09 - Bijlage 1 - Programmabegroting Achtkarspelen 2027-2030 (gewijzigd)
Tekst van het document
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 2 INHOUDSOPGAVE 1 BEGROTING IN BEELD .........................................................................................4 1.1 Inleiding ......................................................................................................4 1.2 Achtkarspelen in vogelvlucht ..........................................................................5 1.3 Algemene ontwikkelingen ..............................................................................5 1.4 Uitgangspunten begroting 2027-2030 ..............................................................5 1.5 Begroting 2027 in één oogopslag ....................................................................6 1.6 Opbouw meerjarenraming 2027-2030 .............................................................8 1.7 Visie en ambities Achtkarspelen ....................................................................10 1.8 Leeswijzer ..................................................................................................11 2 BELEIDSBEGROTING .........................................................................................12 2.1 Programma's ..............................................................................................13 0. Bestuur en ondersteuning ...........................................................................13 1.
Veiligheid .................................................................................................19 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ...................................................................23 3. Economie .................................................................................................28 4. Onderwijs .................................................................................................34 5. Sport, cultuur en recreatie ..........................................................................39 6. Sociaal domein ..........................................................................................44 7. Volksgezondheid en milieu ..........................................................................57 8.
Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing .............................................62 Overhead .....................................................................................................68 2.2 Paragrafen .................................................................................................72 2.2.1 Lokale heffingen ....................................................................................72 2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................81 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................95 2.2.4 Financiering ..........................................................................................97 2.2.5 Bedrijfsvoering ....................................................................................100 2.2.6 Verbonden partijen ..............................................................................102 2.2.7 Grondbeleid ........................................................................................124 2.2.8 Wet open overheid ..............................................................................126 3 FINANCIËLE BEGROTING .................................................................................127 3.1 Overzicht baten en lasten ...........................................................................128 3.1.1
Meerjarenbegroting .............................................................................128 3.1.2 Toelichting ..........................................................................................131 3.2 Overzicht incidentele baten en lasten per programma ....................................133 3.3 Overzicht reserves en voorzieningen ............................................................136 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 3 3.4 Uiteenzetting financiële positie ....................................................................140 3.4.1 EMU-saldo ..........................................................................................140 3.4.2 Investeringen .....................................................................................141 3.4.4 Meerjarenbalans ..................................................................................142 3.4.3 Financiering ........................................................................................144 4 BIJLAGEN ......................................................................................................143 Bijlage 1 - Baten en lasten per taakveld .............................................................145 Bijlage 2 - Subsidieoverzicht ............................................................................149 Bijlage 3 - Investeringsplan
..............................................................................150 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 4 1 BEGROTING IN BEELD 1.1 Inleiding Voor u ligt onze programmabegroting 2027-2030. Een begroting die laat zien dat wij als gemeente financieel gezond zijn, koers houden en tegelijkertijd blijven investeren in de toekomst van onze inwoners en dorpen. De afgelopen jaren hebben we met elkaar gebouwd aan een sterke financiële basis. Dankzij een solide reservepositie zijn we in staat om ook in een periode van onzekerheid onze verantwoordelijkheid te nemen en noodzakelijke investeringen mogelijk te maken. Tegelijkertijd blijft het een uitdaging om onze begroting structureel sluitend te houden. Gemeenten staan voor grote maatschappelijke opgaven, terwijl de financiële vooruitzichten vanuit het Rijk onzeker blijven en op langere termijn onder druk staan. Juist daarom is het belangrijk om verstandig om te gaan met onze middelen en duidelijke keuzes te maken. Daarbij realiseren wij ons dat een aantal ambities uit het nieuwe bestuursakkoord en toekomstige investeringsopgaven nog nadere uitwerking vragen en daarom nog niet volledig financieel in deze begroting zijn verwerkt.
In de komende jaren zullen we als college van Burgemeester en Wethouders uitgaven en investeringen zorgvuldig moeten blijven afwegen om financieel gezond te blijven en ruimte te houden voor toekomstige ontwikkelingen. Met deze begroting zetten we de ambities voort die bijdragen aan een aantrekkelijk, leefbaar en toekomstbestendig Achtkarspelen. We investeren in de kwaliteit van onze leefomgeving, in de ondersteuning van inwoners die dat nodig hebben, in onderwijs, woningbouw, bereikbaarheid en een sterke lokale economie. Daarbij blijven we oog houden voor wat inwoners belangrijk vinden: een gemeente die dichtbij staat, luistert en doet wat nodig is. Tegelijkertijd realiseren wij ons dat niet alles vanzelfsprekend is en dat toekomstige keuzes mede afhankelijk zullen zijn van de financiële ruimte die beschikbaar blijft. Dit geldt ook voor belangrijke investeringsvraagstukken die de komende jaren op ons afkomen, waaronder de verdere uitwerking van het Integraal Huisvestingsplan. Ook voor onze organisatie markeert deze begroting een belangrijke fase. Na de ontvlechting krijgt onze ambtelijke organisatie steeds meer vorm en ontwikkelt zij zich verder tot een zelfstandige, toekomstbestendige organisatie. De inzet, betrokkenheid en deskundigheid van onze medewerkers vormen daarbij een onmisbare kracht.
