Besluit GAD Ontwikkelingen Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid - Raadsinformatiebrief.pdf

De commissie bestuur en samenleving van de gemeente Alblasserdam; gelezen het voorstel inzake Ontwikkelingen Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 25 maart 2025; zaaknummer: 2025-0028556

B E S L U I T: Alblasserdam, 15 april 2025.

Aan de colleges van burgemeester en wethouders van de 10 gemeenten van de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid

Veiligheidsregio ZuidHolland Zuid Postbus 350 3300 AJ Dordrecht Bezoekadres Prof. Kohnstammlaan 10 3312 KL Dordrecht

Geacht college, De gemeenten en de VRZHZ werken nauw samen aan een veilige omgeving voor de inwoners, bedrijven en bezoekers van onze regio. Een forse en uitdagende opgave in een regio met veel risico’s onder andere vanwege de vele infrastructuur en rangeeremplacement Kijfhoek Tegelijk liggen de financiën onder een vergrootglas, zowel gezien de ontwikkelingen in het gemeentefonds al in de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding. Het algemeen bestuur heeft de organisatie een bestuursopdracht gegeven om in het licht van de ontwikkelingen en de financiële positie te komen tot voorstellen voor toekomstgerichte invulling van taken door de VRZHZ. Doel hiervan is te komen tot een heldere koers voor de VRZHZ die kan worden vastgelegd in het nog op te stellen beleidsplan 2026-2029. Wij informeren u daarom graag zodat u deze ontwikkelingen kunt betrekken bij uw inbreng in zowel de reguliere zienswijzen op begrotingen, als in de zienswijzeprocedure die we in de tweede helft 2025 volgen over dit nieuwe beleidsplan. U kunt deze brief gebruiken om uw raden te informeren. In deze brief gaan wij in achtereenvolgens in op: 1. Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid 2. Hoogwater en overstromingen 3. Maatschappelijke opdracht in relatie tot weerbaarheid 4. Externe financiële ontwikkelingen 5. De bestuursopdracht van het AB aan de VRZHZ 6. De uitkomsten van bestuursrapportage-II 2024 1.

Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid Op 5 december 2024 heeft het algemeen bestuur van de VRZHZ de herziening van het Regionaal Risicoprofiel (RRP) 2025-2028 vastgesteld. Daarbij zijn de zienswijzen betrokken die door gemeenten zijn ingediend. Op Risico's in Zuid-Holland Zuid | Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid vindt u een overzicht van het RRP met een korte omschrijving van elk risico. Het RRP is ook als bijlage bij deze brief gevoegd met in bijlage 6 een overzicht van de zienswijzen.

T 088-6365000 E mail@vrzhz.nl I www.zhzveilig.nl Uw kenmerk Ons kenmerk: 98335 Datum 19 februari 2025 Onderwerp Bijlage(n): Regionaal Risicoprofiel Uitwerking bestuursopdracht Behandeld door: Daan Vermeulen M 0651218076 E d.vermeulen@vrzhz.nl

We zien dat een groot deel van de risico’s ook in vorige versies van ons RRP naar voren kwamen. In de herziening is met name aandacht gegeven aan ontwikkelingen als energietransitie, geopolitieke spanningen, de nieuwe klimaatscenario’s van het KNMI en de toename van kwetsbare groepen in onze maatschappij. De risico’s worden beoordeeld op waarschijnlijkheid en impact. Ten opzichte van het vorige RRP zijn in de herziening aan de risico’s met de meeste impact en/of waarschijnlijkheid 2 risico’s toegevoegd namelijk brand in gebouwen met een kwetsbare doelgroep en verstoring van de openbare orde. In de vergadering van 5 december is ook het Zorgrisicoprofiel Zuid-Holland Zuid (ZRP) vastgesteld. Het ZRP is in nauwe samenwerking met zorgsectoren uitgewerkt en is bedoeld om de geneeskundige keten beter voor te bereiden op rampen en crises. Het ZRP is een aanvulling op het RRP en richt zich specifiek op de acute en publieke gezondheidszorg. Het ZRP is digitaal te bekijken op Welkom - Zorgrisicoprofiel ZHZ. 2. Hoogwater en overstromingen Hoogwater en overstroming is één van de grootste en complexe risico’s in de VRZHZ. De regio Zuid-Holland Zuid heeft te maken met meerdere watersystemen en kent veel laaggelegen gebieden. De impact bij een eventuele dijkdoorbraak, overstroming of extreem weer is dan ook enorm.

Daarbij hebben we te maken met veel betrokken partijen die ieder eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden hebben. Dit type scenario vraagt om intensieve samenwerking en afstemming met elkaar. In 2024 is hierin geïnvesteerd door planvorming te updaten en diverse oefenmomenten te organiseren. Centraal in deze oefeningen stond een dreigende en een werkelijke dijkdoorbraak in de dijkring Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. Als sluitstuk van deze oefeningen is op 5 december 2024 met het algemeen bestuur gesproken over bestuurlijke dilemma’s die tijdens de oefeningen naar voren zijn gekomen. In deze sessie waren ook de dijkgraven en de Hoofdingenieur directeur Rijkwaterstaat aanwezig. De complexiteit van overstromingen is hierin bevestigd. Keuzes tot bijvoorbeeld wel of niet evacueren zijn ingrijpend en hebben een grote maatschappelijke en economische impact. In een dergelijk rampscenario is de omvang van de daadwerkelijke hulpverlening vanuit de overheid beperkt. Er komen ethische dilemma’s aan de orde als afwegingen worden gemaakt in verdeling van schaarse hulpverleningscapaciteit. Vragen als “Geven we voorrang aan de niet-zelfredzamen? “ en “Wat doen we met het vee?” zijn daar voorbeelden van. Zelfredzaamheid en weerbaarheid van de samenleving zijn cruciaal, met een rol voor de overheid om risico’s en handelingsperspectieven te duiden.

Op basis van de ervaringen in 2024 gaan we in 2025 door met de

Datum 19 februari 2025 Ons kenmerk: 98335 Pagina 2 van 6

voorbereidingen op dit risico inclusief een interregionale oefening hoog water met de veiligheidsregio’s Rotterdam-Rijnmond en Utrecht. 3. Maatschappelijke opdracht in relatie tot weerbaarheid Op 6 december 2024 heeft het Kabinet de Tweede Kamer en de burgemeesters geïnformeerd over de aanpak om de weerbaarheid van de samenleving te verhogen. Het Kabinet schrijft: “Onze veiligheid en vrijheid zijn in tijden niet zo kwetsbaar geweest. Als gevolg van de Russische oorlog in Oekraïne is het voor het eerst in lange tijd reëel dat Nederland betrokken raakt bij een grootschalig gewapend conflict. Deze verslechterde veiligheidssituatie maakt het noodzakelijk om de weerbaarheid van onze samenleving versneld te verhogen”, en “Het verhogen van de weerbaarheid helpt bovendien ook om andere crises, zoals grootschalige overstromingen, een pandemie of langdurige uitval van vitale processen beter aan te kunnen”. Dit laatste herkennen we in het risicobeeld van onze veiligheidsregio. De regie voor versterking van onze nationale veiligheid ligt bij de overheid. Maar voor een veilige en weerbare maatschappij is de inzet van iedereen nodig: regionale en lokale overheden, bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisatie en burgers. In 2025 volgt een aanvullende Kamerbrief vanuit het Kabinet met daarin de eerste concrete beleidsinzet van het kabinet om de weerbaarheid te vergroten.

Duidelijk is wel dat stevige inspanningen van gemeenten en veiligheidsregio’s noodzakelijk zijn. Voor de veiligheidsregio’s kan worden gedacht aan een coördinerende en ondersteunende rol richting de gemeenten. De voorzitter van de Raad van Directeuren en Commandanten Veiligheidsregio’s (RCDV) wijst bijvoorbeeld op de rol die brandweerposten hierin kunnen vervullen. Deze posten zitten in de haarvaten van de samenleving en kunnen bijvoorbeeld voorzien in noodstroom (opladen telefoons) en dienen als uitdeelplaats van medicijnen. Vanuit deze posten is er een verbinding met landelijke meldkamers. Inmiddels is een platform gelanceerd om samen te werken aan een weerbaar en veerkrachtig Nederland: WeerbaarNL | WeerbaarNL. 4. Externe financiële ontwikkelingen: BDuR en gemeentefonds In de Miljoenennota van het Rijk is een bezuiniging van 10% op de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDuR) ingevoerd. Weliswaar is aangegeven dat dit een onbedoeld effect is, maar op dit moment wel de feitelijke situatie. Een korting van 10% op de BDuR betekent voor de VRZHZ een structurele reductie van € 850.000 op de begroting. Het Veiligheidsberaad heeft in een brief van 6 februari 2025 aan het ministerie van JenV aangegeven wat de impact van bezuinigingen BDuR op de veiligheidsregio’s is.

