Besluit GAD Ontwikkelingen Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid - Raadsinformatiebrief.pdf
Tekst van het document
GRIP 3
GRIP 4
Regio (incl. Ld/Zd)
Zwijndrecht
Sliedrecht
Papendrecht
Molenlanden
GRIP 2
Hoeksche Waard
Hardinxveld-Giessendam
GRIP 1
Hendrik-Ido-Ambacht
Gorinchem
Dordrecht
Alblasserdam
0
PlanningsROT
GRIP = Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure PlanningsROT = Regionaal Operationeel Team in de niet-acute situatie, bijvoorbeeld in geval van een dreigende calamiteit.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
23
Risicocategorie
GRIP 1
GRIP 2
GRIP 3
GRIP 4
Totaal
Brand binnenstad
1
Brand gebouwde omgeving
27
3
Brand industrie
24
10
Grof en extreem geweld
8
Incident brandbare/ explosieve/toxische stof
13
Instorting
1
1
Luchtvaartongeval
1
1
Scheepvaart
5
Spoorvervoer
2
Uitval vitale infrastructuur
1
Waterongeval
11
11
Wegvervoer
7
7
1 30 1
1
1
9
3
16
1
6 1
3
5
Extreem weer
1
Grieppandemie
1
36
6
1 2
3
De grootste aantallen zijn opgeschaalde incidenten binnen de categorieën ‘brand gebouwde omgeving’ en ‘brand industrie’ en de ‘incidenten met brandbare/explosieve/toxische stof’. Deze aantallen zijn goed te verklaren; branden in de gebouwde omgeving komen ook in het dagelijkse (niet-opgeschaalde) werk het meest voor. Ze zijn procentueel gezien dan ook meer vertegenwoordigd in de totaalcijfers. Branden in de industrie zijn doorgaans al snel groter en complexer, waardoor deze ook sneller en groter worden opgeschaald. De relatief grote aantallen incidenten met brandbare/explosieve/toxische stof komen vooral door gaslekken en het ongecontroleerd vrijkomen van stoffen. Gaslekken worden veroorzaakt door werkzaamheden, maar soms ook door verwarde personen die thuis de gaskraan (dreigen te) openen. Voor deze laatstgenoemde categorie is geen duidelijke stijging waarneembaar, maar zijn wij als veiligheidsregio wel alert door signalen van de politie en de zorg dat het aantal incidenten met verwarde personen de komende jaren zal toenemen.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
24
3. Risicoanalyse en scenario’s
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
25
In het vorige hoofdstuk is het risicobeeld van de regio beschreven. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe ernstig de risico’s zijn. Daarvoor zijn met experts van binnen en buiten de regio en onze partnerorganisaties tijdens expertsessies realistische incidentscenario’s uitgewerkt. De ernst van deze scenario’s is gebaseerd op twee componenten: • de waarschijnlijkheid (kans) dat zich een ramp of crisis voordoet en • de impact (effect) die het kan hebben op de omgeving. In bijlage 1 is de uitwerking te lezen van de volledige risico-inventarisatie en -analyses.
3.1 Scenario’s in Zuid-Holland Zuid Op basis van het risicobeeld zijn scenario’s beschreven die zich binnen de veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid kunnen voordoen. Bij de eerdere risicoprofielen is al een selectie van de scenario’s voor Zuid-Holland Zuid gemaakt op basis van de landelijke scenarioselectie. Het uitgangspunt bij deze scenario’s was dat: • ze zich echt zouden kunnen voordoen in Zuid-Holland Zuid (geen waarschijnlijkheid 0), • ze realistisch van aard moeten zijn (geen worst case) • ze de basiszorg van de hulpdiensten moesten overstijgen (bijvoorbeeld geen regulier brandscenario). De volgende scenario’s zijn om navolgende redenen voor Zuid-Holland Zuid afgevallen: • 1. Natuurbranden De regio kent geen grote aaneengesloten bos-, heide- of duingebieden groter dan 100ha en is een waterrijke regio. Daarmee zijn grootschalige natuurbranden geen voor de hand liggend risico. • 2. Aardbevingen In de regio zijn geen aardbevingen te verwachten zijn met een intensiteit van VI (sterk) of hoger op de Europese Macroseismische Schaal (EMS)14. • 3. Kernenergie incidenten (in de regio) Er zijn geen kernenergiecentrales in de regio. De regio Zuid-Holland Zuid valt binnen de 100 km-zone van de kerncentrale in Doel (België) en Borssele. In deze zone zijn in 2017 eenmalig jodiumtabletten verspreid.
Het risico van stralingsongevallen in de regio Zuid-Holland Zuid is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde risico (laag). • 4. Luchtvaartongevallen Er zijn geen vliegvelden in de regio aanwezig. De meeste incidenten vinden plaats bij de start of landing op of om luchtvaartterreinen of bij vliegshows. Een eerdere analyse van dit incidenttype heeft aangetoond dat een luchtvaartongeval in Zuid-Holland Zuid niet erg realistisch is.
14) Is een schaal voor de intensiteit van aardbevingen op basis van de waarneembare gevolgen van een aardbeving. De EMS gebruikt drie categorieën van waarnemingen, namelijk de gevolgen voor mensen, de effecten op voorwerpen en op de omgeving, en de schade aan gebouwen. De schaal van Richter kijkt alleen naar hoeveelheid energie die er bij de aardbeving vrij is vrijgekomen.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
26
De voor Zuid-Holland Zuid relevante en geanalyseerde scenario’s zijn in onderstaand overzicht opgenomen. Categorie
Scenario’s in Zuid-Holland Zuid
Natuurlijke omgeving
• Overstromingen • Overstroming Alblasserwaard, IJsselmonde, Hoeksche Waard, Eiland van Dordrecht en Gorinchem Oost • Overstroming buitendijkse gebieden • Doorbraak regionale keringen (boezemkades) • Extreem veel neerslag • Extreme hitteperiode • Extreme droogte • Extreme sneeuwval en ijzel • Storm en windhozen
Gebouwde omgeving
• Grote brand in gebouwen met kwetsbare doelgroepen • Brand in oude binnenstad • Instorting
Technologische omgeving
• • • • • •
Vitale infrastructuur en voorzieningen
• Langdurige stroomuitval • Digitale verstoring • Verstoring drinkwatervoorziening
Verkeer en Vervoer
• • • • •
Gezondheid
• Epidemie seizoensgriep • Pandemie/epidemie nieuwe ziekteverwekker • Mazelenepidemie
Sociaal maatschappelijke omgeving
• Grof en extreem geweld • Verstoring openbare orde
Ongeval met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en transport Ongeval met gevaarlijke stoffen op spooremplacement Kijfhoek Buisleidingincident Ongeval met alternatieve brandstoffen (Li-ion, LNG, CNG en H2) Nucleair ongeval Ongeval bij transport of opslag van radioactief materiaal
Ongeval op de weg Ongeval in een wegtunnel Incident met personenvervoer op het spoor Incident in treintunnel Ongeval op het water
Een indeling in thema’s en risicocategorieën is tot op zekere hoogte willekeurig, ook omdat allerlei risico’s uit de verschillende thema’s met elkaar samenhangen (of cascade-effecten zijn). Het risicoprofiel is niet bedoeld om een volledige beschrijving te geven van alle mogelijke crises in alle mogelijke verschijningsvormen met alle mogelijke oorzaken, inclusief alle mogelijke gevolgen en cascade-effecten. De inventarisatie en analyse zijn bedoeld om een zo goed mogelijk beeld te geven van het scala aan typen rampen en crises die zich in de regio Zuid-Holland Zuid kunnen voordoen. En hoe deze potentiële typen rampen en crises zich qua impact en waarschijnlijkheid tot elkaar verhouden.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
27
3.2 Trends en ontwikkelingen Voor dit vierde regionaal risicoprofiel zijn alle eerder uitgewerkte scenario’s opnieuw tegen het licht gehouden. Nieuwe trends en ontwikkelingen zijn meegenomen en waar mogelijk zijn effecten van beleidsinspanningen van de afgelopen beleidsperiode meegewogen. Samen met onze crisispartners en vitale partners zijn de globale trends en de ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op meerdere risico’s, geïnventariseerd. Het gaat om de volgende ontwikkelingen:
1. Demografische ontwikkelingen De bevolking in Nederland blijft groeien. Nederland zal in 2035 naar verwachting 18,9 miljoen inwoners hebben, 1 miljoen meer dan begin 2024. Vooral de grote en middelgrote gemeenten zullen verder groeien. Ook de vergrijzing neemt toe. In 2035 is ruim 24 procent van de bevolking 65 jaar of ouder, begin 2024 was dat nog ruim 20 procent. In de regio Zuid-Holland Zuid zijn het de gemeenten Hoeksche Waard (28%), Papendrecht (26%), Molenlanden (26%) en Zwijndrecht (25%) waarin in 2035 de toename van 65-plussers hoger dan het landelijk gemiddelde ligt15.
