Evaluatie SROI Drechtsteden 2024.pdf

Ondersteunende visie op het huidige beleid - opdrachtnemers "Het is niet rechtvaardig. Voor iedere sroi'er moet je bijvoorbeeld 40 euro betalen. Maar die persoon presteert minder, misschien voor 15 euro en heeft begeleiding nodig. Beter zou zijn als je die volledige 40 euro opgeeft als SROI, maar dat kan niet in dit systeem.“ infra/gww

“Het behouden van personeel geldt juist ook voor SROI. Je wil een duurzame relatie met de ingezette personen opbouwen. Dat is voor hen goed en voor het bedrijf. Zo'n 30% van ons personeel is inzet via SROI. Het uitgangspunt van SROI is dat je het voor de personen doet, voor de maatschappij, voor het bedrijf, en niet voor de verplichting an sich. Je krijgt er iets voor terug: het is in het belang van de kandidaat en van het bedrijf.” groenonderhoud

"Het systeem is door- en doorslecht. SROI is niet haalbaar. Kandidaten zijn niet geschikt qua inzet en houding. Als ze al blijven tijdens SROI, nemen we na afloop ervan afscheid van ze. Nu is de opzet met andere bedrijven in Kring GWW om kandidaten op te laten leiden voor het werk, daarna bij de bedrijven verder te laten ontwikkelen en vervolgens in dienst te nemen.“ infra/gww

"Het is leuk en mooi dat het kan via sociale inkoop en maatwerk. En het creëert een sneeuwbaleffect: je deelt het met collega's. Zij komen dan zelf met ideeën voor maatschappelijke activiteiten. Dat leeft en is een meerwaarde voor de collega’s, het bedrijf en voor de mensen voor wie we het doen. Het beleid is wel achterhaald, althans de invulling via mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Met hen hadden we nooit invulling kunnen geven aan de SROI-eis.” ict

“Zo’n twintig jaar geleden is SROI begonnen om mensen aan het werk te helpen. Er waren genoeg kandidaten, veel werkloosheid. Toen was het prima mogelijk om te voldoen aan SROI. Afgelopen tien jaar is het steeds moeilijk geworden en nu is het onbegonnen werk. De intentie was en is er: mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk krijgen. Daar staan we achter. Maar nu is de markt veranderd. Daardoor is het beleid achterhaald. Het doel is bereikt; het aantal geschikte kandidaten is te klein om een goede invulling te geven aan SROI. Dus waarom nog in deze opzet als dat niet haalbaar is? We kunnen geen kant op met de invulling. Het voelt alsof de overheid het over de schutting gooit; laat de markt het maar oplossen. Ook een deel van de opdrachtgevers zit er zo in. Dan heb je het met elkaar tijdens de bouwvergaderingen over SROI en beide partijen zien in dat het een zowat onmogelijke taak is.” infra/gww

“We onderschrijven nut en noodzaak van SROI. We staan te springen om nieuw personeel, ook zij-instromers. Mede dankzij SROI komen we aan nieuwe werknemers.” groenonderhoud “We leiden bbl'ers in huis op, in samenwerking met een mbo-instelling. Op locatie krijgen ze één dag per week les en de rest van de week werken ze bij ons. We zijn goed bezig met SROI en actief met sociaal ondernemen. Ongeveer jaarlijks krijgen de voormannen uitleg en info over SROI om op de hoogte te blijven.“ groenonderhoud

26

Partner voor bestuur en beleid

Visie op beleid - opdrachtgevers Visie op beleid - opdrachtgevers Onder opdrachtgevers zijn vooral kritische geluiden te horen over de praktische invulling van SROI. Die geluiden gaan voornamelijk over een inmiddels praktische (on)haalbaarheid van de SROI-invulling. Alblasserdam: een alternatieve vormgeving van SROI-beleid De gemeente Alblasserdam draagt zelf zorg voor de besteding van de SROI-waarde. De reden is dat men het oorspronkelijke beleid achterhaald en niet meer haalbaar vond. Bedrijven kregen moeite om kandidaten te plaatsen, er ontstond krapte op de arbeidsmarkt, te weinig begeleidingsmogelijkheid en bedrijven waren er niet goed op ingesteld. De SROI-verplichting is teruggebracht van 5 naar 3% en komt terecht bij de dienst Maatschappelijke Ontwikkeling. Zij zorgt ervoor dat het ten goede komt aan mensen in het dorp met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarbij gaat niet om de “kaartenbak” zo snel mogelijk leeg te krijgen, maar zoeken naar een match tussen wat mensen kunnen/willen en waar ze ingezet kunnen worden. De gemeente en de stichtingen waarmee zij samenwerkt hebben goed zicht op de kandidaten, wat zij kunnen en wat zij willen. Het gaat ook niet om veel mensen (relatief klein dorp). Kandidaten kunnen rustig een groei doormaken.

Het komt onder meer terecht bij organisaties, die er op zijn ingesteld om mensen te begeleiden in de werkzaamheden, zoals SW-bedrijven en leerwerkbedrijven in bijvoorbeeld dagbesteding, van lokaal groenonderhoud en zwerfafval opruimen tot werk in culturele centra en deelname aan mbo-klasjes om mantelzorgwerkzaamheden te leren. stagiairs worde niet ingezet als SROI. Deze aanpak vindt men “zuiverder”, goed voor de (lokale) kandidaten en voor de maatschappij en breder dan SROI (zoals ook minder overlast op straat).

Mede daarom hanteert de gemeente Alblasserdam een alternatieve aanpak. De gemeente Dordrecht neemt deel aan een convenant met marktpartijen in de infra/gww om gezamenlijk te komen tot mogelijke verbeteringen van de praktische SROI-invulling.

Kritische visie op het huidige beleid - opdrachtgevers “Het SROI-beleid is achterhaald. Het is bedoeld voor mensen met een afstand tot arbeidsmarkt, maar hun inzet komt vrijwel niet voor. Ze moeten er wel zijn en het werk willen en kunnen doen.” “Het idee is goed. De praktijk is veel lastiger. Het is kwalijk dat een bedrijf heel hoog kan inzetten op SROI om de opdracht te krijgen, vervolgens hoor je er niets meer van, of moet er achter de broek aan worden gezeten door BBD. SROI is dan een moetje in de ogen van bedrijven. Ze zien het niet als inhoudelijk werk. Het zijn heel pragmatische mensen.”

Dordrecht: Kring GWW In Dordrecht bleek de invulling van SROI moeizaam te verlopen in de infra/gww, onder andere door krapte op de arbeidsmarkt, een kleiner wordende “kaartenbak” en de specialistische en zware aard van de werkzaamheden. Sinds enkele jaren is de gemeente Dordrecht betrokken bij de stichting Rondom GWW. In het convenant Kring GWW zijn ongeveer twintig bedrijven actief met de gemeente, onder meer over SROI. Er is een werkgroep die zich bezighoudt met de vraag “hoe SROI beter te laten functioneren?”. Het idee is SROI te verkennen met de marktpartijen. Omdat de verplichting van 5% niet haalbaar bleek te zijn en leidde tot een oneerlijk speelveld (doordat de verplichting lager kon worden na gunning aan een bedrijf), is het veranderd naar 2,1%. De twintig bedrijven in Kring GWW hebben enkele jaren geleden een klas gemaakt om mensen zelf op te leiden, bijvoorbeeld jongeren die niet aan de bak komen of mensen in de “kaartenbak”. De klas levert enkele mensen op met als doel om hen klaar te stomen voor werk, certificaten te laten behalen voor het inhoudelijke werk doen en dan in dienst te nemen. Daarnaast gaat het niet alleen om kandidaten, maar ook om leerlingen en zij-instromers kennis te laten maken met het werk en om duurzaam inkopen.