Samen met de gemeenteraad, inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en onze regionale partners blijven wij werken aan een gemeente waar het prettig wonen, werken en leven is. Deze begroting legt een solide financiële basis voor de komende jaren, maar laat ook zien dat de ruimte om nieuwe ambities te realiseren niet onbeperkt is. Daarbij moeten wij rekening houden met toekomstige bestuurlijke keuzes en investeringen waarvan de financiële gevolgen nog niet volledig in deze begroting zijn verwerkt. Dat vraagt om blijvende scherpte, zorgvuldige afwegingen en realistische keuzes. Met een gezonde dosis ambitie én oog voor de uitdagingen die voor ons liggen, gaan wij de komende jaren tegemoet. College van burgemeester en wethouders van Achtkarspelen Jelle Boerema, wethouder financiën. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 5 1.2 Achtkarspelen in vogelvlucht Achtkarspelen wordt gekenmerkt door rust, ruimte en een aantrekkelijk landschap. De gemeente ligt in het hart van de Noardlike Fryske Wâlden en biedt een combinatie van wonen, werken en recreëren in een groene omgeving. De centrumdorpen Buitenpost en Surhuisterveen beschikken over sterke voorzieningen op het gebied van wonen, onderwijs, sport, zorg en bedrijvigheid. Buitenpost profiteert van haar ligging aan het spoor met goede verbindingen naar Leeuwarden en Groningen.
Surhuisterveen heeft dankzij de ligging nabij de A7 een uitstekende uitgangspositie voor economische ontwikkeling. De overige dorpen vormen samen een hechte gemeenschap waarin leefbaarheid en de kwaliteit van de woonomgeving centraal staan. De gemeentelijke begroting is opgebouwd volgens de voorschriften van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Daarbij zijn de gemeentelijke taken ondergebracht in programma's en taakvelden. Binnen deze programma's beschrijven wij wat wij willen bereiken, wat wij daarvoor gaan doen en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. 1.3 Algemene ontwikkelingen De Kadernota 2027-2030, die op 2 juli 2026 door de raad is behandeld, vormde het uitgangspunt voor het opstellen van deze programmabegroting. Sinds de behandeling van de Kadernota hebben zich verschillende ontwikkelingen voorgedaan die van invloed zijn op de financiële positie van de gemeente. Deze ontwikkelingen zijn verwerkt in de voorliggende begroting. De financiële positie van gemeenten staat de komende jaren onder druk door ontwikkelingen op het gebied van rijksfinanciën, cao-afspraken, prijsstijgingen en toenemende maatschappelijke opgaven. Tegelijkertijd blijft de gemeente investeren in voorzieningen, dienstverlening en de leefbaarheid van dorpen. Op grond van de geldende wet- en regelgeving moet de begroting structureel en reëel in evenwicht zijn.
De begroting 2027 voldoet aan deze wettelijke eis. 1.4 Uitgangspunten begroting 2027-2030 Bij het opstellen van de begroting 2027-2030 is uitgegaan van het bestaande beleid uit de meerjarenbegroting 2026-2029 en de Kadernota 2027-2030. De beleidsvoornemens uit de Kadernota zijn verwerkt in deze begroting. Een toelichting hierop is opgenomen bij de verschillende programma's. Waar nodig zijn de ramingen aangepast aan ontwikkelingen binnen en buiten de gemeente. Hierbij kan gedacht worden aan veranderingen in het aantal inwoners, het gebruik van voorzieningen en andere ontwikkelingen die van invloed zijn op de gemeentelijke financiën. Deze aanpassingen kunnen gevolgen hebben voor zowel de uitgaven als de inkomsten. De bedragen in de begroting zijn, voor zover mogelijk, aangepast aan het prijsniveau van 2027 binnen de beschikbare stelpost voor loon- en prijsontwikkelingen. Voor de jaren na 2027 wordt uitgegaan van de uitgangspunten zoals deze bekend waren op het moment van opstellen van de begroting. De meerjarenraming is gebaseerd op de begroting 2027. De financiële gevolgen zijn vervolgens doorvertaald naar de jaren 2028 tot en met 2030. Daarbij is onder meer rekening gehouden met: • de verwachte ontwikkeling van de belastingopbrengsten; • ontwikkelingen in de algemene uitkering uit het gemeentefonds; • veranderingen in de boekwaarden van investeringen.