2. Klimaatverandering Het klimaat in ons land verandert. Het wordt in alle seizoenen warmer, met meer tropische dagen en minder vorstdagen. De winter wordt natter, de zomer wordt droger en er ontstaan zwaardere buien. De zeespiegel blijft stijgen16. Deze veranderingen hebben gevolgen voor onze veiligheid, onze gezondheid en de natuur. De verandering van het klimaat heeft directe invloed op Zuid-Holland Zuid. De regio is een laaggelegen en waterrijk deltagebied. Extreme neerslag kan bijvoorbeeld leiden tot wateroverlast of overstromingen. Extreme droogte, wateroverlast en overstromingen hebben op hun beurt als gevolg dat de vitale infrastructuur, zoals de drinkwater-, elektriciteits-, gas- en telecomvoorziening, verstoord kan raken. Daarnaast spelen klimaatverandering en zorg voor het milieu een steeds grotere rol in de manier waarop er gebouwd wordt en de bouwmaterialen die toegepast worden. Hergebruik van onderdelen en materialen wordt belangrijker, het bouwen met ‘hergroeibare’ materialen zoals hout (in plaats van beton en staal) en het toepassen van groene gevels is steeds populairder. Dit kan gevolgen hebben voor brandveiligheid. Er is nog veel onbekend over de wijze waarop nieuwe en innovatieve materialen zich precies gedragen in een brand en hoe de brandweer dan het beste kan handelen.
3. De energietransitie De energietransitie, de overgang van het gebruik van fossiele naar duurzame energiebronnen, is in volle gang. Alternatieve technologieën en innovatieve toepassingen creëren nieuwe, nog onbekende risico’s. Vaak wordt pas in de praktijk ontdekt hoe groot ze zijn. De energietransitie zet tot 2030 (en daarna) stevig door en alternatieve vormen van energie en de bijbehorende technieken krijgen een steeds groter aandeel in de energievoorziening. De snelheid en mate waarin de ontwikkelingen plaatsvinden zijn echter niet altijd te voorspellen, bijvoorbeeld door geopolitieke factoren. Wel is duidelijk dat de komende jaren energieketens van fossiele brandstoffen naast energieketens van alternatieve energievormen zullen bestaan. De vraag naar alternatieve brandstoffen, zoals waterstof zal flink gaan toenemen. Dit zal grote gevolgen gaan hebben voor Nederland. Het zal onder andere betekenen dat er zeer grote hoeveelheden giftig ammoniak, waarmee waterstof wordt gemaakt, door ons land vervoerd zullen worden naar België of Duitsland. Het vervoeren van ammoniak kan over het water, de weg, het spoor of via een nog aan te leggen stelsel van buisleidingen. De overheid ontmoedigt sinds 2004 ammoniaktransport via het spoor omdat de veiligheidsrisico’s groot zijn en de effecten bij een groot incident niet te overzien zijn.
15) Prognose: in 2035 vooral meer inwoners in en om grotere gemeenten | CBS, 6-7-2022 16) Klimaatscenario’s KNMI 2023
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
28
Ook alternatieve energiebronnen voor woningen, bedrijven of wijken zijn van invloed op de impact en waarschijnlijkheid van verschillende crisistypen. Op gemeentelijk, provinciaal en nationaal niveau worden keuzes veelal gemaakt vanuit duurzaamheidsoverwegingen. Bijvoorbeeld voor openbaar vervoer op waterstof of het stimuleren van particuliere zonnepanelen. Veel van deze ontwikkelingen brengen “nieuwe” gevaren of risico’s met zich mee. Denk aan brand in een “buurtbatterij” waarbij tussen de woningen gevaarlijke stoffen vrijkomen, overcapaciteit op het bestaande elektriciteitsnet waardoor storingen ontstaan, innovatieve ontwikkelingen waarvoor nog regelgeving ontbreekt etc. Ook kunnen deze ontwikkelingen zorgen voor gevaar in de vitale infrastructuur, denk aan langdurig uitval van stroomvoorziening omdat het net overbelast raakt. Onder meer door het aantrekken van de economie is het vervoer van (gevaarlijke) goederen de afgelopen beleidsperiode toegenomen. Het aandeel alternatieve brandstoffen wordt hierin steeds groter. Alternatieve brandstoffen spelen ook een rol in het risicobeeld. Zoals bijvoorbeeld vrachtwagens op LNG, busvervoer in de Hoeksche Waard op waterstof en vuilniswagens in de Drechtsteden op CNG. Door de toename van de hoeveelheden, frequentie en soorten gevaarlijke stoffen, neemt de waarschijnlijkheid op een incident toe.
4. Woningbouwopgave De regio Zuid-Holland Zuid kent de komende jaren een forse woningbouwopgave. De bouw van de gewenste woningen wordt voor een aanzienlijk deel bereikt door stedelijke verdichting en de transformatie van bestaande gebouwen. Vaak is dit hoogbouw. De woningen worden veelal langs transportroutes gebouwd. Ook in de spoorzone Dordrecht/Zwijndrecht. Verdichting in de spoorzone heeft een negatief effect op de risico’s van vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor in Dordrecht en Zwijndrecht. De al genomen veiligheidsmaatregelen op en langs het spoor worden dan deels weer teniet gedaan. Woningbouw in o.a. de Alblasserwaard heeft weer een relatie met de overstromingsrisico’s en de hieraan gekoppelde evacuatieopgave.
5. Woningnood Naast een woningbouwopgave kampt Nederland met een tekort aan woningen. Het lukt veel mensen niet een goede en betaalbare woning te vinden. Dit zorgt voor lange wachtlijsten en een extra hoge druk op de huisvesting. Door de woningnood worden er bijvoorbeeld kantoorpanden, bibliotheken, etc. omgebouwd tot woonfunctie. Hierbij valt te denken aan tijdelijke studentenwoningen, een vluchtelingenopvang of de huisvesting van seizoenarbeiders. In dit soort gebouwen zijn de eisen aan brandveiligheid lager, vanwege de tijdelijkheid van de bebouwing. Gezien de soort gebruikers (studenten, arbeidsmigranten, vluchtelingen, daken thuislozen en andere kwetsbare doelgroepen) is er een grotere kans op een brand. Er is een verminderde sociale controle en er is sprake van een verminderde zelfredzaamheid door fysieke, mentale, verstandelijke of taal barrières.