27

“Is SROI wel bedoeld voor stagiairs die al voor het bedrijf werken? Een contactpersoon van de opdrachtnemer zelf een bbl’er. Dit zijn volgens mij geen nieuwe plekken of mensen. Ze zijn al in dienst.” “Een ervaring is dat het voorkomt dat bedrijven liever niet iemand vast in dienst nemen na SROI-inzet. Want dan kan een volgende keer die persoon niet meer via SROI worden ingevuld. Dat geeft een tegenstrijdig gevoel.“ “De praktijk is weerbarstig. We zijn daardoor niet actief bezig met SROI en hebben het idee dat dat ook geldt voor opdrachtnemers.” “We moeten afscheid nemen van dit systeembeleid. Het beleid is te veel gericht op de 5% en niet op praktische oplossingen. Het is een systeemwereld. SROI is op deze manier niet meer haalbaar. Er zijn te weinig geschikte kandidaten om in te zetten.” Partner voor bestuur en beleid

4. Ondersteuning en registratie Partner voor bestuur en beleid

Ondersteuning en registratie - in het kort BBD (Baanbrekend Drechtsteden) Een meerderheid van de opdrachtnemers, die gebruik hebben gemaakt van ondersteuning door BBD, is daarover tevreden. Ze waarderen de goede contacten en afspraken met BBD, snel schakelen en meedenken. Bij BBD is een capaciteit van 2 fte beschikbaar voor SROI (van administratie tot controle, advisering en ondersteuning). De capaciteit is te klein om vaker in contact te zijn met opdrachtnemers (ook in de ogen van opdrachtgevers en opdrachtnemers). Dat is gewenst als opdrachtnemers nieuw zijn, een grote opdracht hebben en/of problemen hebben met de SROI-invulling. Op die manier kan op tijd of juist voortijdig actie worden ondernomen als de SROI-invulling achterloopt of dreigt achter te gaan lopen. Dat zou helpen om meer personen als SROI-invulling aan het werk te krijgen of houden. Daarnaast is het goed voor de relatie met opdrachtnemers. Ook vergeleken met de gemeente Rotterdam is de capaciteit naar verhouding klein. Samenhangend met het capaciteitsgebrek is dat er kritiek is van opdrachtnemers en -gevers. Die houdt in dat de afstemming tussen de behoefte aan geschikte kandidaten en het aanbod ervan, beter zou kunnen (bijvoorbeeld door vroegtijdig kandidaten in beeld te brengen).

WIZZR Een aanzienlijk deel van de opdrachtnemers (twee derde) is enigszins of niet tevreden met het gebruik van het systeem. Dat is vooral omdat ze het niet gebruiksvriendelijk vinden, omslachtig en/of omdat het veel administratie vergt. Om bij BBD een volledig beeld te hebben van de contracten en de voortgang van de SROI-afspraken, is het noodzakelijk dat alle contracten tijdig in WIZZR staan. Dat is niet altijd het geval. Daarnaast heeft BBD behoefte aan dashboards om beter en gemakkelijker de omvang en voortgang van SROI in beeld te brengen.

Partner voor bestuur en beleid

Ondersteuning door BBD - ervaringen Ondersteuning door BBD Van de opdrachtnemers, die sinds 2023 gebruik hebben gemaakt van ondersteuning door BBD, zijn de meesten tevreden over die ondersteuning. Dat geldt voor zowel kleine als grotere bedrijven. 67% van de opdrachtnemers is (zeer) tevreden, 29% enigszins tevreden en een marginaal deel is ontevreden.

Figuur 6. In hoeverre zijn opdrachtnemers met opdracht(en) in de Drechtsteden tevreden over de ondersteuning van het Werkgevers Servicepunt Baanbrekend Drechtsteden (BBD)? 4% (zeer) tevreden 29% enigszins tevreden niet tevreden 67%

Positieve ervaringen Opdrachtnemers benoemen onder meer goede contacten en afspraken met BBD, meedenken en snel schakelen.

Ook opdrachtgevers zijn over het algemeen te spreken over BBD. Meerdere opdrachtgevers geven wel aan dat de capaciteit bij BBD volgens hen niet toereikend is.

Opdrachtnemers “Fijne en snelle schakeling. Duidelijk wat er verwacht wordt en reageren adequaat op vragen.” “De contactpersonen vind ik zeer vriendelijk, vakkundig, professioneel en proactief. Ze denken mee in mogelijkheden. Ik krijg altijd reactie wanneer ik contact zoek. Ik weet dat de bezetting en capaciteit in bepaalde periode erg krap was. Ondanks deze omstandigheden heerst er een hoog arbeidsethos, omdat ik alsnog vlot reacties ontving.” "BBD is meedenkend en dat is goed, omdat het soms lastig is kandidaten te krijgen.” "Heel goede contacten en ervaringen mee. Denken mee en schakelen snel. Belangrijk om uiteindelijk zo SROI in te kunnen vullen. Zolang daar goede personen blijven zitten, kan SRO slagen.” “Ik heb goed contact met BBD. Zij denken mee en helpen waar zij kunnen.” Opdrachtgevers “Gelukkig dat BBD het doet, want zelf heb ik er niet veel tijd voor. Het is geen core business, ook zeker niet voor de bedrijven. BBD brengt de opdrachtnemer in contact met kandidaten. Heeft BBD wel genoeg mankracht hiervoor?” “Het contact met BBD is prima, maar ik denk dat er te weinig capaciteit is. Het lijkt me te veel werk.” “Contacten met BBD verlopen goed. Het zou wel meer structureel moeten. Maar de slagkracht is niet toereikend daarvoor. Misschien door een te beperkte capaciteit. Wil je meer slagkracht, dan moet je er ook in investeren.”

30

Partner voor bestuur en beleid

Ondersteuning door BBD - ervaringen Capaciteit BBD Bij BBD is een capaciteit van 2 fte beschikbaar voor SROI, van administratie tot ondersteuning en invulling van SROI. Medewerkers van BBD zouden het liefst meteen (op locatie) in gesprek gaan met opdrachtnemers zodra zij achter dreigen te gaan lopen met SROI. En bij grote en nieuwe opdrachtnemers zouden ze standaard eens in de zoveel tijd op bezoek willen gaan. Evenzo bij bedrijven waarvan bekend is dat ze veel moeite hebben met de invulling van SROI. Op die manier is het beter mogelijk om op tijd in te grijpen. Bovendien is het goed voor de onderlinge band en relatiebeheer. Ook in de ogen van zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers is het bovenstaande gewenst, maar niet mogelijk vanwege een te kleine capaciteit. Administratie kost relatief veel tijd. Het is nu eerder “brandjes blussen” dan het vroegtijdig voorkomen van knelpunten. Het zou juist moeten gaan om opdrachtnemers helpen met de invulling om zodoende mensen uit de doelgroepen aan het werk te krijgen en houden. Rotterdam Ter vergelijking: in de gemeente Rotterdam is 15 fte belast met Social Return. De verschillende taken en verantwoordelijkheden zijn verdeeld over de functies accountmanagers, adviseurs en backoffice.

Hoewel SROI in Rotterdam een stuk groter is dan in de Drechtsteden (zoals het aantal contracten, opdrachtnemers en de waarde van SROI), is de bezetting in de Drechtsteden naar verhouding klein (zie het onderstaande kader). Tabel 1. Aantal fte, lopende contracten en SROI-waarde, Drechtsteden en Rotterdam per augustus/september 2024

Drechtsteden

Rotterdam

verhouding

2

15

7,5

aantal lopende contracten

300

700

2,3

gemiddeld aantal contracten per fte

150

50

-

€ 45 – 50 mln.

€ 200 – 250 mln.

5

aantal fte

waarde SROI (bij benadering)

In perspectief Het aantal lopende SR-contracten in Rotterdam is ruim twee keer zo groot als in de Drechtsteden (per aug./sep. 2024). Het aantal fte beschikbaar voor SROI is ongeveer 7,5 keer zo groot. In Rotterdam zijn gemiddeld zo’n 50 lopende contracten per fte. In de Drechtsteden zijn dat gemiddeld circa 150 per fte. De SROI-waarde van de lopende contracten is in Rotterdam ongeveer vijf keer zo groot als in de Drechtsteden. Het aantal contracten zegt in dit geval echter meer dan de SROI-waarde. Voor ieder contract, groot of klein, zijn (in Rotterdam) namelijk gesprekken nodig, ondersteuning, administratie, intern overleg, etc. Bovendien is de SROI-waarde een momentopname, onderhevig aan tussentijdse aanpassingen en kan over meerdere jaren heen gaan.

31

Partner voor bestuur en beleid

Ondersteuning door BBD - ervaringen Weinig contact (nodig) met BBD Het komt voor dat opdrachtnemers en -gevers weinig tot geen contact hebben met BBD. Dat kan komen doordat opdrachtnemers (geheel) zelf zorgdragen voor de invulling van SROI en er geen ondersteuning van BBD (meer) nodig is.

Een andere reden is dat opdrachtgevers niet (actief) bezig zijn met SROI, maar dat volledig overlaten aan BBD.

Opdrachtnemers “We verzorgen de SROI-invulling zelf, dat verloopt niet via BBD. We werken grotendeels met studenten die we via de scholen verkrijgen. En in mindere mate werken we met arbeidsbeperkten (via het Zorgloket of UWV) en zetten we eigen cliënten in.” “We hebben niet veel contact met BBD. Invulling lukt namelijk zelf via samenwerking met mbo (triple helix).” Opdrachtgevers “Na gunning van de opdracht gaat de SROI-invulling naar BBD. Zij zorgen ervoor dat het geregeld wordt met de opdrachtnemers. We hebben geen ‘live’ contact verder met BBD.”

