CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

09 - Bijlage 1 - Programmabegroting Achtkarspelen 2027-2030 (gewijzigd)

Raadsvergadering Beslút 5 november 2026, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Programmabegroting 2027-203037.960 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 35 Ambitie 3: Iedereen doet mee en krijgt dezelfde kansen Ambitie 4: Leefbare dorpen met voldoende woningen en voorzieningen Ambitie 5: Ruimte voor ondernemen, leren en ontwikkelen Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Onderwijsachterstanden verminderen en gelijke kansen vergroten. We subsidiëren peuteropvang en VVE en faciliteren de uitvoering van het Taalplan 8K. Minimaal 85% van de doelgroepkinderen neemt deel aan VVE. Kinderen starten met een betere taal- en ontwikkelingsbasis aan het basisonderwijs. Vergroten van taal-, lees- en digitale vaardigheden, inclusief Frysk. We voeren het Taalplan 8K uit samen met onderwijs- en taalpartners, waaronder Bibliotheek Noord Fryslân. Alle deelnemende scholen voeren de afgesproken activiteiten uit het Taalplan 8K uit en rapporteren hierover. Een sterke samenwerking tussen onderwijs, welzijn en jeugdhulp realiseren. We voeren periodiek overleg binnen LEJA8K en monitoren de afspraken rondom GIS. Minimaal vier overlegmomenten vinden plaats en jaarlijks wordt een impactrapportage opgesteld. Voldoende, passende en toekomstbestendige onderwijshuisvesting bieden. We stellen samen met de schoolbesturen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) op. Het IHP wordt in 2027 vastgesteld en geeft inzicht in de toekomstige huisvestingsopgave van alle schoollocaties.

Goed en toegankelijk onderwijs dichtbij huis behouden. We voeren overleg met schoolbesturen over duurzame spreiding en capaciteit van onderwijsvoorzieningen. Onderwijsvoorzieningen blijven beschikbaar en toekomstbestendig, passend bij de behoefte van de dorpen. Talentontwikkeling en horizonverbreding stimuleren. We nemen deel aan programma's zoals School en Omgeving, Kenniskring Noord, Gelijke Kansen Alliantie en On Stage Noordoost-Fryslân. Alle scholen nemen deel aan minimaal één programma gericht op talentontwikkeling, kansengelijkheid of arbeidsmarktoriëntatie. Een gezonde leefstijl en brede ontwikkeling bevorderen. We ondersteunen activiteiten op het gebied van sport, cultuur, gezondheid en burgerschap. Op alle basisscholen wordt minimaal één activiteit uitgevoerd gericht op gezondheid, cultuur of talentontwikkeling. De aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt versterken. We ondersteunen projecten zoals On Stage en werken samen met ondernemers en onderwijsinstellingen. Leerlingen maken actief kennis met beroepen en werkgevers in de regio en vergroten hun inzicht in vervolgopleidingen en werk. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 36 Toelichting De gemeente wil dat ieder kind en iedere jongere dezelfde kansen krijgt om zich te ontwikkelen. Daarom investeren wij in de randvoorwaarden die nodig zijn voor een goede start en een succesvolle schoolloopbaan.

Hoewel scholen en kinderopvangorganisaties verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van het onderwijs, vervult de gemeente een belangrijke regierol. Wij verbinden partijen, stimuleren samenwerking en ondersteunen initiatieven die bijdragen aan gelijke kansen voor kinderen en jongeren. Samen met scholen, kinderopvangorganisaties en maatschappelijke partners werken wij aan een sterke lokale kanseninfrastructuur. Daarbij zetten wij in op toekomstbestendige onderwijshuisvesting, voor- en vroegschoolse educatie (VVE), taal- en leesbevordering en een goede samenwerking tussen onderwijs, welzijn en jeugdhulp. Het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid ondersteunt deze inzet en helpt om onderwijsachterstanden zo vroeg mogelijk te voorkomen of te verkleinen. In 2027 stellen wij samen met de schoolbesturen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) op. Hiermee zorgen wij voor veilige, gezonde en duurzame schoolgebouwen die aansluiten bij de toekomstige onderwijsbehoefte binnen onze gemeente. Daarnaast blijven wij investeren in taalontwikkeling en leesvaardigheid via het Taalplan 8K, zodat kinderen een goede basis krijgen voor hun verdere ontwikkeling en deelname aan de samenleving. Ook besteden wij aandacht aan talentontwikkeling, gezondheid en de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt.

Door deel te nemen aan programma's zoals School en Omgeving, Gelijke Kansen Alliantie en On Stage Noordoost-Fryslân krijgen kinderen en jongeren de mogelijkheid hun talenten te ontdekken, hun horizon te verbreden en zich voor te bereiden op hun toekomst. Door onderwijs, opvang, welzijn en jeugdhulp met elkaar te verbinden creëren we een omgeving waarin kinderen en jongeren zich optimaal kunnen ontwikkelen. Zo werken we aan gelijke kansen, succesvolle schoolloopbanen en actieve deelname aan de samenleving. Ontwikkelingen Nieuw of gewijzigd beleid Met het vastgestelde gemeentelijke beleid Koers op Kansen 2025-2029 (Koersvast!) blijven we in 2027 investeren in gelijke kansen voor kinderen en jongeren. De focus ligt op voor- en vroegschoolse educatie, taalontwikkeling, het voorkomen van laaggeletterdheid en een goede verbinding tussen onderwijs, zorg en ondersteuning. Daarnaast werken we samen met de schoolbesturen aan toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) vormt hierbij een belangrijk kader voor de ontwikkeling van veilige, gezonde en duurzame schoolgebouwen. Daarbij besteden we onder andere aandacht aan de toekomstige onderwijsvoorzieningen in Buitenpost en Kootstertille. Ook blijven we inzetten op vroegsignalering en ondersteuning van jongeren via de scholen (GIS) en het jongerenwerk in het voortgezet onderwijs.

Hiermee willen we voorkomen dat problemen bij jongeren verergeren en ervoor zorgen dat zij, wanneer nodig, snel passende ondersteuning ontvangen. Voor leerlingen die afhankelijk zijn van leerlingenvervoer zorgen we voor een betrouwbare vervoersvoorziening. De geactualiseerde Verordening Leerlingenvervoer biedt hiervoor een actueel en toekomstbestendig kader. Begroting 2027-2030 Wat mag het kosten Programma Onderwijs | Realisatie | Begroting | Meerjarenperspectief Taakveld | 2025 | 2026 | 2027 | Verschil | 2028 | 2029 | 2030 TV 4.2 | Onderwijshuisvesting | L | 1.018 | 1.063 | 1.113 | - 50 | 1.105 | 958 | 910 TV 4.2 | Onderwijshuisvesting | B | - | - | - | - | - | - | - Totaal Onderwijshuisvesting | - 1.018 | - 1.063 | - 1.113 | - 50 | - 1.105 | - 958 | - 910 TV 4.3 | Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | L | 2.780 | 2.881 | 2.735 | 146 | 2.735 | 2.735 | 2.735 TV 4.3 | Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | B | 1.009 | 878 | 852 | - 26 | 852 | 852 | 852 Totaal Onderwijsbeleid en | - 1.771 | - 2.002 | - 1.882 | 120 | - 1.882 | - 1.882 | - 1.882 leerlingenzaken Totaal Onderwijs | - 2.789 | - 3.065 | - 2.995 | 70 | - 2.987 | - 2.841 | - 2.792 Gemeente Achtkarspelen | 37 Begroting 2027-2030 Verklaring verschillen In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen aangegeven tussen 2026 en 2027. De ondergrens is € 50.000. De grootste verschillen worden onder de tabel toegelicht.

(V = voordeel, N = nadeel. Bedragen x €1.000) Verklaring verschillen Bijdrage GR Mobiliteitsbureau | 142 V Kapitaallasten | 121 N Overige mutaties per saldo | 49 V Totaal | 70 V Bijdrage GR Mobiliteitsbureau: De gepresenteerde begroting van het mobiliteitsbureau laat een daling zien in onze bijdrage aan de GR. Kapitaallasten: Door investeringen uit 2026 worden de kapitaallasten hoger in 2027. Indicatoren Indicator | Achtkarspelen | Fryslân | Prognose Absoluut verzuim - aantal per 1.000 leerlingen | 1,1 | 6,4 | NNB Relatief verzuim - aantal per 1.000 leerlingen | 53 | 31 | NNB Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers - % deelnemers aan het VO en MBO | 1,8 | 2,2 | NNB onderwijs Verbonden partijen Niet van toepassing. Gemeente Achtkarspelen | 38 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 39 5. Sport, cultuur en recreatie Portefeuillehouder De portefeuillehouders van dit programma zijn Klaas Sietse van der Wal, Tjibbe Brinkman en Jelle Boerema. Global Goals • 3, Goede sûnens • 4, Kwaliteitsonderwiis • 11, Duorsume stêden en mienskippen Inleiding Inleiding Sport en cultuur leveren een belangrijke bijdrage aan de persoonlijke ontwikkeling van inwoners en versterken de sociale samenhang binnen onze gemeente. Zij stimuleren ontmoeting, participatie en verbinding en dragen daarmee bij aan een aantrekkelijk leef- en woonklimaat.