Die worden dan gedwongen te snijden in cruciale taken op het gebied van brandweerzorg en crisisbeheersing, wat haaks staat op het belang dat het kabinet hecht aan veiligheid. Het VB refereert aan de maatschappelijke weerbaarheidsopgave en grote opgaven als de

Datum 19 februari 2025 Ons kenmerk: 98335 Pagina 3 van 6

deeltijdrichtlijn voor vrijwilligers, de energietransitie en klimaatontwikkeling. “Nu bezuinigen betekent het afbreken van structuren en capaciteiten die we morgen nodig hebben”, zo stelt het Veiligheidsberaad in deze brief.

Datum 19 februari 2025 Ons kenmerk: 98335 Pagina 4 van 6

Op 14 november 2024 heeft de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer aangegeven dat het kabinet inmiddels besloten heeft dat de BDuR blijft voortbestaan als specifieke uitkering en niet wordt overgeheveld naar het Gemeentefonds. In de meerjarenprognose vanuit het ministerie wordt vanaf 2026 wel rekening gehouden met de 10% korting. Een definitief oordeel over de korting wordt in de Voorjaarsnota 2025 verwacht. Tijdens een themabijeenkomst op 17 oktober 2024 is het AB door een deskundige bijgesproken over de ontwikkelingen in het gemeentefonds. Deze deskundige heeft het beeld van een ravijnjaar 2026 in een perspectief geplaatst. Hoewel de inkomsten uit het gemeentefonds vrij besteedbaar zijn, is er geen sprake van een ravijn in het subcluster crisisbeheersing en brandweer. Daarnaast was de constatering dat het uitgavenbeeld in onze regio vlak is, waar bij andere regio’s vooral als gevolg van energietransitie en klimaatveiligheid sterkere stijgingen worden geconstateerd. Het ravijn speelt met name in het cluster individuele voorzieningen en jeugd. De diepte van dit ravijn hangt in sterke mate samen met het advies van een externe deskundigencommissie onder leiding van oud minister Van Ark. Deze commissie heeft 30 januari 2025 een zwaarwegend advies uitgebracht over de Hervormingsagenda Jeugd.

Het advies geeft aan dat het belangrijk is dat de geplande extra bezuinigingen vanaf 2026 verdwijnen en herijking van het financieel kader hard nodig is. Er moet geld bij voor de gemeenten. Recente berichten uit Den Haag wijzen er echter op dat coalitiepartijen voorlopig niet van plan zijn gemeenten uit het financieel ravijn te helpen. 5. Bestuursopdracht – de langere termijn Op 7 december 2023 heeft het algemeen bestuur de organisatie een bestuurlijke opdracht gegeven over de toekomstbestendigheid van de brandweerzorg. Aanleiding hiervoor was de vaststelling van het ontwerp dekkingsplan brandweer en de strategische huisvestingsvisie in het AB van 12 oktober 2023. Het aantal brandweerposten en de daaraan gerelateerde dekking heeft invloed op de onderhoudskosten en investeringskosten van de huisvesting. De vraag is hoe de repressieve brandweerzorg toekomstbestendig kan worden ingericht en wat daarvan de invloed op de huisvesting is. De bestuursopdracht is gezien de toen bekende ontwikkelingen gemeentefonds verbreed naar een verkenning van de financiële positie, in het licht van de huidige en de toekomstige opgaves voor de VRZHZ.

Op 17 oktober 2024 is in een themabijeenkomst van het algemeen bestuur over de bestuursopdracht gesproken. De inhoud stond centraal, gericht op de vraag: “Wat voor veiligheidsregio willen we zijn?”. Tegelijk is de werkelijkheid dat de VRZHZ niet in een ruime financiële jas zit zodat het belangrijk is beeld te hebben aan welke knoppen gedraaid kan worden zonder de wettelijke verantwoordelijkheden te negeren. Geconstateerd is dat met de lijn van een compacte en veerkrachtige regio die in 2019 is vastgelegd, een nog steeds actuele koers wordt gevolgd. Aan de hand van een aantal casussen is de lijn versterkt en aangescherpt. Naast de inzet op toekomstbestendige brandweerzorg wordt ingezet op het versterken van interregionale samenwerking in crisisbeheersing en een sterkere focus op de risico’s in het risicoprofiel van de VRZHZ. De acties voor de langere termijn krijgen een plaats in het nieuw op te stellen beleidsplan 2026-2029. De korte termijn acties worden meegenomen in de bespreking van het jaarresultaat 2024 en de ontwerpbegroting 2026. Op deze documenten wordt een zienswijze van uw gemeenteraad gevraagd. In de bijlage leest u mee over de achtergronden en de aanpak van deze themasessie, en in hoofdstuk 8 een weergave op hoofdlijnen van de uitkomsten. 6. Burap-II 2024 – de korte termijn Eventuele financiële effecten vanuit de bestuursopdracht spelen pas op langere termijn.

Tegelijk is er de bewustwording dat de financiële vraagstukken voor gemeenten op kortere termijn liggen, met een verwacht zwaartepunt in 2026. Het sturen op de kortere termijn verloopt via onze begroting en de bestuursrapportages. In het AB van 5 december is Burap-II besproken. Hierin geven we de voortgang weer over de uitvoering van de begroting 2024 over de eerste 8 maanden van 2024. Op basis hiervan is er een prognose van een verwacht positief jaarresultaat van € 3 mln, wat hoofdzakelijk incidenteel van aard is. Dit zit met vooral in rente inkomsten op de schatkistbankrekening, de loonkosten en de verkoop van oud brandweermateriaal. Op inhoud zien we veel zaken volgens planning verlopen, maar een aantal belangrijke issues niet. Op landelijke en regionaal overstijgende zaken zien we de druk toenemen. Het zijn zaken die om een meer gezamenlijke of collectieve aanpak vragen, waarbij onze invloed en keuzevrijheid beperkt is. Bijvoorbeeld het thema weerbaarheid en de zogenaamde Grote Werken binnen de Raad van Commandanten en Directeuren Veiligheidsregio’s (RCDV). Dan gaat het over crisisbeheersing, informatievoorziening waaronder de meldkamers, onderwijs en de organisatie van toekomstbestendige brandweerzorg en werkgeverschap. Denk aan

Datum 19 februari 2025 Ons kenmerk: 98335 Pagina 5 van 6

vraagstukken als beroepsziekten als PTSS, de invloed van PFAS en de belastbaarheid van vrijwilligers. Een ander groot vraagstuk betreft energietransitie. Van het intensiveren van het vervoer van ammoniak als waterstofdrager wordt een grote impact op onze regio verwacht. Er is een landelijke visie en aanpak nodig om te zorgen dat de lasten en kosten niet alleen bij de regio’s komen die het meest merken van de waterstofontwikkelingen. Als regio moeten we hier stevig op inzetten in samenwerking met andere partijen zoals de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. Bij de behandeling van de jaarstukken 2024 in het voorjaar van 2025 hebben we beeld van het werkelijke resultaat. Er komt dan een voorstel voor de bestemming van het jaarresultaat waarover de gemeenteraden een zienswijze kenbaar kunnen maken. Het uitgangspunt is en blijft dat het jaarresultaat minus bestemmingen terugvloeit naar de gemeenten. Bij het bepalen van eventuele bestemmingen zullen we de ontwikkelingen als genoemd in deze brief betrekken. Tenslotte Er spelen veel ontwikkelingen op het gebied van veiligheid, de rol die gemeenten en veiligheidsregio’s daarin hebben en de wijze hoe die taken gefinancierd worden. Onze regio kenmerkt zich al heel lang door een grote mate van (bestuurlijke) samenwerking en transparantie. Laten we die lijn met elkaar bestendigen en vasthouden.