Wisselende ervaringen Minder positieve ervaringen met BBD zijn vooral te wijten aan een ervaren tekort aan kandidaten.

Opdrachtnemers “Meer contact en kortere lijnen met BBD zou beter werken. Ze doen het werk goed. Maar wat beter zou kunnen is meer zicht op kandidaten en wat ze kunnen. ”

Desondanks zijn er opdrachtgevers en -nemers, die vinden dat de afstemming tussen de vraag (van opdrachtnemers) en het aanbod van geschikte kandidaten beter zou kunnen, bijvoorbeeld door vroegtijdig kandidaten in beeld te brengen. Dit komt meer uitgebreid aan de orde bij het hoofdstuk Suggesties en wensen.

“Wij zoeken mensen met specifieke technische kennis en opleidingsniveau en die zijn er niet, of ze zijn er wel maar spreken geen Nederlands (en ook vaak slecht Engels of Duits) en dat is voor ons onwerkbaar.” “BBD zou actiever moeten optreden bij uitvoerders, juist vooraf aan opdrachten, en niet bijvoorbeeld eenmalig op bezoek. Dan bouw je een band op en wordt het veel meer een samenwerking. Als je echt wil investeren in SROI, steek er energie in. Meer mensen bij BBD om dat te kunnen doen.” “Meerdere kandidaten hebben wij toegewezen gekregen, welke niet voldeden of konden voldoen aan de functie. Er is meegedacht om alternatieven aan te bieden, maar echt goede SROI kandidaten konden zeker niet altijd aangeboden worden. Hier ging met regelmaat meerdere dagen en meerdere kandidaten overheen, wat een moeilijk werkbare situatie werd.” Opdrachtgevers “BBD vult de mensen in (vanuit de “kaartenbak”). Dit afstemmen met de opdrachtnemers zou beter/meer moeten. Nauwer contact en vaker. BBD doet het verder goed naar de mogelijkheden. Er is misschien te weinig capaciteit bij BBD. De contacten met hen zijn prima.”

32

Partner voor bestuur en beleid

Registratie in WIZZR Registratiesysteem WIZZR

SDD is in 2021 overgestapt op een ander SROI-registratiesysteem (WIZZR). Dit is een tool waarmee de gemaakte SROI-afspraken vastgelegd en gemonitord worden. In de uitvoeringsfase kunnen c.q. moeten zowel opdrachtgever als opdrachtnemer inloggen in het systeem. De aanbestedende dienst kan informatie over het contract in de tool zetten, zoals de looptijd en de hoogte van de SROI-verplichting. De opdrachtnemer kan per contract aangeven wat de SROI-inspanningen zijn, wat is gerealiseerd en dient bewijsvoering te uploaden. Dit zijn bijvoorbeeld bewijsstukken voor de uitkering die een kandidaat heeft gehad, facturen of arbeidscontracten. De aanbestedende dienst kan vervolgens de geüploade documenten controleren. Aan de hand hiervan kan de SROI-realisatie gecontroleerd worden.

Volledigheid in registratiesysteem

In eerste instantie komen niet alle contracten met een SROI-onderdeel in WIZZR (circa twintig procent niet), bijvoorbeeld doordat de opdrachtgever niet op de hoogte is van het invoeren, doordat BBD nog geen weet heeft van de contracten of doordat het specialistische opdrachten zijn (zoals bij inhuur van personeel). Eens in de zoveel tijd krijgt BBD van Team Inkoop een overzicht van alle aanbestedingen en worden de contracten, die nog niet in WIZZR stonden, alsnog ingevoerd. Het is van belang dat álle contracten tijdig in WIZZR staan om een volledig beeld te hebben van de contracten en de voortgang van de SROI-afspraken.

Overzichten en presentatie

Intern is behoefte aan meer en beter zicht op de voortgang van contracten en SROI, ook bijvoorbeeld per sector. De presentatie- en exportmogelijkheden van WIZZR worden daarvoor als te beperkt ervaren. Het beter en gemakkelijker in beeld brengen van de omvang en voortgang van SROI is in eerste instantie bedoeld voor de direct betrokkenen zoals BBD om structureel goed zicht te hebben op de actuele stand van zaken. Daarnaast zijn verbeterde inzichten waardevol om: - collega’s en management (ook van andere afdelingen zoals Team Inkoop) zo goed als gewenst op de hoogte te houden van SROI, - opdrachtgevers te informeren over de voortgang van hun lopende SROI-contracten (en hen zodoende te enthousiasmeren/actiever te betrekken indien nodig), - SROI intern op een hoger niveau onder de aandacht te brengen en meer ruchtbaarheid te geven aan wat SDD en BBD voor elkaar krijgen en aan de meerwaarde van SROI. Meer ruchtbaarheid betekent meer zichtbaarheid. In de gemeente Rotterdam is WIZZR aangesloten op een datawarehouse. Via dashboards over SROI is daardoor meer zicht op onder andere de voortgang van SROI-contracten, invulling en waarde. Zo zijn er wekelijkse overzichten voor de collega's die de contracten in beheer hebben.

33

Partner voor bestuur en beleid

Registratie in WIZZR - ervaringen Tevredenheid over gebruik van WIZZR Nagenoeg alle opdrachtnemers maken gebruik van WIZZR. Ze zijn verdeeld qua tevredenheid over het gebruik. Bijna de helft is enigszins tevreden, 20% is niet tevreden (tezamen twee derde) en ruim een kwart is (zeer) tevreden. Dit geldt voor zowel kleine als grotere bedrijven.

Figuur 7. In hoeverre zijn opdrachtnemers met opdracht(en) in de Drechtsteden tevreden over het gebruik van het registratiesysteem WIZZR?

De meest voorkomende redenen van gematigde tevredenheid zijn: • niet gebruiksvriendelijk, • omslachtig, veel administratie, • AVG / veel persoonlijke informatie om in te voeren (waarmee werknemers het niet eens kunnen zijn), • niet overzichtelijk (bijvoorbeeld in het geval van meerdere contracten of opdrachtgevers).

5% (zeer) tevreden 27%

20%

enigszins tevreden niet tevreden weet ik niet / geen mening

47%

Opdrachtnemers “Op zich is WIZZR een prima programma. Bij ons houden voor heel Nederland meerdere mensen zich bezig met SROI. We kunnen allemaal in het programma. Het is wel vervelend dat er zoveel herinneringsmails (mijlpalen) zijn. Die zijn niet nodig. En het komt wel eens voor dat een opdrachtgever niet meteen registreert in WIZZR.”

Opdrachtnemers “WIZZR is veel werk met al het invoeren. In het algemeen: administratie kost veel tijd, bovenop dat het al druk en krap is met de capaciteit.”

“Ik ben erg blij met dat de overheid een systeem heeft om de SROI te monitoren. Ik vind echter de hoeveelheid aan persoonlijke gegevens van kandidaten die ingevoerd moeten worden ongekend veel. Dit kost veel tijd.”

“Het werkt, maar daar is alles mee gezegd. Het is omslachtig en niet gebruiksvriendelijk.”

“Het is niet overzichtelijk als je meerdere opdrachtgevers hebt en snel wil weten hoeveel er nog open staat bij welke opdrachtgever. Het zou handiger zijn als je zou zien: opdrachtgever x is zoveel voldaan en staat nog zoveel open. Het kan eenvoudiger gepresenteerd worden.”

Opdrachtgevers “Ik heb toegang tot WIZZR, maar gebruik het niet. SROI ligt volledig in handen van BBD.

“Fijn systeem. Prima om stukken in te voeren en om de voortgang te volgen.”

“Niet gebruiksvriendelijk. Documenten uploaden/inzien werkt soms niet en er is al werk zat. Dit is allemaal extra administratie erbij”.

Opdrachtgevers “Ik kijk er af en toe in om de voortgang te zien. WIZZR is een goed systeem, geen problemen mee.”

“Er zou meer gedaan kunnen en moeten worden met WIZZR. Bijvoorbeeld dashboards op aansluiten om beter, vaker en meer zicht te krijgen op SROI en de voortgang. Ook per sector bijvoorbeeld.”