6. Grote onderhoudsopgave van wegen, bruggen, tunnels en sluizen in de regio De veelheid aan infrastructurele onderhoudsprojecten van Rijkswaterstaat binnen en buiten de regio tot 2030 zal leiden tot bereikbaarheidsproblemen. Aanrijdtijden kunnen overschreden worden en er zijn mogelijk negatieve gevolgen voor tunnelveiligheid, routering gevaarlijke stoffen (en het afwijken hiervan), incidentmanagement op de weg etc. Met name het niet tijdig op kunnen treden door de hulpdiensten kan leiden tot extra slachtoffers en/of schade.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
29
7. Lagere vaccinatiegraad Door COVID is er vaccinatiemoeheid opgetreden. Het vertrouwen in het belang van vaccinaties voor kinderen is wereldwijd afgenomen. In Nederland daalde het vertrouwen met 20%. Mede hierdoor hebben kinderen de afgelopen jaren routinevaccinaties gemist en nemen besmettelijke ziektes toe17. Het verminderde vertrouwen komt vooral door desinformatie, afnemend vertrouwen in expertise en politieke polarisatie. Mazelen is één van de meest besmettelijke infectieziekten, daarom is de vaccinatie hiertegen opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma (BMR-vaccinatie). Mazelen zijn zo besmettelijk dat een vaccinatiegraad van minimaal 95% nodig is om een epidemie te voorkomen. In de regio Zuid-Holland Zuid is de vaccinatiegraad voor BMR momenteel 80-95% en in sommige gemeenten zelfs lager dan 80%. Daardoor is een mazelenepidemie mogelijk. Dit wordt nog eens versterkt door het feit dat veel ongevaccineerden in dezelfde gemeente wonen en naar dezelfde school of kerk gaan. Het is zorgelijk dat de laatste jaren ook de vaccinatiegraad onder andere groepen dan bevindelijk gereformeerden daalt. Omdat een uitbraak van een mazelenepidemie een reëel risico is in onze regio, is dit in het nieuwe regionaal risicoprofiel opgenomen. De recente mazelen uitbraak in de regio Eindhoven (maart 2024) laat dit goed zien.
8. Polarisatie en excessief geweld Door toenemende polarisatie, verharding van gedrag in de maatschappij en een dalend vertrouwen in de overheid zien we steeds vaker incidenten waarbij sprake is van toenemende maatschappelijke onrust en waarbij de openbare orde wordt verstoord. Ook social media helpt mee aan polarisatie in de samenleving. Dit heeft ook invloed op de beleving van incidenten en het zoeken naar en het aanwijzen van een schuldige. Daarnaast vinden er recent ook meer afrekeningen plaats door georganiseerde internationale drugsbendes waarbij excessief geweld wordt gebruikt. Denk hierbij aan afrekeningen in het criminele circuit maar ook bomaanslagen met zwaar vuurwerk. In dit regionaal risicoprofiel heeft grof en extreem geweld en ordeverstoring een plaats gekregen.
9. Psychosociale impact Door sociale media kan de impact van incidenten groter zijn. Een incident stroomt in al zijn verdrietige en heftige facetten huiskamers en huishoudens binnen, met beelden die weinig aan verbeelding overlaten. Mensen leven hierdoor ook meer mee met slachtoffers. Dit leidt tot meer collectieve rouwverwerking. In het nieuwe regionaal risicoprofiel is het incidenttype psychosociale impact komen te vervallen. De reden is dat het geen incidenttype is, maar een effect is dat uit andere incidenttypen volgt. Bij alle incidenttypen wordt psychosociale impact volgens de methodiek meegewogen bij de impactbeoordeling.
10. PFAS Poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS) zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt en zijn geclassificeerd als zeer zorgwekkende stoffen (ZZS). PFAS kunnen, net als alle andere ZZS, schadelijk zijn voor mens en milieu. PFAS komt in de lucht of bodem terecht door uitstoot van fabrieken. Rondom Chemours is in de afgelopen jaren in de regio (en in de verdere samenleving) grote onrust ontstaan. Deze onrust heeft o.a. te maken met onzekerheden over de aard en omvang van effecten van PFAS op gezondheid en milieu. De mate waarin PFAS invloed heeft op risico’s in de regio is nu nog lastig te kwantificeren. Het is daarom nog niet duidelijk terug te zien in de risicobeoordeling en is alleen als ontwikkeling meegenomen.
17) Vertrouwen in vaccinaties daalt wereldwijd - UNICEF
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
30
11. Geopolitieke dreigingen De wereldpolitiek is de laatste jaren veranderd, met de Russische oorlog tegen Oekraïne en de oorlog in het Midden-Oosten als belangrijkste voorbeelden. Overheidsinstanties gebruiken cyberaanvallen als middel om hun geopolitieke doel te bereiken. Cybercriminaliteit vormt een aantrekkelijk verdienmodel met veel schade voor mensen en organisaties als gevolg18. Daarnaast is Nederland door de strategische ligging van Nederland aan de westkust van Europa een perfect doorvoerland voor troepenverplaatsing (host nation). De verplaatsingen kunnen zijn voor oefeningen, wisselingen van eenheden of daadwerkelijke inzet. Het transport kan binnenkomen via havens, over de weg, het spoor of door de lucht. Vaak gaat het om eenheden die Europa in- of uittrekken19. Indien host nation aan de orde is, zal dit zeker impact hebben voor de regio vanwege het gebruik van de infrastructuur (A15 en spoor).
18) Cybersecuritybeeld 2023: verwacht het onverwachte | Nieuwsbericht | Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (nctv.nl) 19) Host nation support voor troepenverplaatsingen | Internationale samenwerking | Defensie.nl
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
31
3.3 Het risicoprofiel: wat is nieuw en wat is anders? Op 8 november 2023 is een gezamenlijke kick-off bijeenkomst georganiseerd met diverse crisis- en vitale partners. Tijdens deze bijeenkomst is gekeken naar: Welke risico’s moeten opnieuw worden beoordeeld? En Welke trends en ontwikkelingen worden verwachten voor de komende vier jaar verwacht? Vanwege het grote aantal veranderingen is tijdens de kick-off bijeenkomst besloten voor alle categorieën expertsessies te organiseren. Voor sommige categorieën was dit al voorzien, voor andere leverde de gezamenlijke gesprekken tijdens de kickoff toch weer nieuwe inzichten op die aanleiding gaven een expertsessie te organiseren. Bepaalde trends en ontwikkelingen hebben geleid tot aanvulling van het regionaal risicoprofiel. Zo zijn er nieuwe scenario’s toegevoegd of scenario’s gewijzigd en zijn er risico’s komen te vervallen. Ten opzichte van het vorige risicoprofiel is er een aantal veranderingen in impact en waarschijnlijkheid. Nieuwe risico’s • De mazelenepidemie is als nieuw risico toegevoegd. De lage vaccinatiegraad in bepaalde gebieden van onze regio leveren risico’s op voor infectieziekten als mazelen, rodehond en polio; • Ook verstoring openbare orde (boerenprotesten, rellen oud & nieuw) is als nieuw risico toegevoegd vanwege de grotere polarisatie in de samenleving.
Gewijzigde scenario’s • Door de woningnood worden bijvoorbeeld kantoorpanden, bibliotheken enzovoorts omgebouwd naar woningen voor bijvoorbeeld de opvang van vluchtelingen of de huisvesting van seizoenarbeiders en studenten. Naast fysieke, mentale of verstandelijke barrières kan er ook sprake zijn van een taal- en cultuurbarrière. Ook dit kan dit leiden tot verminderde zelfredzaamheid. Daarom is het risico ‘brand in gebouw voor verminderd zelfredzame personen” verbreed naar “brand in gebouw met kwetsbare doelgroep(en)”. • Het scenario milde en ernstige grieppandemie is vervangen door hogere seizoensfluctuatie. Ieder jaar is er een griepepidemie, maar het verschilt per jaar welke vormen dit aanneemt. Indien vaccins niet matchen met het circulerende type influenza kunnen er problemen ontstaan. • Zoönose is vervangen door introductie nieuwe ziekteverwekker. Een nieuwe ziekteverwekker kan van dierlijke oorsprong zijn, maar dat hoeft niet. Gewijzigde impact en/of waarschijnlijkheid De verschuivingen in risico’s ten opzichte van de vorige versie van het regionaal risicoprofiel; • De waarschijnlijkheid van overstromingen (dijkring 17 en 22) is toegenomen • De impact van klimaatverandering (extreme neerslag, hitte en extreme droogte) is toegenomen. • De waarschijnlijkheid van extreme droogte is toegenomen.