Van ons kunt u verwachten dat we u via de reguliere stukken als jaarrekening en begroting blijven informeren en betrekken. Waar nodig aangevuld met brieven en informatieavonden. Ook komen wij graag langs in uw gemeente als een toelichting gewenst is. Het Kabinet sluit de brief over weerbaarheid aan de Tweede Kamer af met “Een veilig Nederland maken we samen”. Wij sluiten graag af met de zin die binnen onze invloed ligt: “Een veilig Zuid-Holland Zuid maken we samen”. Het algemeen bestuur van de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid, De voorzitter, De secretaris,

C.P. Frentz

P.A.C.M. van der Velden

Datum 19 februari 2025 Ons kenmerk: 98335 Pagina 6 van 6

Regionaal Risicoprofiel 5 december 2024

www.zhzveilig.nl/risicos

Projectteam, auteurs en eindredactie Procesleider

Proces

Mirella Zonderop

Projectleider

Hanna Waltsgott/Peter Gruijthuijsen

Natuurlijke omgeving

Marco Storm

Gebouwde omgeving

Bart van de Minkelis

Technologische omgeving

Evelien Witte

Verkeer en vervoer

Sandra Breet

Vitale omgeving en grof en extreem geweld

Tineke Vos/Reinier Wapperom

Gezondheid en sociaal maatschappelijke omgeving

Maureen Vermeulen

Communicatie

Colofon Dit document is in beheer bij projectteam Regionaal Risicoprofiel. Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Postbus 350 3300 AJ DORDRECHT T 088 636 50 00 I www.zhzveilig.nl/risicos

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

2

Voorwoord Onze wereld verandert voortdurend en met elke verandering komen er nieuwe uitdagingen op het gebied van veiligheid en gezondheid. Als veiligheidsregio zetten we ons 24/7 in voor een veilige, fysieke en gezonde, omgeving. Voor iedereen die er woont, werkt of op bezoek komt. Dat is een flinke taak die vraagt om goede voorbereiding en actuele inzichten in de risico’s in Zuid-Holland Zuid. Dat doen we niet alleen, maar met de inzichten en kennis van onze partners. We brengen samen proactief de mogelijke gevolgen van actuele ontwikkelingen in beeld. Zo kunnen we adequaat inspelen op de risico’s van nu en in de toekomst. Het Regionaal Risicoprofiel 2025-2028 Zuid-Holland Zuid dat voor u ligt is het resultaat van een inspirerend en intensief proces met externe partners en experts. Elke vier jaar herzien we gezamenlijk de risico’s en verschillende scenario’s voor de fysieke veiligheid in onze regio. Daarbij evalueren we zorgvuldig de kans en impact van deze scenario’s en kijken vooruit. Dit keer zijn ontwikkelingen zoals klimaatverandering, energietransitie, Covid, geopolitieke dreiging en polarisatie tegen het licht gehouden. Dit heeft geleid tot de toevoeging of aanpassing van scenario’s, zoals een mazelenepidemie, verstoring van de openbare orde en branden in gebouwen met kwetsbare doelgroepen. Bovendien hebben we gekeken wat ons nu als regio echt kenmerkt.

Wat brengt onze functie als scharnierpunt van transporterend Nederland met zich mee als het gaat om transportveiligheid. En wat betekent onze lage ligging en het waterrijke deltagebied voor de kwetsbaarheid voor hoogwater en overstromingen? Deze en andere regionale karakteristieken zijn geanalyseerd en geïntegreerd in onze scenario’s. De scenario’s uit dit risicoprofiel en uw zienswijzen vormen de basis voor ons Beleidsplan 2026-2029. Daarin zetten we de lijn uit voor een veilige en gezonde omgeving. En helaas kunnen we niet alles voorkomen. Maar we zijn wel zo goed mogelijk voorbereid om bij incidenten, rampen en crises doortastend en effectief te handelen. Dank aan iedereen die met veel enthousiasme en inzet zijn of haar kennis en kunde heeft gedeeld. We mogen trots zijn op dit mooie resultaat door een prettige en positieve samenwerking.

Caren Frentz Directeur Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

3

Inhoud Voorwoord

3

Samenvatting

6

1.

Inleiding

9

1.1

Wat is het regionaal risicoprofiel?

10

1.2

Waarom een regionaal risicoprofiel?

10

1.3

Wat levert het regionaal risicoprofiel op?

11

1.4

Hoe is het regionaal risicoprofiel tot stand gekomen?

12

1.5

Hoe verhoudt het risicoprofiel zich tot andere plannen?

13

1.6

Leeswijzer

13

2.

Regionaal risicobeeld

14

2.1

Algemeen beeld

15

2.2

Omgevingen

16

2.2.1

Natuurlijke omgeving

16

2.2.2

Gebouwde omgeving

17

2.2.3

Technologische omgeving

17

2.2.4

Vitale infrastructuur en voorzieningen

19

2.2.5

Verkeer en vervoer

20

2.2.6

Gezondheid

20

2.2.7

Sociaal maatschappelijke omgeving

21

2.3

Incidentgeschiedenis

23

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

4

3.

Risicoanalyse en scenario’s

25

3.1

Scenario’s in Zuid-Holland Zuid

26

3.2

Trends en ontwikkelingen

28

3.3

Het risicoprofiel: wat is nieuw en wat is anders?

32

3.4

Risicoanalyse per omgeving

33

3.4.1

Natuurlijke omgeving

33

3.4.2

Gebouwde omgeving

34

3.4.3

Technologische omgeving

34

3.4.4

Vitale infrastructuur en voorzieningen

36

3.4.5

Verkeer en vervoer

37

3.4.6

Gezondheid

37

3.4.7

Sociaal-maatschappelijke omgeving

38

3.5

De regionale risico’s in één overzicht

40

4.

Risicocommunicatie

43

5.

Zienswijzen en wensen voor beleidsplan van gemeenten en partners

46

Bijlagen Bijlage 1 Uitwerking scenario’s

53

Bijlage 2 Methodiek regionaal risicoprofiel

188

Bijlage 3 Bronnen en experts

202

Bijlage 4 Planning en groot onderhoud Rijkswaterstaat

208

Bijlage 5 Coördinatieplan HSL-Zuid

221

Bijlage 6 Overzicht zienswijzen en wensen voor het beleidsplan

245

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

5

Samenvatting Voor u ligt de vierde versie van het Regionaal Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid (RRP). Dit risicoprofiel biedt inzicht in de aanwezige en toekomstige risico’s binnen het werkgebied van de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid (hierna VRZHZ). Hiermee kan het bestuur strategische beleidskeuzes maken om deze risico’s (verder) te voorkomen of om de effecten van mogelijke incidenten te beperken. Daarnaast geeft het risicoprofiel richting aan de risicocommunicatie door de veiligheidsregio met gemeenten naar de inwoners, bedrijven en bezoekers van Zuid-Holland Zuid. Ook biedt het handvatten voor de preparatie op crisisbeheersing met informatie, planvorming en oefening. Het Regionaal Risicoprofiel is een belangrijk vertrekpunt voor het nieuw te ontwikkelen beleidsplan 2026-2029. Gezamenlijk risico’s in beeld gebracht De risico’s zijn samen met partners en gemeenten geïnventariseerd volgens de landelijke methodiek. Er is gekeken naar: Wat kan ons overkomen? Welke soorten rampen, crises of grote incidenten kunnen er in onze regio en omliggende gebieden gebeuren? Welke risicovolle situaties zijn er en welke toekomstige ontwikkelingen kunnen zich daarin voordoen? Vervolgens is een analyse gemaakt van de omvang en de waarschijnlijkheid van de risico’s en de impact op basis van zes vitale belangen.

We hebben veelvuldig gebruik gemaakt van de kennis, kunde en data van onze partners en experts. Belangrijkste conclusies Uit de gezamenlijke gesprekken en de expertsessies met partners zijn verschillende ontwikkelingen en karakteristieken van onze regio naar voren gekomen die van invloed kunnen zijn op ons risicobeeld. De meeste relevante ontwikkelingen voor onze regio zijn: • De regio Zuid-Holland Zuid is het scharnierpunt van transporterend Nederland. Over weg, water, spoor en buisleidingen vindt veel vervoer van (gevaarlijke) goederen plaats. De energietransitie gaat een enorme toename betekenen van het vervoer van ammoniak als waterstofdrager. Voor de woningbouwopgave en verdichting langs transportroutes en industrie gaat dit gevolgen hebben. • Ook deze beleidsperiode is er sprake van groot onderhoud aan wegen, bruggen, tunnels en sluizen in de regio, met gevolgen voor de bereikbaarheid van onze regio voor de hulpdiensten. • De veranderende wereldorde zorgt voor geopolitieke en militaire spanningen, met de Russische oorlog tegen Oekraïne als belangrijkste voorbeeld. Nederland is vanwege haar ligging en infrastructuur een belangrijke toegang voor de NAVO partners tot Europa. Daarnaast gebruiken overheidsinstanties cyberaanvallen als middel om hun geopolitieke doel te bereiken. In de samenleving ontstaan grotere gevoelens van onveiligheid.