34

Partner voor bestuur en beleid

5. Controle, handhaving en verantwoordelijkheid Partner voor bestuur en beleid

Controle, handhaving en verantwoordelijkheid Rollen - in het kort

Praktische uitwerking en verantwoordelijkheid

Gemeente Rotterdam controle en handhaving De SR-unit van de gemeente Rotterdam controleert in beginsel alle opgevoerde bewijsstukken van de SR-invulling. Afgelopen jaar heeft er een intensivering plaatsgevonden op het handhaven van contracten met een SR-verplichting. Bij ongeveer 30% van de contracten is de achterstand binnen korte tijd na het versturen van een handhavingssignaal ingehaald3. In enkele gevallen is het nodig geweest om een boete op te leggen, omdat uiteindelijk niet voldaan is aan de SR-verplichting. De boete bedraagt 125% van de openstaande SR-opgave. De boetegelden worden ingezet bij Werk en Inkomen. De SR-invulling staat echter altijd voorop. Zoveel als mogelijk wordt gedaan om een boete te voorkomen en er wordt rekening gehouden met billijkheid en coulance (passend binnen de Aanbestedingswet 2012). Er kunnen namelijk zwaarwegende omstandigheden zijn, waardoor opdrachtnemers niet kunnen voldoen aan de SR-verplichting, zoals tijdens corona.

De contractbeheerders van de opdrachtgevers zijn verantwoordelijk voor het bewaken van de voortgang van de SROI-afspraken1. Zij betrekken BBD bij de voorbereiding, die desgewenst aanwezig is bij contractbesprekingen. In samenspraak met de opdrachtgever controleert BBD de invulling en handhaving van de SROI-verplichting2. Team Inkoop van de Servicegemeente Dordrecht is niet betrokken bij de controle en handhaving van de SROIafspraken. BBD voert steekproefsgewijs controles uit op ingevoerde bewijsstukken en SDD hanteert geen (actief) boetebeleid voor de gevallen dat opdrachtnemers niet voldoen aan de SROIverplichting (in tegenstelling tot bijvoorbeeld de gemeente Rotterdam, zie ook het kader hiernaast). Geen van de betrokken partijen in de Drechtsteden (opdrachtgevers en SDD) is voorstander van beboeten. Hoewel SROI een contractuele verplichting is, zou beboeten in hun ogen nadelige gevolgen hebben voor de relatie met de opdrachtnemer en de continuïteit van de opdrachten. Het is een afweging tussen die consequenties en het handhaven van de verplichting, waarbij ze zich afvragen hoe billijk het is om opdrachtnemers te beboeten, indien ze (aantoonbaar) moeite doen. In de praktijk vindt het bewaken van de voortgang van SROI-afspraken door opdrachtgevers niet consequent plaats. - Niet alle opdrachtgevers zijn actief met het bewaken van de voortgang van de SROIafspraken.

Degenen die dat wel doen, volgen de voortgang via bijvoorbeeld WIZZR en via besprekingen met de opdrachtnemers (waarvan SROI al dan niet een vast onderdeel is). Bij escalatie nemen ze contact op met BBD. - Dat de bewaking/check op invulling plaatsvindt in samenspraak tussen opdrachtgever en BBD, leidt tot onduidelijkheid over wie eindverantwoordelijk is. Er is onder opdrachtgevers, bij SDD en Team Inkoop behoefte aan meer duidelijkheid in rollen, verantwoordelijkheden en/of eigenaarschap2. “Wie is bij SROI waarvoor eindverantwoordelijk? Bij wie ligt het eigenaarschap van het SROI-beleid?” Ter vergelijking: Bij de gemeente Rotterdam is de opdrachtgever (contracteigenaar) verantwoordelijk voor het gehele contract. Specifiek voor SR ligt het contractmanagent echter in handen van de SR-unit, zoals ook is laten besluiten door de concerndirectie. Op die manier kan alleen de SR-unit bijvoorbeeld toezeggingen doen en besluiten nemen over SR. In gevallen van escalatie verlopen deze via de SR-unit naar de Directie Werk en Inkomen als dat nodig blijkt. SDD, januari 2024

Daarnaast worden niet alle opdrachtnemers even strikt gecontroleerd. Als de eerdere ervaringen zijn dat ze op schema liggen, krijgen ze een administratief-luw proces. Dat gebeurt bij zorg-contracten met een lange looptijd. Opdrachtnemers hoeven dan niet iedere keer bewijsstukken in te voeren, maar wel achter de hand te hebben. Als ze dat daadwerkelijk doen (wat uit controle op locatie blijkt), behouden ze hun administratief-luwe status. Zo niet, vallen ze terug in het gangbare regime van 100% controle.

1

2

SDD en SGD, september 2023

3 Regionaal Sociaal Return beleid 2023-2027, Rotterdam, januari 2024

36

Partner voor bestuur en beleid

6. Na SROI-invulling Partner voor bestuur en beleid

Na SROI-invulling - in het kort SROI leidt er regelmatig toe dat opdrachtnemers personen in betaalde dienst nemen na afloop van hun SROI-inzet. Vier op de tien opdrachtnemers met afgeronde opdrachten sinds 2023, hebben personen in dienst genomen na de SROI-inzet en volgens een op de tien zijn personen bij andere bedrijven of instellingen gaan werken. Meestal ging dat per opdrachtnemer om twee personen (vanuit de Drechtsteden, maar zeker ook van daarbuiten). Het in dienst nemen van personen na hun inzet is een meerwaarde van SROI. Zowel de opdrachtnemer als de ingezette persoon heeft dan baat bij de voltooide SROI-inzet. Juist nu de arbeidsmarkt krap is, biedt het bedrijven een extra mogelijkheid om aan personeel te komen. Die ervaring is vooral in de zorg en het groenonderhoud. De in dienst genomen personen zijn voornamelijk stagiairs, maar ook kandidaten. Ze voeren dezelfde werkzaamheden uit als tijdens de SROI-inzet, al dan niet met doorgroeimogelijkheden. SROI leidt er ook toe, dat een kwart van de opdrachtnemers maatschappelijke activiteiten is gaan verrichten buiten SROI om (bijvoorbeeld door meer te gaan samenwerken met organisaties zoals sociale werkvoorziening). Het komt ook voor dat opdrachtnemers personen via SROI in dienst willen nemen, maar niet kunnen. In die gevallen is er een tekort aan personen om gedurende de opdracht in te zetten als SROI.

Of de ingezette kandidaten blijken niet geschikt te zijn voor de werkzaamheden tijdens de opdracht. Het wel willen maar niet kunnen, speelt vooral in de infra/gww-branche, waar juist veel behoefte is aan personeel.

Partner voor bestuur en beleid

In dienst na SROI In dienst na en dankzij SROI? Afgeronde opdrachten Vier op de tien opdrachtnemers met afgeronde opdrachten sinds 2023 geven aan, dat ze personen na afloop van de SROI-inzet in betaalde dienst hebben genomen en volgens een op de tien zijn personen bij andere bedrijven of instellingen aan de slag gegaan na de SROI-inzet. Meestal ging dat om twee personen per opdrachtnemer.

Figuur 8. Opdrachtnemers met afgeronde opdracht(en) in de Drechtsteden sinds 2023: Hebben de afgeronde opdrachten geleid tot een betaalde baan voor de persoon of personen, die zijn ingezet in het kader van SROI? meerdere antwoorden mogelijk

Ja, bij ons bedrijf of instelling

41%

Ja, bij een ander bedrijf of instelling

11%

Nee

44%

Weet ik niet

7% 0%

20%

40%

60%

80%

100%

Lopende opdrachten Een soortgelijk beeld komt naar voren bij opdrachten die nog lopend zijn.

Figuur 9. Opdrachtnemers met lopende opdracht(en) in de Drechtsteden sinds 2023:

37% van de opdrachtnemers met lopende opdrachten verwacht personen na de SROI-inzet in dienst te nemen en een op de tien verwacht dat ze dankzij de SROI-inzet elders een betaalde baan krijgen.

meerdere antwoorden mogelijk

Logischerwijs is er een groot deel dat daar nog geen inschatting van kan geven (40%).

Verwachten zij dat de huidige SROI-activiteiten zullen leiden tot een betaalde baan na afronding van de opdracht(en)?

Ja, bij ons bedrijf of instelling

37%

Ja, bij een ander bedrijf of instelling

11%

Nee

18%

Weet ik niet / n.v.t.

40% 0%

39

20%

40%

60%

80%

100%

Partner voor bestuur en beleid

In dienst na SROI - ervaringen SROI-personen in dienst nemen Opdrachtnemers die personen na SROI in dienst nemen, benadrukken de meerwaarde daarvan voor het bedrijf en de persoon zelf. Ze zien het als een investering die zichzelf uitbetaalt (juist in de periode van een krappe arbeidsmarkt). Dit is met name zichtbaar in de zorg en het groenonderhoud. Het gaat dan voornamelijk om stagiairs, maar ook om kandidaten. In beide gevallen blijven ze dezelfde werkzaamheden uitvoeren als tijdens de SROI-inzet. Behoefte aan inzicht Opdrachtgevers geven voornamelijk aan geen zicht te hebben op de mate van in dienst nemen na SROI. Er is wel behoefte aan dat inzicht, voor henzelf maar ook als succesverhaal/signaal richting (andere) opdrachtnemers en richting de politiek.