Daarnaast bevorderen sport- en cultuurdeelname de gezondheid en het welzijn van inwoners van alle leeftijden. Daarom vindt de gemeente Achtkarspelen het belangrijk dat voldoende sportieve en culturele voorzieningen beschikbaar zijn en voor iedereen toegankelijk blijven. Meertaligheid is een waardevolle kwaliteit van onze gemeente en regio. Het versterkt het lerend vermogen, vergroot het zelfvertrouwen en draagt bij aan de persoonlijke ontwikkeling van inwoners. Daarnaast speelt meertaligheid een belangrijke rol bij het behouden en versterken van de culturele identiteit van Fryslân. Achtkarspelen ziet meertaligheid als een verrijking en stimuleert het gebruik en de ontwikkeling van het Frysk. Recreatie en toerisme dragen bij aan de leefbaarheid, economische vitaliteit en aantrekkelijkheid van Achtkarspelen. Daarom zetten we in op de verdere ontwikkeling van deze sector. Het unieke landschap van de Noardlike Fryske Wâlden vormt daarbij een belangrijke kracht en biedt kansen om de gemeente als recreatieve bestemming verder te versterken. Hierbij richten we ons onder andere op de verbetering van recreatieve voorzieningen, het versterken van recreatieve netwerken en het ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan een aantrekkelijk aanbod voor inwoners en bezoekers. Een groene leefomgeving is van grote waarde voor de gezondheid, het welzijn en de leefkwaliteit van inwoners.

Groen nodigt uit tot ontmoeten, bewegen en recreëren, draagt bij aan biodiversiteit en helpt de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress, te beperken. Daarom stimuleren we de ontwikkeling en het behoud van een aantrekkelijke, toegankelijke en duurzame groene leefomgeving. In het onderstaande overzicht zijn de hoofddoelstellingen, de meerjarige doelen en de SMART geformuleerde activiteiten opgenomen die bijdragen aan het realiseren van deze ambities.

Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 40 Ambitie 2: Een veilige en gezonde leefomgeving Ambitie 3: Iedereen doet mee en krijgt dezelfde kansen Ambitie 6: Een bereikbaar en toekomstbestendig Achtkarspelen Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Toekomstbestendig en duidelijk beleid voor buitensportaccommodaties. We ondersteunen de besluitvorming over het herijkte buitensportaccommodatiebeleid en bereiden de implementatie van het beleid waar mogelijk voor. Een helder beleidskader voor buitensportaccommodaties, met duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden, beheer en financiering Sportdeelname en een gezonde leefstijl stimuleren. We ondersteunen sportverenigingen, buurtsportactiviteiten en programma's die inwoners stimuleren om te bewegen. Meer inwoners nemen deel aan sport- en beweegactiviteiten en hebben toegang tot passende sportvoorzieningen. Cultuur toegankelijk houden voor alle inwoners. We ondersteunen culturele instellingen, evenementen, muziekonderwijs en de bibliotheekvoorziening. Inwoners kunnen deelnemen aan culturele activiteiten en voorzieningen binnen de gemeente. De recreatieve aantrekkelijkheid van Achtkarspelen vergroten. We verbeteren en versterken recreatieve voorzieningen en recreatieve routes voor inwoners en bezoekers.

Inwoners en bezoekers maken meer gebruik van recreatieve voorzieningen en de leefbaarheid van de dorpen wordt versterkt. Het landschap van de Noardlike Fryske Wâlden beter beleefbaar maken. We ondersteunen initiatieven die passen bij de recreatieve identiteit van Achtkarspelen. De zichtbaarheid en aantrekkelijkheid van de Noardlike Fryske Wâlden als recreatief gebied nemen toe. Voldoen aan de Europese eisen voor biodiversiteit en boombehoud. We stellen in 2027 een nieuw bomenbeleidsplan op. Het bomenbeleidsplan wordt in 2027 vastgesteld en biedt een kader voor behoud en uitbreiding van het groene areaal. Een aantrekkelijke en groene leefomgeving behouden. We beheren en onderhouden het openbaar groen volgens het vastgestelde kwaliteitsniveau. Inwoners beschikken over een veilige, aantrekkelijke en kwalitatief goede openbare ruimte. Toelichting Sport, cultuur en recreatie leveren een belangrijke bijdrage aan de gezondheid, ontwikkeling en leefbaarheid van onze gemeente. Daarom investeren wij in toegankelijke sportvoorzieningen, culturele activiteiten en recreatieve mogelijkheden voor inwoners van alle leeftijden. Hiermee versterken wij niet alleen de gezondheid van inwoners, maar ook de sociale samenhang in onze dorpen. In 2027 herijken wij het buitensportaccommodatiebeleid.

Hiermee ontstaat een actueel en toekomstbestendig beleidskader voor het beheer en gebruik van sportaccommodaties. Daarnaast blijven wij investeren in recreatie en toerisme. Het unieke landschap van de Noardlike Fryske Wâlden biedt kansen voor recreatie, ontmoeting en beweging. Door recreatieve routes en voorzieningen verder te ontwikkelen versterken wij zowel de leefbaarheid voor onze inwoners als de aantrekkelijkheid van de gemeente voor bezoekers. Een groene leefomgeving is belangrijk voor gezondheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Daarom stellen wij in 2027 een nieuw bomenbeleidsplan op. Hiermee geven wij invulling aan de Europese natuurhersteldoelen en zorgen wij ervoor Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 41 dat Achtkarspelen ook in de toekomst een groene en aantrekkelijke gemeente blijft om in te wonen, werken en recreëren. Ontwikkelingen Wet Stelsel Openbare Bibliotheken Per 1 januari 2027 zal naar verwachting de wijziging van de Wet Stelsel Openbare Bibliotheken (WSOB) van kracht zijn. Vanaf dat moment hebben gemeenten een wettelijke zorgplicht. Dit betekent dat gemeenten verantwoordelijk worden voor een structureel toereikende bibliotheekvoorziening (toegang, vestigingen en activiteiten) en moeten gemeenten en de bibliotheekorganisatie gezamenlijk komen tot een meerjarenbeleidsplan.

De gelden voor zorgplicht komen in 2027 nog via de decentralisatie uitkering naar de gemeenten. Daarna komen de middelen via het Gemeentefonds naar de gemeenten. Nieuwe SPUK Sport en bewegen en de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) Het ministerie van VWS heeft aangekondigd de oude regelingen SPUK Sport en BRC welke aflopen na 2026, te bundelen tot een nieuwe regeling. De nieuwe regeling bestaat uit een combinatie van de SPUK Sport en Bewegen en een nieuwe BRC. De nieuwe regeling is gericht op de ontwikkeling en instandhouding van sportaccommodaties en deelname aan sport, bewegen en cultuur en verbindt deze inzet met tenminste een andere sector zoals zorg of onderwijs. De nieuwe regeling heeft een looptijd van drie jaar (2027 t/m 2029). De exacte bedragen worden naar verwachting in het vierde kwartaal van 2026 bekend gemaakt. De inschatting is dat dit vergelijkbaar is met de oude bedragen. Europese Natuurherstelverordening De Europese Natuurherstelverordening stelt dat er binnen gemeenten géén nettoverlies van de boomkroonbedekking en het groene areaal mag zijn. De Natuurherstelverordening vraagt daarnaast dat de boomkroonbedekking na 2030 zelfs moet toenemen. Dat betekent dat gemeenten niet alleen uitval en kap moeten compenseren, maar ook extra boomkroonbedekking moeten realiseren. Daarom stellen we in 2027 een bomenbeleidsplan op.