• De waarschijnlijkheid van het risico van instorting van een gebouw is iets toegenomen. • De impact en waarschijnlijkheid van een incident met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en op de weg, water en spoor (inclusief spoorzone) is toegenomen. • De waarschijnlijkheid van een incident met een aardgasleiding is toegenomen. • De impact en waarschijnlijkheid van incidenttype digitale verstoring is toegenomen. • De impact van incidenttype verstoring drinkwatervoorziening is toegenomen. • De waarschijnlijkheid van een ongeval op de weg en de impact bij een ongeval op het water is toegenomen. • De impact van een pandemie is flink toegenomen. Vervallen scenario’s De volgende scenario’s zijn niet langer relevant of actueel voor het risicoprofiel van Zuid-Holland Zuid; • Het scenario incidenten met psychosociale impact was een beschrijving van het proces. Bij ieder incident kan sprake zijn van psychosociale impact, waardoor dit scenario is vervallen en bij trends en ontwikkelingen is beschreven. Een volledig overzicht van alle risico’s die opgenomen zijn in het Regionaal Risicoprofiel is te vinden in bijlage 1.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
32
3.4 Risicoanalyse per omgeving 3.4.1 Natuurlijke omgeving Overstroming Iedere twaalf jaar brengen de keringbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat) verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Water over de algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkering. De eerste beoordelingsronde, van 2017 t/m 2022 is afgerond en alle dijktrajecten zijn beoordeeld. De beoordelingen zijn beschikbaar in het landelijke Waterveiligheidsportaal20. Niet alle dijktrajecten in de regio voldoen aan de normeringen. Dit houdt in dat de kans op een overstroming is toegenomen in bepaalde scenario’s, zoals in Dijkring 17, Zwijndrechtse Waard en Dijkring 22, eiland van Dordrecht. Extreem weer Door klimaatverandering neemt op de langere termijn de kans op hieraan gerelateerde incidenten toe. Weersextremen zullen vaker voorkomen. Dat levert risico’s op voor onze economie, gezondheid en veiligheid. De laatste jaren is het klimaat geleidelijk veranderd. Er zijn meer warme dagen en minder strenge winterdagen. De zomers worden droger en de winters natter, er zijn vaker extreme regenbuien en windhozen. Stortbuien en langdurige neerslag veroorzaken wateroverlast, terwijl op andere momenten juist schade door droogte ontstaat. Hitte veroorzaakt uitzettingsproblemen bij spoorwegen, bruggen en andere infrastructuur. En het zorgt voor hittestress in stedelijke gebieden.
Daarnaast raakt hitte de gezondheid van kwetsbare mensen, zoals ouderen en jonge kinderen. Door de toename van warme dagen gaan deze kwetsbare groepen steeds meer last krijgen van de hitte. De verwachting is dat het hitteprotocol21 steeds vaker ingezet gaat worden. De gevolgen van extreem weer kunnen variëren van een toenemend aantal sterfgevallen bij extreme hitte of kou tot het stilliggen van het dagelijkse leven bij langdurige mist of ijzel. Storm kan de gehele regio treffen, terwijl een windhoos vrij plaatselijk kan zijn. Bij zowel extreme kou als bij storm kunnen de gevolgen op de weg, water en spoor een verstoring van het dagelijks leven tot gevolg hebben. Een hittegolf kan ook effect hebben op de watervoorziening en mogelijk ook op de landbouw (beperking sproeiwater). Uit de risicoanalyse is gebleken dat de impact van klimaatverandering (extreme neerslag, hitte en extreme droogte) is toegenomen en dat de waarschijnlijkheid van extreme droogte is toegenomen. Binnen het thema natuurlijke omgeving zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie
Scenario’s in Zuid-Holland Zuid
Natuurlijke omgeving
• Overstromingen • Overstroming Alblasserwaard, IJsselmonde, Hoeksche Waard, Eiland van Dordrecht en Gorinchem Oost. • Overstroming buitendijkse gebieden. • Doorbraak regionale keringen • Extreem weer • Extreem veel neerslag • Extreme hitteperiode, • Extreme droogte • Extreme sneeuwval en ijzel • Storm en windhozen
20) Waterveiligheidsportaal 21) Nationaal Hitteplan | RIVM
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
33
3.4.2 Gebouwde omgeving Brand in gebouwen met kwetsbare doelgroepen kan door diverse oorzaken ontstaan. Naast kortsluiting en defecte apparatuur blijken risicovol gedrag en brandstichting oorzaken van het ontstaan van brand. In het bijzonder zijn ook ondeugdelijke opladers en onwetendheid een oorzaak. Een extra risico wordt gecreëerd doordat mensen niet weten wat ze moeten doen bij brand. De taalbarrière speelt een belemmerende rol bij ontruiming en instructie. Door de woningnood worden bijvoorbeeld kantoorpanden, bibliotheken enzovoorts omgebouwd naar woningen voor bijvoorbeeld de opvang van vluchtelingen of de huisvesting van seizoenarbeiders en studenten. Naast fysieke, mentale of verstandelijke barrières kan er ook sprake zijn van een taal- en cultuurbarrière. Ook dit kan dit leiden tot verminderde zelfredzaamheid. Daarom is het risico ‘brand in gebouw voor verminderd zelfredzame personen” verbreed naar “brand in gebouw met kwetsbare doelgroep(en)”. Uit de risicoanalyse blijkt dat dit risico ook behoort tot één van de hoogst scorende risico’s op impact en waarschijnlijkheid. Door de toenemende woondruk worden bestaande gebouwen verhoogd met een bouwlaag, daardoor wordt de constructie zwaarder belast dan waar deze oorspronkelijk op is ontworpen. De invoering van de Wet Kwaliteitsborging in 2024 kan hierop zowel een positief als een negatief effect gaan hebben.
Door de stijgende lijn in het aantal instortingen binnen Nederland en Europa in de afgelopen beleidsperiode, is de waarschijnlijkheid van dit risico iets toegenomen. Binnen het thema gebouwde omgeving zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie
Scenario’s in Zuid-Holland Zuid
Gebouwde omgeving
• Grote brand in gebouwen met kwetsbare doelgroepen • Brand in oude binnenstad • Instorting
3.4.3 Technologische omgeving Ongevallen met gevaarlijke stoffen zijn binnen de regio Zuid-Holland Zuid denkbaar bij bedrijven en als gevolg van vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg, het spoor, het water en per buisleiding (separaat uitgewerkt). De impact en waarschijnlijkheid van een incident met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en op de weg, water en spoor (inclusief spoorzone) is toegenomen. Onder meer door het aantrekken van de economie is het vervoer van (gevaarlijke) goederen de afgelopen beleidsperiode toegenomen. Het aandeel alternatieve brandstoffen wordt hierin steeds groter. Weg In de regio Zuid-Holland Zuid is een aantal externe veiligheidsknelpunten aanwezig. Langs de A15: ter hoogte van Hardinxveld-Giessendam, langs de A16: ter hoogte van Dordrecht en langs de A27: ter hoogte van Gorinchem. Door de aantrekkende economie en daarmee gepaard gaande groei van vervoer en het gebruik en vervoer van alternatieve brandstoffen, zal het aantal knelpunten in de toekomst eerder toenemen dan afnemen. Daarnaast zullen de onderhoudsopgaves aan de A15, A16, A27 en A29 de komende beleidsperiode een dusdanige impact hebben op de bestaande knelpunten en tijdelijke extra knelpunten op omleidings- of sluiproutes veroorzaken.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
34
Door de aantrekkende economie is de intensiteit van het goederenvervoer de afgelopen periode toegenomen. Behalve het vervoer van gevaarlijke stoffen spelen ook de alternatieve brandstoffen een rol in het risicobeeld. Denk hierbij aan vrachtwagens rijdend op LNG, busvervoer in de Hoeksche Waard op waterstof en vuilniswagens in de Drechtsteden op CNG. Waterstof kan worden getankt bij multifuel tankstations, waarbij naast de conventionele brandstoffen ook alternatieve brandstoffen getankt kunnen worden. Spoor In de spoorzone Dordrecht/Zwijndrecht is de afgelopen beleidsperiode een aantal maatregelen op en rond het spoor gerealiseerd en verbeterd. Daarmee is de waarschijnlijkheid op een incident met gevaarlijke stoffen enigszins afgenomen. Ook zijn er maatregelen getroffen om de hulpdiensten te faciliteren tijdens de bestrijding van incidenten op de Spoorzone. Hierbij kan worden gedacht aan extra waterwinningspunten en verbetering van de bereikbaarheid. De Rijksdoelen voor spoorvervoer, zoals een sterke groei van goederen- en personenvervoer, en de verwachte verdichting van de spoorzone, zullen het positieve effect van maatregelen op de risico’s gedeeltelijk verminderen. De komende beleidsperiode zijn de gevolgen van de aanleg van het derde spoor langs de Betuweroute van Zevenaar/Emmerich tot Oberhausen in Duitsland nog steeds merkbaar.