In dienst nemen na SROI “We nemen zo'n beetje iedereen in dienst na SROI. Dat is juist de hele opzet en bedoeling ervan. Ongeacht het type doelgroep. Men komt eerst op proef en daarna in dienst. Dan voeren ze dezelfde werkzaamheden uit als tijdens SROI. Ze kunnen zich doorontwikkelen naar betere functies.“ groenonderhoud “In de meeste gevallen nemen we ze in dienst, als de stagiairs en kandidaten dat natuurlijk ook willen. Ze gaan dan aan de slag als bijvoorbeeld markeerder, asfaltwerker, in de gww, groenvoorziening, als trekkerchauffeur, etc.“ infra en groenonderhoud “Studenten worden na de stage tijdens SROI en de opleiding in dienst genomen als dat van beide kanten bevalt.” zorg en welzijn “De meeste stagiairs blijven na SROI bij ons in dienst. Dat is een win-winsituatie. Het levert op die manier personeel op. We hebben ook goede ervaringen met arbeidsbeperkten, (maar van hen hebben er veel minder dan studenten). Bijvoorbeeld eigen cliënten die ingezet worden. Het gros van hen gaat daarna een mbo-1 opleiding volgen en krijgt daarna een dienstverband. Dat is in dezelfde functie als tijdens SROI maar dan met meer verantwoordelijkheden.” zorg en welzijn “De opzet is om mensen na SROI in dienst te nemen. Dat gebeurt vaak. Soms gaan ze helaas na de opleiding ergens anders heen, maar dat hoort erbij.

SROI kun je zien als een wervingskanaal.” groenonderhoud “De kandidaat die bij ons op het secretariaat heeft gewerkt, is elders aan een baan gekomen, mede dankzij de SROI-ervaring bij ons.” zorg en welzijn

In dienst willen nemen, maar niet kunnen Vooral in de infra/gww-branche hebben opdrachtnemers wel de intentie om mensen via SROI in dienst te nemen, maar door een tekort of gebrek aan kandidaten komt het niet zover. Dat terwijl ze veelal staan te springen om personeel. Een andere reden is dat ingezette kandidaten niet geschikt bleken te zijn voor het werk.

Intentie om in dienst te nemen na SROI, maar geen mogelijkheden

“Het is een unicum als iemand na SROI in dienst wordt genomen. In een ideaal scenario zou men na SROI in dienst komen. Voor henzelf en voor het bedrijf.” infra/gww “We hebben nog geen kandidaten gehad dus niet van toepassing geweest. We willen mensen via SROI inzetten, ook omdat het kan leiden tot een dienstverband. Dat is bij de schoonmaaktak van het bedrijf nog niet gelukt.“ schoonmaak “De intentie om SROI-mensen in dienst te nemen is er. Maar er zijn sowieso weinig kandidaten, en je kunt niet iedereen in dienst nemen. We zijn geen groot bedrijf.” infra/gww “We zouden graag meteen goede en geschikte kandidaten willen hebben. Hen dan begeleiden, een verplichte EHBO-cursus en daarna hopelijk in dienst. Ook bij zwembaden is namelijk een tekort aan personeel. Maar de kandidaten moeten zelf ook wel willen en kunnen.“ sport en cultuur “In dienst nemen komt sporadisch voor. Helaas. Want dat zou ideaal zijn.” infra/gww

40

Partner voor bestuur en beleid

In dienst na SROI - in Drechtsteden? In dienst na en dankzij SROI: woonachtig in de Drechtsteden? Afgeronde opdrachten De personen die dankzij SROI een betaalde baan hebben (bij de oorspronkelijke opdrachtnemer of elders), komen volgens de opdrachtnemers niet allemaal uit de Drechtsteden, maar wel een aanzienlijk deel van hen.

Figuur 10. Personen die na afloop van SROI een betaalde baan hebben na afronding van opdrachten sinds 2023: woonachtig in de Drechtsteden? 8% ja, allemaal of grotendeels

8% 38%

ja, deels nee

In 38% van de gevallen gaat het om alle personen of het grootste deel en bij 46% om een deel van de personen. Volgens 8% komen de in dienst genomen personen niet uit de Drechtsteden.

weet ik niet

46%

NB Opdrachtnemers met een of meerdere opdrachten in de Drechtsteden sinds 2023, zijn grotendeels(60%) gevestigd in de Drechtsteden (en de rest daarbuiten).

Lopende opdrachten Ook bij opdrachten die nog lopend zijn, gaat het voor een aanzienlijk deel om personen die in de Drechtsteden wonen.

Figuur 11. Personen die naar verwachtingen een betaalde baan zullen hebben dankzij lopende opdrachten: woonachtig in de Drechtsteden?

19%

ja, allemaal of grotendeels

35% ja, deels nee

23%

weet ik niet 23%

41

Partner voor bestuur en beleid

Dankzij SROI meer maatschappelijk actief? Dankzij SROI meer maatschappelijk actief? SROI kan bij opdrachtnemers ook leiden tot maatschappelijke activiteiten buiten SROI om. Bijna een kwart van de opdrachtnemers geeft aan dat ze vanwege SROI meer actief zijn geworden met het leveren van een maatschappelijke bijdrage. 15% is van plan dat te gaan doen. In 37% van de gevallen is geen sprake van maatschappelijke activiteiten naar aanleiding van SROI.

Figuur 12. Is uw bedrijf of instelling vanwege de invulling van SROI meer actief geworden met het leveren van een maatschappelijke bijdrage? Dit gaat om activiteiten die niet behoren tot de contracten met een SROI-eis.

ja

23%

24%

nee, maar dat zijn we wel van plan nee 15% weet ik niet 37%

Voorbeelden van maatschappelijke activiteiten dankzij SROI

Maatschappelijke activiteiten dankzij SROI ”Drechtwerk is bij ons aan het werk en geven we steeds meer opdrachten. Begeleiding van leerlingen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Deze komen iedere week. Anders hadden wij dit misschien niet gedaan.” “Meer betrokken bij maatschappelijke projecten, zoals Jinc (sollicitatie lessen aan middelbare scholieren).” “SROI motiveert bedrijven om een maatschappelijke bijdrage te leveren. Het steeds belangrijker worden van SROI voor opdrachtgever en in aanbestedingen heeft gemaakt dat wij meer dan 3 jaar geleden een eigen SROI coördinator hebben aangenomen. Zij drukt op het maken van maatschappelijke impact. Dit in het kader van SROI, maar daar zit absoluut ook bijvangst bij in extra maatschappelijke impact.” “Wij hebben meer contacten opgedaan met wie wij maatschappelijke vragen kunnen invullen, via Stichting Maatschappelijk betrokken ondernemen.” “Onze organisatie is altijd een inclusieve en diverse organisatie geweest, we sluiten niemand uit. Echter dankzij SROI eis zijn wij ketenstimulering gaan opzetten.

Dat wil zeggen dat wij in onze contracten met onderaannemers én leveranciers een SROI verplichting hebben opgenomen sinds 2023.” “Duurzame inzetbaarheid, recycling, waterverspilling, elektrificatie van het wagenpark.” “Een klasje opgezet om SROI kandidaten op te leiden en bij betrokken aannemers onder te brengen zodat zij uiteindelijk een vaste baan kunne verkrijgen na gebleken geschiktheid.”

42

Partner voor bestuur en beleid

7. Positieve ervaringen en knelpunten Partner voor bestuur en beleid

Positieve ervaringen en knelpunten opdrachtnemers Positieve ervaringen en knelpunten die opdrachtnemers ervaren bij de invulling van SROI in de Drechtsteden Positieve ervaringen van opdrachtnemers zijn voornamelijk: - een goede / prettige / duidelijke samenwerking met gemeente / BBD, - het zien groeien van kandidaten, de toegevoegde waarde van SROI, - de mogelijkheid tot maatwerk en sociaal inkopen. Knelpunten volgens opdrachtnemers (met name infra/gww) zijn: - geen of te weinig (geschikte) kandidaten, - (te) specialistisch werk voor SROI (met opleidingsvereisten en eisen aan veiligheid en kwaliteit), - te weinig mogelijkheden / te weinig capaciteit voor begeleiding (al dan niet een klein bedrijf), - de SROI-eis is niet reëel (te hoog als er bijvoorbeeld naar verhouding minder arbeid is dan leveringen), - SROI kost veel tijd en administratie.