Wat mag het kosten Zie de tabel op de volgende pagina. Begroting 2027-2030 Programma Sport, cultuur en recreatie | Realisatie | Begroting | Meerjarenperspectief Taakveld | 2025 | 2026 | 2027 | Verschil | 2028 | 2029 | 2030 TV 5.1 | Sportbeleid en activering | L | 801 | 602 | 507 | 95 | 507 | 507 | 507 TV 5.1 | Sportbeleid en activering | B | 584 | 211 | 116 | - 95 | 116 | 116 | 116 Totaal Sportbeleid en activering | - 216 | - 391 | - 391 | 1 | - 391 | - 391 | - 391 TV 5.2 | Sportaccommodaties | L | 3.983 | 3.531 | 3.597 | - 66 | 3.591 | 3.592 | 3.591 TV 5.2 | Sportaccommodaties | B | 1.856 | 1.341 | 1.340 | - | 1.334 | 1.334 | 1.334 Totaal Sportaccommodaties | - 2.128 | - 2.190 | - 2.257 | - 66 | - 2.257 | - 2.258 | - 2.257 TV 5.3 | Cultuurpresent., -prod. en -participatie | L | 976 | 961 | 970 | - 9 | 970 | 957 | 957 TV 5.3 | Cultuurpresent., -prod. en -participatie | B | 46 | 45 | 45 | - | 45 | 45 | 45 Totaal Cultuurpresent., -prod.

en - | - 930 | - 916 | - 925 | - 9 | - 925 | - 912 | - 912 participatie TV 5.4 | Musea | L | 731 | 646 | 687 | - 41 | 687 | 687 | 687 TV 5.4 | Musea | B | 300 | 217 | 228 | 11 | 228 | 228 | 228 Totaal Musea | - 431 | - 429 | - 459 | - 30 | - 459 | - 459 | - 459 TV 5.5 | Cultureel erfgoed | L | 70 | 70 | 62 | 8 | 61 | 61 | 61 TV 5.5 | Cultureel erfgoed | B | 25 | 22 | 22 | - | - | - | - Totaal Cultureel erfgoed | - 46 | - 48 | - 40 | 8 | - 61 | - 61 | - 61 TV 5.6 | Media | L | 1.023 | 1.063 | 982 | 81 | 982 | 983 | 983 TV 5.6 | Media | B | 342 | 355 | 326 | - 29 | 326 | 326 | 326 Totaal Media | - 680 | - 708 | - 656 | 51 | - 656 | - 657 | - 657 TV 5.7 | Openb. groen en (openlucht)recreatie | L | 2.283 | 2.536 | 2.528 | 9 | 2.539 | 2.548 | 2.560 TV 5.7 | Openb. groen en (openlucht)recreatie | B | 7 | 8 | 7 | - 1 | 7 | 7 | 7 Totaal Openb. groen en | - 2.276 | - 2.529 | - 2.521 | 8 | - 2.532 | - 2.541 | - 2.553 (openlucht)recreatie Totaal Sport, cultuur en recreatie | - 6.707 | - 7.211 | - 7.249 | - 37 | - 7.280 | - 7.279 | - 7.290 Gemeente Achtkarspelen | 42 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 43 Verklaring verschillen In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen aangegeven tussen 2026 en 2027. De ondergrens is € 50.000. De grootste verschillen worden onder de tabel toegelicht. (V = voordeel, N = nadeel.

Bedragen x €1.000) Verklaring verschillen Brede Spuk (GALA) 95 N Brede Spuk (GALA) 95 V Personeelslasten 62 N Tijdelijke middelen bibliotheek 100 V Overige mutaties per saldo 75 N Totaal 37 N Brede Spuk (GALA): In 2027 ontvangen we geen baten meer hiervoor, hierdoor is dekking komen te vervallen voor de lasten. Dit is de budget neutrale aanpassing. Personeelslasten: dit betreffen CAO ontwikkelingen. Tijdelijke middelen bibliotheek: In 2027 ontvangen we middelen voor bibliotheken om een toekomstbestendige bibliotheekvoorziening voor alle inwoners te waarborgen. Indicatoren Indicator Achtkarspelen Fryslân Prognose Niet sporters - in procenten 52,9 46,7 NNB De prognose geeft aan of de ontwikkeling ten opzichte van vorig jaar voor Achtkarspelen positief (●), stabiel (●) of negatief (●) is. Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen. Gemeenschappelijke regeling • Recreatieschap Marrekrite Grou Stichting / Vereniging • Stichting Sportcentrum 8kspelen Gemeente Achtkarspelen Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 44 6.

Sociaal domein Portefeuillehouder De portefeuillehouders van dit programma zijn Tjibbe Brinkman en Jouke Douwe de Vries. Global Goals • 1, Gjin earmoede • 3, Goede sûnens • 8, Weardich wurk en ekonomyske groei • 10, Minder ûngelikens • 17, Gearwurking om de doelstellingen te heljen Inleiding Dit programma omvat de wettelijke taken van de gemeente op het gebied van jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning en participatie. Het sociaal domein raakt direct aan het dagelijks leven van inwoners en heeft sterke verbindingen met onder meer onderwijs, sport, cultuur, welzijn, gezondheid en wonen. Ook de opvang en begeleiding van nieuwkomers maken onderdeel uit van dit programma. Wij willen dat inwoners zoveel mogelijk regie houden over hun eigen leven en, waar mogelijk, zelfstandig kunnen deelnemen aan de samenleving. Wanneer ondersteuning nodig is, bieden we passende hulp die aansluit bij de mogelijkheden en behoeften van de inwoner. Daarbij werken we integraal en volgens het principe: één gezin, één plan, één contactpersoon. Onze inzet richt zich op het versterken van de sociale basis, het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie en het bieden van tijdige en passende ondersteuning. Tegelijkertijd blijven we werken aan een effectieve en betaalbare uitvoering van de wettelijke taken binnen het sociaal domein.

Daarbij zetten we in op een eenduidige werkwijze, goede samenwerking met partners en een doelmatige inkoop van zorg en ondersteuning. In het onderstaande overzicht zijn de hoofddoelstellingen, de meerjarige doelen en de SMART geformuleerde activiteiten opgenomen die bijdragen aan het realiseren van deze ambities.

Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 45 Ambitie 2: Een veilige en gezonde leefomgeving Ambitie 3: Iedereen doet mee en krijgt dezelfde kansen Ambitie 4: Leefbare dorpen met voldoende woningen Ambitie 5: Ruimte voor ondernemen, leren en ontwikkelen Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Het aantal inwoners met een bijstandsuitkering zo laag mogelijk houden. We begeleiden inwoners actief naar werk, scholing of maatschappelijke participatie. Het aantal inwoners met een bijstandsuitkering blijft in 2027 gelijk aan of lager dan het niveau van 2026. Meer inwoners laten deelnemen aan werk en samenleving. We voeren re-integratie- en participatietrajecten uit en versterken de samenwerking met werkgevers. Meer inwoners nemen deel aan werk, vrijwilligerswerk of andere vormen van maatschappelijke participatie. Financiële problemen en schulden vroegtijdig signaleren. We zetten in op vroegsignalering, preventie en samenwerking met maatschappelijke partners. De gemiddelde schuld bij de start van een schulddienstverleningstraject blijft lager dan het niveau van 2024. Inwoners met een laag inkomen beter ondersteunen. We vergroten de bekendheid van minimaregelingen en ondersteunen inwoners bij aanvragen. Het bereik van minimaregelingen neemt in 2027 toe ten opzichte van 2026. Inwoners zo lang mogelijk zelfstandig laten wonen.

We verstrekken passende Wmo-voorzieningen en versterken de sociale basis en mantelzorgondersteuning. Inwoners ontvangen passende ondersteuning en kunnen langer zelfstandig thuis blijven wonen. Meer ondersteuning dichtbij huis organiseren. We ontwikkelen laagdrempelige voorzieningen en versterken algemene voorzieningen in de dorpen. Meer inwoners maken gebruik van algemene voorzieningen voordat zwaardere zorg noodzakelijk is. Dakloosheid en woononzekerheid verminderen. We voeren het regionale beleidskader dakloosheid uit en werken samen met woningcorporaties en zorgpartners. Meer inwoners beschikken over een stabiele woonplek en ontvangen ondersteuning waar nodig. Een sterke sociale basis in de dorpen behouden. We ondersteunen welzijnsactiviteiten, vrijwilligersinitiatieven en ontmoetingsplaatsen. Meer inwoners ontmoeten elkaar, voelen zich verbonden en kunnen actief deelnemen aan de samenleving. Goede opvang en begeleiding van Oekraïense ontheemden waarborgen. We bieden opvang, begeleiding, taalondersteuning en stimuleren participatie in werk en onderwijs. De opvang verloopt stabiel en bewoners nemen zoveel mogelijk zelfstandig deel aan de samenleving. Statushouders sneller laten deelnemen aan de samenleving. We benutten de doorstroomlocatie Herbranda en ondersteunen inwoners bij inburgering, onderwijs en werk.