De werkzaamheden zijn nog in volle gang, wat ook effect heeft op de andere tracés, vanwege omleidingsroutes. Water Vervoer van gevaarlijke stoffen over het water vindt voornamelijk plaats over de (Oude) Maas, de Kil, de Merwede de Noord en het Hollandsch Diep en heeft de afgelopen periode een groei doorgemaakt. Deze groei gaat zich, naar verwachting, ook doorzetten in de komende periode. Daarnaast wordt het steeds drukker op de vaarwegen en worden alternatieve brandstoffen ook steeds vaker toegepast bij (vracht)schepen. Buisleidingen Mogelijk worden in de nabije toekomst nog meer buisleidingen aangelegd in nieuwe tracé’s met brandbare en giftige stoffen. Ook zullen bestaande tracés in de komende beleidsperiode mogelijk wordt vergroot, waarbij meer en andere gevaarlijke stoffen kunnen worden getransporteerd. Aardgasleidingen bevinden zich meestal in of dichtbij bewoond gebied. Door de toegenomen grondwerkzaamheden (leggen van kabels, vernieuwen van leidingen) is de verwachting dat het aantal incidenten met aardgasleidingen zal toenemen. Kijfhoek Sinds 2020 loopt er een verbetertraject voor Kijfhoek, waarbij de bereikbaarheid en bestrijdbaarheid van incidenten wordt gewijzigd. Doelstelling is een veiligere en snellere bestrijding van incidenten op het terrein te borgen. Hiervoor worden aanvullende calamiteitenwegen en gewijzigde bedrijfsbrandweer ingericht.
De verwachting is dat de implementatie in de komende beleidsperiode helemaal wordt afgerond. Een andere verandering die we de komende beleidsperiode kunnen verwachten, is verandering van wetgeving. Er is wetgeving in de maak, waarin algemene regels worden gesteld voor alle spooremplacementen (als MBA) in Nederland. De uitwerkingen en vertalingen van de algemene regels zijn nog niet bekend, dus we weten niet wat ze betekenen voor de veiligheid rond Kijfhoek. Ook hier is behoud van het huidige veiligheidsniveau een uitgangspunt.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
35
Binnen het thema technologische omgeving zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie
Scenario’s in Zuid-Holland Zuid
Technologische omgeving
• • • • • •
Ongeval met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en transport Ongeval met gevaarlijke stoffen op spooremplacement Kijfhoek Buisleidingincident Ongeval met alternatieve brandstoffen Li-ion, LNG, CNG en H2 Nucleair ongeval (buiten de regio) Ongeval bij transport of opslag van radioactief materiaal
3.4.4 Vitale infrastructuur en voorzieningen Uit de landelijke registratie van verstoringen komt naar voren dat een grootschalige langdurige stroomuitval regelmatig (om de paar jaar) voorkomt. Door het terugleveren van energie komt het tegenwoordig voor dat het netwerk overbelast raakt. Oorzaken van netcongestie zijn divers, en hebben te maken met grotere pieken in opwekking en gebruik van energie, en een andere verdeling daarvan op de verschillende netvlakken. De digitale dreiging voor Nederland is onverminderd groot en verandert voortdurend. Opvallend is ook een toename in cyberaanvallen door hacktivisten, waarbij organisaties om symbolische redenen doelwit worden, bijvoorbeeld omdat het land waarin ze opereren Oekraïne steunt. Het risico op een digitale verstoring is – door een technische oorzaak of als gevolg van een moedwillige verstoring, ‘cybercrime’ -toegenomen. Indien er sprake is van kortstondige uitval van verstoring drinkwatervoorziening zijn de gevolgen beperkt. Wanneer de voorzieningen enige dagen zouden uitvallen, kan dit leiden tot ernstigere gevolgen in de vorm van maatschappelijke onrust, gevaar voor de volksgezondheid en economische schade.
Een ernstige verstoring kan leiden tot een gebrek aan primaire levensbehoeften, bij bijvoorbeeld hoogbouw, kan door gebrek aan voldoende voordruk vanuit het drinkwaternet, uitval van de centrale verwarmingsinstallaties voorkomen. De tijdsduur is hierbij medebepalend voor de impact. Uit de risicoanalyse komt naar voren dat de impact van het risico verstoring drinkwatervoorziening is toegenomen. Binnen het thema vitale infrastructuur en voorzieningen zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie
Scenario’s in Zuid-Holland Zuid
Vitale infrastructuur en voorzieningen
• Langdurige stroomuitval • Digitale verstoring • Verstoring drinkwatervoorziening
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
36
3.4.5 Verkeer en vervoer Zowel op de wegen als op het water is de verkeersintensiteit de afgelopen jaren toegenomen. Sinds 2018 is er een enorme toename in het aantal geregistreerde scheepsvaartbewegingen, zowel beroeps- als pleziervaart. Waar dit in 2018 het Hollandsch Diep nog de drukst bevaren rivier was, is dit nu de Boven-Merwede geworden. De komende jaren zullen er meer files zijn door de vele geplande aanleg- onderhouds- en renovatiewerkzaamheden aan bruggen, tunnels, sluizen en wegen. Dit zorgt voor bereikbaarheidsproblemen in onze regio’s en daarbuiten. Het risicoprofiel van deze categorie is hetzelfde gebleven, behalve dat er meer kans is op een ongeval op de weg en meer impact bij ongeval op het water. Binnen het thema verkeer en vervoer zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie
Scenario’s in Zuid-Holland Zuid
Verkeer en vervoer
• • • • •
Ongeval op de weg Ongeval in een wegtunnel Incident met personenvervoer op het spoor Incident in een treintunnel (HSL) Ongeval op het water
3.4.6 Gezondheid Exotische infectieziekten Vanwege klimaatverandering in combinatie met internationale handel kunnen ‘exotische infectieziekten’, zoals zikakoorts, sneller hun intrede doen. Ook een groot en verbonden netwerk aan natuur in Europa vergroot de kans op verspreiding van infectieziekten via muggen en teken. Zoönose, infectieziekten van dier op mens Zoönosen zijn infectieziekten die van dier op mens kunnen worden overgedragen, zoals Q-koorts en influenza van dierlijke oorsprong. Deze regio heeft een groot aantal wilde watervogels, onder meer in de Biesbosch, waardoor de verspreiding van vogelgriep een reëel risico is. Bescherming tegen microbiële infectie Antimicrobiële resistentie is een andere ontwikkeling om alert op te zijn; antibiotica worden steeds vaker gebruikt om infecties te behandelen die moeilijker of helemaal niet meer behandeld kunnen worden. Dit is een groot risico voor mensen met een zwakke gezondheid. Door reizen en migratie is er steeds meer kans dat er resistente bacteriën uit andere landen komen. (griep)pandemie Een (griep)pandemie is de meest waarschijnlijke vorm van een grootschalige infectieziekte uitbraak die ons land- en de regio Zuid-Holland Zuid- kan treffen. Dit scenario is van toepassing op alle infectieziekten die de nationale veiligheid bedreigen.