Positieve ervaringen van opdrachtnemers (voorbeelden)

Knelpunten die ondernemers ervaren (voorbeelden)

"Het betreft een doelgroep die een serieuze kans moet krijgen om hun talenten te laten zien. Iedereen heeft talenten en als deze zichtbaar worden (door een SROI-baan) vergroot dit de kans op definitieve uitplaatsing enorm.” zorg en welzijn

“Vissen in een vijver zonder vissen is een onmogelijkheid. Daarnaast doen wij als bedrijf al heel veel met en voor maatschappelijke groepen (5% van de winst) maar daar kunnen we helemaal niets mee m.b.t. SROI? Het voelt ook echt niet goed om als bedrijf bij allerlei (commerciële) instellingen pakketten in te kopen om de SROI verplichting te verleggen. Het lijkt meer op een verdienmodel voor andere bedrijven/instellingen dan dat het ook echt een bijdrage op gaat leveren waar mensen met achterstand op de arbeidsmarkt mee geholpen worden. Gebrek aan normen en waarden, werktempo is ook een groot probleem, waardoor we ze na een aantal weken vaak weer weg moeten sturen omdat het onwerkbaar is voor andere collega's (frustraties)." infra/gww

“Jongens met een SROI status zien groeien op hun eigen tempo.” groenonderhoud "Wij ervaren een echte co-creatie. Er is ruimte voor ideeën, sparren en we houden elkaar goed op de hoogte. Deze werkwijze hebben we gaandeweg steeds beter weten vorm te geven. Ook vinden wij dat Drechtsteden flexibiliteit toont in de verschillende invullingsvormen van SROI. De SDD is namelijk een sterk orgaan, dat al heel veel doet voor de SROI doelgroep. Ook zitten wij in het hogere segment (vrijwel alleen maar HBO+ functies waar veel expertise wordt gevraagd) wat het voor ons lastiger maakt om mensen uit de SROI doelgroep naar werk te bemiddelen. Het SROI team van Drechtsteden heeft hier begrip voor en biedt ruimte aan ons om onze kennis en expertise bijvoorbeeld in te zetten op maatschappelijke activiteiten. Dit is een mooie win-win-win.” zorg en welzijn “De samenwerking met de gemeente onderdelen is goed, ze denken ook echt mee. Maar de mensen zijn er simpelweg niet.” infra/gww

44

“Extreem lastig om invulling te geven door hoog-specialistische GGZ-instellingen, waar vereisten gelden over kwaliteit en opleidingsniveau van behandelaren. Deze vereisten worden tevens door gemeenten ook benoemd in de productomschrijvingen.” zorg en welzijn “Grote verplichtingen (financieel) die niet waar te maken zijn. Er zijn geen mensen beschikbaar. Wij verrichten specialistisch werk, die mensen zijn zeer schaars. Daarnaast is er in de gehele markt een groot tekort aan mensen. Het is tegenwoordig meer een geldkwestie, dan het doel mensen te helpen aan een betaalde baan. Het nieuwe beleid helpt iets maar dekt de lading nog steeds niet. Om eerlijk te zijn mag het van ons wel afgeschaft worden, tenzij er ook echt mensen beschikbaar zijn voor onze werken, deze verdienen een kans. De regels zullen aangepast moeten worden.” infra/gww Partner voor bestuur en beleid

Positieve ervaringen en knelpunten SDD en SGD Kandidaten

Binnen SDD is de opvatting dat niet altijd voldoende zicht is op kandidaten (hun achtergrond, wat ze kunnen en willen) en dat het kan ontbreken aan regelmatige contacten met hen. Een gevolg is dat er minder mensen in de “kaartenbak” van BBD terechtkomen dan zou kunnen. Het is juist van belang dat BBD zoveel als mogelijk (geschikte) kandidaten kan inzetten als SROI, gezien de tekorten aan mensen op de werkvloer in nagenoeg alle sectoren en de moeite die een deel van de opdrachtnemers ervaart met SROI. Voor zowel de kandidaten als voor de bedrijven en de maatschappij zou dat gunstig zijn.

Gemeenschappelijk doel

Daarnaast hebben diverse programma’s/projecten en SROI een gemeenschappelijk doel en belang: mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk helpen. De ervaring is dat SROI onderbelicht is en meer aandacht verdient. De meerwaarde van SROI zou meer voor het voetlicht gebracht moeten worden.

Wet- en regelgeving

Een ander aspect dat naar voren komt is een spanningsveld tussen enerzijds de juridische eis dat SROI-invulling plaats moet vinden binnen de opdracht (inhoudelijk of ondersteunend) en anderzijds de mogelijkheid om via alternatieve manieren invulling te geven aan SROI, zoals via sociale inkoop en maatwerk. De vraag is of dat laatste past binnen het juridische kader.

45

Partner voor bestuur en beleid

8. Suggesties en tips Partner voor bestuur en beleid

Suggesties en tips Suggesties en tips over de invulling van SROI in de Drechtsteden Opdrachtnemers, opdrachtgevers en intern betrokkenen bij het SROI-beleid is gevraagd suggesties en tips te geven over de SROI-invulling in de Drechtsteden. De meeste suggesties en tips gaan over de ondersteuning vanuit SDD bij de SROI-invulling en over het gehanteerde SROI-beleid.

Ondersteuning - Voorafgaand aan opdrachten (of direct bij de start) de opdrachtnemers concrete informatie geven over de (regionale) mogelijkheden van de SROI-invulling. - Opdrachtnemers triggeren en enthousiasmeren door bijvoorbeeld succesverhalen van opdrachtnemers over SROI te delen met andere opdrachtnemers. - Goed zicht hebben op wat kandidaten kunnen en willen, om dat beter af te kunnen stemmen op de behoefte van opdrachtnemers (type werk en branche en wat dat met zich mee brengt). - Voorkomen dat opdrachtnemers te laat aan de slag gaan met SROI, door bijvoorbeeld vanaf het begin van de opdracht een SROI-contactpersoon aan te laten sluiten bij periodiek overleg. SROI-beleid - Geen standaard % opnemen in het contract, maar vooraf aan de opdracht afstemmen wat realistisch/haalbaar is gezien de context van de opdracht en het werk. - Afschaffen/verlagen van het SROI-% of er een inspanningsverplichting van maken. - De mogelijkheid bieden om de SROI-som (deels) over te dragen aan de gemeente voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.

47

Op de volgende pagina staat een overzicht van de meest voorkomende suggesties over de SROIinvulling in de regio Drechtsteden (bovenaan de vaakst genoemde).

Partner voor bestuur en beleid

Suggesties en tips over de invulling van SROI in de Drechtsteden van opdrachtnemers, opdrachtgevers en intern betrokkenen (BBD en Team Inkoop).

Suggesties en tips suggestie

soort

genoemd door

branche

Ondersteuning opdrachtnemers Vooraf of direct bij de start informatie geven over concrete manieren om invulling te geven. Concrete voorbeelden van mogelijkheden via maatwerk en sociale inkoop. Concrete lijsten van regionale organisaties waarbij sociale inkoop en maatwerk mogelijk is.

infra/gww, sport en cultuur

Om opdrachtnemers te triggeren en enthousiasmeren meer ruchtbaarheid geven Ondersteuning opdrachtgevers, aan de meerwaarde van SROI. Bijvoorbeeld door succesverhalen van opdrachtnemers opdrachtnemers te delen, ambassadeursgroepen, bijeenkomsten organiseren.

zorg en welzijn, groenonderhoud, inhuur personeel

Beter zicht op kandidaten (wat ze kunnen en willen). Betere afstemming tussen Ondersteuning opdrachtnemers, behoefte van opdrachtnemers en aanbod van kandidaten. opdrachtgever

infra/gww, groenonderhoud, sport en cultuur, inhuur personeel infra/gww, groenonderhoud, zorg en welzijn

Geen standaard % opnemen in contract, maar vooraf afstemmen met BBD wat realistisch/haalbaar is. Kijk vooraf aan de aanbesteding naar de specifieke situatie en context (soort opdracht) en pas daar de SROI-vereisten op aan.

SROI-beleid

Voorkomen dat opdrachtnemers te laat aan de slag gaan met SROI. Vanaf begin van opdracht een SROI-contactpersoon aan laten sluiten bij bijvoorbeeld (bouw)vergaderingen en beschikbaar laten zijn voor vragen. SROI-adviseurs al betrekken tijdens het inkoopproces.

Ondersteuning opdrachtgevers, opdrachtnemer, SDD/SGD

infra/gww, groenonderhoud

Afschaffen/verlagen van % of een inspanningsverplichting van maken.