• In 2023 heeft het KNMI nieuwe klimaatscenario’s gepresenteerd. Er is sprake van een toename van de gemiddelde temperatuur, hitte en droogte en extremere zomerbuien, nattere winters, sterkere windstoten en valwinden bij buien. In de regio Zuid-Holland Zuid zullen we, zeker gezien onze lage ligging, te maken gaan krijgen met de gevolgen van de klimaatverandering. • Steeds meer kwetsbare groepen wonen in een kwetsbare omgeving. Door de woningnood worden kantoorpanden, bibliotheken enzovoorts omgebouwd naar woningen voor bijvoorbeeld de opvang van vluchtelingen of de huisvesting van seizoenarbeiders en studenten. Ook zien we steeds meer tijdelijke (flex) woningen. Naast fysieke, mentale of verstandelijke barrières kan er ook sprake zijn van een taal- en cultuurbarrière. Ook kan dit leiden tot verminderde zelfredzaamheid. • Door toenemende polarisatie, verharding van gedrag in de maatschappij en een dalend vertrouwen in de overheid zien we steeds vaker incidenten waarbij sprake is van toenemende maatschappelijke onrust en excessief geweld (in relatie tot internationale drugsbendes) waarbij de openbare orde wordt verstoord o.a. boerenprotesten en rellen oud&nieuw. Dit kan invloed hebben op ons handelen bij rampen en crisis, specifiek in situaties waar sprake is van polarisatie.

• De lage vaccinatiegraad in bepaalde gebieden van onze regio levert risico’s op voor infectieziekten als mazelen, rodehond en polio. We zien dat niet alleen geloofsovertuiging, maar steeds meer ook andere overwegingen een rol spelen, zoals wantrouwen in de overheid.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

6

Grootste risico’s in regio De volledige inventarisatie en analyse heeft geleid tot 42 scenario’s die zijn weergegeven in het risicodiagram op pagina 8 van dit document. In het risicodiagram is een prioritering van de risico’s zichtbaar. Naast de vijf risico’s met de meeste impact en/of waarschijnlijkheid uit het vorige risicoprofiel, zijn in dit nieuwe risicoprofiel twee risico’s toegevoegd. De grootste risico’s in de regio op waarschijnlijkheid en impact zijn daarmee (in willekeurige volgorde): • • • • • • •

Overstroming dijkring 16 Grof en extreem geweld hoog Digitale verstoring Nieuwe ziekteverwekker (pandemie/epidemie) Stroomuitval Brand in gebouw kwetsbare doelgroep (nieuw) Verstoring openbare orde (nieuw)

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

7

Risicodiagram natuurlijke sociaalinfrastructuur gezondheid verkeer vitale technologische gebouwde maatschappelijke enomgeving omgeving vervoer omgeving en voorzieningen omgeving Deonderstaande In resultaten vanrisicodiagram de impact- enzijn waarschijnlijkheidsanalyse de scenario’s die behorenoptot dehet uitgewerkte thema ‘natuurlijke ‘sociaal ‘gezondheid’ ‘verkeer ‘vitale ‘technologische ‘gebouwde scenario’s infratructuur maatschappelijke en vervoer’ omgeving’ weergegeven. zijnomgeving’ uitgezet en weergegeven. weergegeven. in onderstaand omgeving’ voorzieningen’ weergegeven. weergegeven. risicodiagram. weergegeven.

Waarschijnlijkheid Zeer onwaarschijnlijk

Onwaarschijnlijk

Mogelijk

Waarschijnlijk

Zeer waarschijnlijk

1,0000

overstroming 16

Catastrofaal

grof en extreem geweld hoog overstroming 17 overstroming 22

nieuwe ziekteverwekker overstroming 21 overstroming 43

Zeer ernstig

digitale verstoring

Impact

igs kijfhoek boezem

igs spoor

0,1000

igs weg

nucleair

verstoring drinkwater vv wegtunnel

Ernstig

igs spoorzone

brand gebouw kwetsbaar

igs bedrijf grof en extreem geweld laag instorting buisl.aardgas

igs water

vv spoor

verstoring o.o.

stroomuitval extreme hitte

vv water

extreme droogte

overstroming buitendijks

seizoensgriep

sneeuw/ijzel buisl.tox

storm

vv weg

vv treintunnel

brand binnenstad extreme neerslag

Aanzienlijk radioactief

mazelenepidemie

LNG wolk

LNG bleve

ab fakkel

Beperkt 0,0100 5. 6. 3. 2. 1. Natuurlijke omgeving 4. 7. Technologische Gezondheid Verkeer Vitale Sociaalinfrastructuur maatschappelijke en omgeving vervoer omgeving Gebouwde en omgeving voorzieningen

2. Gebouwde omgeving

3. Technologische omgeving

4. Vitale infrastructuur en voorzieningen

5. Verkeer en vervoer

6. Gezondheid

7. Sociaal maatschappelijke omgeving

igs seizoensgriep vv weg bedrijf brand kwetsbaar overstroming 16 stroomuitval grof engebouw extreem geweld hoog

boezem buisl.tox

brand gebouw kwetsbaar

igs bedrijf

buisl.tox

stroomuitval

vv weg

seizoensgriep

grof en extreem geweld hoog

igs nieuwe vv wegtunnel spoor ziekteverwekker brand overstroming 17geweld laag digitale grof enbinnenstad extreem verstoring

extreme neerslag buisl.aardgas

brand binnenstad

igs spoor

buisl.aardgas

digitale verstoring

vv wegtunnel

nieuwe ziekteverwekker

grof en extreem geweld laag

igs mazelenepidemie vv spoor spoorzone instorting overstroming verstoring drinkwater o.o.21

extreme LNG wolkhitte

instorting

igs spoorzone

LNG wolk

verstoring drinkwater

vv spoor

mazelenepidemie

verstoring o.o.

igs vv treintunnel weg overstroming 22

extreme droogte nucleair

igs weg

nucleair

vv treintunnel

igs vv water water overstroming 43

sneeuw/ijzel radioactief

igs water

radioactief

vv water

igs kijfhoek buitendijks overstroming

storm ab fakkel

igs kijfhoek

ab fakkel

igs= incident gevaarlijke stoffen

LNG bleve

igs= incident gevaarlijke stoffen LNG bleve

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

8

1. Inleiding

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

9

1.1

Wat is het regionaal risicoprofiel?

Een regionaal risicoprofiel omvat een inventarisatie en analyse van de in de regio aanwezige risico’s plus de risico’s uit aangrenzende gebieden die een effect op de eigen regio kan hebben. Elke vier jaar wordt er een risicoprofiel vastgesteld. Alle vijfentwintig veiligheidsregio’s moeten een regionaal risicoprofiel hebben. Een regionaal risicoprofiel bestaat uit 1: • Een overzicht van risicovolle situaties binnen de veiligheidsregio die tot een brand, ramp of crisis kunnen leiden, • Een overzicht van soorten branden, rampen en crises die zich in de veiligheidsregio kunnen voordoen, • Een analyse waarin de weging en inschatting van de gevolgen van de soorten branden, rampen en crises zijn opgenomen.