Met name de kans op een uitbraak van vaccinatieziekten zoals mazelen, rodehond en polio is in de regio Zuid-Holland Zuid aanwezig, mede door een in bepaalde gebieden beperkte vaccinatiegraad. Een dergelijke uitbraak is geschaard onder het scenario grieppandemie, aangezien de voorbereiding hierop niet verschilt van een andere infectieziekte. De impact van een (griep)pandemie is flink toegenomen.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
37
Lage vaccinatiegraad in de regio In aanvulling op het algemene dreigingsbeeld zijn er in Zuid-Holland Zuid specifieke risico’s voor het uitbreken van infectieziekten vanwege de lage vaccinatiegraad in bepaalde gebieden van onze regio21. Dit levert risico’s op voor ziekten als mazelen, rodehond en polio. Tijdens de laatste uitbraak van mazelen (2013/2014) zijn 399 patiënten gemeld in de regio, waarvan 29 opgenomen moesten worden in het ziekenhuis. In dit risicoprofiel werken we onder scenario Pandemie/epidemie de “seizoensgriep” en “nieuwe ziekteverwekker” uit, aangevuld met het scenario “mazelenepidemie”, aangezien dit in onze regio door de lage vaccinatiegraad een reëel risico is. Deze scenario’s zijn representatief voor het hele spectrum aan infectieziekten die bedreigend kunnen zijn voor de nationale veiligheid als het gaat om oorzaken, factoren, mechanismen, gevolgen en capaciteiten. Binnen het thema gezondheid zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie
Scenario’s in Zuid-Holland Zuid
Gezondheid
• Epidemie seizoensgriep • Pandemie/epidemie nieuwe ziekteverwekker • Mazelenepidemie
3.4.7 Sociaal-maatschappelijke omgeving Landelijk dreigingsniveau Per 12 december 2023 is het dreigingsniveau in Nederland verhoogd naar niveau 4 (substantieel). Dit betekent dat de kans op een aanslag in Nederland reëel is te noemen. Dit is het gevolg van een aantal ontwikkelingen; het gewelddadige conflict in Israël en de Palestijnse gebieden (7 oktober 2023 gestart), koranschendingen in verschillende Europese landen en de oproepen van terroristische organisaties tot het plegen van aanslagen. Recentelijke aanslagen in andere Europese landen en een aantal arrestaties van verdachten die de intentie hadden om een aanslag te plegen zijn hier voorbeelden van. Tegelijkertijd is de voorstelbare dreiging vanuit het rechtsextremisme en anti-institutioneel extremisme onverminderd aanwezig. De maatschappij krijgt in toenemende mate te maken met “boze burgers” die zich om verschillende redenen afzetten tegen de overheid. Dat ook in de regio Zuid-Holland Zuid een reële dreiging bestaat, kan opgemaakt worden uit het feit in mei 2022 er een schietpartij heeft plaatsgevonden op een zorgboerderij in Alblasserdam. Hierbij wordt meteen duidelijk dat grof en extreem geweld niet altijd een jihadistisch perspectief hoeft te hebben. Daarnaast vinden er ook meer afrekeningen plaats door georganiseerde internationale drugsbendes waarbij excessief geweld wordt gebruikt.
Denk hierbij aan afrekeningen in het criminele circuit maar ook bomaanslagen met zwaar vuurwerk. Uit de risicoanalyse blijkt dat het risico grof en extreem geweld hetzelfde scoort als voorgaande regionaal risicoprofiel.
22) De vaccinatiegraad, oftewel het aandeel zuigelingen, kleuters en schoolkinderen dat de vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) krijgt is nog steeds hoog. Toch is de laatste jaren een daling te zien in de vaccinatiegraad. Zo daalde bijvoorbeeld de vaccinatiegraad van BMR (bof, mazelen en rodehond) bij 2-jarigen van 96% in 2015 (provincie Zuid-Holland) naar 86% in 2023 (GGD-regio Zuid-Holland Zuid). Een hoge vaccinatiegraad is belangrijk om groepsimmuniteit te behouden. Wanneer veel mensen zijn ingeënt tegen een infectieziekte, komt deze ziekte minder vaak voor (groepsbescherming). Ook kwetsbare mensen en mensen die (nog) niet zijn ingeënt, lopen dan minder risico de ziekte te krijgen.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
38
Maatschappelijke onrust De maatschappij krijgt in toenemende mate te maken met “boze burgers” en groepen met tegengestelde belangen die zich om verschillende redenen afzetten tegen de o.a. overheid. Steeds vaker en heftiger zien we uitingen van maatschappelijk ongenoegen en onrust uitmonden in radicaal gedrag en escaleren naar situaties die de (lokale) democratie of de openbare orde bedreigen en ondermijnen. Steeds vaker worden besluiten van de overheid niet door iedereen geaccepteerd en de bedoeling van de besluiten in twijfel getrokken. Denk hierbij aan de avondklokrellen 23-26 januari 2021, de boerenprotesten, maar ook de oud&nieuw rellen in ’s-Gravendeel (2022/2023) en Nieuw-Beijerland (2023/2024). Polarisatie en radicalisering Net als in andere regio’s zal men in de regio Zuid-Holland Zuid rekening moeten houden met maatschappelijke trends als polarisatie en radicalisering. Daarnaast heeft de regio te maken met incidenten als zinloos- en huiselijk geweld, gezinsdrama’s e.d. die qua veiligheidsimpact niet hoog scoren, maar tot een aanzienlijke mate van maatschappelijke onrust kunnen leiden. Vandaar dat verstoring openbare orde (boerenprotesten, rellen oud & nieuw) als nieuw risico toegevoegd is vanwege de grotere polarisatie in de samenleving. Uit de risicoanalyse blijkt dat dit risico ook behoort tot één van de hoogst scorende risico’s op impact en waarschijnlijkheid.
Binnen het thema sociaal-maatschappelijke omgeving zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie
Scenario’s in Zuid-Holland Zuid
Sociaalmaatschappelijke omgeving
• Grof en extreem geweld • Verstoring openbare orde
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
39
3.5 De regionale risico’s in één overzicht Het risicodiagram geeft een overzicht weer van de uitgewerkte scenario’s gekoppeld aan de gemeenten waarbinnen de scenario’s zich kunnen voordoen. De kleuren van de cellen corresponderen met de plaats in het risicodiagram en duiden daarmee de combinatie van de mate van impact en waarschijnlijkheid van het betreffende scenario aan.
Rood: een catastrofale impact in combinatie met een onwaarschijnlijk tot zeer waarschijnlijke beoordeling van optreden van een incident.
Groen: aanzienlijke tot ernstige impact in combinatie met een lage tot gemiddelde beoordeling van waarschijnlijkheid van optreden van een incident.
Geel: zeer ernstige tot catastrofale impact in combinatie met een onwaarschijnlijke beoordeling van het optreden van een incident, óf een zeer ernstige impact in combinatie met een gemiddelde beoordeling van waarschijnlijkheid van optreden van een incident, óf een aanzienlijke tot ernstige impact in combinatie met een waarschijnlijke beoordeling van optreden van een incident.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
40
1.
Natuurlijke omgeving
1.1
Overstroming dijktrajecten 16-1 t/m 16-5 Alblasserwaard
1.2
Overstroming dijktrajecten 17-1 t/m 17-3 IJsselmonde
1.3
Overstroming dijktrajecten 21-1 en 21-2 Hoeksche Waard
1.4
Overstroming dijktrajecten 22-1 en 22-2 Eiland van Dordrecht
1.5
Overstroming dijktrajecten 43-1 t/m 43-6 (grondgebied Zuid-Holland Zuid)
1.6
Overstroming buitendijkse gebieden
1.7
Doorbraak regionale keringen (boezemkades)
1.8
Extreem veel neerslag
1.9
Extreme hitteperiode
1.10
Extreme droogte
1.11
Extreme sneeuwval en ijzel
1.12
Storm en windhozen
2.
Gebouwde omgeving
2.1
Grote brand in gebouwen met kwetsbare doelgroepen
2.2
Brand in oude binnenstad
2.3
Instorting gebouw
3.
Technologische omgeving
3.1
Ongeval met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en transport
3.2
Ongeval met gevaarlijke stoffen op spooremplacement Kijfhoek
3.3
Buisleidingincident
3.4
Ongeval met alternatieve brandstoffen
3.5
Nucleair ongeval (buiten de regio)
3.6
Ongeval bij transport of opslag van radioactief materiaal
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
41
Zwijndrecht
Sliedrecht
Papendrecht
Molenlanden
Hoeksche Waard
Hendrik-Ido-Ambacht
Hardinxveld-Giessendam
Gorinchem
Dordrecht
Alblasserdam
Scenario
Icoon
Nr.
Risicobeoordeling Regionaal Risicoprofiel ZHZ
Vitale infrastructuur en voorzieningen
4.1
Langdurige stroomuitval
4.2
Digitale verstoring
4.3
Verstoring drinkwatervoorziening
5.