Begroting 2027-2030 1.5 Begroting 2027 in één oogopslag Balans De balans geeft inzicht in de financiële positie van de gemeente per 1 januari 2027. Hierop staan de bezittingen, schulden en het eigen vermogen van de gemeente weergegeven. Balans per 1 januari 2027 (x € 1.000) BEZITTINGEN | SCHULDEN Bezittingen | 74.411 | Eigen vermogen | 36.327 Voorraden, geld en vorderingen | 13.000 | Schulden | 51.081 TOTAAL | 87.411 | TOTAAL | 87.411 Begroting 2027 in één oogopslag Onderstaand overzicht toont de geraamde baten en lasten van de gemeente Achtkarspelen. De totale lasten bedragen € 113,2 miljoen. De grootste uitgaven worden gedaan binnen het programma Samenleving, waaronder de taken op het gebied van het sociaal domein, onderwijs, sport, cultuur, recreatie, veiligheid en volksgezondheid. De totale baten bedragen € 113,4 miljoen. De inkomsten bestaan voornamelijk uit de algemene uitkering uit het gemeentefonds, lokale heffingen en overige inkomstenbronnen. De begroting 2027 sluit met een positief saldo van € 150.000. Gemeente Achtkarspelen | 6 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 7 INKOMSTEN 113.373 Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen 37.268 Ontvangen wij van het rijk 76.105 BEGROTING 2027 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze begroting geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2027 van de gemeente Achtkarspelen (bedragen x € 1.000).
UITGAVEN 113.223 Bestuur en dienstverlening 21.280 Bestuur en ondersteuning 21.280 Samenleving 80.899 Onderwijs 3.848 Sociaal Domein 54.132 Sport, cultuur en recreatie 9.334 Veiligheid 2.789 Volksgezondheid en milieu 10.797 Wonen en werken 11.043 Economie 609 Verkeer, vervoer en waterstaat 7.339 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern. 3.095 RESULTAAT 150
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 8 1.6 Opbouw meerjarenraming 2027-2030 Kadernota De Kadernota 2027-2030 vormde het financiële vertrekpunt voor deze begroting. In de Kadernota zijn de op dat moment bekende ontwikkelingen verwerkt en financieel vertaald naar de jaren 2027 tot en met 2030. Toelichting op de belangrijkste financiële ontwikkelingen De Kadernota 2027-2030 vormde het financiële vertrekpunt voor deze begroting. Sinds de behandeling van de Kadernota in de gemeenteraad zijn de meest recente ontwikkelingen verwerkt in de begroting 2027-2030. Hierdoor ontstaat een actueel beeld van de financiële positie van de gemeente. De begroting 2027 sluit met een positief saldo van € 150.000. Daarmee voldoet de gemeente aan de wettelijke eis van een structureel en reëel sluitende begroting. In de meerjarenraming ontstaan tekorten van € 3,3 miljoen in 2028, € 2,3 miljoen in 2029 en € 1,1 miljoen in 2030 Een belangrijke positieve ontwikkeling is de stijging van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De gemeente ontvangt in 2027 naar verwachting € 76,1 miljoen uit het gemeentefonds. Dit is ruim € 4,2 miljoen meer dan in 2026. Hierdoor kan een deel van de stijgende kosten worden opgevangen. Tegelijkertijd nemen de uitgaven op verschillende beleidsterreinen toe. De grootste stijging zien we binnen het sociaal domein.
De kosten voor jeugdhulp, Wmo- voorzieningen, huishoudelijke ondersteuning en begeleiding lopen verder op. Daarnaast zorgen vergrijzing, hogere zorgvraag en prijsontwikkelingen voor extra financiële druk. Ook de kosten voor de gemeentelijke organisatie stijgen. Dit komt onder andere door loonontwikkelingen, investeringen in de zelfstandige organisatie, maatregelen om verzuim terug te dringen en de verdere versterking van de bedrijfsvoering. Hierdoor nemen de overheadkosten toe ten opzichte van 2026.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 9 Binnen het programma Volksgezondheid en milieu leiden wijzigingen in rijksbijdragen, hogere uitvoeringskosten en extra inzet op duurzaamheid en milieutaken tot een verslechtering van het begrotingssaldo. Daarnaast stijgen de bijdragen aan verbonden partijen, zoals de FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân. De gemeente blijft tegelijkertijd investeren in de leefomgeving en voorzieningen. In 2027 is ruim € 4,2 miljoen aan investeringen gepland. Deze investeringen hebben onder meer betrekking op wegen, openbare verlichting, riolering, sportvoorzieningen, speeltoestellen en gemeentelijke gebouwen. Hiermee werken we aan een veilige, duurzame en toekomstbestendige gemeente. Ondanks de financiële uitdagingen beschikt de gemeente over een sterke financiële positie. Het weerstandsvermogen blijft ruim boven de vastgestelde norm. Hierdoor is er voldoende ruimte om risico's en incidentele tegenvallers op te vangen. De komende jaren blijft het belangrijk om scherp te sturen op de ontwikkeling van de uitgaven en inkomsten. Daarbij houden we aandacht voor een financieel gezonde gemeente, zodat we ook in de toekomst kunnen blijven investeren in inwoners, dorpen en voorzieningen.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 10 1.7 Visie en ambities Achtkarspelen In het bestuursakkoord 2026-2030 “Mei-Inoar Tsjinstber” heeft de coalitie de volgende visie op de gemeente Achtkarspelen geformuleerd: “Een sterke, dienstbare en veerkrachtige gemeente waar inwoners naar eigen vermogen mee kunnen doen, waar dorpen leefbaar blijven en waar ruimte is om te wonen, werken en ondernemen.” Deze visie vormt de basis voor het beleid en de keuzes die in deze begroting zijn opgenomen. Vanuit de uitgangspunten en koers zoals beschreven in het bestuursakkoord zijn zes ambities geïnterpreteerd door de ambtelijke organisatie. Deze ambities geven richting aan de beleidsontwikkeling en uitvoering in de komende bestuursperiode. 1. Samen sterk met de mienskip Wij staan dichtbij onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Samen bouwen we aan een open en betrouwbare overheid die luistert, samenwerkt en ruimte geeft aan initiatieven uit de samenleving. Regionale samenwerking zetten we actief in om onze ambities te realiseren, waarbij de belangen van Achtkarspelen centraal blijven staan. 2. Een veilige en gezonde leefomgeving Inwoners moeten veilig, gezond en prettig kunnen wonen, werken en leven. Daarom investeren we in preventie, weerbaarheid, gezondheid en een veilige openbare omgeving. We zetten in op het voorkomen van problematiek voordat deze ontstaat. 3.