SROI-beleid

opdrachtnemers

Meer capaciteit bij BBD.

Ondersteuning

Bied mogelijkheid om de SROI-som over te dragen aan de gemeente voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.

SROI-beleid

opdrachtnemers, opdrachtgever, SDD/SGD opdrachtnemers, opdrachtgever

infra/gww, groenonderhoud, zorg en welzijn inhuur personeel, infra/gww

BBD meer contact/gesprekken met opdrachtnemers over bijvoorbeeld invullingsmogelijkheden. Betere samenwerkingsband opbouwen, al vooraf aan opdrachten.

Ondersteuning

opdrachtnemers, opdrachtgever

Statushouders, maar taalbarrière kan belemmerend zijn. Laat ze eerst basis-Nederlands leren.

Kandidaten

Behoefte aan duidelijkheid in rollen, taken en eindverantwoordelijkheden (opdrachtgevers, contracteigenaren, BBD, Team Inkoop). Wie is bij SROI waarvoor eindverantwoordelijk? Meer inzicht in voortgang en invulling via bijvoorbeeld dashboards.

Organisatie

opdrachtgevers, opdrachtnemers SDD/SGD

48

Ondersteuning

opdrachtnemers, opdrachtgevers, SDD/SGD

infra/gww

zorg en welzijn, inhuur personeel, infra/gww groenonderhoud, infra/gww

opdrachtgever, SDD/SGD

Partner voor bestuur en beleid

9. Arbeidsmarktontwikkelingen Partner voor bestuur en beleid

Arbeidsmarktontwikkelingen Drechtsteden - in het kort In de Drechtsteden is al geruime tijd sprake van een (zeer) gespannen arbeidsmark. - Sinds 2022 is het aantal ontstane vacatures in de Drechtsteden per kwartaal ruim twee keer zo groot als begin 2016. Die toename is groter dan landelijk. De technische beroepen zijn de beroepsklasse met de meeste ontstane vacatures in de Drechtsteden. Voor alle beroepsklassen is sprake van een (forse) groei van het aantal ontstane vacatures. Opdrachtnemers verwachten de komende jaar meer uitstroom van personeel. - De regionale arbeidsmarkt is sinds 2018 (zeer) krap. Er zijn veel meer vacatures dan personen, die kortdurig werkloos zijn en werk zoeken. De komende jaren blijven werkgevers in de Drechtsteden last houden van personeelstekorten. Opdrachtnemers verwachten dat de krapte op de arbeidsmarkt (in alle branches) zal aanhouden of verergeren. De zeer krappe arbeidsmarkt geldt voor alle beroepsklassen, met name voor technische beroepen en ict-beroepen. De krapte voor technische beroepen is in de Drechtsteden aanzienlijk groter dan landelijk. - De werkloosheid en werkloze beroepsbevolking zijn in de Drechtsteden twee keer zo klein als tien jaar geleden. Het aantal lopende ww-uitkeringen is fors afgenomen (drie keer zo klein als in 2016). Het aantal bijstandsuitkeringen is door de jaren heen redelijk stabiel.

Dat geldt ook voor het aantal geregistreerde werkzoekenden met een wia- of een wajong-uitkering.

Aantal mbo-studenten neemt af. Gediplomeerden vinden bijna allemaal betaald werk, vooral de technisch opgeleiden. - In de Drechtsteden woonden in 2023 10% minder mbo-studenten dan in 2019. In 2027 zijn er naar verwachting even veel mbo-studenten als nu. Daarna zal het aantal tot 2038 dalen met 4%. Vooral in de Techniek & gebouwde omgeving (-11%) gaat het aantal mbo-studenten in de Drechtsteden naar verwachting afnemen. - Vrijwel alle mbo-gediplomeerden vinden na hun opleiding binnen een jaar betaald werk (vooral bblstudenten). Van de bbl-studenten woonachtig in de Drechtsteden, heeft 95% binnen een jaar na diplomering betaald werk. Van de technische opleidingen zoals binnen Bouw en infra hebben nagenoeg alle studenten, die de afgelopen jaren hun diploma behaalden, betaald werk. Van Bouw en infra zijn slechts enkele tientallen gediplomeerde schoolverlaters woonachtig in de Drechtsteden per jaar. Ook van Zorg en welzijn - een veel grotere opleidingssector - vindt een groot aandeel gediplomeerden binnen een jaar na afronding van de opleiding betaald werk.

Betekenis voor SROI in de regio Door de zeer krappe arbeidsmarkt hebben werkgevers moeite om personeel te vinden. Ook voor SROI heeft de krapte gevolgen. Omdat er relatief weinig werklozen zijn, is onder hen het aantal kandidaten om werk te bieden als SROI-invulling, kleiner dan pakweg tien jaar geleden. Bovendien is dan ook het aantal kandidaten dat geschikt is voor de werkzaamheden, kleiner. Momenteel is dus meer dan voorheen sprake van een kwantitatieve en kwalitatieve mismatch. Vooral in de techniek (zoals bouw, infra/gww) is dat het geval, mede vanwege de zeer grote regionale krapte in die sector. Groepen kandidaten die wel stabiel zijn qua omvang, zijn personen met een bijstands-, wia- of wajonguitkering. Daarnaast wonen in de Drechtsteden relatief weinig mbostudenten die een diploma behalen in de techniek. Na diplomering hebben juist zij vrijwel allemaal betaald werk. Dat geldt echter ook voor de andere opleidingssectoren. Mbo-studenten hebben over het algemeen geen afstand tot de arbeidsmarkt. Zeker bbl-studenten niet, omdat zij eerst een leerbedrijf moeten vinden (of daar al werkzaam zijn), voordat ze de opleiding kunnen vervolgen. Aangezien het totaal aantal mbo-studenten in de regio is afgenomen en naar verwachting licht zal blijven dalen, is SROI-invulling ook via deze doelgroep lastiger dan voorheen.

Vanwege minder stagiairs en (geschikte) kandidaten verwachten opdrachtnemers dat de invulling van SROI in de Drechtsteden in de toekomst lastiger wordt dan nu en in het verleden. Maatwerk en sociale inkoop worden dan belangrijker om te kunnen voldoen aan hun SROIverplichting. Partner voor bestuur en beleid

Arbeidsmarkt - verwachtingen

Verwachtingen van opdrachtnemers

Opdrachtnemers verwachten de komende jaren: • dat de krapte op de arbeidsmarkt (in alle branches) zal aanhouden of verergeren • minder jongeren en mbo-studenten • minder kandidaten in de “kaartenbak” • meer uitstroom van personeel (en meer richten op zij-instromers). Dit gaat volgens hen impact hebben op de SROI-invulling. Vooral vanwege minder stagiairs en kandidaten wordt de invulling van SROI naar verwachting lastiger dan nu en in het verleden. Maatwerk en sociale inkoop worden in die gevallen belangrijker om te kunnen voldoen aan hun SROI-verplichting. Daarnaast is de verwachting dat het aantal statushouders en asielzoekers toeneemt. Hoewel sprake is van een taalbarrière, culturele verschillen en relatief veel benodigde begeleiding, kunnen statushouders en asielzoekers de “pool” van inzetbare kandidaten vergroten.

Ontwikkelingen arbeidsmarkt

Arbeidsmarktontwikkelingen regio Drechtsteden Om een beeld te schetsen van de regionale arbeidsmarkt van de Drechtsteden, volgt hierna de ontwikkeling van: • het aantal vacatures (per beroepsklasse), • de spanning op de arbeidsmarkt (per beroepsklasse), • de werkloosheid, het aantal uitkeringen en het aantal geregistreerde werkzoekenden, • het aantal mbo-studenten (per sector) en prognose, • het aantal mbo-gediplomeerden met betaald werk (per sector).

51

Partner voor bestuur en beleid

Arbeidsmarkt - vacatures Ontwikkeling vacatures In het eerste kwartaal van 2024 ontstonden bijna 6.000 vacatures in de Drechtsteden. Dat waren er 2,2 keer zoveel als begin 2016. Halverwege 2021 was een piek van het aantal ontstane vacatures. Daarna daalde het aantal vanwege corona, maar begin 2022 nam het weer toe. Sindsdien schommelt het aantal ontstane vacatures per kwartaal tussen 5.100 en 6.000. Gemiddeld gaat het om 5.700ontstane vacatures per kwartaal. Sinds 2022 is het aantal ontstane vacatures per kwartaal ruim twee keer zo groot als begin 2016.