Verkeer en vervoer
5.1
Ongeval op de weg
5.2
Ongeval in een wegtunnel
5.3
Incident met personenvervoer op het spoor
5.4
Incident in een treintunnel (HSL)
5.5
Ongeval op het water
6.
Gezondheid
6.1
Nieuwe ziekteverwekker / seizoensgriep
6.2
Mazelenepidemie
7.
Sociaal maatschappelijke omgeving
7.1
Grof en extreem geweld
7.2
Verstoring openbare orde
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
42
Zwijndrecht
Sliedrecht
Papendrecht
Molenlanden
Hoeksche Waard
Hendrik-Ido-Ambacht
Hardinxveld-Giessendam
Gorinchem
Dordrecht
Alblasserdam
Scenario
Icoon
Nr.
4.
4. Risicocommunicatie
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
43
Voor de belangrijkste regionale risico’s uit dit risicoprofiel, waar met communicatie het verschil gemaakt kan worden, gaan we inzetten met risicocommunicatie. Goed voorbereid zijn werkt Effectieve risicocommunicatie versterkt de zelfredzaamheid van inwoners tijdens een ramp of crisis. Door mensen te bewegen zich goed voor te bereiden en handelingsperspectieven mee te geven kunnen schade en slachtoffers verminderd worden of beter nog voorkomen. Onderzoek23 wijst uit dat mensen, die goed op de hoogte zijn van risico’s in hun omgeving zich veiliger voelen, beter in staat zijn een gevaarlijke situatie te herkennen, deze te duiden en adequaat te handelen als een ramp of crisis zich daadwerkelijk voordoet. Risicocommunicatie vergroot ook de effectiviteit van crisiscommunicatie. Doordat mensen al eerder informatie hebben gehad herkennen zij tijdens een daadwerkelijke ramp of crisis eerder de risico’s en gevaren en zullen zij sneller de adviezen in de crisiscommunicatie opvolgen. Ervaringen tot nu toe De afgelopen periode is door de veiligheidsregio en partners ingezet op risicocommunicatie over onder meer brandveiligheid, hoog water en overstromingen en de infrastructuur onderhoudsopgave. Daarbij is veelal een brede benadering aangehouden, zowel in doelgroep, boodschap en ingezette communicatiemiddelen. Er valt echter meer effect te behalen als we gerichter gaan communiceren.
Over het algemeen zijn risico’s niet top-ofmind bij de gemiddelde inwoner of bezoeker. Met de huidige maatschappelijke vraagstukken ligt de focus vooral op de korte termijn problematiek. Als men zich al bewust is van het risico, dan is de stap naar voorbereiding en handelen niet automatisch gezet. Uitgangspunten voor risicocommunicatie We maken mensen bewust van wat ze kunnen en moeten doen in eerste kwartier voor zichzelf en hun naaste omgeving. En hoe ze zich kunnen voorbereiden. We doen dat gericht en op basis van behoefte. Met eenvoudige en begrijpelijke communicatie die impact heeft (emotioneert) en aanzet tot actie op de momenten dat het actueel is. Dat doen we samen met gemeenten en partners met kennis en die toegang hebben tot inwoners en ondernemers. Hoe denken de inwoners van Zuid-Holland Zuid over de risico’s? Bij het bepalen van de focus voor risicocommunicatie letten we vooral op die onderwerpen waar echt het verschil gemaakt kan worden met communicatie. Het gaat dan om de onderwerpen die het grootste risico vormen of de meeste impact hebben, waar de grootste informatiebehoefte ligt en waarover mensen zich het meeste zorgen maken of moeten maken. Twee maal per jaar onderzoekt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) wat Nederlanders als bedreigend ervaren voor de veiligheid.
Er is ook een vergelijking gemaakt hoe de inwoners van Zuid-Holland Zuid hierover denken. In onze regio maken mensen zich het meest zorgen over cyberdreiging, infectieziekten, extreem weer, terrorisme en geo-politieke dreiging. Zij achten de kans van infectieziekten, cyberdreigingen, spanningen tussen bevolkingsgroepen, het stoppen van vitale processen en extreem weer het grootst. Opvallend is dat overstromingen niet in de top-5 voorkomt, terwijl dit wel bij de grootste risico’s in Zuid-Holland Zuid staat.
23) O.a Bakker, Kerstholt & Giebels, 2018; Kievik & Gutteling, 2011; Witte & Allen, 2000
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
44
Bijna de helft van de Nederlanders heeft (helemaal) geen vertrouwen in de overheid. Datzelfde geldt voor de mensen in Zuid-Holland Zuid. Vanuit de gedachte dat mensen pas iets aannemen als zijn de afzender vertrouwen, willen we daarom inzetten op betrouwbare informatie via bekende afzenders. Opvallend is dat de mensen in Zuid-Holland Zuid minder actief informatie opzoeken. Alleen wel over transportongevallen, overstromingen en een milieuramp of chemisch incident. Risicocommunicatiestrategie We nemen de bevindingen uit onderzoek en onze eerdere ervaringen mee in de risicocommunicatiestrategie die vanaf 2025 verder uitgerold wordt.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
45
5. Zienswijzen en wensen voor beleidsplan van gemeenten en partners Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
46
Samenvatting en behandeling zienswijzen en wensen nieuw beleidsplan De gemeenteraden van de 10 gemeenten in Zuid-Holland Zuid is gevraagd een zienswijze op het eindconcept van het Regionaal Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid. Ook de besturen van de waterschappen Hollandse Delta en Rivierenland, de Hoofdingenieur-directeur van Rijkswaterstaat, ministerie van Justitie & Veiligheid, Politie, Regionaal Militair Commandant Zuid, de Commissaris van de Koning van Zuid-Holland (mede in zijn rol als coördinerend Rijksheer), Havenbedrijf Rotterdam (Rijkshavenmeester), Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, Dienst Jeugd en Gezondheid en de Veiligheidsregio’s Midden- en West Brabant, Rotterdam-Rijnmond, Hollands Midden, Gelderland Zuid, Utrecht, Zeeland en Haaglanden is gevraagd een zienswijze te geven. Daarnaast is gevraagd wensen mee te geven voor het nieuwe Beleidsplan 2026-2029 dat volgend jaar wordt ontwikkeld. De onderstaande organisaties hebben een zienswijze en/of wensen meegegeven voor het beleidsplan: • • • • • • • • • • • • • •
Gemeenteraad van Alblasserdam; Gemeenteraad van Dordrecht; Gemeenteraad van Gorinchem; Gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam; Gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht; Gemeenteraad van Hoeksche Waard; Gemeenteraad van Molenlanden; Gemeenteraad van Papendrecht; Gemeenteraad van Sliedrecht; Gemeenteraad van Zwijndrecht; De dijkgraaf van waterschap Hollandse Delta, Directeur Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J) Directie Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) Directeur Risico-en Crisisbeheersing Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond (VRR)
1. Samenvatting en behandeling zienswijzen De ingebrachte zienswijzen zijn als volgt samengevat en voorzien van een reactie (cursief weergegeven):
1.1 Natuurlijke omgeving 1.1.1 Als gevolg van de uitbreiding van huizen en industrieterreinen in de veiligheidsregio, en de uitbreiding van wegen, transportinfrastructuren en nutsvoorzieningen die daarvoor nodig zijn, zal de impact van overstromingen in de veiligheidsregio toenemen. Ad 1.1.1: Ook wij zien dat de impact van een overstroming toeneemt naarmate er meer mensen in de regio wonen en werken en het verkeer en vervoer toeneemt. Deze ontwikkeling is ook meegenomen in de impact beoordeling in dit risicoprofiel. Op basis van de methodiek is de impact voor de dijkringen 16, 17 en 22 beoordeeld als catastrofaal. Dit is de maximale waarde. De veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid volgt genoemde ontwikkelingen en past de betreffende scenario’s in het regionaal risicoprofiel aan als daar aanleiding voor is.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
47
1.1.2 De waterschappen willen graag voor en tijdens realisatie van ontwikkelopgaven (in het kader van de Omgevingswet), samen met de veiligheidsregio en gemeenten de nodige maatregelen voor waterveiligheid en waterbestendigheid toetsen. Ad 1.1.2: Wij waarderen de betrokkenheid en input van de waterschappen en zullen de samenwerking meenemen in het kader van het beleidsplan. 1.1.3 Momenteel actualiseren de waterschappen in afstemming met de provincie Zuid-Holland het overstromingsgevaar- en de overstromingsrisicokaarten voor hun beheergebieden. Het waterschap geeft de veiligheidsregio in overweging op basis van de geactualiseerde overstromingsgevaar- en overstromingsrisicokaarten in 2025 de impactanalyses voor overstroming van de veiligheidsregio ZuidHolland Zuid te actualiseren en de beoordeling van het overstromingsrisico in het regionaal risicoprofiel dan hierop aan te passen. Ad 1.1.3: De veiligheidsregio volgt de genoemde ontwikkelingen en zal over gaan tot (tussentijdse) actualisatie van de scenario’s vallend onder de natuurlijke omgeving in het regionaal risicoprofiel als daar aanleiding voor is.
