingen uitgevoerd hebben. In deze mail worden ook de coördinaten van de berging gegeven. De ARG1940-1945 meldde daarbij dat zij alles opgegraven hebben, en dat hier niets meer in de bodem zit. Verdacht gebied Nee, het toestel is geborgen in 1952, waarbij de beman- ning is gevonden en herbegraven. Dit type bergingen ge- beurde doorgaans door Defensie, en zij zochten normaliter ook naar afwerpmunitie. Daarnaast heeft de ARG1940- 1945 in de jaren ’90 een tweede bergingspoging tot 6 me- ter diepte uitgevoerd. Hierbij werden nog vliegtuigonderde- len aangetroffen, deze zijn toen ook geborgen. ARG1940- 1945 meldde hierbij nadrukkelijk dat zij alles opgegraven hebben.

Aangezien hier al twee opsporingen hebben plaatsgevon- den, heeft Saricon geen verdacht gebied aangemerkt. Het Figuur 16. De crashlocatie van de Avro Lancaster in Driehuizen. (Bron achtergrond: Sortie is echter altijd mogelijk dat er tijdens een opsporing iets 106G/4531 fotonummers 3216 en 3262 d.d. 26 februari 1945). over het hoofd gezien is. 3.5.5 Vliegtuigcrash, 27 april 1943 (T2216)

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum 27 april 1943 Gebeurtenis-ID T2216 Omschrijving Crash van een Vickers Wellington X tussen Bergen en Koedijk. De Wellington was op de terugweg van een aan- val op Duisburg toen deze werd neergeschoten door een Duitse Nachtjager. De lokale politie vermeldt dat het toe- stel tijdens of vlak na de crash in brand gevlogen was. Het vliegtuig kwam vanuit noordelijke richting neer aan de Ko- gendijk.

30 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Verdere informatie over het vliegtuig ontbreekt, omdat de Weermacht vóór de politie bij het wrak aanwezig was, en het gebied had afgezet. Dit betekent dat de politie ter plaatse geen verder onderzoek kon uitvoeren. Het politie- rapport vermeldt nog wel dat drie van de bemanningsleden zouden zijn gedood. Toestel Vickers Wellington X met serienummer HE737 Eenheid RAF no. 429 Squadron. Bommenlading 3 x 500 lb. MC., met een vertraging van 0.025; 24 x 30 lb. brandbommen; 270 x 4 lb. brandbommen.

Het toestel was op de terugweg. Dat betekent dat de kans groot is dat de bemanning de bommenlading al had afgeworpen. Dit wordt bevestigd in de literatuur, waar wordt vermeld dat de bommenlast om 2.30 gedropt was. Locatie Bij het huis van Briefjes, aan de Kogendijk tussen Koedijk en Bergen. Volgens het adresboek van Bergen uit 1955 is dit Kogendijk 92 te Bergen. Luchtfoto-interpretatie De eerste luchtfoto waarop de crashlocatie waarneembaar is dateert van 8 oktober 1943. Het gaat hierbij om sortie E/336, fotonummer 3009. Op deze foto is een crashlocatie Figuur 17. De crashlocatie van de Vickers Wellington tussen Koedijk en Bergen. (Bron: Sortie zichtbaar op ongeveer 50 meter van het onderzoeksge- J/92 fotonummer 3028 d.d. 21 januari 1944) bied. Berging Het bronnenmateriaal verwijst niet naar een berging. Verdacht gebied Nee, dit vliegtuig bleek buiten het onderzoeksgebied neer- gestort te zijn. Om die reden is ook geen verdacht gebied 3.5.6 Vliegtuigcrash, 23 juni 1943 (T2551) aangemerkt. Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum 23 juni 1943 Gebeurtenis-ID T2551 Omschrijving Crash van een Halifax V nadat deze was neergeschoten door een Duits vliegtuig. De Halifax stortte neer aan de Oostmijzerdijk, nabij Avenhorn. Toestel Halifax V met serienummer DK225 Eenheid RCAF No.

427 Squadron Bommenlading Vier Halifaxes die bij deze aanval vermist raakten hadden samen de volgende bommenlading aan boord: 8 x 1000-lb. H.E. brisantbommen; 224 x 30-lb brandbommen; 31 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie 2040 x 4-lb. Brandbommen; Na de Tweede Wereldoorlog is de EOD nog meermaals in 120 x 4-lb. ‘X’ brandbommen. de omgeving van de crash geweest om brandbommen te ruimen. Het gaat daarbij om MORA-nummers: De exacte bommenlading van vliegtuig DK225 is onbe- • 19833027, waarbij een 30-lb. brandbom werd kend. Een bewoner van oost-Mijzen vermeldt echter dat de aangetroffen; bommenlading in de lucht, nadat het vliegtuig was bescho- • 19892594, waarbij een 30-lb. brandbom werd ten, in brand vloog, en dat ook de munitie daarbij ont- aangetroffen; brandde. Er wordt echter geen melding gemaakt van een brisantbom. Daarnaast wordt in MORA 19971506 gemeld dat er achter Locatie De SGLO spreekt van de Oostmijzerdijk, te Oostmijzen, de boerderij op Ursemmerweg 3 een blindganger zou zijn nabij Avenhorn. De historische kring Ursem vermeldt ech- neergekomen. Voor zover bekend is deze tot op heden ter dat het vliegtuig in de lucht boven Oost-Mijzen explo- nog niet geruimd. Het is niet zeker of deze bom van dit deerde, waarbij de brandbommen en de wrakstukken in de vliegtuig afkomstig is. Deze inslaglocatie is niet op het wijde omgeving neerkwamen. Zo ging de stolpboerderij luchtfotomateriaal herleid. De bovengenoemde MORA is van Johannes Rood verloren, waarna in 1948 een nieuwe nog niet aan Saricon aangeleverd.

Mocht dit voor de defi- boerderij werd gebouwd. nitieve oplevering van dit rapport wel gebeuren, dan wordt dit nog in het rapport opgenomen. Saricon heeft het Basisregistratie Grootschalige Topogra- Verdacht gebied Nee, voor zover bekend vielen alle wrakstukken en brisant- fie (BGT) geraadpleegd. In Vijf Mijzer Huizen staat één bommen buiten het onderzoeksgebied, op minstens 130 huis dat in 1948 is gebouwd. Het gaat hierbij om perceel meter afstand. Volgens de voor deze situatie in aanmer- Oost-Mijzen 6A te Avenhorn. Ten minste een deel van het king komende afbakeningsmethode, zou een verdacht ge- wrak/de bommenlading is op deze locatie neergekomen. bied buiten het onderzoeksgebied komen te liggen. Om deze reden is geen verdacht gebied aangemerkt. Deze locatie ligt op 130 meter buiten het onderzoeksge- bied. Luchtfoto-interpretatie De eerste bij Saricon aanwezige luchtfoto van na de vlieg- tuigcrash dateert van 26 februari 1945 (Sortie 106G/4531 fotonummer 4306) fotonummer . Op deze foto zijn drie in- slaglocaties waarneembaar. Hoogstwaarschijnlijk betreft het hier afwerpmunitie afkomstig uit, en onderdelen van bovenstaande Halifax. Het toestel zou immers in de lucht al zijn ontploft.

Daarnaast wordt in het bronnenmateriaal vermeld dat de stolpboerderij op Oost-Mijzen 6A te Avenhorn is vernietigd. Dit komt overeen met het luchtfotomateriaal, waarop zicht- baar is dat deze boerderij in puin ligt. Berging De Historische Kring Ursem vermeldt dat de wrakstukken en stoffelijke overschotten de volgende ochtend door Duitse troepen werden geborgen.