1.2 Waarom een regionaal risicoprofiel? Het regionaal risicoprofiel geeft inzicht in de aanwezige en nieuwe risico’s in een regio. Op basis van dit inzicht voert het veiligheidsbestuur strategisch beleid om de aanwezige risico’s te beperken en de crisisorganisatie op specifieke risico’s voor te bereiden. Ook biedt het richting voor de risicocommunicatie naar de inwoners, bedrijven en bezoekers van de regio. Waar moet de veiligheidsregio zich, gezien de risico’s, op richten en wat betekent dat in termen van een handelingsperspectief. Het risicoprofiel vormt een eerste stap in de beleidscyclus. Er wordt niet alleen gekeken naar de risicosituaties die er daadwerkelijk zijn, maar ook naar ontwikkelingen die kunnen leiden tot nieuwe risico’s of juist tot het wegnemen daarvan. Het gaat dan over nieuwe technologieën, nieuwe of toekomstige wet- en regelgeving of bijvoorbeeld geplande ruimtelijke ontwikkelingen. Het bestuur van de veiligheidsregio stelt een regionaal risicoprofiel vast na overleg met de raden van de gemeenten in de regio. Daarbij vraagt het bestuur de raden naar een reactie op het risicoprofiel en wensen voor op te nemen beleid in het beleidsplan van de veiligheidsregio.2 Het Beleidsplan 2026-2029 van de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid wordt mede gebaseerd op het bestuurlijk vastgestelde Regionaal Risicoprofiel 2025-2028.3

1) Artikel 15 tweede lid onder a, b en c Wet veiligheidsregio’s. 2) Artikel 15 derde lid Wet veiligheidsregio’s 3) Artikel 15, eerste lid Wet veiligheidsregio’s

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

10

1.3 Wat levert het regionaal risicoprofiel op? Een regionaal risicoprofiel is bedoeld om de gemeenten en het bestuur van de veiligheidsregio, op basis van een uitgebreide risico-inventarisatie, antwoord te geven op de volgende vragen: Wat kan ons overkomen? Alles begint met inzicht in de aanwezige risicovolle situaties. Welke risicovolle bedrijfsactiviteiten zijn er binnen de regio? Welke infrastructuur loopt over het grondgebied? Welke soorten natuurrampen kunnen er in onze regio voorkomen? En welke kwetsbare gebouwen en nutsvoorzieningen kunnen getroffen worden? Om deze risico’s in beeld te brengen maken we voor elk crisistype een risico-inventarisatie. Dit stemmen we bovenregionaal af omdat risico’s zich niet aan regiogrenzen houden. Daarnaast zijn de risico’s bekeken in combinatie met huidige en toekomstige relevante trends en ontwikkelingen. Hoe erg is dat? Vervolgens beoordelen we hoe ernstig de risico’s zijn. Daarvoor zijn met experts van binnen en buiten de regio en onze partnerorganisaties tijdens expertsessies realistische incidentscenario’s uitgewerkt. De ernst van deze scenario’s is gebaseerd op twee componenten; • de waarschijnlijkheid (kans) dat zich een ramp of crisis voordoet en • de impact (effect) die het kan hebben op de omgeving. De weging van de risico’s is zo veel mogelijk objectief en los van bijvoorbeeld politieke of economische belangen.

Daarom maken we gebruik van specialistische vakinhoudelijke kennis van experts. De verschillende risico’s zijn onderling vergelijkbaar omdat ze op dezelfde wijze zijn geanalyseerd en beoordeeld. Wat (gaan) we eraan doen? Met het regionaal risicoprofiel weten we met welke grote incidenten of crises we in de regio te maken kunnen krijgen. Daarop focussen we als veiligheidsregio in de voorbereiding. Op basis van het regionaal risicoprofiel besluit het bestuur van de veiligheidsregio voor welke risico’s extra inspanningen nodig zijn. Dit biedt de basis voor het nieuwe beleidsplan. Hoe blijven we op de hoogte? Het is belangrijk dat risico’s en ontwikkelingen continu gemonitord worden. Door actuele ontwikkelingen rondom risico’s in beeld te hebben kunnen we vroegtijdig en pro actief inspelen op het voorkomen of voorbereid zijn op de bestrijding. Daarnaast zorgt het voor een betere overgang tussen risicoduiding, risicobeheersing en crisisbeheersing.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

11

1.4 Hoe is het regionaal risicoprofiel tot stand gekomen? De Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid is in 2023 gestart met de ontwikkeling van een vierde regionaal risicoprofiel. Het vorige regionaal risicoprofiel is in december 2019 vastgesteld. Met deze volledige herziening van het regionaal risicoprofiel wordt gestart met de vierde beleidscyclus. De projectleiding en projectteam voor de totstandkoming is belegd bij de Directie Risico- en crisisbeheersing. Betrokken partners Bij het vierde regionaal risicoprofiel zijn de partijen, waarmee de veiligheidsregio bij rampen en crises samenwerken, betrokken. Dit zijn zowel crisispartners als vitale partners. We hechten veel waarde aan deze inbreng, want daarmee krijgen we een gezamenlijk gedeeld risicobeeld. Op basis daarvan maken we samen met onze partners risicogerichte keuzes. De partijen in onderstaande tabel zijn betrokken geweest bij herziening van het regionaal risicoprofiel. Zij hebben deelgenomen aan één of meerdere gezamenlijke bijeenkomsten en/of expertsessies. De namen van de deelnemersdeskundigen zijn opgenomen in bijlage 3.

Betrokken partijen en ketenpartners Regionaal Risicoprofiel 2025-2028 Crisispartners/vitale partners

• • • • • • • • • • • • • • • • • •

10 gemeenten regio Zuid-Holland Zuid Politie eenheid Rotterdam Rijnmond-Zuid-Holland Zuid Waterschap Hollandse Delta Waterschap Rivierenland KNMI GGD Zuid-Holland Zuid OZHZ DCMR Provincie Zuid-Holland Rijkswaterstaat NCTV Waterleidingmaatschappij Evides Stedin Ministerie van Defensie Gasunie ProRail RIVM NIPV

Veiligheidsregio VRZHZ

• • • • •

Brandweerzorg Risicobeheersing Crisisbeheersing GHOR Bevolkingszorg (gemeenten)

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

12

Kick-off en expertsessies Als uitgangspunt bij deze herziening is gekeken naar de risico’s die de afgelopen vier jaar zodanig zijn veranderd óf waarvan verwacht wordt dat deze in de komende vier jaar zullen veranderen. Om hiervoor eerst een gezamenlijk beeld op te halen is er op 8 november 2023 een brede kick-off bijeenkomst georganiseerd. Hier zijn samen met betrokken experts van binnen en buiten de veiligheidsregio de risico’s uit het laatste regionaal risicoprofiel geëvalueerd. Er is daarbij gekeken welke risico’s gewijzigd zijn en welke opnieuw beoordeeld moesten worden. Na afloop is geconstateerd dat de wereld in vier jaar tijd heel erg is veranderd en dat dit gevolgen heeft voor bijna alle crisistypen. Voor sommige categorieën was dit al voorzien. Maar deze kick-off leverde ook weer nieuwe inzichten op die aanleiding gaven een expertsessie te organiseren. Voor alle categorieën zijn expertsessies georganiseerd met adviseurs en experts van de veiligheidsregio en de ketenpartners. Hierbij zijn de verschillende trends en ontwikkelingen zoals klimaatverandering, energietransitie, polarisatie en geopolitieke spanningen meegenomen. Maar ook de ervaringen van de afgelopen vier jaren.

1.5 Hoe verhoudt het risicoprofiel zich tot andere plannen? Het Regionaal Risicoprofiel is een eerste stap in de beleidscyclus. Daarnaast stellen we nog twee wettelijke plannen op, namelijk het Beleidsplan en het Regionaal Crisisplan. Het Regionaal Risicoprofiel is de opstap voor het Beleidsplan, waarin onder andere de prioritering voor multidisciplinaire voorbereidingen en brandweerzorg worden bepaald. Dit zijn zowel maatregelen in de organisatie als praktische voorbereidingen op scenario’s. Daarnaast is er ook een Regionaal Crisisplan. Dit beschrijft de organisatiestructuur voor de operationele aansturing. Er zit een duidelijke relatie tussen deze plannen. Het risicoprofiel vormt input voor beide plannen en andersom kunnen resultaten uit het beleidsplan en crisisplan weer van invloed zijn op het risicoprofiel.

1.6 Leeswijzer Dit vierde risicoprofiel heeft een iets andere indeling dan voorgaande risicoprofielen. Er is een compacter maar compleet beeld gegeven van de aanwezige risico’s binnen de regio Zuid-Holland Zuid. De volledige risicoinventarisatie en -analyses zijn opgenomen in bijlage 1.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

13

2. Regionaal risicobeeld

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

14

Alles begint met inzicht in de aanwezige risicovolle situaties. Welke risicovolle bedrijfsactiviteiten zijn er binnen de regio? Welke infrastructuur loopt over het grondgebied? Welke soorten natuurrampen kunnen er in onze regio voorkomen? En welke kwetsbare gebouwen en nutsvoorzieningen kunnen getroffen worden? Dit hoofdstuk beschrijft het risicobeeld van de regio.