Statushouders stromen sneller door vanuit opvanglocaties en starten eerder met participatie en inburgering. Jeugdhulp zoveel mogelijk voorkomen door vroegtijdige ondersteuning. We versterken preventieve voorzieningen zoals GIS, POH-Jeugd, jongerenwerk en Buurtgezinnen. Meer hulpvragen worden vroegtijdig opgepakt waardoor de groei van specialistische jeugdhulp afvlakt. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 46 Toelichting Het sociaal domein raakt direct aan het dagelijks leven van onze inwoners. Wij willen dat inwoners zoveel mogelijk zelfstandig kunnen meedoen in de samenleving en regie houden over hun eigen leven. Wanneer ondersteuning nodig is, bieden wij passende hulp die aansluit bij de mogelijkheden en behoeften van de inwoner. Daarom investeren wij in een sterke sociale basis, vroegsignalering van problemen en ondersteuning dichtbij huis. Door samen te werken met inwoners, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders en onderwijsinstellingen willen we voorkomen dat problemen groter worden en zwaardere ondersteuning noodzakelijk is. Ook zetten wij in op bestaanszekerheid. We ondersteunen inwoners bij het vinden van werk, voorkomen problematische schulden en zorgen ervoor dat inwoners die daarvoor in aanmerking komen gebruik kunnen maken van minimaregelingen.

Hiermee versterken we de financiële zelfredzaamheid van inwoners en vergroten we hun kansen om actief deel te nemen aan de samenleving. Binnen de Wmo richten we ons op het zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen van inwoners. Tegelijkertijd bereiden we ons voor op de toenemende vergrijzing en de groeiende vraag naar ondersteuning. Daarom investeren we in algemene voorzieningen, welzijn en samenwerking tussen wonen, zorg en ondersteuning. Daarnaast blijven opvang en begeleiding van nieuwkomers een belangrijke opgave. We bieden opvang aan Oekraïense ontheemden en ondersteunen statushouders bij hun inburgering, opleiding en deelname aan de arbeidsmarkt. Hiermee bevorderen we een succesvolle integratie en deelname aan de samenleving. Tot slot blijven wij inzetten op preventieve jeugdhulp. Door kinderen, jongeren en gezinnen vroegtijdig te ondersteunen willen we de inzet van specialistische jeugdhulp beperken en ervoor zorgen dat jeugdigen veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien. Ontwikkelingen Participatiewet • Bijstandsuitkeringen De gemeente verstrekt bijstand aan inwoners die (nog) niet zelf in het levensonderhoud kunnen voorzien. Het aantal bijstandsuitkeringen blijft de laatste jaren vrij stabiel op een aantal van om en nabij de 500 staan.

Uiteraard zijn onze inspanningen er op gericht dat dit aantal verder daalt door zoveel mogelijk in te steken op toetreding op de arbeidsmarkt, maar waar dat niet lukt inwoners te helpen om een nuttige tijdsbesteding te creëren. Het doel is om mensen zoveel mogelijk maatschappelijk te laten meedoen. Dit komt de gehele samenleving ten goede. • Participatiewet in balans Per 2026 is in het kader van “Participatiewet in balans” begonnen met het aanpakken van knelpunten in de huidige Participatiewet. Het doel hiervan is het aanbrengen van vereenvoudiging, versterking van de bestaanszekerheid en het meer uitgaan van de menselijke maat en vertrouwen. Hoe zich dit in effecten gaat vertalen is vooralsnog onbekend. • Wet handhaving sociale zekerheid Een andere ontwikkeling is de Wet handhaving sociale zekerheid, die per 2027 ingaat. Hiervan is het doel dat besluiten rondom rechtmatigheid evenrediger worden (met andere woorden: bereik je het doel wat je met het treffen van de maatregel beoogt) en dat meer rekening gehouden wordt met de menselijke maat. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 47 • Re-integratie Inwoners die nu een uitkering ontvangen hebben een grotere afstand tot de arbeidsmarkt, vaak door een combinatie van verschillende problemen. Dit vraagt om een gecombineerde en langduriger inzet van maatwerkvoorzieningen, waardoor de gemiddelde kosten van een traject toenemen.

• Wet van school naar duurzaam werk De wet van school naar duurzaam werk wordt ook ingevoerd vanaf 2026. Deze wet heeft als doel een soepelere overgang te creëren tussen school en werk en bij het behouden van werk. Het gaat hierbij om jongeren met een verhoogd risico op een afstand tot de arbeidsmarkt. • Inburgering en participatie Wij voeren de Wet inburgering 2021 uit in combinatie met re-integratie van statushouders. Deze wet is specifiek gericht op inburgering. Door in de uitvoeringspraktijk inburgeringstrajecten te koppelen aan participatietrajecten, wordt naast het werken aan de Nederlandse taal ook zo snel mogelijk gewerkt aan het in de praktijk brengen van het geleerde. In de praktijk heeft de huidige werkwijze bewezen doeltreffend te zijn. Door inburgeraars zo snel mogelijk te laten starten met een werkleertraject wordt een koppeling gemaakt tussen het leren van de taal en het opdoen van werkervaring. • Oekraïense ontheemden Met de overgang naar een reguliere verblijfsstatus krijgen Oekraïense ontheemden naar verwachting toegang tot de Participatiewet. Hierdoor verschuift een deel van de ondersteuning van gemeentelijke opvang naar reguliere inkomensondersteuning, participatie en re-integratie. Dit vraagt om een goede voorbereiding van gemeentelijke processen en begeleiding van inwoners bij hun overgang naar het bestaande stelsel van voorzieningen.

Wet gemeentelijke schuldhulpverlening • Ondersteuning bij het inkomen en schulddienstverlening Ook de komende jaren blijven we investeren om het maatschappelijk middenveld nog meer te betrekken bij het uitvoeren van het gemeentelijk beleid op het gebied van armoede en schulden. Doelstelling is dat de organisaties onderling en met de gemeentelijke collega’s nog nauwer samenwerken en gezamenlijk input leveren voor de jaarlijkse communicatie agenda op het gebied van armoede en schulden. De verwachting is dat het aantal inwoners dat gebruik maakt van de bijzondere bijstand en minimavoorzieningen gaat toenemen. Naar verwachting geldt dit ook voor het aantal inwoners dat een beroep doet op schulddienstverlening. • Ontwikkelingen PGB Per 1 januari 2026 is in de gemeente een nieuwe verordening Jeugdhulp van kracht. Als gevolg hiervan worden aanvragen voor informeel persoonsgebonden budget (pgb) realistischer beoordeeld. De zelfredzaamheid van de inwoners wordt bevorderd, omdat gekeken naar de eigen kracht van de inwoners en of het gebruikelijke hulp betreft. Dit draagt bij aan een maatschappelijk duurzame uitvoering van de jeugdhulp. Het effect van deze maatregel is een daling in uitgaven aan pgb. • Preventieve jeugdzorg Met de inzet van Buurtgezinnen worden gezinnen die tijdelijk wat hulp kunnen gebruiken vroegtijdig en laagdrempelig geholpen.

Buurtgezinnen zoekt hiervoor vrijwilligers die zich graag voor medebewoners inzetten. De coördinerende taak door Buurtgezinnen is in eerste instantie voor een periode van twee jaar. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 48 Jonge (aanstaande) moeders in kwetsbare situaties die hun eerste kind verwachten kunnen intensief worden ondersteund door speciale verpleegkundigen van de GGD. Het gaat om hulp bij de gezondheid, opvoeding en persoonlijke in de periode tijdens en na de zwangerschap (tot het kind 2 jaar is). Dit werd een aantal jaren uit incidentele middelen bekostigd, maar staat nu terug op de begroting bij jeugd. • Hervormingsagenda Jeugd en Inkoop Specialistische Jeugdhulp We willen zo snel mogelijk de juiste hulp en ondersteuning bieden aan kinderen en gezinnen die hulp nodig hebben. Het beste is om dit in een zo vroeg mogelijk stadium te doen, voordat problemen groot en complex worden. De gemeente wil hier zo veel mogelijk zelf regie op hebben. In de komende jaren wordt, mede door de nieuwe inkoop van Specialistische Jeugdhulp per 1 januari 2028, onderzocht op welke wijze laagdrempelig aanbod kan worden versterkt en door inwoners gevonden kan worden. De inzet van de gebiedsteammedewerker in school (GIS) en de Praktijkondersteuner Huisartsen-Jeugd (POH-Jeugd) zijn hier al goede voorbeelden van.