32 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie te verlaten. Een bemanningslid overleefde de parachute- sprong niet. Toestel Halifax V met serienummer DK180 Eenheid RAF No. 427 Squadron Bommenlading De exacte lading van deze enkele Halifax is onbekend. De archieven van de RAF vermelden echter wel dat tijdens deze aanval 3 Halifaxes niet terugkeerden. Deze hadden gezamenlijk de volgende bommenladingen aan boord:

- 6 x 1000 lb.-brisantbommen; - 168 x 30-lb. brandbommen; - 1430 x 4-lb. brandbommen; - 90 x 4X-type brandbommen. Locatie Het toestel stortte neer aan de Helderseweg te Alkmaar, bij de garage van de autobusdienst richting Den helder. Dit lag op de historische grens tussen Bergen en Alkmaar. Luchtfoto-interpretatie Op sortie J/92 fotonummers 3028 en 3031 d.d. 21 januari 1944 is de locatie waar dit vliegtuig zou moeten zijn neer- gestort zichtbaar. Op de foto is de garage van de autobus- dienst zichtbaar, maar een duidelijke crashlocatie is niet waargenomen. Figuur 18. De inslaglocaties van het vliegtuig, en de van het vliegtuig afkomstige Berging Er is voor dit vliegtuig geen berging bekend. afwerpmunitie. Alle locaties lagen buiten het onderzoeksgebied. (Bron achtergrond: Sortie 106G/4531 fotonummer 4306 d.d. 26 februari 1945) Verdacht gebied Nee, alhoewel de crashlocatie van dit vliegtuig niet is waar- genomen, is uit het archiefmateriaal bekend dat het toestel pas neerstortte nadat de bommenlading was afgeworpen. Voor deze vliegtuigcrash is dan ook geen verdacht gebied 3.5.7 Vliegtuigcrash, 26 juni 1943 (T2592) aangemerkt.

Analyse bronnenmateriaal 3.5.8 Vliegtuigcrash, 16 augustus 1943 (T2792) Bron Informatie Datum 26 juni 1943 Gebeurtenis-ID T2592 Analyse bronnenmateriaal Omschrijving Op deze datum voerde een Halifax V een aanval uit op Bron Informatie Gelsenkirchen. Nadat de bommen waren afgeworpen bo- Datum 16 augustus 1943 ven Gelsenkirchen raakte het vliegtuig op de terugweg uit Gebeurtenis-ID T2792 koers. Vervolgens werd het toestel door een Duits jacht- Omschrijving Een Typhoon Ib met serienummer JP549 had als opdracht vliegtuig beschoten, waarna beide motoren uitvielen. vliegveld Bergen aan te vallen. Tijdens de aanval werd het toestel echter geraakt door Flak, waarna het in de Sluis- Hierop stortte het vliegtuig neer bij de Helderseweg bij Alk- polder in Bergen neerstortte. De piloot overleefde de crash maar. De bemanning was in staat het toestel per parachute niet.

33 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie Toestel Typhoon Ib met serienummer JP549 Locatie Kanaaldijk 271, Koedijk. Deze woning is rond 1960 vervan- Eenheid RAF No. 195 Squadron gen. Uit foto’s afkomstig uit het Regionaal Archief Alkmaar Bommenlading Het is niet bekend of dit vliegtuig haar bommen nog aan blijkt dat de nieuwe Kanaaldijk 271 op ongeveer dezelfde boord had tijdens de crash. locatie als de oude woning is neergezet. (Zie hiervoor ook Locatie Kogendijk 80, in de Sluispolder te Bergen. De huidige Ko- foto RAA-HVK-00385). gendijk 80 te Bergen verwijst echter niet naar een gebouw Luchtfoto-interpretatie De eerste luchtfoto van na de vliegtuigcrash dateert van 21 dat in 1945 al aanwezig was. januari 1944 (sortie J/92 fotonummer 3028 d.d. 21 januari Luchtfoto-interpretatie Sortie J/92 fotonummer 3028 d.d. 21 januari 1944 dekt het 1944. Op deze luchtfoto is geen duidelijke vliegtuigcrash Alkmaarse deel van de Sluispolder. Omdat het bronnen- waarneembaar. Let wel, deze foto is kwalitatief ook niet materiaal verwijst naar een locatie die niet exact geplaatst heel sterk. Zo bevindt zich naast Koedijk 271 een donkere, kan worden, heeft Saricon het Alkmaarse deel van de slecht te interpreteren vlek. Sluispolder nagelopen. Op deze foto is geen vliegtuigcrash Berging Saricon beschikt niet over informatie over een mogelijke waarneembaar.

berging van dit vliegtuig. Berging Voor deze vliegtuigcrash is geen berging bekend. Verdacht gebied Nee. Saricon heeft de exacte crashlocatie van dit vliegtuig Verdacht gebied Nee, Saricon heeft voor het deel van de Sluispolder binnen niet kunnen lokaliseren. Daarnaast had dit toestel hoogst- de gemeente Alkmaar luchtfotomateriaal bekeken. Hier waarschijnlijk geen afwerpmunitie aan boord. was geen vliegtuigcrash waarneembaar. Ook de specifie- kere locatieaanduiding verwees niet naar een locatie bin- nen het onderzoeksgebied. Saricon heeft daarom geen 3.5.10 Vliegtuigcrash, 16 december 1943 (T3218) verdacht gebied aangemerkt. Analyse bronnenmateriaal 3.5.9 Vliegtuigcrash, 11 december 1943 (T3204) Bron Informatie Datum 16 december 1943 Gebeurtenis-ID T3218 Analyse bronnenmateriaal Omschrijving Een Lancaster III stortte neer aan de Molenweg te Oter- Bron Informatie leek, nadat het vliegtuig was beschoten door een Duits Datum 11 december 1943 jachtvliegtuig. Gebeurtenis-ID T3204 Toestel Avro Lancaster III met serienummer JB656 Omschrijving Melding van de crash van een Duits vliegtuig aan de Ka- Eenheid RAF No. 7 Squadron naaldijk te Koedijk. Het toestel stortte neer vanwege “ver- Bommenlading De 6 Lancasters van 8 Group die bij deze missie niet te- eisung”, ofwel ijsvorming op het vliegtuig.

Het is niet be- rugkeerden, waren gezamenlijk beladen met: kend waar het toestel naar onderweg was. Toestel Messerschmitt Bf 110 G-4 met serienummer 740046 4 x 4000-lb. H.C. brisantbommen; Eenheid Luftwaffe 11./NJG 1 15 x 2000-lb. H.C. brisantbommen; Bommenlading Dit toestel was een nachtjager. Dit houdt in dat het in de 11 x 1000-lb. M.C. brisantbommen; 1 x 500-lb. G.P.L.D. brisantbom; nacht probeerde vijandelijke vliegtuigen, bijvoorbeeld 15 x 250-lb. T.I. brandbommen; Britse bommenwerpers, uit te schakelen. De kans is 8 x flares, en daarnaast mogelijk aanwezige kleinkaliber- daarom groot dat dit toestel geen afwerpmunitie, maar ko- en geschutmunitie 20 mm afkomstig van boordwapens. gels voor bijvoorbeeld mitrailleurs aan boord had.

34 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie De Lancaster die bij Oterleek neerstortte had een deel van deze bommen aan boord. Het bronnenmateriaal ver- meldt dat deze bommen nog in het vliegtuig aanwezig waren toen deze werd beschoten. De bommen zijn vlak voor de crash afgeworpen: Ze ontploften op ongeveer 50 meter van de crashlocatie. Locatie Oterleek, Molenweg C24, op 400 meter van de weg. Een andere bron spreekt van boerderij ‘Wacht en Zie’ Volgens de boerderijenstichting is dit tegenwoordig Korte Molen- weg 6 te Oterleek.29 Luchtfoto-interpretatie Op sortie J/721 fotonummer 4301 d.d. 26 maart 1944 zijn ten minste twee inslagen, en één mogelijke inslag, of een crashlocatie waarneembaar. Berging Voor deze vliegtuigcrash is bij Saricon geen berging be- kend. Echter, in 2014 is aan de Korte Molenweg een vlieg- tuigonderdeel aangetroffen, dat is meegenomen door de EOD. Zie verder MORA-nummer 20140718. Verdacht gebied Ja, voor deze vliegtuigcrash is een verdacht gebied aan- gemerkt. Het vliegtuig had tijdens de crash meerdere bri- santbommen aan boord. Saricon beschikt niet over mel- dingen van een volledige ruiming of munitievondst ter plaatse. Het is daarom mogelijk dat zich hier nog afwerp- Figuur 19. Crashlocatie of locatie waar de brisantbommen van de Lancaster neerkwamen, met munitie bevindt. daaromheen het verdachte gebied. (Bron achtergrond: J/721 fotonummer 4301 d.d.