Iedereen doet mee en krijgt dezelfde kansen Wij geloven in de kracht van mensen en de mienskip. Iedereen moet mee kunnen doen in de samenleving, ongeacht achtergrond, inkomen of omstandigheden. Waar nodig bieden wij ondersteuning en creëren wij kansen voor ontwikkeling, participatie en werk. 4. Leefbare dorpen met voldoende woningen Wij willen dat inwoners in hun eigen dorp en gemeente kunnen blijven wonen. Daarom zetten we stevig in op woningbouw, leefbaarheid en toekomstbestendige voorzieningen. Ieder dorp moet aantrekkelijk blijven voor jong en oud. 5. Ruimte voor ondernemen, leren en ontwikkelen Achtkarspelen is een gemeente van ondernemers en aanpakkers. Wij stimuleren economische groei, innovatie en onderwijs dat aansluit op de arbeidsmarkt, zodat inwoners en bedrijven zich kunnen blijven ontwikkelen. 6. Een bereikbaar en toekomstbestendig Achtkarspelen Wij investeren in bereikbaarheid, duurzaamheid en de kwaliteit van onze leefomgeving. Daarbij zoeken we een balans tussen wonen, werken, natuur, landbouw en recreatie. De ambities uit het bestuursakkoord zijn vertaald naar de programma's van deze begroting en vormen daarmee het kader voor de beleidsuitvoering. In de programma's wordt nader toegelicht welke doelen worden nagestreefd, welke activiteiten worden uitgevoerd en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 11 1.8 Leeswijzer Deze programmabegroting werkt de beleidsvoornemens van de gemeente Achtkarspelen voor 2027 uit en de financiële middelen die daarvoor beschikbaar zijn. De begroting laat zien welke maatschappelijke opgaven en ambities centraal staan, welke resultaten worden nagestreefd en welke financiële consequenties daarmee samenhangen. De Global Goals zijn in deze begroting voor de eerste keer opgenomen. Per programma is aangegeven aan welke Global Goal(s) dit programma bijdraagt. De begroting bestaat uit drie onderdelen: Begroting in beeld, Beleidsbegroting en Financiële begroting. Begroting in één oogopslag Dit onderdeel biedt een toegankelijke samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen en keuzes voor 2027. Hier vindt u onder andere: • een inleiding op de begroting; • de financiële en maatschappelijke context; • de belangrijkste beleidsmatige en financiële ontwikkelingen; • een overzicht van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting; • de belangrijkste conclusies voor de komende jaren. Beleidsbegroting De beleidsbegroting volgt de wettelijke voorschriften van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en bestaat uit het programmaplan en de paragrafen.
Programmaplan • welke maatschappelijke doelen wij nastreven; • welke activiteiten en ontwikkelingen hieraan bijdragen; • welke voorstellen uit de Kadernota 2027 zijn verwerkt; • welke middelen beschikbaar zijn om de doelen te realiseren; • de baten en lasten per programma, inclusief een toelichting op de belangrijkste verschillen ten opzichte van de vorige begroting; • de wettelijk verplichte beleidsindicatoren; • een overzicht van de verbonden partijen die bijdragen aan de uitvoering van gemeentelijke taken. Paragrafen De paragrafen geven inzicht in onderwerpen die programma-overstijgend zijn en voor de gehele organisatie van belang zijn. Hierin wordt onder meer aandacht besteed aan: • lokale heffingen; • weerstandsvermogen en risicobeheersing; • onderhoud kapitaalgoederen; • financiering; • bedrijfsvoering; • verbonden partijen; • grondbeleid; • rechtmatigheid; • Wet Open Overheid. De paragrafen bieden een integraal beeld van de financiële positie, de risico's en de wijze waarop deze worden beheerst. Financiële begroting Dit deel bevat onder andere een samenvatting van de baten en lasten per programma, een overzicht van de incidentele baten en lasten, het structureel saldo, het verloop van de reserves en voorzieningen en een prognose van de balans voor de komende vier jaar.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 12 2 BELEIDSBEGROTING Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 13 2.1 Programma's 0. Bestuur en ondersteuning Portefeuillehouder De portefeuillehouder van dit programma is Jouke Douwe de Vries Global Goals • 16, Frede, justysje en sterke publike tsjinsten • 17, Gearwurking om de doelstellingen te heljen Inleiding Dit programma richt zich op een goed functionerend gemeentebestuur en een betrouwbare dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Een open, zorgvuldige en integere werkwijze staat daarbij centraal. Daarnaast vinden we het belangrijk dat inwoners ons gemakkelijk kunnen bereiken en op een professionele, klantgerichte manier worden geholpen. Een belangrijk speerpunt binnen dit programma is het verder versterken van onze dienstverlening. Kwaliteit, toegankelijkheid en klantgerichtheid vormen hierbij de basis. We zetten ons in voor dienstverlening die aansluit bij de behoeften van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Sinds Achtkarspelen in 2025 weer als zelfstandige organisatie opereert, is veel energie gestoken in de verdere opbouw en ontwikkeling van de organisatie. Dit bracht diverse uitdagingen met zich mee. In de huidige krappe arbeidsmarkt blijft het een uitdaging om voldoende gekwalificeerde medewerkers aan te trekken én te behouden.