Met behulp van data-analyse wordt onderzocht wat de effecten hiervan zijn op ingezette specialistische hulp. Ook worden voorbereidingen getroffen om minder complexe jeugdhulp door de eigen teams te begeleiden. Naast het effect op onze inwoners verwachten we dat hiermee (op termijn) de uitgaven aan jeugdhulp dalen op specifieke onderdelen. Via Sociaal Domein Fryslân (SDF) en de Vereniging Nederlands Gemeenten (VNG) wordt bij het rijk aangedrongen op reële financiering van de jeugdzorgtaken. • Zorg en onderwijs Kinderen en jongeren met complexe (gedrags- of ontwikkelings)problemen die niet volledig naar een reguliere of speciale school kunnen, hebben baat bij een omgeving waar zorg onderdeel uitmaakt van het onderwijs. Kinderen uit onze gemeente gaan hiervoor naar specifieke scholen in Dokkum en Kollum. De ontwikkeling van dit concept is een samenwerking door de scholen en o.a. gemeente Noardeast-Fryslân. De financiering van het zorgdeel dient sinds 2026 door de gemeente voor de eigen jeugdigen te worden bijgedragen. Wij worden daarom nauwer betrokken bij de voortgang en stappen die worden gezet naar inclusief onderwijs in 2035. • WMO De (her)invoering van het inkomensafhankelijke abonnementstarief is uitgesteld tot 2028. Daarnaast is gestart met de nieuwe inkoop van Wmo-maatwerkvoorzieningen: huishoudelijke ondersteuning en individuele-en groepsbegeleiding.

De beoogde invoeringsdatum hiervan is 1 januari 2028. De komende jaren staan in het teken van ontwikkelingen zoals de dubbele vergrijzing. Dit leidt tot een toenemende ondersteuningsvraag, terwijl tegelijkertijd de arbeidsmarkt krap blijft. Deze ontwikkelingen vragen om een integrale aanpak op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Om ook in de toekomst de toegankelijkheid van de Wmo voor (kwetsbare) inwoners te waarborgen, werken wij samen met zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, woningcorporaties en andere betrokken partijen aan een doorlopende uitvoeringsagenda. • Nieuwkomers De opvang van vluchtelingen, ontheemden en statushouders blijft de komende jaren een belangrijk vraagstuk. Tegelijkertijd staat het maatschappelijk draagvlak voor opvang onder druk. De beschikbaarheid van woningen, de druk op voorzieningen en zorgen van inwoners vragen om blijvende aandacht voor communicatie, participatie en leefbaarheid rondom opvanglocaties. Het creëren en behouden van draagvlak vraagt om een zorgvuldige afweging van belangen en een goede samenwerking met inwoners en samenwerkingspartners. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 49 Opvang Oekrainers Voor de opvang van Oekraïense ontheemden heeft Achtkarspelen een inspanningsverplichting voor 186 personen (Friese norm). Hiervoor zijn veertien opvanglocaties beschikbaar.

Sinds 2022 worden de kosten volledig vergoed via een normbedrag per beschikbaar bed per dag. Dit leidt jaarlijks tot een positief financieel resultaat, naar verwachting ook in 2026. Vanaf 2027 wijzigt de bekostigingssystematiek. Direct aan de opvang toe te rekenen kosten worden dan nog steeds volledig door het Rijk vergoed. Voor indirecte kosten ontvangen gemeenten een normvergoeding van €11 per beschikbaar bed per dag. Daarnaast werkt het Rijk aan een overgang van tijdelijke opvang naar een situatie waarin Oekraïense ontheemden gebruik gaan maken van reguliere voorzieningen en huisvesting. Hoewel de landelijke kaders nog in ontwikkeling zijn, vraagt deze ontwikkeling om tijdige voorbereiding binnen de gemeentelijke organisatie en om afstemming tussen verschillende beleidsterreinen. Doorstroomlocatie Herbranda Sinds 2023 is de tijdelijke huisvesting van statushouders in het voormalig zorgpand Herbranda in Buitenpost structureel in de begroting opgenomen. De afgelopen jaren is de exploitatie positief afgesloten. Sinds juli 2026 wordt gebruikgemaakt van de rijksregeling voor Doorstroomlocaties Statushouders (DSL). Ook binnen de kaders van deze regeling wordt voor 2027 een positief exploitatieresultaat verwacht. Hoewel de landelijke regelgeving en financiering in beweging blijven, biedt de huidige opzet voldoende basis voor een financieel gezonde voortzetting van het project.

Wat mag het kosten Zie tabel op de volgende pagina’s. Begroting 2027-2030 Programma Sociaal domein | Realisatie | Begroting | Meerjarenperspectief Taakveld | 2025 | 2026 | 2027 | Verschil | 2028 | 2029 | 2030 TV 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | L | 1.650 | 1.703 | 1.561 | 142 | 1.505 | 1.505 | 1.505 TV 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | B | 1.185 | 471 | 204 | - 267 | 204 | 204 | 204 Totaal Samenkracht en | - 466 | - 1.231 | - 1.357 | - 126 | - 1.301 | - 1.301 | - 1.301 burgerparticipatie TV 6.2 | Wijkteams | L | 2.244 | 2.381 | 2.822 | - 441 | 2.822 | 2.822 | 2.822 TV 6.2 | Wijkteams | B | 5 | - | - | - | - | - | - Totaal Wijkteams | - 2.238 | - 2.381 | - 2.822 | - 441 | - 2.822 | - 2.822 | - 2.822 TV 6.3 | Inkomensregelingen | L | 14.577 | 14.070 | 14.288 | - 218 | 14.288 | 14.288 | 14.288 TV 6.3 | Inkomensregelingen | B | 12.492 | 11.849 | 11.772 | - 77 | 11.772 | 11.772 | 11.772 Totaal Inkomensregelingen | - 2.085 | - 2.220 | - 2.516 | - 295 | - 2.516 | - 2.516 | - 2.516 TV 6.4 | WSW en beschut werk | L | 6.023 | 5.939 | 6.140 | - 201 | 6.100 | 6.029 | 5.993 TV 6.4 | WSW en beschut werk | B | - | - | - | - | - | - | - Totaal WSW en beschut werk | - 6.023 | - 5.939 | - 6.140 | - 201 | - 6.100 | - 6.029 | - 5.993 TV 6.5 | Arbeidsparticipatie | L | 2.182 | 2.159 | 2.186 | - 27 | 2.186 | 2.186 | 2.186 TV 6.5 | Arbeidsparticipatie | B | 304 | 201 | 181 | - 20 |

181 | 181 | 181 Totaal Arbeidsparticipatie | - 1.879 | - 1.958 | - 2.005 | - 47 | - 2.005 | - 2.005 | - 2.005 TV 6.6 | Maatwerkvoorzieningen (WMO) | L | 1.678 | 1.793 | 1.885 | - 92 | 1.885 | 1.885 | 1.885 TV 6.6 | Maatwerkvoorzieningen (WMO) | B | 102 | 39 | 51 | 12 | 51 | 51 | 51 Totaal Maatwerkvoorzieningen (WMO) | - 1.576 | - 1.754 | - 1.834 | - 81 | - 1.834 | - 1.834 | - 1.834 TV 6.71 | Maatwerkdienstverlening 18+ | L | 174 | 481 | 206 | 276 | 206 | 206 | 206 TV 6.71 | Maatwerkdienstverlening 18+ | B | - | - | - | - | - | - | - Gemeente Achtkarspelen | 50 Begroting 2027-2030 Totaal Maatwerkdienstverlening 18+ | - 174 | - 481 | - 206 | 276 | - 206 | - 206 | - 206 TV | Hulp bij het huishouden (WMO) | L | 4.836 | 4.945 | 5.488 | - 543 | 5.461 | 5.461 | 5.461 6.71A TV | Hulp bij het huishouden (WMO) | B | 290 | 222 | 300 | 78 | 300 | 300 | 300 6.71A Totaal Hulp bij het huishouden (WMO) | - 4.545 | - 4.723 | - 5.188 | - 465 | - 5.161 | - 5.161 | - 5.161 TV | Begeleiding (WMO) | L | 2.907 | 2.681 | 3.297 | - 616 | 3.279 | 3.279 | 3.279 6.71B TV | Begeleiding (WMO) | B | 1 | - | - | - | - | - | - 6.71B Totaal Begeleiding (WMO) | - 2.906 | - 2.681 | - 3.297 | - 616 | - 3.279 | - 3.279 | - 3.279 TV | Dagbesteding (WMO) | L | 2.561 | 2.804 | 2.872 | - 68 | 2.827 | 2.827 | 2.827 6.71C TV | Dagbesteding (WMO) | B | 2 | - | - | - | - | - | - 6.71C Totaal Dagbesteding (WMO) | - 2.559 |