26 maart 1944). Het verdachte gebied is afgebakend volgens de Nearest Neighbourmethode. Deze methode houdt in dat de langste afstand tussen twee nabijgelegen kraters, in dit geval 45 3.5.11 Vliegtuigcrash, 2 maart 1944 (T3486) meter, om de kraters geprojecteerd wordt. De meest noor- delijk gelegen krater wordt hierbij als afzwaaier gezien. Vervolgens wordt bij deze afstand 8 meter offset, en 5 me- Analyse bronnenmateriaal ter tolerantie toegevoegd. Bron Informatie Datum 2 maart 1944 Dit verdachte gebied is verdacht op afwerpmunitie (4000 Gebeurtenis-ID T3486 lb. HC, 2000 lb. HC, 1000 lb. MC, 500 lb. G.P.L.D., 250 lb. Omschrijving Een Amerikaanse B-24 stort neer aan de Bergerweg te TI brandbommen.), 8 vuurwerken (flares) en kleinkaliber- Bergen nadat het vliegtuig door luchtafweer bij vliegveld en geschutmunitie. Bergen was beschoten. Het vliegtuig was onderweg van Verdacht gebied-ID O2640 en O2641. Alconbury naar Seething, van waaruit het de volgende dag een aanval op Duitsland zou uitvoeren. Vanwege storm

29 https://www.boerderijenstichting.nl/beeldbank/korte-molenweg-6-oterleek/ 35 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie raakte het toestel echter van koers, en kwam het bij vlieg- Toestel Avro Lancaster III met serienummer PB148 veld Bergen terecht. Eenheid RAF No. 7 Squadron Toestel B-24, met serienummer 42-7645. Bommenlading 8 x 1000-lb. U.S.A. M.65 G.P. Eenheid USAAF 482BG/814BS Bommenlading Waarschijnlijk had dit toestel geen afwerpmunitie aan Let wel, volgens één van de bemanningsleden stortte het boord. Deze vlucht betrof namelijk een transportvlucht. vliegtuig neer nadat het haar bommenlading had afgewor- Locatie Bergerweg 89, te Bergen. (Let wel, er bestaat een Oude pen. Bergerweg, en een Bergerweg. De Bergerweg 89 ligt te- Locatie In de polder Overdie, waar tegenwoordig de Lodewijk van genwoordig in Alkmaar, de Oude Bergerweg ligt in Bergen, Velthemstraat ligt, te Alkmaar. dichter bij het vliegveld, buiten de huidige gemeente Alk- Luchtfoto-interpretatie De eerste luchtfoto van na 19 augustus 1944 die de crash- maar. locatie dekt dateert van 13 september 1944. Hierbij gaat Luchtfoto-interpretatie Saricon heeft bovenstaande locaties op sortie 106G/414 het om sortie 106G/2895 fotonummer 4450. Op deze foto fotonummer 3146 d.d. 13 mei 1944 geanalyseerd. Het is op deze locatie geen duidelijk herleidbare crashlocatie bronnenmateriaal spreekt van de volgende crashlocatie: waarneembaar.

“Achter de boerderij van Schoen aan den Bergerweg 89, Verdacht gebied Nee, de exacte locatie waar dit toestel is neergekomen, is dit is onder het gebied van het vliegveld.” Bergerweg 89 te niet bekend. Er is dan ook geen verdacht gebied aange- Alkmaar was ten tijde van de oorlog een (waarschijnlijk re- merkt. latief nieuw) bebouwde woonwijk. Op deze locatie stonden geen boerderijen. 3.5.13 Vliegtuigcrash, 1 januari 1945 (T4955A) Nabij de Oude Bergerweg 89 stonden wel enkele boerde- rijen. Hoogstwaarschijnlijk is het vliegtuig dan ook daar Analyse bronnenmateriaal neergekomen. Deze locatie lag ongeveer 750 meter buiten Bron Informatie het onderzoeksgebied, en is dus niet relevant voor dit on- Datum 1 januari 1945 derzoek. Gebeurtenis-ID T4955A Verdacht gebied? Nee, aangezien dit vliegtuig hoogstwaarschijnlijk buiten Omschrijving Crash van een Duits jachtvliegtuig (Fw-190 A-8) ergens het onderzoeksgebied neerkwam, is geen verdacht gebied nabij het Noordhollandsch Kanaal bij Akersloot. De piloot aangemerkt. van het vliegtuig, evenals het serienummer zijn niet be- kend. Ook de oorzaak van de crash, en of de piloot het 3.5.12 Vliegtuigcrash, 19 augustus 1944 (T3941) overleefd heeft, is niet bekend. Toestel Fw 190 A-8 met een onbekend serienummer.

Eenheid Luftwaffe I/JG 1 Analyse bronnenmateriaal Bommenladingen Dit was een jachtvliegtuig, dit type vliegtuig vervoerde Bron Informatie geen afwerpmunitie. Datum 19 augustus 1944 Locatie Akersloot, bij het Noord-Hollands kanaal Gebeurtenis-ID T3941 Luchtfoto-interpretatie De eerste luchtfoto’s waarover Saricon beschikt dateren Omschrijving Crash van een Avro Lancaster III nadat deze was bescho- van 26 februari 1945 (106G/4531 fotonummer 4268, 3270, ten door een Duitse nachtjager. Het vliegtuig stortte neer en 3271) en 31 maart 1945 (sortie 106G/5146 fotonum- in de polder Overdie in Alkmaar, waarbij de gehele beman- mers 3100 en 3102). Deze foto’s dekken het Akerslootse ning om het leven kwam. deel van het Noordhollandsch Kanaal. Hierop is geen 36 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie vliegtuigcrash zichtbaar. Mogelijk is het vliegtuig in het wa- ter terecht gekomen, en is het daarom niet zichtbaar op het • In het Noordhollandsch Kanaal komt een deel luchtfotomateriaal. van een vleugel terecht; Berging Saricon beschikt niet over informatie betreffende de ber- • Tegenover de pont van Akersloot kwamen een ging van dit vliegtuig. motor en enkele andere brokstukken terecht; Verdacht gebied Nee, er is niet genoeg informatie aanwezig om een ver- • Een ooggetuige uit een ander vliegtuig meldt dat dacht gebied aan te merken. Daarnaast had dit vliegtuig de brokstukken ten westen van het kanaal, ten hoogstwaarschijnlijk geen afwerpmunitie aan boord. noorden van Akersloot terecht kwamen; • Ten minste een deel van het toestel kwam terecht in de Schermer. 3.5.14 Vliegtuigcrash, 6 februari 1945 (T5204) Luchtfoto-interpretatie Sortie 106G/4352 fotonummer 3270 d.d. 26 februari 1945 toont meerdere kraters in Uitgeest. Daarnaast zijn twee Analyse bronnenmateriaal verstoringen zichtbaar binnen het onderzoeksgebied, in de Schermer. Dit zijn waarschijnlijk de crashlocaties van de- Bron Informatie len van het vliegtuig.

Datum 6 februari 1945 Berging Op een online forum wordt vermeld dat op 4 oktober 1986 Gebeurtenis-ID T5204 bij Akersloot een B-24J, met serienummer 42-50505 ge- Omschrijving Een Amerikaanse bommenwerper vloog op deze datum bij deeltelijk is geborgen. de kust van Nederland, op weg naar Maagdenburg in Verdacht gebied Ja, alhoewel waarschijnlijk alle brisantbommen ontploft Duitsland, waar een groot luchtoffensief zou plaatsvinden. zijn, is het mogelijk dat dit vliegtuig nog andere boordwa- Vanuit IJmuiden werd het toestel door luchtafweergeschut penmunitie aan boord had. Om deze reden is voor de drie geraakt, waardoor het toestel in brand vloog.30 Ter hoogte inslaglocaties binnen het onderzoeksgebied een verdacht van de Boekelermeer ontploft het vliegtuig. De restanten gebied aangemerkt. De bovenste twee inslaglocaties zijn van het vliegtuig kwamen daardoor over een grotere af- afgebakend volgens de Nearest Neighbourmethode. Dit stand neer in de Schermer en bij Akersloot. betekent dat de grootste afstand tussen twee kraters, in dit geval 15 meter, rondom de kraters is geprojecteerd. Daar De bemanning heeft het toestel, op één bemanningslid na, komt 8 meter offset, en 5 meter tolerantie bij. In totaal is dit dan per parachute verlaten. een verdacht gebied van 28 meter rondom de inslagloca- Toestel B-24 J met serienummer 42-50505 ties.