2.1 Algemeen beeld De regio Zuid-Holland Zuid is een gebied met 10 gemeenten en met ongeveer 469.500 inwoners. De regio is heel divers, zowel in samenstelling van de bevolking als in landschap. De Drechtsteden zijn meer stedelijk, terwijl de Hoeksche Waard en de Alblasserwaard landelijker zijn met veel landbouw. Daarom zijn de risico’s in de regio niet overal hetzelfde. Sommige risico’s zijn specifiek voor deze regio door functie, activiteiten of karakter van het gebied. Terwijl andere risico’s, zoals een pandemie of extreem weer, overal in Nederland kunnen voorkomen. Aantal inwoners per gemeente in Zuid-Holland Zuid en de verdeling over de regio in % (afgerond) 4 Alblasserdam Dordrecht Gorinchem Hardinxveld-Giessendam Hendrik-Ido-Ambacht Hoeksche Waard Molenlanden Papendrecht Sliedrecht Zwijndrecht

20.356 121.434 38.461 18.681 32.183 89.760 45.158 32.277 26.184 45.018

4% 26% 8% 4% 7% 19% 10% 7% 6% 10%

Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid grenst aan de veiligheidsregio’s Rotterdam Rijnmond, Hollands Midden, Utrecht, Gelderland Zuid en Midden- en West-Brabant. Industrieterreinen zoals de Europoort en Moerdijk hebben vanwege hun chemische industrie ook invloed op het risico in ons gebied. Om onze regio te bereiken, zijn er verschillende (water)wegen, sporen en bruggen en tunnels. De Heinenoordtunnel (wegverkeer) is de oeververbinding naar de regio Rotterdam Rijnmond. De Moerdijkbruggen (weg en spoor) en de brug bij Gorinchem (weg) zijn de verbinding naar de regio Midden- en West-Brabant. Het Hellegatsplein vormt een (oever) verbinding met zowel de regio Rotterdam Rijnmond als de regio Midden- en West-Brabant. Aan de oostkant zijn er waterwegen, snelwegen en de Betuwespoorlijn die onze regio verbinden met Gelderland Zuid. De rivier de Lek scheidt ons van Hollands Midden.

4) Inwoners per gemeente (cbs.nl) 01-01-2023

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

15

2.2 Omgevingen 2.2.1 Natuurlijke omgeving De regio Zuid-Holland Zuid is een laaggelegen en waterrijk deltagebied. Het wordt beschermd door aaneengesloten waterkeringen, ook wel dijkringen genoemd. De regio heeft te maken met overstromingsrisico’s zowel vanuit de rivieren als vanuit zee of een combinatie daarvan. Het Waterschap Rivierenland, het Waterschap Hollandse Delta en Rijkswaterstaat zorgen voor het waterbeheer in onze regio. Waterschap Rivierenland beheert dijkring 16 en 43. Dijkring 16 ligt deels ook in de veiligheidsregio Utrecht. Dijkring 43 maakt ook onderdeel uit van veiligheidsregio Gelderland-Zuid. Een klein gedeelte van dijkring 43 (Gorinchem-Oost, Dalem) valt binnen onze regio. Waterschap Hollandse Delta beheert dijkring 17, 21, en 22. Dijkring

Inliggende veiligheidsregio

16

Alblasserwaard en Vijfheerenlanden

Zuid-Holland Zuid, Utrecht, Gelderland-Zuid (gebied bij Asperen)

43

Betuwe en Tieler- en Culemborgerwaarden

Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid, Zuid-Holland Zuid (Gorinchem Oost)

17

IJsselmonde

Rotterdam Rijnmond, Zuid-Holland Zuid (Zwijndrechtse Waard)

21

Hoeksche Waard

Zuid-Holland Zuid

22

Eiland van Dordrecht

Zuid-Holland Zuid

Naast de primaire keringen die de regio beschermen tegen een overstroming vanuit zee of de grote rivieren, bestaan er ook regionale keringen. Deze regionale keringen voorkomen wateroverlast vanuit het regionaal watersysteem zoals boezems en plassen. Extreem weer Extreme weersomstandigheden zoals zware stormen, langdurige droogte en hitte, extreme koude of extreme regen, kunnen in de regio voorkomen. Ze vormen echter geen specifiek regionaal risico en zijn daarom als generiek risico bestempeld. Natuurbranden & aardbevingen Door klimaatverandering komen steeds meer natuurbranden voor in Nederland. Bos- en heidebranden vaker dan duinbranden. Onze regio kent geen grote aaneengesloten bos-, heide of duingebieden groter dan 100ha en is bovendien zeer waterrijk. Ook is er geen intensieve recreatie, in de vorm van grootschalige kampeerterreinen of bungalowparken in natuurgebieden. De Hollandsche Biesbosch wordt vooral bezocht door dagjesmensen. Grootschalige natuurbranden zijn daarom geen voor de hand liggend risico voor de regio5. In de regio zijn geen aardbevingen te verwachten.

5) Atlas voor de leefomgeving – veilige omgeving – natuurrampen – brandbaar natuurgebied (21-3-2024)

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

16

2.2.2 Gebouwde omgeving De risico’s bij grote branden komen door de aard van de bebouwing, de gebruikers of hebben te maken met de functie van het gebouw. Historische binnensteden en kernen In de historische dichtbebouwde binnensteden van Dordrecht en Gorinchem of de wat kleinere historische kernen zoals Nieuwpoort, staan veel gebouwen die van brandbaar materiaal zijn gebouwd. Vaak zijn er weinig brandpreventie maatregelen en voorzieningen. De straatjes en vaak smalle doorgangen zorgen ervoor dat delen van de steden vaak moeilijk bereikbaar zijn. En door het tekort aan woonruimte worden vaak meerdere kamers in gebouwen verhuurd. Daar zijn de bluswatervoorzieningen niet altijd op aangepast. Deze omstandigheden maken dat een brand zich sneller of makkelijker kan verspreiden. Daarmee neemt de kans op een grote brand toe. Gebouwen met kwetsbare doelgroepen Hieronder worden ziekenhuizen, zorginstellingen, verzorgingshuizen, penitentiaire inrichtingen verstaan. Omdat ‘kwetsbaar’ is te relateren aan een fysieke, mentale of verstandelijke barrière, maar ook een taal- en cultuurbarrière, kan dit leiden tot verminderde zelfredzaamheid. Daarom worden locaties met vluchtelingenopvang ook als gebouwen met kwetsbare doelgroep(en) beschouwd. Hieronder vallen ook tijdelijke bouwwerken, zoals containerunits.

Complexe gebouwen Voorbeelden van complexe gebouwen zijn woongebouwen, winkelcentra met daarboven woningen, gebouwen waar veel publiek komt, parkeergarages en hoge gebouwen met veel verdiepingen. Instorting In de regio kan het gebeuren dat een gebouw of kunstwerk (bruggen en tunnels) instort door bijvoorbeeld werkzaamheden aan of in de buurt, een explosie van bijvoorbeeld aardgas of een grondverschuiving. Ook slechte constructies of kostenbesparing op materiaal kan oorzaak zijn van een instorting. De kans op aardschokken- of bevingen met instorting van gebouwen tot gevolg is in Zuid-Holland Zuid te verwaarlozen. Daarnaast spelen klimaatverandering en zorg voor het milieu een steeds grotere rol in de manier waarop er gebouwd wordt en de bouwmaterialen die toegepast worden. Hergebruik van onderdelen en materialen wordt belangrijker, het bouwen met ‘hergroeibare’ materialen zoals hout (in plaats van beton en staal) en het toepassen van groene gevels is steeds populairder. Dit kan gevolgen hebben voor brandveiligheid. Er is nog veel onbekend over de wijze waarop nieuwe en innovatieve materialen zich precies gedragen in een brand en hoe de brandweer dan het beste kan handelen6.