- 2.804 | - 2.872 | - 68 | - 2.827 | - 2.827 | - 2.827 TV 6.72 | Maatwerkdienstverlening 18- | L | 510 | 354 | 394 | - 39 | 392 | 392 | 392 TV 6.72 | Maatwerkdienstverlening 18- | B | - | - | - | - | - | - | - Totaal Maatwerkdienstverlening 18- | - 510 | - 354 | - 394 | - 39 | - 392 | - 392 | - 392 TV | Jeugdhulp begeleiding | L | - | - | - | - | - | - | - 6.72A TV | Jeugdhulp begeleiding | B | - | - | - | - | - | - | - 6.72A Totaal Jeugdhulp begeleiding | - | - | - | - | - | - | - TV | Jeugdhulp behandeling | L | - | - | - | - | - | - | - 6.72B TV | Jeugdhulp behandeling | B | - | - | - | - | - | - | - 6.72B Totaal Jeugdhulp behandeling | - | - | - | - | - | - | - TV | Jeugdhulp dagbesteding | L | - | - | - | - | - | - | - 6.72C Gemeente Achtkarspelen | 51 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 52 TV 6.72C Jeugdhulp dagbesteding B - - - - - - - Totaal Jeugdhulp dagbesteding - - - - - - - TV 6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig L 297 10 323 - 313 323 323 323 TV 6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig B - - - - - - - Totaal Jeugdhulp zonder verblijf overig - 297 - 10 - 323 - 313 - 323 - 323 - 323 TV 6.73A Pleegzorg L - - - - - - - TV 6.73A Pleegzorg B - - - - - - - Totaal Pleegzorg - - - - - - - TV 6.73B Gezinsgericht L - - - - - - - TV 6.73B Gezinsgericht B - - - - - - - Totaal Gezinsgericht - - - - - - - TV 6.73C Jeugdhulp met verblijf overig L - - - - - - - TV 6.73C

Jeugdhulp met verblijf overig B - - - - - - - Totaal Jeugdhulp met verblijf overig - - - - - - - TV 6.74A Jeugdhulp behandel. GGZ zonder verblijf L - - - - - - - TV 6.74A Jeugdhulp behandel. GGZ zonder verblijf B - - - - - - - Totaal Jeugdhulp behandel. GGZ zonder verblijf - - - - - - - TV 6.74B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf L - - - - - - - TV 6.74B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf B - - - - - - - Totaal Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ- verblijf - - - - - - - Begroting 2027-2030 TV | Gesloten plaatsing | L | - | - | - | - | - | - | - 6.74C TV | Gesloten plaatsing | B | - | - | - | - | - | - | - 6.74C Totaal Gesloten plaatsing | - | - | - | - | - | - | - TV | Jeugdhulp ambulant lokaal | L | 933 | - | 933 | - 933 | 980 | 980 | 980 6.751 TV | Jeugdhulp ambulant lokaal | B | - | - | - | - | - | - | - 6.751 Totaal Jeugdhulp ambulant lokaal | - 933 | - | - 933 | - 933 | - 980 | - 980 | - 980 TV | Jeugdhulp ambulant regionaal | L | 7.394 | 7.023 | 7.406 | - 383 | 7.377 | 7.377 | 7.377 6.752 TV | Jeugdhulp ambulant regionaal | B | - | - | - | - | - | - | - 6.752 Totaal Jeugdhulp ambulant regionaal | - 7.394 | - 7.023 | - 7.406 | - 383 | - 7.377 | - 7.377 | - 7.377 TV | Jeugdhulp met verblijf lokaal | L | 68 | - | 68 | - 68 | 67 | 67 | 67 6.761 TV | Jeugdhulp met verblijf lokaal | B | - | - | - | - | - | - | - 6.761 Totaal Jeugdhulp met verblijf lokaal | - 68 | - | - 68 | - 68 | - 67 | -

67 | - 67 TV | Jeugdhulp met verblijf regionaal | L | 2.771 | 3.256 | 2.787 | 469 | 2.758 | 2.758 | 2.758 6.762 TV | Jeugdhulp met verblijf regionaal | B | - | - | - | - | - | - | - 6.762 Totaal Jeugdhulp met verblijf regionaal | - 2.771 | - 3.256 | - 2.787 | 469 | - 2.758 | - 2.758 | - 2.758 TV | Jeugdhulp met verblijf landelijk | L | 253 | 187 | 281 | - 94 | 280 | 280 | 280 6.763 TV | Jeugdhulp met verblijf landelijk | B | - | - | - | - | - | - | - 6.763 Totaal Jeugdhulp met verblijf landelijk | - 253 | - 187 | - 281 | - 94 | - 280 | - 280 | - 280 TV 6.81 | Geëscaleerde zorg 18+ | L | - 103 | 107 | - | 107 | - | - | - TV 6.81 | Geëscaleerde zorg 18+ | B | 473 | 363 | 580 | 217 | 580 | 580 | 580 Totaal Geëscaleerde zorg 18+ | 576 | 256 | 580 | 324 | 580 | 580 | 580 Gemeente Achtkarspelen | 53 Begroting 2027-2030 TV | Beschermd wonen (WMO) | L | - | - | - | - | - | - | - 6.81A TV | Beschermd wonen (WMO) | B | - | - | - | - | - | - | - 6.81A Totaal Beschermd wonen (WMO) | - | - | - | - | - | - | - TV | Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) | L | 52 | 75 | 64 | 11 | 57 | 57 | 57 6.81B TV | Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) | B | - | - | - | - | - | - | - 6.81B Totaal Maatschappelijke- en | - 52 | - 75 | - 64 | 11 | - 57 | - 57 | - 57 vrouwenopvang (WMO) TV 6.82 | Geëscaleerde zorg 18- | L | - | - | - | - | - | - | - TV 6.82 | Geëscaleerde zorg 18- | B | - | - | - | - |

- | - | - Totaal Geëscaleerde zorg 18- | - | - | - | - | - | - | - TV | Jeugdbescherming | L | 1.002 | 559 | 1.028 | - 470 | 1.024 | 1.024 | 1.024 6.821 TV | Jeugdbescherming | B | - | - | - | - | - | - | - 6.821 Totaal Jeugdbescherming | - 1.002 | - 559 | - 1.028 | - 470 | - 1.024 | - 1.024 | - 1.024 TV | Jeugdreclassering | L | 99 | 68 | 103 | - 35 | 103 | 103 | 103 6.822 TV | Jeugdreclassering | B | - | - | - | - | - | - | - 6.822 Totaal Jeugdreclassering | - 99 | - 68 | - 103 | - 35 | - 103 | - 103 | - 103 TV 6.91 | Coordinatie en Beleid WMO | L | - | - | - | - | - | - | - TV 6.91 | Coordinatie en Beleid WMO | B | - | - | - | - | - | - | - Totaal Coordinatie en Beleid WMO | - | - | - | - | - | - | - Totaal Sociaal domein | - 37.255 | - 37.448 | - 41.043 | - 3.595 | - 40.833 | - 40.762 | - 40.725 Gemeente Achtkarspelen | 54 Begroting 2027-2030 Verklaring verschillen In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen aangegeven tussen 2026 en 2027. De ondergrens is € 50.000. De grootste verschillen worden onder de tabel toegelicht. (V = voordeel, N = nadeel.

Bedragen x €1.000) Verklaring verschillen Actualisatie en indexatie WMO | 565 N Personeelskosten WMO | 305 N Actualisatie en indexatie Jeugd | 1.114 N Actualisatie baten SPUK | 385 N Doeluitkering bijstand | 744 N Actualisatie SPUK Wet inburgering | 117 N Totaal | 3.595 N Actualisatie en indexatie WMO: Dit een bijstelling in de uitgaven en autonome ontwikkelingen. Personeelskosten WMO: dit betreffen CAO ontwikkelingen. Actualisatie en indexatie Jeugd: Dit een bijstelling in de uitgaven en autonome ontwikkelingen. Actualisatie baten SPUK: Dit is een bijstelling in de ontvangsten die we krijgen vanuit de Specifieke Uitkeringen. Doeluitkering bijstand: dit zijn extra uitgaven voor de inflatiecorrectie voor onze bijstandsgerechtigden. Actualisatie SPUK Wet inburgering: in 2027 ontvangen we minder inkomsten vanuit de SPUK Wet inburgering.