Eenheid USAAF 93BG/330BS Bommenladingen 8 x 500-lb. brisantbommen. Deze bommen zijn kort voor Bij de onderste inslaglocatie is alleen offset en tolerantie de crash, ter hoogte van de weg Hoogegeest in Akersloot (8 plus 5 meter), dus in totaal 13 meter, rondom de inslag- afgeworpen. Deze kwamen buiten het onderzoeksgebied locatie geprojecteerd. Dit gebied is verdacht op kleinkali- neer. bermunitie. Locatie Noord van Akersloot, nabij de Schermerpolder. Het vlieg- Verdacht gebied-ID O2643, O2642 tuig explodeerde in de lucht, en brokstukken kwamen over een groter gebied neer. Van een deel van de onderdelen is de locatie bekend:

30 Zie in de inventarisatie van het bronnenmateriaal NARA, MACR 12355, voor een beschrijving van de crash door de bemanning van een ander Amerikaans vliegtuig dat bij deze aanval betrokken was. 37 22S049-VO-01

Figuur 21. Luchtfoto van de vliegtuigcrash. (Bron: Het neerstorten van een B-24 Liberator bo- ven Akersloot‟, De Groene Valck 2000-2001, 4 – 13) Figuur 20. De locatie waar de afwerpmunitie, alsmede van delen van het vliegtuig neerkwamen. Bron: Het neerstorten van een B-24 Liberator boven Akersloot‟, De Groene Valck 2000-2001, 7)

38 22S049-VO-01

Figuur 22. De crashlocatie van de Amerikaanse B-24. Saricon heeft meerdere crashlocaties waargenomen. De vier vlieg- tuigjes in deze afbeelding ver- wijzen dan ook alle naar het- zelfde vliegtuig. (Bron achter- grond: Sortie 106G/4531 foto- nummer 3270)

39 22S049-VO-01

3.5.15 Vliegtuigcrash, 16 april 1945 (T5571)

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum 16 april 1945 Gebeurtenis-ID T5571 Omschrijving Een Noors jachtvliegtuig (vliegend onder Brits commando) stort neer in de Schermer, nabij Driehuizen tijdens een ge- wapende verkenning in noordwest Holland, nadat het vliegtuig is geraakt door Flak. Tijdens de crash breekt het vliegtuig in stukken, maar de Noorse piloot kwam levend onder de wrakstukken vandaan. De piloot werd door het Nederlandse verzet verscholen tot de bevrijding. Toestel Spitfire LF.IX met serienummer NH425 Eenheid RAF No. 332 Squadron Bommenladingen Dit vliegtuig voerde een gewapende verkenning uit. Moge- lijk had het dan ook geen afwerpmunitie aan boord, maar alleen boordwapenmunitie. Locatie Driehuizen, aan de Oostdijk. Luchtfoto-interpretatie Saricon beschikt niet over luchtfoto’s van na 31 maart 1945 op deze locatie. Het is dan ook niet mogelijk ge- weest om voor deze gebeurtenis een luchtfoto-interpreta- tie uit te voeren. Berging In 2018 is een poging ondernomen om materiaal van het vliegtuig te verzamelen door een oproep in het Noordhol- lands Dagblad te plaatsen. Hierbij werden de wielen van het vliegtuig aangetroffen in het museum van de Aircraft Recovery Group in het Fort bij Veldhuis. Daarnaast had een buurtbewoner de veiligheidsbril van de piloot bewaard. Verdere stukken zijn niet aangetroffen. Voor zover bekend is bij deze poging niet gegraven.

Verdacht gebied Nee, voor deze gebeurtenis is geen verdacht gebied aan- gemerkt, aangezien er geen luchtfoto van na 16 april 1945 beschikbaar was voor deze locatie. Dit is vermeld bij de leemten in kennis.

40 22S049-VO-01

3.6 Luchtaanvallen actief boven Nederlands grondgebied – het gaat dan voornamelijk om Bomber Command, Coastal Command, Fighter Command en de Second Tactical Air Force (2nd TAF).

Gedurende de oorlog is een groot aantal luchtaanvallen uitgevoerd op het Nederlands grond- Een groot deel van de acties die door de bovengenoemde luchtmachtonderdelen werden uit- gebied – niet in de laatste plaats omdat Nederland op de aanvliegroute naar Duitsland lag van gevoerd, zijn in databases ingevoerd door Saricon. Op die manier zijn op datum, plaatsnaam geallieerde luchtmachten. Om een indruk te geven: in 1943 noteerden de Duitse bezetter in of coördinaat van relevante luchtaanvallen te herleiden. Daarnaast beschikt Saricon over een Nederland 40.000 overvliegende toestellen waarvan een deel zijn bommenlading afwierp: er database die is samengesteld uit Duitse KTB’s en Nederlandse bronnen, zodat eenvoudig een werden 12.000 brisantbommen en 37.000 brandbommen boven Nederland afgeworpen blij- verband gelegd kan worden tussen de verschillende bronnen – het kan immers dat de RAF- kens opgaaf van de bezetter. Als gevolg daarvan kwamen 1.300 Nederlandse burgers om het melding heeft gemaakt van een luchtaanval op een specifieke locatie, maar dat die luchtaanval leven.31 in werkelijkheid ergens anders plaatsvond. De RAF vloog in de eerste oorlogsjaren hoofdza- kelijk in de nacht en had, als gevolg van diverse factoren, grote moeite met het treffen van het Bronnenmateriaal betreffende luchtaanvallen is in meerdere archieven terug te vinden en is te juiste doelwit.

verdelen in twee hoofdcategorieën. Dit zijn bronnen van de grond en bronmateriaal dat het perspectief vanuit de lucht vertegenwoordigt. Bronnen vanaf de grond zijn bijvoorbeeld docu- In de tabel met luchtaanvallen zijn alle luchtaanvallen (voor zover bekend) die mogelijk binnen menten uit het gemeentearchief, het provinciaal archief en het Nationaal Archief. In deze ar- de hedendaagse gemeente Alkmaar plaats hebben gevonden opgenomen. Wanneer bleek chieven werd op verschillende niveaus bijgehouden waar schade ontstaan was vanwege oor- dat de luchtaanval toch niet binnen het onderzoeksgebied plaatsvond, is deze niet verder ge- logshandelingen. Allereerst bevatten deze archieven stukken van de lokale luchtbescher- analyseerd. Ook wanneer meteen bleek dat bij een luchtaanval alleen boordwapenmunitie is mingsdiensten32 en schaderapporten waarin behandeld wordt waar oorlogsschade geleden ingezet, is geen verder onderzoek uitgevoerd. Deze zijn groen aangemerkt in onderstaand is.33 Deze archieven bevatten daarnaast stukken van het Militair Gezag (MG), de organisatie overzicht De aanvallen die wel binnen het onderzoeksgebied plaats hebben gevonden, en die gedurende de periode waarin delen van Nederland bevrijd waren, maar de nationale over- waarbij afwerpmunitie is ingezet, worden in de hoofdstukken 3.6.1.

tot en met 3.6.47 verder heid nog niet teruggekeerd was, de orde bewaarde in de bevrijde Nederlandse gebieden. 34 De toegelicht. Deze aanvallen zijn in het overzicht rood aangemerkt. meldingen vanaf de grond kunnen in veel gevallen worden aangevuld door gegevens uit Duitse In bijlage 8.4.2. is het bronnenmateriaal per luchtaanval uitgewerkt, ook als de luchtaanval als KTB’s van eenheden die getroffen werden door een luchtaanval.35 niet relevant is beoordeeld. De in totaal 97 luchtaanvallen zijn daar op datum geordend. In The National Archives te Londen ligt belangrijk archiefmateriaal over de inzet van de Britse luchtstrijdkrachten. De verslagen van uitgevoerde acties door de Royal Air Force (RAF). On- dergebracht in het archief van het Air Ministry. De structuur van dit archief volgt op hoofdlijnen Punt van aandacht de structuur van de organisatie van de RAF – Commands, Groups, Wings, Squadrons en Stations. Elke luchtaanval kan daardoor, met verschillend detailniveau, in wel tien of twintig Bij luchtaanvallen waarvan bekend is dat alleen gebruik gemaakt werd van boordwapens verschillende dossiers zijn beschreven.36 (Kleinkalibermunitie en Geschutmunitie van 2 cm/20 mm) wordt door Saricon geen ver- dacht gebied aangemerkt.