2.2.3 Technologische omgeving Bedrijven In Zuid-Holland Zuid zijn in elke gemeente bedrijven gevestigd waar gevaarlijke stoffen worden bewerkt, verwerkt of opgeslagen, de zogenaamde risicorelevante bedrijven. Dit zijn bedrijven met complexe bedrijfsprocessen en/of grotere hoeveelheden gevaarlijke stoffen, maar het zijn (net) geen Seveso-bedrijven. Voor de meeste risicorelevante bedrijven gelden vooral regels voor brandveilig gebruik van het gebouw. Een deel daarvan, ongeveer 90 in onze regio, hebben aanvullende veiligheidsnormen (de vroegere ‘Bevi-inrichtingen’) opgelegd gekregen op basis van risico’s voor de omgeving. Daarvan zijn er 14 Seveso-inrichtingen (de vroegere ‘Brzobedrijven’) waarvoor een extra drempel geldt voor omgang met gevaarlijke stoffen en bescherming van de 6) 20220926-NIPV-Invloed-duurzaam-energiezuinig-circulair-bouwen-brandveiligheid-gebouwen.pdf

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

17

leefomgeving. Voor deze bedrijven gelden Europese regels (Seveso-richtlijn) voor de omgang met gevaarlijke stoffen en het beperken of voorkomen van risico’s voor de omgeving. In de tabel hieronder staat een overzicht van de Seveso-bedrijven in Zuid-Holland Zuid met een extra drempel en aanvullende regels. Seveso-inrichtingen in Zuid-Holland Zuid 7 • • • • • • •

Standic Oil Storage B.V. (Dordrecht) * Trans terminal Dordrecht B.V. (Dordrecht) * Delrin Netherlands B.V. (Dordrecht) * Chemours Netherlands B.V. (Dordrecht) * Standic B.V. (Dordrecht) * Corbion B.V. (vh. Purac Biochem B.V.(Gorinchem) Den Hartog B.V. (Groot-Ammers)

• Fokker Aerostructures B.V. (Papendrecht) * • Van Iperen B.V (Westmaas) * • N.V. Nederlandse Gasunie, compressorstation Wijngaarden (Wijngaarden) • Brenntag Nederland B.V (Zwijndrecht) • Tremco CPG Netherlands B.V. (Arkel) • Ashland Industries B.V. (Zwijndrecht) * • Univar Solutions Netherlands B.V. (Zwijndrecht) *

* hogedrempelinrichting Een hogedrempelinrichting is een Seveso-inrichting met extra verplichtingen, omdat ze mogen werken met grotere hoeveelheden of met gevaarlijkere stoffen. Naast een PBZO (Preventie beleid zware ongevallen) moet een hogedrempelinrichting ook nog een veiligheidsrapport (VR) maken. Dat rapport laat zien dat het voorkómen en beheersen van de gevaren van zware ongevallen op orde zijn. Het rapport moet periodiek worden herzien. Effectgebied Ongevallen met gevaarlijke stoffen in het Rotterdamse havengebied en industriegebied Moerdijk kunnen effect hebben in de regio Zuid-Holland Zuid. Kerncentrales Er zijn geen kernenergiecentrales in de regio. De regio Zuid-Holland Zuid valt binnen de 100 km-zone van de kerncentrale in Doel (België) en Borssele. In deze zone zijn in 2017 eenmalig jodiumtabletten verspreid, omdat deze in de 100-km zone vallen.

Transport De regio Zuid-Holland Zuid is het scharnierpunt van transporterend Nederland. Daarmee is de regio een belangrijke doorvoerroute van (gevaarlijke) goederen vanuit de Rotterdamse haven naar o.a. België en Duitsland. Vervoer van gevaarlijke stoffen vindt in grote hoeveelheden plaats over de weg, het water, het spoor en per buisleiding. Onder meer door het aantrekken van de economie is het vervoer van (gevaarlijke) goederen de afgelopen beleidsperiode toegenomen. Het aandeel alternatieve brandstoffen wordt hierin steeds groter. Weg Vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg vindt voornamelijk plaats over de A15, de A16 en de N3. Deze wegen zijn in het Basisnet aangewezen als internationale verbindingen, hebben een veiligheidszone en zijn een zogenoemd ‘brand aandachtsgebied’. Sinds de invoering van de Omgevingswet is er ook sprake van een gifwolkaandachtsgebied en een explosieaandachtsgebied. Momenteel wordt er nog gekeken naar de impact hiervan. Door wijziging van de Heinenoordtunnel van categorie D naar Categorie C 8, in 2023, worden er meer gevaarlijke stoffen (brandbare en giftige vloeistoffen) over de A29 van Rotterdam naar het zuiden vervoerd. 7) Peildatum 17-11-2023 8) Het ADR (Internationale regeling voor vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg) onderscheidt vijf tunnelcategorieën (A t/m E).

Het ADR onderscheidt vijf categorieën (A tot en met E) waarbij alleen aan categorie A geen restricties zijn gesteld. Bij categorie B zijn restricties gesteld aan het vervoer van bepaalde (chemische) stoffen, bij elke volgende categorie worden de restricties verder uitgebreid. Zo mag een stof die niet door een categorie B tunnel vervoerd mag worden ook niet door een categorie C, D en E tunnel worden vervoerd.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

18

Spoor De spoorlijn tussen het Rotterdamse havengebied en België loopt door Dordrecht en Zwijndrecht. En over de Betuweroute, door het noordelijke deel van onze regio, worden de goederen van en naar Duitsland vervoerd. Vooral de Spoorzone in Dordrecht en Zwijndrecht heeft (externe) veiligheidsknelpunten. Het Basisnet spoor kent aan dit traject de zwaarste categorie toe. Water Het knooppunt van de rivieren de Noord, Merwede en Oude Maas is één van de drukst bevaren wateren van Europa. Het vervoer van gevaarlijke stoffen over het water vindt voornamelijk plaats over de (Oude) Maas, de Kil, de Merwede en de Noord. De afgelopen periode is het vervoer van gevaarlijke stoffen gegroeid. Deze groei gaat zich, naar verwachting, ook doorzetten in de komende periode. Zogenaamde kegelligplaatsen9 zijn te vinden in de Nieuwe Merwede, het Hollands Diep, de Kil (’s-Gravendeel), Kolenhaven en Zeehaven Dordrecht en 1e Voorhaven Gorinchem. Dordrecht heeft de 6e zeehaven van Nederland, waar o.a. overslag van aardolieproducten, ertsen, mineralen, metalen en chemicaliën plaatsvindt. Buisleidingen De Hoeksche Waard is één van de belangrijkste schakels in het Nederlandse transportnetwerk van en naar het Rotterdamse havengebied. De buisleidingenstraat10 (Pernis-Moerdijk-Antwerpen) loopt door het oosten van de Hoeksche Waard.

En de buisleidingstrook11 (Europoort-Moerdijk-Antwerpen) loopt langs de kernen NieuwBeijerland en Oud-Beijerland. Daarnaast liggen in dit gebied hogedruk aardgastransportleidingen en leidingen voor het transport van brandbare vloeistoffen, ethyleenoxide en propyleen. Mogelijk wordt dit tracé in de nabije toekomst verder uitgebreid met andere brandbare en giftige stoffen. Daarnaast loopt er in de regio Zuid-Holland Zuid een nieuwe gasleiding van Wijngaarden naar Ossendrecht, met een daarbij behorend gascompressorstation in Wijngaarden. Kijfhoek Een specifieke risicobron in de regio vormt spooremplacement Kijfhoek, waar treinen uit het Rotterdamse havengebied verzamelen en waar met treindelen en wagons wordt gerangeerd voor verder vervoer over de Betuweroute richting Duitsland of transport richting België.

2.2.4 Vitale infrastructuur en voorzieningen Belangrijke infrastructuren en voorzieningen zoals stroom en water zijn onderling sterk verbonden of afhankelijk van elkaar. Uitval van een van deze systemen kan gevolgen hebben voor het andere systeem en leiden tot ontwrichting van de samenleving. Concreet moet worden gedacht aan de uitval van bijvoorbeeld elektriciteits-, gas- en drinkwatervoorziening, maar ook aan voorzieningen voor spraak- en datacommunicatie. In Zuid-Holland Zuid werken we samen met nutsbedrijven om afspraken te maken over hoe we de gevolgen van storingen en uitval kunnen beperken. Naast nutsvoorzieningen zijn ook een aantal tunnels en/of bruggen en particuliere datacentra van vitaal belang. Een incident in een tunnel wordt verder uitgewerkt onder bijlage 1 paragraaf 5.4 Verkeer en vervoer.