Indicatoren Indicator | Achtkarspelen | Fryslân | Prognose Banen - aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd | 558,5 | 819,9 | NNB 15-64 jaar Jongeren met een delict voor de rechter - % 12 | 1 | 1 | NNB t/m 21 jarigen Kinderen in uitkeringsgezin - % kinderen tot 18 | 4 | 6 | NNB jaar Netto arbeidsparticipatie - % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de | 72,8 | 72,0 | NNB beroepsbevolking Werkloze jongeren - % 16 t/m 22 jarigen | 2 | 2 | NNB Personen met een bijstandsuitkering - aantal per | 234 | 294,3 | NNB 1.000 inwoners Lopende reïntegratievoorzieningen - aantal per | 384,6 | 314,1 | NNB 10.000 inwoners van 15-64 jaar Jongeren met jeugdhulp - % van alle jongeren tot | 12,9 | 14,0 | NNB 18 jaar Jongeren met jeugdbescherming - % van alle | 1,3 | 1,3 | NNB jongeren tot 18 jaar Jongeren met jeugdreclassering - % van alle | 0,2 | 0,4 | NNB jongeren van 12 tot 23 jaar Cliënten met een maatwerkarrangement WMO - | 700 | 782 | NNB aantal per 10.000 inwoners De prognose geeft aan of de ontwikkeling ten opzichte van vorig jaar voor Achtkarspelen positief (●), stabiel (●) of negatief (●) is. Gemeente Achtkarspelen | 55 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 56 Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma.

Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen. Gemeenschappelijke regeling • Sociale Werkvoorziening Fryslân Gemeenschappelijke regeling (licht) • Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân Stichting / Vereniging • Stichting MOA Daarnaast kennen we nog overige samenwerkingsvormen, zoals de centrumregeling. Deze vorm kent geen eigen rechtspersoonlijkheid en is geen verbonden partij conform de definitie van het BBV. Maar gelet op het belang van samenwerkingsverbanden kiezen we ervoor om deze, voor zover van toepassing, wel te presenteren. Centrumregeling • Sociaal Domein Fryslân Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 57 7. Volksgezondheid en milieu Portefeuillehouder De portefeuillehouder van dit programma is Tjibbe Brinkman en Klaas Sietse van der Wal. Global Goals • 3, Goede sûnens • 7, Betelbere en duorsume enerzjy • 9, Yndustry, ynnovaasje en ynfrastruktuer • 10, Minder ûngelikens • 11, Duorsume stêden en mienskippen • 12, Ferantwurde konsumpsje en produksje Inleiding Een gezonde en veilige leefomgeving vormt de basis voor het welzijn van onze inwoners.

Binnen het programma Volksgezondheid en Milieu zetten we ons in voor het bevorderen van de gezondheid, het voorkomen van gezondheidsproblemen en het beschermen van de kwaliteit van onze leefomgeving. Daarbij zetten we niet alleen in op gezondheid en preventie, maar ook op een schone, veilige en duurzame leefomgeving. Een goed milieu, aandacht voor klimaat en duurzaamheid en een gezonde fysieke leefomgeving dragen immers direct bij aan de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Door te investeren in preventie, gelijke gezondheidskansen, gezondheidsbevordering en milieukwaliteit voorkomen we waar mogelijk gezondheidsproblemen en zwaardere zorg- en ondersteuningsvragen. Samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en zorgpartners werken we aan het versterken van welzijn, leefbaarheid en zelfredzaamheid in onze dorpen. Daarmee werken we aan een duurzame en inclusieve samenleving. Met dit programma dragen we bij aan een gemeente waarin inwoners gezond kunnen opgroeien, wonen en leven, nu en in de toekomst. In onderstaand overzicht komen de hoofddoelstellingen, de doelen (meerjarig) en de SMART geformuleerde activiteiten die daarvoor zullen worden gedaan.

Ambitie 2: Een veilige en gezonde leefomgeving Ambitie 3: Iedereen doet mee en krijgt dezelfde kansen Ambitie 6: Een bereikbaar en toekomstbestendig Achtkarspelen Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Inwoners zijn vitaal, gezond en veerkrachtig. We voeren programma's uit op het gebied van gezondheid, preventie, mentale gezondheid en een gezonde leefstijl. Meer inwoners nemen deel aan preventieve activiteiten en ervaren een gezonde leefstijl. De samenwerking tussen zorg, welzijn en het sociaal domein versterken. We stellen een werkagenda op voor het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en voeren deze uit. In 2027 is een werkagenda vastgesteld en worden de eerste maatregelen uitgevoerd. Hierdoor

Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 58 ontvangen inwoners eerder passende ondersteuning. Een actueel gezondheidsbeleid voor de komende jaren ontwikkelen. We evalueren de huidige gezondheidsnota en stellen een nieuwe nota volksgezondheid op. De nieuwe gezondheidsnota wordt uiterlijk eind 2027 vastgesteld door de gemeenteraad. Een integrale aanpak voor duurzaamheid ontwikkelen. We stellen een integraal programmaplan duurzaamheid op met doelstellingen en maatregelen voor de periode 2027-2031. Het programmaplan duurzaamheid wordt in 2027 vastgesteld en vormt het kader voor de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid. De energietransitie versnellen. We stellen een warmteprogramma vast, voeren isolatiemaatregelen uit, versterken het energieloket en stellen een soortenmanagementplan op. Meer woningen worden geïsoleerd, inwoners worden ondersteund bij energiebesparing en het warmteprogramma wordt vastgesteld. Circulair werken en ondernemen stimuleren. We ontwikkelen een aanpak circulaire economie en stimuleren circulair bouwen, inkopen en organiseren van evenementen. In 2027 ligt een uitvoeringsaanpak circulaire economie klaar voor verdere uitvoering. Duurzame mobiliteit bevorderen. We stellen laadbeleid vast, maken een plaatsingsplan voor laadpalen en bereiden uitbreiding van de laadinfrastructuur voor.

Het laadbeleid en plaatsingsplan zijn vastgesteld en vormen de basis voor verdere uitbreiding van laadvoorzieningen. Biodiversiteit en klimaatadaptatie versterken. We brengen kansen voor vergroening in beeld en werken aan een uitvoeringsaanpak voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. In 2027 ligt een meerjarige aanpak voor biodiversiteit en klimaatadaptatie gereed. Verduurzaming van de gemeentelijke organisatie bevorderen. We voeren een nulmeting uit van het energieverbruik, behouden het Fairtrade- certificaat en werken verduurzamingsmaatregelen uit. Voor minimaal vijf interne thema's zijn verduurzamingsmaatregelen uitgewerkt en opgenomen in de bedrijfsvoering. Riool- en afvalvoorzieningen toekomstbestendig houden. We voeren het Gemeentelijk Rioleringsplan uit en zorgen voor doelmatig afvalbeheer. Inwoners beschikken over betrouwbare voorzieningen voor afvalverwerking en waterbeheer tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Toelichting Een gezonde leefomgeving vormt de basis voor het welzijn van onze inwoners. Daarom zetten wij in op gezondheid, preventie en een sterke sociale basis. Samen met zorg- en welzijnspartners werken wij aan een gemeente waarin inwoners gezond kunnen opgroeien, wonen en ouder worden.

Door problemen vroegtijdig te signaleren en ondersteuning dichtbij huis te organiseren, willen wij gezondheidsverschillen verkleinen en de vraag naar zwaardere zorg beperken. In 2027 werken wij verder aan de uitvoering van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Dit akkoord richt zich op preventie, mentale gezondheid, gezond ouder worden en het versterken van de samenwerking tussen zorg, welzijn en Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 59 gemeenten. Daarnaast stellen wij een nieuwe gezondheidsnota op, waarin de ambities en maatregelen voor de komende jaren worden vastgelegd. Ook duurzaamheid speelt een belangrijke rol binnen dit programma. In 2027 stellen wij een integraal programmaplan duurzaamheid op. Hierin brengen wij de opgaven op het gebied van energietransitie, circulariteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit en duurzame bedrijfsvoering samen. Hiermee geven wij richting aan een duurzame ontwikkeling van Achtkarspelen in de periode 2027-2031. Daarnaast zetten wij stappen in de energietransitie. We ondersteunen inwoners bij het verduurzamen van hun woning, versterken het energieloket en werken aan een warmteprogramma voor de gemeente. Ook bereiden wij ons voor op toekomstige ontwikkelingen op het gebied van energie-opwekking, netcongestie en klimaatadaptatie.