Dit komt doordat inslagen van boordwapenmunitie normaliter De operationele gegevens van de RAF kunnen zeer waardevol en betrouwbaar zijn met be- niet waarneembaar zijn op luchtfoto’s, omdat de hoeveelheid afgevuurde munitie onbekend trekking tot een aantal facetten van een luchtaanval (vaak is de bommenlading omschreven, is en spreidingsgebied van inslagen groot is, waardoor het niet mogelijk is een berede- evenals de afwerphoogte en is er een summiere omschrijving van de waargenomen resulta- neerde horizontale afbakening van het verdachte gebied aan te merken. Wanneer het ten. De RAF was opgebouwd uit diverse luchtmachtonderdelen, en die waren vrijwel allemaal

31 34 Deze getallen zijn door Saricon achterhaald door middel van onderzoek in Duitse archiefstukken. De Het MG werkte in deze periode samen met de geallieerde bevrijdingslegers en had als taak het (mede) uitkomst van het onderzoek is herleidbaar voor derden beschikbaar als daar behoefte aan is. coördineren van het ruimen van landmijnen en andere ontplofbare oorlogsresten. Dit betekende dat het 32 De luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog verantwoordelijk voor het geven van MG ook informatie toegestuurd kreeg over in het verleden uitgevoerde aanvallen. 35 luchtalarm bij bombardementen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen. Er zijn ook Nederlandse instanties die op landelijk niveau communiceerden over luchtaanvallen en 33 Oorlogsschaderapporten kunnen bijvoorbeeld opgaven van schade aan de schade-enquêtecommissie waarvan het archief te raadplegen is. Zo is het in het Nationaal Archief te Den Haag het archief van de betreffen. Oorlogsschaderapporten zijn in vergelijking met processen-verbaal of andere gedetailleerde Inspectie Bescherming Bevolking Luchtaanvallen (collectie 2.04.53.15) geraadpleegd. Duitse meldingen verslagen van luchtaanvallen minder geschikt voor gebruik in de fase ‘beoordeling bronnenmateriaal’ van zijn o.a.

in archieftoegangen van het NIMH en het NIOD te vinden, zoals Collectie Generalkommissariat het vooronderzoek conflictperiode. De aard en concrete locaties van de oorlogshandelingen zijn in veel für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077 van het gevallen moeilijk uit de documenten te herleiden. NIOD) en de Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k van het NIOD). 36 Op voorhand zijn geen eenduidige uitspraken te doen over in welk van deze dossiers de meest relevante informatie (vanuit het oogpunt van aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten) kan worden aangetroffen. 41 22S049-VO-01

bronnenmateriaal al aantoonde dat een aanval alleen met boordwapens was uitgevoerd, is dan ook geen verdere analyse uitgevoerd.

Daarnaast ligt de huidige gemeente Alkmaar op ongeveer 800 meter van vliegveld Bergen. Dit vliegveld is (ten dele) door Saricon onderzocht in 2015 en 2020.37 Gedurende deze on- derzoeken bleek dat er ten minste 76 luchtaanvallen zijn uitgevoerd met als doelwit vlieg- veld Bergen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de bommen afkomstig van deze lucht- aanvallen niet alleen op het vliegveld zelf, maar in de wijde omtrek zijn neergekomen. 38 Aangezien het vliegveld zelf niet binnen de huidige Gemeente Alkmaar ligt, is gekozen deze bombardementen niet op te nemen in dit overzicht. Wanneer echter uit ander bronnenma- teriaal bleek dat bommen binnen de Gemeente Alkmaar neerkwamen, is dit overzicht wel geraadpleegd. In dat geval is deze informatie opgenomen in onderstaande lijst. Het over- zicht van bombardementen op Bergen is daarnaast opgenomen in de bronnenlijst, in 4.8.1.1. Overzicht van (mogelijk relevante) luchtaanvallen Datum Eenheid Locatie Type Aantal Relevante informatie Relevantie 1940 10-05-1940 Onbekend Heiloo Onbekend In de literatuur wordt één melding gedaan van een luchtaanval. Ver- Ja, zie 3.6.1. dere informatie ontbreekt. 23-06-1940 RAF No. 110 Alkmaar Onbekend In Alkmaar vond een luchtaanval plaats. Het is niet zeker of hiermee Ja, zie 3.6.2. Squadron Alkmaar, of vliegveld Bergen wordt bedoeld. 25-06-1940 RAF No. 40 Squa- Alkmaar 250-lb.

4 Nadat een Blenheim van No. 40 Squadron haar eigenlijke doelwit in de Ja, zie 3.6.3. dron Roer niet kon aanvallen vanwege slechte weersomstandigheden, viel het toestel een ijzergieterij te Alkmaar aan. 26-06-1940 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Een onbekend vliegtuig geeft ter hoogte van het Noordhollands Kanaal Nee, dit betrof een twee salvo’s af, hoogstwaarschijnlijk van boordwapenmunitie. boordwapenbeschieting. 02-07-1940 Onbekend De weg Alk- Onbekend Een bominslag van een onbekend vliegtuig veroorzaakt schade aan de Ja, zie 3.6.4. maar-Den Hel- weg Alkmaar – Den Haag. der 26-07-1940 2 Blenheims Blokkerweg 419 250-lb. G.P. - Nadat in de nacht van 25 op 26 juli 1940 een Blenheim aanvallen had Ja, zie 3.6.5. Zuidschermer 40-lb.G.P. gedaan op drie grote branden tussen Schagen en Alkmaar, wordt op 4-lb. brandbom- 26 juli een projectiel aangetroffen te Akersloot, in het huidige men Zuidschermer. Tijdens deze aanval werd door 8 Blenheims 13 x 250- lb., 36 x 40-lb. brisant- en 360 x 4-lb. brandbommen afgeworpen op verschillende doelwitten. 27-07-1940 Onbekend Rijksstrekdam 250-lb. 4 Vier bommen kwamen neer in en aan de Rijksstrekdam te Akersloot. Ja, zie 3.6.6. Akersloot Waarschijnlijk gaat het hierbij om een van de oevers van het Noordhol- landsch Kanaal. 29-07-1940 Onbekend Alkmaar Onbekend Dit betreft een algemene melding afkomstig uit krantenmateriaal. Deze Ja, zie 3.6.7.

is niet tot een aanval herleid.

37 38 Zie ook Actualisatie en uitbreiding vooronderzoek Conventionele Explosieven MC Bergen, met kenmerk Dit werd bevestigd door onderzoeker H. Nauta in 202. Zie ook Actualisatie en uitbreiding vooronderzoek 20S011 d.d. 15 mei 2020, en Vooronderzoek Conventionele Explosieven MOB Complex MC te Bergen, Conventionele Explosieven MC Bergen, met kenmerk 20S011-VO-03 d.d. 15 mei 2020 p. 28. met kenmerk 15S070 d.d. 10 juni 2015. 42 22S049-VO-01

Overzicht van (mogelijk relevante) luchtaanvallen 02-08-1940 Onbekend Straat Alkmaar- Onbekend 1 Er wordt een melding gedaan van de inslag van een brisantbom in de Nee, zie 3.6.8. den Helder, weg Alkmaar-Den Helder. Later blijkt het om een locatie bij Schoorldam Schoorldam te gaan. 12-08-1940 Onbekend Zuid- en Noord- Land van dhr. Onbekend Een onbekend aantal bommen kwam neer bij bouwland van dhr. Doets Ja, zie 3.6.9. Schermer Doets en Petten en aangrenzend land van dhr. Petten. 25-10-1940 Onbekend Zuidwest van Bommen De luchtbeschermingsdienst van Koedijk meldt het neerkomen van Ja, zie 3.6.10. Koedijk bommen ten zuidwesten van het uitkijkpunt. Verdere informatie ont- breekt. 1941 10-02-1941 RAF No. 2 Group Zuidoost van 40-lb. 2 Melding van een aanval op een baken nabij vliegveld Bergen. Mogelijk Ja, zie 3.6.11. Koedijk ging het hierbij om een zoeklicht op 1,7 km van het onderzoeksgebied. 12-04-1941 RAF, onbekend Alkmaar 250-lb. 4 Een Britse Blenheim valt de gasfabriek van Alkmaar aan, nadat hij Ja, zie 3.6.12. 40-lb. 2 deze verwarde met de gasfabriek van Leiden. 14-04-1941 Alkmaar 250-lb. 4 Een Britse Blenheim valt de gasfabriek van Alkmaar aan, opnieuw in Ja, zie 3.6.12. de veronderstelling dat dit de electriciteitscentrale van Leiden is.