9) Ligplaatsen en overnachtingshavens voor schepen met gevaarlijke stoffen. 10) Een ingericht tracé van een leidingstraat met een lengte van 75 kilometer dat bedoeld is voor het aanleggen van leidingen tussen de havens van Rotterdam en Antwerpen, met tevens een verbinding van de havens van Moerdijk en Zeeland. 11) Strook die dient voor buisleidingen van nationaal belang

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

19

2.2.5 Verkeer en vervoer Grote verkeers- en vervoersincidenten (zonder gevaarlijke stoffen) kunnen zich in de regio Zuid-Holland Zuid voordoen op de (snel)wegen, het spoor, in wegtunnels (Drechttunnel, Kiltunnel, tunnel onder de Noord, Heinenoordtunnel) en spoortunnels (Sophiaspoortunnel, Giessentunnel en HSL-tunnels) en op het water. Over water In onze regio is met name de combinatie van waterrecreatie (waaronder in toenemende mate riviercruises), beroepsvaart en de ‘Fast-ferry’ of Waterbus kenmerkend. Mede in verband met de hoge intensiteit van vervoer over de grote rivieren in de regio, beschikt de VRZHZ over een blusboot. In Zuid-Holland Zuid is geen vliegveld. Wel is er aan de zuidkant van Dordrecht langs de A16 een helikopterveld (bij het bedrijf Trust). Het dichtstbijzijnde vliegveld Rotterdam The Hague Airport (15 km vanaf Oud-Beijerland) ligt in de buurregio Rotterdam Rijnmond. Onze regio ligt deels in een laagvlieggebied voor helikopters en propellervliegtuigen van Defensie.

2.2.6 Gezondheid In 2020 deed COVID-19 zijn intrede in Nederland en maakten we kennis met de gevolgen van een nieuwe infectieziekte. Doordat nog niemand weerstand had tegen deze ziekte, werden veel inwoners ziek – van mild tot zeer ernstig – waren de ziekenhuizen en IC’s overvol en vielen er vele doden. Een aantal zeer ernstige infectieziekten kan ook in Nederland tot een ontwrichting van de samenleving leiden. Zodra een infectieziekte vaker voorkomt dan normaal, spreekt men van een epidemie. Wanneer een epidemie zich wereldwijd verspreidt, is er sprake van een pandemie. Infectieziekten van dier op mens Een uitbraak van infectieziekten kan zich op verschillende manieren voordoen. Nieuwe infectieziekten- veelal van dier op mens overgedragen – zoals Q-koorts en influenza van dierlijke oorsprong, zullen zich blijven openbaren. Sommige van deze overdraagbare dierziekten vormen een risico voor de gezondheid van grote groepen mensen. Per diersoort kunnen verschillende ziekten voorkomen die zich via de lucht of via direct contact verspreiden naar mensen. Voor omwonenden van gebieden waar veel dieren voorkomen, zijn vooral de via de lucht overdraagbare aandoeningen van belang. Lage vaccinatiegraad in regio Kenmerkend voor Zuid-Holland Zuid is de lage vaccinatiegraad in bepaalde gebieden van onze regio.

Hierdoor is er een groter risico op het uitbreken van infectieziekten als mazelen, rodehond en polio.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

20

2.2.7 Sociaal maatschappelijke omgeving Incidenten door paniek in menigten zijn veelal gekoppeld aan plekken waar veel mensen samenkomen, zoals attracties, toeristische trekpleisters en evenementen. In de regio Zuid-Holland Zuid zijn dit bijvoorbeeld Dordt in Stoom, de Dordtse decemberdagen, intochten Sinterklaas, vieringen Koningsdag of muziekfestivals. Daarnaast kent de regio diverse toeristische trekpleisters: Dordrecht als oudste stad van Holland, vesting Nieuwpoort, vestingstad Gorinchem, Avonturenboerderij Molenwaard en Werelderfgoed Kinderdijk. Het aantal toeristen dat de regio bezoekt neemt toe. In 2022 bezochten ongeveer 1 miljoen mensen het Werelderfgoed Kinderdijk en ruim de helft van hen, namelijk 57%, was afkomstig uit Nederland12. In onderstaande overzicht staan de bezoekersaantallen van de grootste evenementen in 2023 in Zuid-Holland Zuid.

Evenementen en bezoekersaantallen (> 5.000 bezoekers) 13 Alblasserdam Havenfestival (6 dagen) Paardenmarkt, braderie & wielerronde (4 dagen) Lammetjesfestival (2 dagen)

20.000 7.500 4.000-6.000

Alblasserdam/Molenlanden/Hardinxveld-Giessendam Schaatsmolentocht (bij voldoende ijsdikte) 80.000-100.000 Dordrecht Dordt in Stoom (1x per 2 jaar, 3 dagen) Dordtse December Dagen (15 dagen) Big Rivers (3 dagen) Zomerkermis (9 dagen) Boekenmarkt Pasar Malam (4 dagen) Wantijlive & Wantijpop (2 dagen) Brand Parkies (6 maandagavonden juli en augustus) Koningsnacht & -dag Lepeltje Lepeltje (4 dagen) Intocht Sinterklaas Voorstraat Noord festival Avondvierdaagse (4 avonden) Drechtstadloop Dordrecht Pride

250.000 150.000 140.000 100.000 75.000 60.000 28.500 28.000 25.000 20.000 10.000 7.000 5.000 5.000 5.000

Gorinchem Zomerfeesten (5 dagen) Open Havendag (2 dagen) Pasar Malam (5 dagen) Hippiefestival (3 dagen) Botenbeurs (2 dagen) We Are Hardstyle (evenementenhal) Het Foute Feestje XXL (evenementenhal)

42.000 20.000 16.000 13.000 13.000 10.000 8.000 vervolg tabel volgende pagina >

12) De Erfgoedstem, 30 maart 2023 13) Gebaseerd op evenementenjaar 2023

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

21

> vervolg tabel

Evenementen en bezoekersaantallen (> 5.000 bezoekers) 13 Hardinxveld-Giessendam Feestweek Koningsdag (9 dagen)

12.000

Hendrik-Ido-Ambacht Zomerparkdag Koningsdag

30.000 5.000

Hoeksche Waard Feestweek ’s-Gravendeel (6 dagen) Paardenmarkt Numansdorp (2 dagen) Sunglow Hoekse TentFeest/BierFest (2 dagen)

12.000 10.000 8.500 5.500

Molenlanden Gondelvaart (1x per 2 jaar) Fokveedag Boerenlandfeest Jaarmarkt Noordeloos

25.000 12.500 10.000

Papendrecht Koningsdag

8.000-10.000

Sliedrecht Baggerfestival (1x per 2 jaar, 3 dagen)

15.000

Zwijndrecht Koningsdag- & kermis (9 dagen) Verkerkloop Avondvierdaagse Binnenvaartdagen

5.000 5.000 5.000 5.000

Paniek bij grof en extreem geweld Paniek in menigten kan ook ontstaan bij grof en extreem geweld als gevolg van terrorisme of extremisme. Zowel aanslagen door eenlingen als grootschalige aanslagen zijn ook in Zuid-Holland Zuid voorstelbaar. Maatschappelijke onrust De maatschappij krijgt in toenemende mate te maken met “boze burgers” en groepen met tegengestelde belangen die zich om verschillende redenen afzetten tegen de o.a. overheid. Steeds vaker en heftiger zien we uitingen van maatschappelijk ongenoegen en onrust uitmonden in radicaal gedrag, veelal online (verder) aangejaagd. En escaleren naar situaties die de (lokale) democratie of de openbare orde bedreigen en ondermijnen. Steeds vaker worden besluiten van de overheid niet door iedereen geaccepteerd en wordt de bedoeling van de besluiten in twijfel getrokken. Denk hierbij aan de avondklokrellen 23-26 januari 2021, de boerenprotesten, maar ook de oud & nieuw rellen in ’s-Gravendeel (2022/2023) en Nieuw-Beijerland (2023/2024). Net als in andere regio’s moet de regio Zuid-Holland Zuid rekening houden met maatschappelijke trends als polarisatie, radicalisering en onrust in probleemwijken. Daarnaast heeft de regio te maken met incidenten als zinloos en huiselijk geweld en gezinsdrama’s die qua veiligheidsimpact niet hoog scoren, maar tot een aanzienlijke maatschappelijke onrust leiden.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

22

2.3 Incidentgeschiedenis In onderstaande grafiek is een overzicht opgenomen van de multidisciplinaire inzetten van de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid in de periode 2020-2023.

Multidisciplinaire inzetten 2020-2023 6 5 4 3 2 1 0 2020

2021

GRIP 1

GRIP 2

2022

GRIP 3

2023

GRIP 4

In onderstaande tabel wordt, over de jaren 2008 tot en met 2023, het aantal multidisciplinaire meldingen en inzetten weergegeven, waarbij de brandweer, politie én ambulance gelijktijdig betrokken zijn. Multidisciplinaire inzetten zijn kenmerkend voor de incidenttypen uit het regionaal risicoprofiel. 40 35 30 25 20 15 10 5