1.1.4 Gelet op de in 2023 door het KNMI uitgebrachte actuele klimaatscenario’s en de door de waterschappen gesignaleerde toename van extreme piekbuien in Nederland en de landen om ons heen, is volgens het waterschap ook de waarschijnlijkheid van extreme neerslag in de veiligheidsregio toegenomen. 1.1.5 Het waterschap geeft in overweging het risico op extreme regenval en wateroverlast in de veiligheidsregio nader te onderzoeken en in 2025 aan de hand van door gemeenten en waterschappen uitgevoerde stress testen te actualiseren. Ad 1.1.4 en 1.1.5: Bij de beoordeling van de impact en waarschijnlijkheid van het scenario extreme neerslag is een expert van het KNMI betrokken geweest. Deze expert heeft bijgedragen aan een grondige analyse van de weersontwikkelingen, waarbij ook de KNMI klimaatscenario’s uit 2023 in het scenario extreme neerslag zijn meegenomen. Deze scenario’s kijken naar de effecten in 2050, 2100 en 2150. De analyse van de risico’s in het risicoprofiel is echter beperkt tot een periode van 4 jaar. De waarschijnlijkheids- en impactbeoordeling zal bij een langere tijdsperiode afwijken. Dit zal voor meerdere risico’s gelden. Op basis hiervan gaan wij ervan uit dat de waarschijnlijkheid goed is geanalyseerd en zien geen aanleiding de waarschijnlijkheid hierop aan te passen.
De veiligheidsregio volgt de ontwikkelingen op dit thema en zal over gaan tot (tussentijdse) actualisatie van het scenario extreme neerslag in het regionaal risicoprofiel als daar aanleiding voor is. 1.1.6 De waterschappen zijn bereid in 2025 met de veiligheidsregio een test van de onlangs door het NIPV uitgebrachte nieuwe landelijke handreiking regionaal risicoprofiel voor de scenario’s extreme neerslag en overstroming uit te voeren. Ad 1.1.6: Wij waarderen de betrokkenheid en input van de waterschappen en zullen de samenwerking in het kader van de nieuwe landelijke methodiek voortzetten.
1.2 Technologische omgeving 1.2.1 Op pagina 18 staat in de eerste zin per abuis “Sevoso” ipv “Seveso” Ad 1.2.1: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
48
1.2.2 De tekst op pagina 18 wekt de suggestie dat voormalige Bevi inrichtingen nu altijd onder de categorie “Seveso inrichtingen” vallen. Dat is niet correct. De Omgevingswet vervangt het Besluit Risico’s Zware Ongevallen (BRZO), waarbij Brzo-bedrijven nu worden aangeduid als ‘Seveso-inrichtingen’. Het per 1/1/2024 vervallen Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) had een bredere werking dan de BRZO. Het Bevi legde veiligheidsnormen op aan bedrijven die een risico vormen voor personen buiten het bedrijfsterrein. Het ging daarbij onder meer om LPG-tankstations, opslagplaatsen (PGS), ammoniakkoelinstallaties, spoorwegemplacementen en de eerder genoemde BRZO-inrichtingen. Deze groep inrichtingen (90 in de regio ZHZ) is dus breder dan de BRZO/Seveso inrichtingen (14 in de regio ZHZ) en valt zeker in de categorie “risicovormende” bedrijven. Ad 1.2.2: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd. 1.2.3 In de tekst op pagina 19 onder de tabel met Seveso-inrichtingen in Zuid-Holland Zuid wordt een onderscheid gemaakt tussen VR- en PBZO-inrichtingen. De juiste actuele terminologie is “hoge drempel” inrichtingen en “lage drempel” inrichtingen. Bij de hoge drempel inrichtingen is een preventiebeleid zware ongevallen (PBZO) en een veiligheidsrapportage (VR) verplicht. Bij de lage drempelinrichtingen volstaat een PBZO.
De tabel wekt nu de indruk dat bij hoge drempel inrichtingen alleen de VR verplicht is. Ad 1.2.3: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd. 1.2.4 Op pagina 19 wordt beschreven dat de wegen in het Basisnet aangewezen zijn als internationale verbindingen, kennen een veiligheidszone en zijn een zogenoemd ‘brand aandachtsgebied”. Feitelijk hebben deze wegen een brand aandachtsgebied. Ad 1.2.4: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd.
1.3 Sociaal maatschappelijke omgeving 1.3.1 In het nieuwe RRP is echter ook een risico toegevoegd te weten verstoring openbare orde. Alhoewel dit een reële ontwikkeling is waar de gemeenten ook rekening mee houden, zijn er al diverse andere partijen waar gemeenten en politie mee samenwerken op dit onderwerp. Zeker in het licht van de opgave die er ligt om te bezuinigen, is het wenselijk dat ook een GR zich focust op diens kerntaken en terughoudend is bij het oppakken van andere taken. Ad 1.3.1: Het klopt dat verstoring van de openbare orde een groeiend risico is en dat hier daarom in het nieuwe regionaal risicoprofiel aandacht aan wordt besteed. Het risicoprofiel heeft als primaire taak om alle risicovolle situaties binnen de veiligheidsregio die tot een brand, ramp of crisis kunnen leiden te inventariseren en te analyseren. Bij een verstoring van de openbare orde kan de veiligheidsregio een rol hebben als multidisciplinair platform voor de afstemming tussen hulpdiensten, gemeenten en andere betrokken partijen. Hoe we omgaan met de risico’s genoemd in het risicoprofiel wordt bestuurlijk bepaald in het beleidsplan. 1.3.2 Het is wenselijk om bij het thema “Sociaal Maatschappelijke Omgeving” en het risico openbare ordeverstoringen op te nemen dat vele verstoringen in de openbare orde tegenwoordig online aangejaagd worden.
Ad 1.3.2: Deze aanvulling is in het eindrapport doorgevoerd.
Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024
49
1.4 Trends en ontwikkelingen 1.4.1 De OZHZ wil graag op pagina 30 toevoegen onder PFAS dat de risico’s breder zijn dan PFAS. Het kan ook gaan om andere ZZS’n (Zeer Zorgwekkende Stoffen) die in de lucht, bodem, grondwater of oppervlaktewater terechtkomen. Naast Chemours kan het bijvoorbeeld gaan om tankreinigingbedrijven, stortplaatsen, afvalverwerkers of binnenvaartschepen. De effecten op milieu en gezondheid gelden vaak voor de langere termijn. Ad 1.4.1: Er is een aanpassing in het eindrapport doorgevoerd dat PFAS valt binnen de groep Zeer Zorgwekkende Stoffen. 1.4.2 Juist in de regio ZHZ ziet en ervaart de DG&J ZHZ toenemende zorgen over de gezondheid en veiligheid van inwoners rond industrie. Het gaat daarbij niet alleen om de fysieke gezondheid, zoals zorgen over de luchtkwaliteit, de stoffen die er in hun omgeving aanwezig zijn en wat dat voor hun gezondheid betekent, maar ook over (de effecten ervan op) de mentale gezondheid. Ad 1.4.2: We onderschrijven uw opmerking en deze is meegenomen en besproken tijdens de expertsessie en de risicoweging. We nemen uw bezorgdheid mee bij het opstellen van het beleidsplan.