12-09-1941 Fighter Command Alkmaar Boordwapens - Twee Spitfires deden een boordwapenaanval op een schip bij Alkmaar, Nee, dit betreft een nadat ze eerst een stel Duitse Bf-109’s achtervolgd hadden. boordwapenbeschie- ting. 20-09-1941 Alkmaar 500-lb. 3 Een Britse Wellington bombardeerde verschillende locaties in Heiloo, Nee, zie 3.6.13. 250-lb. 3 rond de Kennemerstraatweg en de Heerenweg. Deze locaties lagen op 4-lb. 360 zijn minst op 1,6 km van het onderzoeksgebied. 21-09-1941 Heiloo Brisantbommen 2 Een onbekend vliegtuig werpt bommen af boven de Vennewaterseweg Nee, deze aanval vond Brandbommen Onbekend in Heiloo. Deze locatie lag op minstens 2,5 km van het onderzoeksge- buiten het onderzoeks- bied. gebied plaats. 17-10-1941 Het oostelijke Brisantbommen 4 Melding van een bombardement op de Sint-Willibrordusstichting te hei- Nee, deze aanval vond deel van de ha- Brandbommen Onbekend loo. Daar werd door een onbekend vliegtuig een onbekend aantal plaats buiten het on- ven, bij het cen- brand- en brisantbommen afgeworpen. De brisantbommen kwamen te- derzoeksgebied. traal station, recht op de oprit van het Sint-Pauluspaviljoen en in een weiland. De Heiloo brandbommen kwamen terecht in de omgeving van Heiloo. 1942 15-01-1942 Alkmaar 250-lb. 17 Een Britse Wellington bombardeerde het Zeglis en de Oudegracht in Ja, zie 3.6.14.

Alkmaar, alsook scheepswerf ’t Hondsbhosch, waarbij maximaal 17 bri- santbommen werden afgeworpen. De bemanning van het vliegtuig had lichten nabij vliegveld Bergen gezien, en besloot daarop de brisantbom- men af te werpen. 12-04-1942 Alkmaar 4-lb. brandbom 810 Een Britse Wellington werpt een grote lading brandbommen af boven Ja, zie 3.6.15. station Alkmaar, de Kruseman van Eltenweg, de Jan van Scorelkade en straten in de omgeving. Daarnaast wordt een melding gemaakt van brisantbommen in een weiland in Bergen. 26-06-1942 RAF No. 50 of No. Alkmaar 500-lb. 4 Een Boston of een Manchester hadden die nacht vliegveld Bergen als Ja, zie 3.6.16 107 Squadron 4-lb. brandbom 16 doelwit. Eén van deze vliegtuigen heeft in plaats van vliegveld Bergen

43 22S049-VO-01

Overzicht van (mogelijk relevante) luchtaanvallen 9-lb. brandbom 16 echter de Helderseweg, de Kruseman van Eltenweg en de Hoeverweg gebombardeerd. Of 4-lb. brandbom 1260

14-10-1942 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Vier vliegtuigen van een onbekend squadron vallen met boordwapens Nee, dit betreft een (o.a. mitrailleurs) verschillende doelwitten in Alkmaar aan. boordwapenbeschie- ting 23-10-1942 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Maximaal twee vliegtuigen vielen met boordwapens de gasfabriek van Nee, dit betreft een Alkmaar aan. boordwapenbeschie- ting. 24-10-1942 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Twee Britse vliegtuigen vielen de gasfabriek in Alkmaar aan met Nee, dit betreft een boordwapens. Hierbij veroorzaakten zij een kleine brand op het terrein boordwapenbeschie- van de gasfabriek. Een gashouder brandde geheel leeg. ting. 21-11-1942 Onbekend Uitgeest Boordwapens - Vier Spitfires vielen een ronde tank bij Uitgeest aan. De tank werd Ja, zie 3.6.18. brandend achtergelaten. 23-11-1942 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Twee Mustangs vallen Duitse troepen aan bij Alkmaar. Zij maken hier- Nee, dit betreft een bij gebruik van boordwapens. boordwapenbeschie- ting. 26-11-1942 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Een onbekend aantal Mustangs beschoot een locomotief bij Alkmaar. Nee, dit betreft een boordwapenbeschie- ting. 06-12-1942 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Twee Mustangs vallen met boordwapenmunitie troepen ten noorden Nee, dit betreft een van Alkmaar aan. Daarnaast wordt in Koedijk een tramlocomotief be- boordwapenbeschie- schoten.

Ook zijn ten noorden van Alkmaar zes kleine schepen, een ting. sleepboot, sluizen en geschutsopstellingen beschoten. 07-12-1942 Onbekend Alkmaar Onbekend Vier Mustangs van Army Cooperation Command voerden aanvallen uit Ja, zie 3.6.18. op spoordoelen ten noorden van Alkmaar. Twee vliegtuigen vielen een goederentrein aan, en verder werden goederenwagons, gebouwen, lo- comotiefloodsen, sleepboten, en schepen aangevallen. 22-12-1942 Onbekend Alkmaar Onbekend Melding van een aanval op schepen in het Noordhollandsch Kanaal, lo- Ja, zie 3.8.19. comotiefloodsen rondom Alkmaar, en Flakstellingen bij Alkmaar. 1943 03-03-1943 Onbekend Sint Pancras Boordwapens - Acht Typhoons vallen transportdoelen bij Alkmaar aan, waarbij een Nee, zie 3.6.20. passagierstrein beschoten wordt. Waarschijnlijk betreft dit een trein in Heerhugowaard. Daarnaast worden schepen in het Omval-Kolhornka- naal aangevallen, en het zeilschip “Economie” wordt beschoten. 06-03-1943 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Vier Spitfires vallen transportdoelen in Alkmaar, waaronder motorboten, Nee, dit betreft een zeilschepen, locomotieven en spoorwagons. Daarnaast werd een pio- boordwapenbeschie- nierskamp bij Alkmaar beschoten. ting.

44 22S049-VO-01

Overzicht van (mogelijk relevante) luchtaanvallen 03-04-1943 Onbekend Oterleek Brandbommen Onbekend Een geallieerd vliegtuig bombardeerde de Lange Molenweg, Oterleek Ja, zie 3.8.21. en omliggende weilanden met brandbommen. 08-04-1943 RAF No. 158 of De Rijp, Beem- 1000-lb. 2 Drie Halifaxes voerden deze dag een noodafworp uit boven noordwest Ja, zie 3.6.22. No. 51 Squadron ster 30-lb. brandbom 56 Nederland. Eén van deze vliegtuigen heeft zijn bommen waarschijnlijk 4-lb. brandbom 600 boven de Beemster en De Rijp afgeworpen, waarbij de Zuiddijk, West- 4-lb. X-type 30 dijk en de Middenweg in de Beemster werden geraakt. In een geval lag de bomafworp op de grens met Alkmaar. 08-04-1943 RAF No. 300 Wormer 30-lb. fosforrub- 40 Een Wellington bombardeerde de Badhuisbuurt te Wormer met brand- Nee, deze locatie ligt Squadron berbom bommen. De Tuinstraat, Schansstraat, Badhuisstraat en het sportter- buiten het onderzoeks- 4-lb. brandbom 350 rein van Groen-Geel werden geraakt. gebied. 4-lb. X-type 10 01-05-1943 Onbekend van Tussen Aker- Boordwapens - Een Brits vliegtuig valt twee schepen aan die in het Noordhollandsch Nee, dit betreft een Fighter Command sloot en Purme- Kanaal voeren. Het ging hier om de Leonidas IV en de Hermus, welke boordwapenbeschie- rend gasolie voor de Duitse Kriegsmarine vervoerden. ting.