Tot slot blijven wij investeren in een schone, veilige en klimaatbestendige leefomgeving. Via het rioolbeheer, afvalbeleid, biodiversiteitsmaatregelen en vergroening van de openbare ruimte dragen wij bij aan een prettig woon- en leefklimaat voor huidige en toekomstige generaties. Ontwikkelingen Ontwikkelingen Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) De komende jaren werken gemeenten verder aan de implementatie en uitvoering van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord. De focus ligt op preventie, een sterke sociale basis en een betere samenwerking tussen zorg, welzijn en het sociaal domein, zodat inwoners eerder passende ondersteuning krijgen en zwaardere zorg zoveel mogelijk wordt voorkomen. Daarnaast worden middelen uit eerdere programma’s zoals Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg en de FrIZA grotendeels vanaf 2030 structureel gemaakt, waardoor de lokale inzet op gezondheid en preventie beter kan worden geborgd. Energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie Verschillende ontwikkelingen kunnen gevolgen hebben voor de gemeentelijke begroting. De invoering van nieuwe wetgeving voor de warmtetransitie zorgt voor extra werkzaamheden op het gebied van planning, participatie en uitvoering.

Ook de aanpak van netcongestie, de ontwikkeling van energiehubs en de uitwerking van de Provinciale Omgevingsvisie Fryslân vragen extra inzet van medewerkers en mogelijk aanvullende investeringen. Daarnaast neemt de aandacht voor circulariteit toe. Dit kan leiden tot extra werkzaamheden rond circulair inkopen, grondstoffenbeleid en het stimuleren van hergebruik en afvalreductie. Ook klimaatadaptatie vraagt blijvende inzet voor maatregelen tegen wateroverlast, droogte, hitte en de gevolgen van klimaatverandering in de leefomgeving. Verder vraagt de uitvoering van het Soortenmanagementplan (SMP) na inwerkingtreding om structurele ambtelijke capaciteit voor onder meer beheer, monitoring, vergunningverlening en communicatie. Hoewel er kansen zijn om gebruik te maken van rijks- en provinciale subsidies, kunnen de uitvoeringskosten en de druk op de beschikbare capaciteit de komende jaren toenemen. Wat mag het kosten Zie de tabel op de volgende pagina.

Begroting 2027-2030 Programma Volksgezondheid en milieu | Realisatie | Begroting | Meerjarenperspectief Taakveld | 2025 | 2026 | 2027 | Verschil | 2028 | 2029 | 2030 TV 7.1 | Volksgezondheid | L | 1.711 | 1.775 | 1.658 | 117 | 1.739 | 1.808 | 1.866 TV 7.1 | Volksgezondheid | B | 224 | 161 | - | - 161 | - | - | - Totaal Volksgezondheid | - 1.487 | - 1.614 | - 1.658 | - 44 | - 1.739 | - 1.808 | - 1.866 TV 7.2 | Riolering | L | 1.967 | 2.317 | 2.493 | - 176 | 2.469 | 2.492 | 2.399 TV 7.2 | Riolering | B | 2.957 | 3.120 | 3.184 | 63 | 3.237 | 3.234 | 3.052 Totaal Riolering | 990 | 803 | 691 | - 113 | 769 | 742 | 653 TV 7.3 | Afval | L | 3.442 | 3.703 | 3.714 | - 11 | 3.703 | 3.701 | 3.700 TV 7.3 | Afval | B | 4.494 | 4.975 | 4.975 | - | 4.961 | 4.958 | 4.957 Totaal Afval | 1.052 | 1.273 | 1.261 | - 11 | 1.258 | 1.257 | 1.257 TV 7.4 | Milieubeheer | L | 3.064 | 3.665 | 2.933 | 732 | 1.996 | 2.030 | 2.058 TV 7.4 | Milieubeheer | B | 1.144 | 1.910 | 535 | - 1.375 | 10 | 10 | - Totaal Milieubeheer | - 1.920 | - 1.755 | - 2.398 | - 643 | - 1.986 | - 2.019 | - 2.058 TV 7.5 | Begraafplaatsen en crematoria | L | - | - | - | - | - | - | - TV 7.5 | Begraafplaatsen en crematoria | B | - | - | - | - | - | - | - Totaal Begraafplaatsen en crematoria | - | - | - | - | - | - | - Totaal Volksgezondheid en milieu | - 1.365 | - 1.293 | - 2.104 | - 810 | - 1.698 | - 1.828 | - 2.014 Gemeente

Achtkarspelen | 60 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 61 Verklaring verschillen In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen aangegeven tussen 2026 en 2027. De ondergrens is € 50.000. De grootste verschillen worden onder de tabel toegelicht. (V = voordeel, N = nadeel. Bedragen x €1.000) Verklaring verschillen CDOKE-middelen 525 V CDOKE-middelen 965 N Bijstelling bijdrage FUMO 138 N Actualisatie Soortenmanagementplan 111 N Actualisatie personeelsbegroting 65 N Overige mutaties per saldo 56 N Totaal 810 N CDOKE-middelen: In 2026 eindigde de baten en lasten via een Specifieke Uitkering. Bijstelling bijdrage FUMO: in de begroting van de FUMO is een hogere bijdrage voor onze gemeente opgenomen. Actualisatie Soortenmanagementplan: in 2027 wordt het Soortenmanagementplan uitgevoerd. Indicatoren Indicator Achtkarspelen Fryslân Prognose Omvang huishoudelijk restafval - kg per inwoner 209 171 NNB Hernieuwbare elektriciteit - percentage 35,9 x NNB De prognose geeft aan of de ontwikkeling ten opzichte van vorig jaar voor Achtkarspelen positief (●), stabiel (●) of negatief (●) is. Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft.

Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen. Gemeenschappelijke regeling • FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) Vennootschap / Coöperatie • Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin) • N.V. Fryslân Miljeu (handelsnaam Omrin) Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 62 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing Portefeuillehouder De portefeuillehouder van dit programma is Pieter Atsma Global Goals • 1, Gjin earmoede • 10, Minder ûngelikens • 11, Duorsume stêden en mienskippen Inleiding Dit programma gaat over volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing. Volkshuisvesting gaat over het zorgen dat inwoners toegang hebben tot een passende, betaalbare en kwalitatief goede woning in een prettige leefomgeving. De fysieke leefomgeving staat voortdurend onder druk door maatschappelijke ontwikkelingen zoals woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling en economische groei. Binnen het beleidsveld Ruimtelijke Ordening werken wij aan de uitdaging om deze opgaven zorgvuldig af te wegen en te vertalen naar een evenwichtige inrichting van onze gemeente, waarbij ruimte wordt geboden aan ontwikkelingen en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving van de gemeente wordt behouden en waar mogelijk deze te versterken.

In het overzicht op de volgende bladzijde komen de hoofddoelstellingen, de doelen (meerjarig) en de SMART geformuleerde activiteiten die daarvoor zullen worden gedaan.

Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 63 Ambitie 4: Leefbare dorpen met voldoende woningen Ambitie 6: Een bereikbaar en toekomstbestendig Achtkarspelen Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Voldoende betaalbare en passende woningen voor inwoners van Achtkarspelen. We geven uitvoering aan de Woondeal en werken samen met woningcorporaties, ontwikkelaars en andere partners aan woningbouwprojecten. We realiseren de woningbouwopgave uit de Woondeal en houden de woningvoorraad in balans met de behoefte van inwoners. Meer betaalbare woningen beschikbaar maken voor starters, gezinnen en ouderen. We sturen op een woningbouwprogramma waarvan ten minste twee derde bestaat uit betaalbare woningen. Het aandeel betaalbare woningen in nieuwe woningbouwprojecten bedraagt minimaal 66%. Leefbare dorpen behouden en versterken. We realiseren woningbouw in zowel grotere kernen als kleinere dorpen, passend bij de lokale behoefte. Meer inwoners kunnen in hun eigen dorp blijven wonen en de leefbaarheid van de dorpen blijft behouden. Ouderen langer zelfstandig laten wonen. We stimuleren passende woonvormen en werken samen met woningcorporaties aan geschikte woningen voor ouderen. Meer ouderen kunnen zelfstandig blijven wonen in een woning die past bij hun levensfase. Voldoende huisvesting bieden aan kwetsbare doelgroepen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://achtkarspelen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/80b06cfa-3453-403f-9a6c-e8a3f43ee7f3?agendaItemId=1aa80a01-4342-4a04-9884-12bb01d961f9