Hierdoor kunnen vacatures soms langer openstaan dan gewenst. Om de continuïteit van onze dienstverlening en bedrijfsvoering te waarborgen, maken we waar nodig tijdelijk gebruik van externe expertise wanneer interne oplossingen niet beschikbaar zijn. Tegelijkertijd blijft onze inzet gericht op een sterke en stabiele organisatie met zoveel mogelijk vaste medewerkers. Om dit te realiseren investeren we in de ontwikkeling van onze medewerkers en in het versterken en borgen van kennis binnen de organisatie. Daarnaast werken we aan heldere werkprocessen, duidelijke verantwoordelijkheden en efficiënte samenwerking. Hierdoor worden medewerkers beter in staat gesteld hun werkzaamheden uit te voeren en kunnen we de kwaliteit en continuïteit van onze dienstverlening waarborgen. In 2027 zetten we verdere stappen om de organisatie te versterken en toekomstbestendig te maken. We verbeteren processen, vergroten de sturing op planning en resultaten en versterken de verantwoording binnen de organisatie. Daarmee bouwen we aan een wendbare en robuuste organisatie die effectief kan inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende opgaven. De belangen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties blijven hierbij steeds het uitgangspunt.
In het onderstaande overzicht zijn de hoofddoelstellingen, meerjarige doelen en de SMART geformuleerde activiteiten opgenomen die bijdragen aan het realiseren van deze ambities.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 14 Ambitie 1: Samen sterk met de mienskip Ambitie 5: Ruimte voor ondernemen, leren en ontwikkelen Ambitie 6: Een bereikbaar en toekomstbestendig Achtkarspelen Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Een toegankelijke, klantgerichte en betrouwbare dienstverlening. We verbeteren onze dienstverlening, vereenvoudigen processen en monitoren de klanttevredenheid. Minimaal 80% van de inwoners beoordeelt de gemeentelijke dienstverlening met een voldoende of hoger. Een sterke, zelfstandige en toekomstbestendige organisatie. We investeren in opleiding, kennisdeling, procesverbetering en sturing op resultaten. In 2027 zijn voor alle primaire processen actuele procesbeschrijvingen beschikbaar en wordt hierover gerapporteerd in de planning- en controlcyclus. Voldoende gekwalificeerde medewerkers aantrekken en behouden. We zetten in op goed werkgeverschap, opleiding en interne doorontwikkeling. Het aandeel externe inhuur daalt in 2027 ten opzichte van 2026. Tijdige en zorgvuldige afhandeling van Woo- verzoeken. We trainen medewerkers, verbeteren werkprocessen en vergroten de kennis van de Woo. Minimaal 95% van de Woo- verzoeken wordt binnen de wettelijke termijn afgehandeld. Een duurzame bedrijfsvoering.
We vervangen wegwerpbekers door herbruikbare mokken en voeren duurzaamheidsmaatregelen uit binnen de organisatie. Vanaf 2027 worden binnen de gemeentelijke organisatie geen wegwerpbekers meer gebruikt en is de overstap volledig gerealiseerd. Betere sturing en verantwoording binnen de organisatie. We versterken planning, monitoring en rapportages. In 2027 ontvangt het management elk kwartaal een integraal voortgangsoverzicht op financiën, prestaties en risico's. Toelichting Een goed functionerend gemeentebestuur en een betrouwbare dienstverlening vormen de basis voor het vertrouwen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties in de gemeente. Daarom blijven we investeren in de kwaliteit, toegankelijkheid en klantgerichtheid van onze dienstverlening. Daarbij vinden wij het belangrijk dat inwoners ons eenvoudig kunnen bereiken en snel en zorgvuldig worden geholpen. Sinds de ontvlechting van de ambtelijke organisatie werken wij verder aan het versterken van onze zelfstandige organisatie. De focus ligt op het aantrekken en behouden van voldoende deskundige medewerkers, het verbeteren van werkprocessen en het versterken van kennis en vaardigheden binnen de organisatie. Hiermee vergroten we de kwaliteit van onze dienstverlening en zorgen we ervoor dat de organisatie ook in de toekomst haar taken goed kan blijven uitvoeren.