08-06-1943 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Het stationsemplacement van Alkmaar wordt beschoten met boordwa- Nee, dit betreft een penmunitie door twee Britse vliegtuigen. Het seinhuis, een locomotief, boordwapenbeschie- en omliggende woningen werden geraakt. ting 19-06-1943 Alkmaar 26-06-1943 RAF No. 427 Koedijk Een derde van: Een Halifax V stortte deze nacht neer ten noorden van Alkmaar. Voor- Ja, zie 3.6.24. Squadron dat het vliegtuig was neergestort, had het haar bommenlading boven 1000-lb. 3 Koedijk afgeworpen. Hierbij werden meerdere boerderijen aan de Ka- 30-lb. brandbom 168 naaldijk geraakt. 4-lb. brandbom 1530 4-lb. X-type 90 29-06-1943 Onbekend Uitgeest Boordwapens - Twee Spitfires vallen bij Uitgeest een stilstaande goederentrein aan, Nee, deze locatie ligt waarbij de locomotief zwaar wordt beschadigd. Vervolgens beschoten buiten het onderzoeks- zij ook het spoorwegemplacement van Uitgeest. gebied. 01-07-1943 Onbekend Uitgeest Onbekend Vier Spitfires en Twee Typhoons zouden aanvallen nabij Uitgeest en Nee, bij deze gebeurte- Haarlem uitvoeren. Vanwege te weinig wolkendekking keerden zij ech- nis is geen munitie in- ter zonder aan te vallen terug. gezet. 03-07-1943 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Spitfires vallen in de omgeving van Alkmaar een binnenschip en een lo- Nee, dit betreft een comotief aan.

Bij Heerhugowaard werden twee treinen beschoten, boordwapenbeschie- maar ook de gasfabrieken van Amsterdam-Oost en Zaandam, een trein ting. bij Castricum, een binnenschip bij Ouddorp, een locatie tussen Krom- menie en Uitgeest en het station van Leiden werden beschoten. 11-07-1943 Onbekend Uitgeest Boordwapens - Typhoons vallen goederenwagons bij Uitgeest aan. Nee, deze locatie ligt buiten het onderzoeks- gebied. 25-07-1943 Onbekend Wormer Boordwapens - Een groot aantal vliegtuigen was boven Wormer verwikkeld in een Nee, bij deze gebeurte- luchtgevecht, waarbij zij elkaar beschoten. Het bronnenmateriaal meldt nis vermeldt het bron- nenmateriaal geen

45 22S049-VO-01

Overzicht van (mogelijk relevante) luchtaanvallen hierbij niet dat er blindgangers of afwerpmunitie door de vliegtuigen is afgeworpen afwerpmu- afgeworpen. nitie boven het onder- zoeksgebied. 02-08-1943 Onbekend Heiloo, Voor- Boordwapens - Een onbekend vliegtuig schiet in de nacht van 2 op 3 augustus 1943 op Nee, deze locaties la- burg, Koedijk een schijnvliegveld in Heiloo. Hierbij richt het vliegtuig schade aan aan gen buiten het onder- de Holleweg, Heerenweg en Westerweg te Heiloo. Deze locaties lagen zoeksgebied. alle buiten het onderzoeksgebied. 23-08-1943 Onbekend Heiloo Onbekend - Het schijnvliegveld ten zuiden van Alkmaar (Vennewatersweg te Hei- Nee, deze locatie ligt loo) werd aangevallen door een onbekend vliegtuig. buiten het onderzoeks- gebied. 27-09-1943 RAF No. 76 Squa- Akersloot 1000-lb. 2 Een Britse Halifax bombardeert de kalkovens van Akersloot, nadat het Ja, zie 3.6.25. dron 30-lb. Fosforrub- 48 vanwege een achtervolging te ver uit koers is geraakt, en haar originele berbrandbom 570 doelwit niet meer kan bereiken. Brandbommen komen neer bij de kalk- 4-lb. brandbom 60 ovens. De locatie van de overige afwerpmunitie is niet bekend. 4-lb. X-type 20-10-1943 RAF No. 5 Group Heiloo-Limmen 4000-lb. 1 Een Britse Lancaster voert een aanval uit tussen Heiloo en Limmen. Nee, zie 3.6.26. 30-lb.

brandbom 100 Het eigenlijke doelwit was Alkmaar, maar die stade werd niet geraakt. 4-lb. brandbom 900 03-11-1943 Onbekend Alkmaar Onbekend De gasfabriek wordt beschoten, dan wel gebombardeerd door een on- Ja, zie 3.6.27. bekend vliegtuig. 04-12-1943 No. 464 Squadron Bergen en Alk- Niets Een Mosquito vloog naar het vliegveld om hier boordwapenbeschietin- Nee, voor zover be- maar gen uit te voeren. Nadat deze echter geen activiteiten in de omgeving kend is bij deze vlucht waarnam, vertrok hij zonder aan te vallen. geen (afwerp)munitie ingezet. 06-12-1943 Onbekend Koedijk Boordwapens - Een onbekend vliegtuig vuurde met zijn mitrailleur op een perceel in Nee, dit betreft een Koedijk. boordwapenbeschie- ting. 22-12-1943 Onbekend Heiloo Brisantbommen Onbekend Een onbekend aantal vliegtuigen voerde een aanval met afwerpmunitie Nee, zie 3.6.28. uit op de Kennemerstraatweg in Heiloo. 1944 02-01-1944 Onbekend Alkmaar Meerdere mogelijkheden, zie Twee Lancasters vielen vliegvelden Alkmaar en De Kooy aan. Deze Ja, zie 3.6.29. 3.6.29. nacht vielen ook bommen bij Warmenhuizen. Mogelijk heeft een van deze vliegtuigen zijn bommen daar afgeworpen, in plaats van op vlieg- veld Alkmaar of De Kooy. 03-01-1944 Onbekend richting Heiloo Onbekend Onbekend De luchtwachtdienst van Koedijk meldde om 1.15 op 3 januari een Nee, de locatie van grote brand in de richting van Heiloo.

Verdere informatie ontbreekt. deze gebeurtenis is niet bekend. 26-02-1944 Onbekend Ursemmerpol- 1000-lb. 1 Een onbekend vliegtuig werpt vier brisantbommen af in de Ursemmer- Nee, deze locatie ligt der, Ursem Kleinere brisant- 3 polder te Ursem. In eerste instantie zouden drie bommen niet ontploft buiten het onderzoeks- bommen zijn, maar bij nader onderzoek door Duitse troepen blijkt dat alle bom- gebied. men zijn geëxplodeerd.

46 22S049-VO-01

Overzicht van (mogelijk relevante) luchtaanvallen 15-03-1944 Onbekend Alkmaar-Castri- Boordwapens - Een onbekend vliegtuig voert met boordwapens een aanval uit op de Nee, dit betreft een cum bovenleiding van de spoorlijn Castricum-Alkmaar. boordwapenbeschie- ting 15-03-1944 RAF No. 8 Group Alkmaar 500-lb. MC 1 Eén Britse Mosquito valt vliegveld Alkmaar aan, en werpt daar drie Nee, deze aanval vond 500-lb. GP 2 bommen af. plaats buiten het on- derzoeksgebied. 04-05-1944 USAAF 91st Com- vliegveld Ber- 1000-lb. GP 48 Amerikaanse B-17 bommenwerpers doen een aanval op vliegveld Ber- Ja, zie 3.6.30. bat wing gen, Alkmaar, 1000-lb. HE 96 gen. Hierbij komt de lading van ten minste één vliegtuig neer bij Alk- Oterleek en 500-lb. IC cluster 240 maar en Oterleek. Let wel, de hiernaast genoemde bommenlading be- Oudorp (brandbom) 80 treft die van 48 bommenwerpers. Deze vliegtuigen vervoerden verschil- 100-lb. IB lende bommenladingen, waardoor de lading van het vliegtuig dat haar bommen boven Alkmaar en Oterleek afwierp niet met zekerheid vast te stellen valt. 29-06-1944 Onbekend Sint-Pancras Boordwapens - Een onbekend aantal vliegtuigen valt een trein in het baanvak Alkmaar- Nee, dit betreft een Heerhugowaard aan met boordwapens. Bij de beschieting werden twee boordwapenbeschie- locomotieven kapot geschoten. ting.