Figuur 13. Aantal ontstane vacatures Drechtsteden, per kwartaal Bron UWV 8.000

5.950

6.000 4.000 2.000 2016 I

2017 I

2018 I

2019 I

2020 I

2021 I

2022 I

2023 I

2024 I

Figuur 14. Ontwikkeling ontstane vacatures Drechtsteden en Nederland, per kwartaal (2016 = 100) Bron UWV

Landelijk laat de ontwikkeling van het aantal ontstane vacatures hetzelfde beeld zien als dat van de Drechtsteden. De toename in de Drechtsteden is echter naar verhouding groter dan landelijk. Ten opzichte van begin 2016 was het landelijke aantal ontstane vacatures 1,6 keer zo groot, tegenover 2,2 keer zo groot in de Drechtsteden.

300 250

216

200

163

150 100 2016 I

2017 I

2018 I

2019 I

2020 I

2021 I

Drechtsteden

Ontwikkeling vacatures per beroepsklasse De beroepsklassen met de meeste ontstane vacatures in de Drechtsteden in het eerste kwartaal van 2024, zijn technische beroepen (1.300) en bedrijfseconomische & administratieve beroepen (1.100).

2023 I

2024 I

Nederland

Figuur 15. Aantal ontstane vacatures per beroepsklasse Drechtsteden, 2016 en 2024 (eerste kwartaal) Bron UWV 1.300

Technische beroepen 1.100

Bedrijfseconomische en administratieve beroepen 650

Commerciële beroepen

650

Zorg en welzijn beroepen

600

Transport en logistiek beroepen

Daarna volgen commerciële beroepen (650 ontstane vacatures), zorg & welzijn (650), transport & logistiek (600) en dienstverlenende beroepen (550). Voor alle beroepsklassen is in de Drechtsteden sprake van een (forse) groei van het aantal ontstane vacatures ten opzichte van begin 2016. De meeste beroepsklassen laten een verdubbeling of meer zien.

2022 I

550

Dienstverlenende beroepen 400

Managers 250

ICT beroepen

200

Pedagogische beroepen Creatieve en taalkundige beroepen

100

Openbaar bestuur, veiligheid en juridische beroepen

100

Agrarische beroepen

50

0 2024 q1

52

300

600

900

1.200

2016 q1

Partner voor bestuur en beleid

Arbeidsmarkt - spanningsindicator Figuur 16. Spanningsindicator Drechtsteden, per kwartaal Bron UWV 8

zeer krap

Spanning op de arbeidsmarkt Begin 2016 was sprake van een ruime arbeidsmarkt in de Drechtsteden. De vraag naar arbeid (vacatures) was kleiner dan het aanbod (werkzoekenden). Sindsdien nam de spanning op de arbeidsmarkt toe.

6

4,9 4

krap

Vanaf 2018 was de arbeidsmarkt in de Drechtsteden krap en sinds begin 2022 is sprake van een zeer krappe arbeidsmarkt. Dat betekent dat er veel meer vraag (vacatures) dan aanbod (werkzoekenden) is. Begin 2024 bedroeg de spanningsindicator 4,9. Dat is hoog, maar iets lager dan de piek van 5,7 begin 2022, die een historisch hoogtepunt was.

2 0 2016 I

2017 I

Prognose De komende jaren blijven werkgevers in de Drechtsteden last houden van personeelstekorten1. De aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt vraagt om keuzes en creatieve oplossingen.

2018 I

2019 I

2020 I

2021 I

2022 I

2023 I

2024 I

Drechtsteden

Wat is de spanningsindicator? De spanningsindicator geeft de spanning op de arbeidsmarkt weer. Dat gaat kortgezegd om de verhouding tussen de vraag naar arbeid (vacatures) en het aanbod ervan (werkzoekenden). Het UWV berekent de spanning op de arbeidsmarkt door het aantal openstaande vacatures te delen door het aantal personen, dat op hetzelfde moment korter dan zes maanden een ww-uitkering ontvangt. Hoe hoger het getal van de spanningsindicator, hoe hoger de spanning op de arbeidsmarkt voor werkgevers.

Spanningsindicator toelichting (UWV) waarde tot 0,25 0,25 tot 0,67 0,67 tot 1,50 1,50 tot 4,00 4,00 of hoger

betekenis veel meer aanbod dan vraag meer aanbod dan vraag evenwicht vraag en aanbod meer vraag dan aanbod veel meer vraag dan aanbod

typering zeer ruim ruim gemiddeld krap zeer krap

Bij een lage waarde van de indicator is de arbeidsmarkt zeer ruim. Er zijn weinig openstaande vacatures en veel kortdurend werklozen. Bij veel openstaande vacatures ten opzichte van het aantal kortdurend werklozen, is de arbeidsmarkt zeer krap. Dat is ongunstig voor werkgevers, maar gunstig voor werkzoekenden.

1

53

Regionale arbeidsmarktprognose 2024-2025 Drechtsteden, UWV, juni 2024

Partner voor bestuur en beleid

Arbeidsmarkt - spanningsindicator Spanning op de arbeidsmarkt per beroepsklasse Voor alle beroepsklassen in de Drechtsteden is de arbeidsmarkt (zeer) krap. Dat is met name het geval voor technische beroepen, ict-beroepen, pedagogische beroepen, zorg & welzijn, dienstverlenende beroepen en openbaar bestuur, veiligheid & juridische beroepen.

Figuur 17. Spanningsindicator per beroepsklasse Drechtsteden, 2016 en 2024 (eerste kwartaal) Bron UWV 7,5

Technische beroepen

7,3

ICT beroepen 6,9

Pedagogische beroepen 6,3

Zorg en welzijn beroepen

Ten opzichte van begin 2016 nam de krapte het sterkst toe in pedagogische beroepen, openbaar bestuur, veiligheid & juridische beroepen, dienstverlenende beroepen en technische beroepen.

6,2

Dienstverlenende beroepen 5,8

Openbaar bestuur, veiligheid en juridische beroepen Commerciële beroepen

5,4

Managers

5,4 5,0

Bedrijfseconomische en administratieve beroepen

4,8

Transport en logistiek beroepen

Ook op landelijk niveau is sprake van een forse toename van de arbeidsmarktspanning per beroepsklasse. Het belangrijkste verschil is dat in de Drechtsteden de krapte voor technische beroepen aanzienlijk groter is dan landelijk.

3,8

Agrarische beroepen 3,0

Creatieve en taalkundige beroepen 0 2024 q1

2

4

6

8

zeer krap

2016 q1

Figuur 18. Spanningsindicator per beroepsklasse Nederland, 2016 en 2024 (eerste kwartaal) Bron UWV 8,9

ICT beroepen 5,9

Zorg en welzijn beroepen Dienstverlenende beroepen

5,9

Pedagogische beroepen

5,8 5,6

Openbaar bestuur, veiligheid en juridische beroepen 4,5

Commerciële beroepen

4,3

Technische beroepen

4,1

Bedrijfseconomische en administratieve beroepen 3,5

Managers 3,1

Transport en logistiek beroepen

Spanningsindicator toelichting (UWV) waarde tot 0,25 0,25 tot 0,67 0,67 tot 1,50 1,50 tot 4,00 4,00 of hoger

betekenis veel meer aanbod dan vraag meer aanbod dan vraag evenwicht vraag en aanbod meer vraag dan aanbod veel meer vraag dan aanbod

2,2

Agrarische beroepen typering zeer ruim ruim gemiddeld krap zeer krap

1,6

Creatieve en taalkundige beroepen 0 2024 q1

54

2016 q1

2

4

6

8

zeer krap

Partner voor bestuur en beleid

Arbeidsmarkt - werkloosheid Werkloosheidspercentage In 2023 was de werkloosheid in de Drechtsteden 3,4% (een fractie kleiner dan landelijk 3,6%). Dat is ruim twee keer zo laag als in 2014. De werkloosheid in de Drechtsteden daalt al jarenlang, met uitzondering van 2020 (corona) en 2023. De werkloosheid was in 2023 net zo groot als in 2022.

Figuur 19. Werkloosheidspercentage Drechtsteden en Nederland, per jaar Bron CBS 10% 8%

7,9%

6%

3,4%

4% 2% 0% 2013

2014

2015

2016

2017

2018

Drechtsteden

Werkloze beroepsbevolking De werkloze beroepsbevolking bestaat uit personen zonder betaald werk, die recent naar werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn. De werkloze beroepsbevolking in de Drechtsteden bedroeg zo’n 6.000 personen in 2023. In 2014 was deze groep nog twee keer zo groot.

2019

2020

2021

2022

2023

2022

2023

Nederland

Figuur 20. Werkloze beroepsbevolking Drechtsteden, per jaar (in aantallen x 1.000) Bron CBS 14 12 10 8 6 4 2013