Daarnaast besteden we extra aandacht aan openheid en transparantie. In 2027 geven we verdere uitvoering aan de Wet open overheid (Woo). Door medewerkers te trainen en processen verder te verbeteren willen we Woo-verzoeken sneller, beter en meer uniform afhandelen. Daarmee versterken we de informatievoorziening aan inwoners en beperken we het risico op bezwaar- en beroepsprocedures. Ook duurzaamheid speelt een belangrijke rol binnen de bedrijfsvoering. Met concrete maatregelen, zoals het vervangen van wegwerpbekers door herbruikbare mokken, Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 15 dragen we bij aan een duurzame organisatie en geven we invulling aan onze ambities op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Door te investeren in dienstverlening, medewerkers, transparantie en duurzaamheid bouwen wij aan een sterke, wendbare en toekomstbestendige organisatie die klaar is voor de uitdagingen van de komende jaren. Ontwikkelingen Gemeentehuis – Aanschaf/vervanging/schoonmaken bekers We gaan de recyclebare bekers die wij nu gebruiken vervangen door mokken. Wetgeving verplicht ons enerzijds dit nu te doen en anderzijds sluiten wij daarmee aan op onze duurzaamheidsdoelstelling als Global Goals gemeente. De kosten die hiermee gemoeid zijn, zijn voor de aanschaf (incidenteel), uitbreiding en het schoonmaken (structureel).
Wet open overheid In 2027 zal de nadruk liggen op het doorontwikkelen van het beleid en zullen medewerkers worden getraind door het verzorgen van voorlichting- en kennissessies over de Woo. Doelstelling hiervan is kennis en bewustwording vergroten, zodat Woo- verzoeken tijdig, kwalitatief hoogwaardig en op een uniforme wijze worden afgehandeld. Dit om mogelijke bezwaar- en beroepsprocedures en daaruit voortvloeiende dwangsommen en proceskostenveroordelingen zoveel als mogelijk te voorkomen. Wat mag het kosten? Zie de tabel op de volgende pagina’s. Begroting 2027-2030 Programma Bestuur en ondersteuning | Realisatie | Begroting | Meerjarenperspectief Taakveld | 2025 | 2026 | 2027 | Verschil | 2028 | 2029 | 2030 TV 0.1 | Bestuur | L | 3.996 | 2.542 | 2.562 | - 20 | 2.534 | 2.538 | 2.546 TV 0.1 | Bestuur | B | 472 | - | - | - | - | - | - Totaal Bestuur | - 3.523 | - 2.542 | - 2.562 | - 20 | - 2.534 | - 2.538 | - 2.546 TV 0.10 | Mutaties reserves | L | 493 | - | - | - | - | - | - TV 0.10 | Mutaties reserves | B | 4.874 | 1.046 | 1.711 | 665 | 445 | 310 | 310 Totaal Mutaties reserves | 4.381 | 1.046 | 1.711 | 665 | 445 | 310 | 310 TV 0.2 | Burgerzaken | L | 1.448 | 1.493 | 1.560 | - 67 | 1.531 | 1.277 | 1.299 TV 0.2 | Burgerzaken | B | 610 | 544 | 581 | 37 | 525 | 249 | 249 Totaal Burgerzaken | - 837 | - 949 | - 979 | - 30 | - 1.006 | - 1.028 | - 1.050 TV 0.3 | Beheer overige
gebouwen en gronden | L | 28 | 30 | 29 | 1 | 29 | 29 | 29 TV 0.3 | Beheer overige gebouwen en gronden | B | 9 | 8 | 8 | - | 8 | 8 | 8 Totaal Beheer overige gebouwen en | - 19 | - 21 | - 21 | 1 | - 21 | - 21 | - 21 gronden TV 0.5 | Treasury | L | 215 | - 118 | - 148 | 30 | - 149 | - 145 | - 136 TV 0.5 | Treasury | B | 559 | 429 | 429 | - | 429 | 429 | 429 Totaal Treasury | 344 | 547 | 577 | 30 | 578 | 574 | 565 TV 0.61 | OZB woningen | L | 305 | 349 | 917 | - 568 | 919 | 885 | 885 TV 0.61 | OZB woningen | B | 4.381 | 4.791 | 5.136 | 345 | 5.261 | 5.261 | 5.261 Totaal OZB woningen | 4.077 | 4.442 | 4.218 | - 224 | 4.342 | 4.376 | 4.376 TV 0.62 | OZB niet-woningen | L | 297 | 303 | 305 | - 2 | 307 | 273 | 273 TV 0.62 | OZB niet-woningen | B | 2.486 | 2.687 | 2.871 | 184 | 2.942 | 2.942 | 2.942 Gemeente Achtkarspelen | 16 Begroting 2027-2030 Totaal OZB niet-woningen | 2.189 | 2.384 | 2.566 | 182 | 2.635 | 2.668 | 2.668 TV 0.64 | Belastingen overig | L | 18 | 48 | 23 | 25 | 23 | 23 | 23 TV 0.64 | Belastingen overig | B | 78 | 56 | 56 | - | 56 | 56 | 56 Totaal Belastingen overig | 60 | 8 | 33 | 25 | 33 | 33 | 33 TV 0.7 | AU en overige uitkeringen gemeentefonds | L | - | - | - | - | - | - | - TV 0.7 | AU en overige uitkeringen gemeentefonds | B | 74.184 | 71.895 | 76.105 | 4.210 | 72.798 | 72.211 | 73.643 Totaal AU en overige uitkeringen | 74.184 | 71.895 | 76.105 | 4.210 | 72.798 |