19-07-1944 Onbekend Alkmaar (toen Brisantbommen Onbekend Een onbekend aantal vliegtuigen wierp ten minste drie bommen af bij Ja, zie 3.6.31. nog Heiloo) de Kalkovensweg te Alkmaar. Geen van de bommen ontploft, maar op 19 of 20 juli 1944 ontploft een van de bommen alsnog. 05-08-1944 Onbekend tussen Castri- Boordwapens - Onbekende vliegtuigen vallen om 13.10 een trein aan tussen Castricum Nee, dit betreft een cum en Uitgeest en Uitgeest. boordwapenbeschie- ting. 05-09-1944 Onbekend Tussen Krom- Boordwapens - Om 17.07 wordt een trein beschoten tussen Krommenie en Uitgeest. Nee, dit betreft een menie en Uit- boordwapenbeschie- geest ting. 06-09-1944 Onbekend Alkmaar Boordwapens - Vier onbekende jachtvliegtuigen beschieten een trein bij de locomotie- Nee, dit betreft een venremise te Alkmaar. Hierbij wordt ook een inwoner van de gemeente boordwapenbeschie- Alkmaar getroffen. Daarnaast worden gebouwen in de Van der ting. Kaaijstraat, Fabrieksweg en Wognumschebuurt beschadigd. Dit betreft glasschade. 10-09-1944 Onbekend Uitgeest Boordwapens - Een onbekend aantal Britse Spitfires voert een aanval uit op een trein Nee, dit betreft een (een goederenwagon) in Uitgeest. Daarnaast worden doelen bij Kapel boordwapenbeschie- beschoten. ting. 23-09-1944 Onbekend Alkmaar Boordwapens - De gasfabriek Alkmaar wordt beschoten door Britse Beaufighters van Ja, zie 3.6.32. Coastal Command.

Hierbij vloog het gasfilter in brand, waardoor de gashouder geheel werd vernield. Daarnaast is een raam in de An- doornstraat vernield door de beschieting. 28-10-1944 Onbekend Sint Pancras Boordwapens - Een onbekend aantal Britse vliegtuigen beschoot een trein met twee Nee, dit betreft ee Duitse machinisten, die beiden gewond raakten. nboordwapenbeschie- ting.

47 22S049-VO-01

Overzicht van (mogelijk relevante) luchtaanvallen 28-10-1944 RAF No. 184 Raamdonksveer Raketten 62 In de Daily Logs wordt vermeld dat acht Typhoons een aanval moesten Nee, zie 3.6.33. Squadron uitvoeren op tanks bij Nord De Guerre-gridnummer qZ036476, bij Grootschermer. De tanks werden niet aangetroffen, waarop schepen in de Biesbosch werden beschoten. Het bleek hier om een typefout te gaan: Het Nord de Guerre-gridnummer klopte niet. 02-11-1944 RAF No. 303 Heiloo Boordwapens - Vier Spitfires IX vielen vier schepen (barges), zeven kleine motorboten, Nee, dit betreft een Squadron en één sleepboot aan in de regio Alkmaar. In Heiloo werd daarnaast op boordwapenbeschie- de Kennemerstraatweg, bij de Zevenhuizerlaan, een vrachtwagen met ting. aardappels beschoten. De Britten noemden dit een gecamoufleerde vrachtwagen. 02-11-1944 RAF No. 229 Alkmaar Boordwapens - Vier Spitfires IX beschoten drie schepen ten zuiden van Alkmaar. De Nee, dit betreft een Squadron schepen kwamen daardoor in botsing met de oever. Ten oosten van boordwapenbeschie- Leiden werd daarnaast een militaire vrachtwagen beschoten. ting. 03-11-1944 Onbekend Alkmaar Onbekend Onbekend Vier Spitfires voerden een gewapende verkenning uit. Bij Alkmaar wer- Ja, zie 3.6.34. den drie schepen beschoten. 30-11-1944 RAF. No.

229 Alkmaar Raketten Onbekend Vier Spitfires vielen een locomotief en vijf wagons ten zuiden van Alk- Ja, zie 3.6.35. Squadron maar aan. Bij Heiloo werden adressen aan de Hoogeweg beschadigd. Begin 1944 Onbekend Stompetoren Afwerpmunitie Onbekend Een ooggetuige verbindt vier inslagen te Stompetoren aan een aanval Ja, zie 3.6.36. in begin 1944. Verdere informatie over deze aanval ontbreekt. medio 1944 Onbekend Akersloot Boordwapens - Een onbekend aantal Thunderbolts beschiet schepen bij de Duivels- Ja, zie 3.6.37. hoek in de Schermer. Hierbij werd onder andere een munitieschip be- schoten. Onbekend Onbekend Langedijk Onbekend Een onbekend aantal vliegtuigen voert een aanval uit in de Gemeente Ja, zie 3.6.38. 1944 Langedijk, waarvan een klein deel tegenwoordig in de gemeente Alk- maar ligt. 1945 23-01-1945 Onbekend Uitgeest Boordwapens - Zes Spitfires deden met boordwapens een aanval op twee rijen spoor- Nee, dit betreft een wagons bij Uitgeest. boordwapenbeschie- ting. 08-02-1945 RAF No. 80 Squa- Oudorp Onbekend Onbekend 9 Tempests voerden een aanval uit op een locomotief tussen Oudorp Ja, zie 3.6.39. dron en Heerhugowaard. 20-02-1945 RAF No. 602 Alkmaar 250-lb. 8 Vier Spitfires konden vanwege weersomstandigheden hun doel niet Ja, zie 3.6.40. Squadron Boordwapens - vinden, en deden daarop een aanval op een spoorwegknooppunt ten noordoosten van Alkmaar.

Daarnaast werden meerdere voertuigen in de omgeving met boordwapens beschoten. 21-02-1945 RAF No. 602 Alkmaar 250-lb. 2 Vier Spitfires XVI hadden als doel Haagsche Bosch (V-wapen lanceer- Ja, zie 3.6.41. Squadron locatie), maar voerden eerst een verkenning uit. Daarbij bombardeerde één van de Spitfires een bus, terwijl deze door de drie andere vliegtui- gen werd beschoten.

48 22S049-VO-01

Overzicht van (mogelijk relevante) luchtaanvallen 24-02-1945 RAF No. 602 Alkmaar 250-lb. 8 Vier Spitfires vallen een spoorwegknooppunt 10 kilometer noordoost Nee, deze locatie lag Squadron van Alkmaar aan met brisantbommen. Vier bommen vielen op de buiten het onderzoeks- spoorlijn. gebied 25-02-1945 RAF No. 602 Stompetoren 250-lb. 8 Vier Spitfires vallen de V-wapen lanceerlocatie bij Haagsche Bosch Ja, zie 3.6.42. Squadron Boordwapens - aan. Vervolgens vliegen ze naar Stompetoren, waar een truck en trailer aangevallen worden. 25-02-1945 RAF No. 602 Stompetoren 250-lb. 12 Zes Spitfires doen een aanval op Haagsche Bosch, twee auto’s en een Ja, zie 3.6.43. Squadron Boordwapens - vrachtwagen ten westen van Waterkant, en twee vrachtwagens ten oosten van Hoorn. 26-02-1945 Onbekend Alkmaar en Uit- 250-lb. 8 Vier Spitfires vielen bij Uitgeest een spoorwegknooppunt aan met 8 Nee, de eerste locatie geest Boordwapens - 250-lb. brisantbommen. Daarna werden een truck en een perso- ligt buiten het onder- neelsauto bij Alkmaar aangevallen met boordwapens. zoeksgebied, en de tweede werd met boordwapens aange- vallen. 26-02-1945 Onbekend Alkmaar 250-lb. 12 Zes Spitfires XVI vielen Haagsche Bosch aan met afwerpmunitie.