72.211 | 73.643 gemeentefonds TV 0.8 | Overige baten en lasten | L | 1 | 405 | 118 | 287 | - 64 | 557 | 569 TV 0.8 | Overige baten en lasten | B | 20 | 115 | 115 | - | - | 2.079 | 2.121 Totaal Overige baten en lasten | 19 | - 290 | - 3 | 287 | 64 | 1.522 | 1.552 Totaal Bestuur en ondersteuning | 80.874 | 76.520 | 81.646 | 5.126 | 77.335 | 78.108 | 79.532 Gemeente Achtkarspelen | 17 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 18 Verklaring verschillen In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen aangegeven tussen 2026 en 2027. De ondergrens is € 50.000. De grootste verschillen worden nader toegelicht. (V = voordeel, N = nadeel. Bedragen x €1.000) Verklaring verschillen Mutatie loon- en prijsontwikkeling 1.499 V CDOKE middelen 915 N Vrijval reservering woon-werkverkeer 213 V Personeelskosten 300 N Verzuimpreventie 500 N Actualisatie begroting WM8KTD 166 N Actualisatie gemeentefonds 4.210 V Totaal 5.126 V Nadere toelichting bovenstaande tabel: Mutatie Loon- en Prijsontwikkeling: bij elke circulaire ontvangen we bedrag voor de gestegen loon- en kostenstijging en zetten we op een stelpost. Actualisatie gemeentefonds: bij elke circulaire ontvangen we ook een bedrag voor onder andere autonome ontwikkelingen. CDOKE middelen: In 2026 is hiervoor een bestemmingsreserve gevormd en is dit bedrag incidenteel toegevoegd aan de reserve.
Verzuimpreventie: in 2026 is eenmalig een bedrag hiervoor toegekend, in 2027 niet meer. Indicatoren Indicatoren Achtkarspelen Fryslân Prognose Formatie - fte per 1.000 inwoners 10,30 - ● Bezetting - fte per 1.000 inwoners - - - Apparaatskosten - kosten per inwoner 1.371 - ● Externe inhuur - kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen 25,29 - ● Overhead - % van totale lasten 13,39 - ● De prognose geeft aan of de ontwikkeling ten opzichte van vorig jaar voor Achtkarspelen positief (●), stabiel (●) of negatief (●) is. Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen. Gemeenschappelijke regeling • BVO ICT Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel Vennootschap / Coöperatie • BNG Bank NV • Stedin NV Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 19 1. Veiligheid Portefeuillehouder De portefeuillehouder van dit programma is Jouke Douwe de Vries. Global Goals • 11, Duorsume stêden en mienskippen • 13, Klimaataksje • 16, Frede, justysje en sterke publike tsjinsten Inleiding Dit programma richt zich op het versterken van de veiligheid, leefbaarheid en weerbaarheid van onze gemeente.
De veiligheidsopgave is de afgelopen jaren aanzienlijk verbreed. Naast de traditionele taken op het gebied van openbare orde, toezicht en handhaving vragen ook ondermijning, digitale criminaliteit, crisisbeheersing en maatschappelijke weerbaarheid om structurele aandacht en inzet. Wij investeren in een veilige en leefbare openbare ruimte, professionele handhaving en een goede voorbereiding op crises en langdurige verstoringen. Tegelijkertijd ondersteunen we inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij het vergroten van hun zelfredzaamheid en weerbaarheid. Door in te zetten op samenwerking, preventie en effectief toezicht en handhaving werken we aan een gemeente waarin mensen veilig kunnen wonen, werken en ondernemen. Ook onder bijzondere omstandigheden willen wij de continuïteit van onze dienstverlening kunnen waarborgen. Daarom investeren we in een solide veiligheidsorganisatie die adequaat kan inspelen op nieuwe risico's en maatschappelijke ontwikkelingen. Om onze taken ook in de toekomst kwalitatief goed, duurzaam en effectief uit te voeren, versterken we vanaf 2027 de capaciteit binnen het veiligheidsdomein. Hiermee sluiten we aan bij de toenemende complexiteit en omvang van de veiligheidsopgaven waarmee gemeenten worden geconfronteerd.
In het onderstaande overzicht zijn de hoofddoelstellingen, meerjarige doelen en de SMART geformuleerde activiteiten opgenomen die bijdragen aan het realiseren van deze ambities.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 20 Ambitie 2: Een veilige en gezonde leefomgeving Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Inwoners zijn beter voorbereid op langdurige verstoringen en crises. We actualiseren de crisis- en continuïteitsplannen en organiseren oefeningen en voorlichtingsactiviteiten. In 2027 organiseert de gemeente minimaal 2 bewustwordingsactiviteiten of oefeningen voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De gemeente kan haar taken op het gebied van openbare orde, veiligheid, ondermijning, digitale weerbaarheid en crisisbeheersing duurzaam uitvoeren. De capaciteit binnen het veiligheidsdomein structureel uitbreiden met 1,0 fte. Deze uitbreiding wordt in beginsel ingezet voor versterking van de BOA-capaciteit, waarbij daarnaast ruimte ontstaat voor de uitvoering van aanvullende veiligheidstaken. Veiligheidsvraagstukken worden tijdig opgepakt, de crisisorganisatie is beter voorbereid en inwoners ervaren een veilige, leefbare en weerbare gemeente. Waarborgen kwaliteit en continuïteit van de handhaving (BOA's). Investeren in opleidingen en de aanschaf van noodzakelijke uitrusting, zoals uniformen, portofoons en andere hulpmiddelen. Inwoners ervaren een veilige, leefbare en goed handhaafbare openbare ruimte. Veilige jaarwisseling.
Vergunningen en ontheffingen verlenen, toezicht en handhaving inzetten en veilige uitvoering van activiteiten en tradities bevorderen. Inwoners kunnen tradities en activiteiten tijdens de jaarwisseling veilig en verantwoord beleven. Toelichting De veiligheidsopgave van gemeenten is de afgelopen jaren verbreed. Naast openbare orde en handhaving vragen ook thema's als ondermijning, digitale veiligheid, crisisbeheersing en maatschappelijke weerbaarheid om structurele aandacht. Deze ontwikkeling is al eerder gesignaleerd in de programmabegrotingen 2025-2028 en 2026-2029. Om deze taken adequaat en toekomstbestendig uit te kunnen voeren, wordt de capaciteit binnen het veiligheidsdomein vanaf 2027 uitgebreid met 1,0 fte. Hiermee wordt invulling gegeven aan de eerder vastgestelde behoefte aan extra capaciteit en wordt aangesloten bij de landelijke ontwikkelingen binnen het veiligheids- en handhavingsdomein. De uitbreiding draagt bij aan een solide uitvoering van de gemeentelijke veiligheidsopgaven, de verdere ontwikkeling van het BOA-stelsel en het versterken van de weerbaarheid van de organisatie. Daarnaast biedt deze capaciteit ruimte om beter in te spelen op toenemende maatschappelijke en veiligheidsvraagstukken. Ontwikkelingen De rol van gemeenten op het gebied van veiligheid en weerbaarheid neemt toe.
Van gemeenten wordt verwacht dat zij zich voorbereiden op uiteenlopende risico's en verstoringen, zoals cyberincidenten, uitval van vitale voorzieningen en maatschappelijke crises. Daarnaast stellen ontwikkelingen binnen het BOA-stelsel hogere eisen aan vakbekwaamheid en professionalisering. Deze ontwikkelingen vragen om voldoende capaciteit en expertise om de veiligheid, leefbaarheid en continuïteit van dienstverlening ook in de toekomst te kunnen waarborgen. Begroting 2027-2030 Wat mag het kosten Programma Veiligheid | Realisatie | Begroting | Meerjarenperspectief Taakveld | 2025 | 2026 | 2027 | Verschil | 2028 | 2029 | 2030 TV 1.1 | Crisisbeheersing en brandweer | L | 2.139 | 2.176 | 2.232 | - 56 | 2.369 | 2.484 | 2.569 TV 1.1 | Crisisbeheersing en brandweer | B | 13 | 13 | 18 | 5 | 18 | 18 | 18 Totaal Crisisbeheersing en brandweer | - 2.126 | - 2.163 | - 2.214 | - 51 | - 2.351 | - 2.466 | - 2.551 TV 1.2 | Openbare orde en veiligheid | L | 3.541 | 449 | 557 | - 108 | 490 | 520 | 490 TV 1.2 | Openbare orde en veiligheid | B | 3.345 | 15 | 15 | - | 15 | 15 | 15 Totaal Openbare orde en veiligheid | - 195 | - 434 | - 542 | - 108 | - 475 | - 505 | - 475 Totaal Veiligheid | - 2.321 | - 2.597 | - 2.756 | - 159 | - 2.826 | - 2.971 | - 3.026 Gemeente Achtkarspelen | 21 Begroting 2027-2030 Verklaring verschillen In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen aangegeven
tussen 2026 en 2027. De ondergrens is € 50.000. De grootste verschillen worden onder de tabel toegelicht. (V = voordeel, N = nadeel. Bedragen x €1.000) Verklaring verschillen Bijdrage Veiligheidsregio | 56 N Transitiebaten Oekraïne 2026 | 327 N Transitielasten Oekraïne 2026 | 327 V Actualisering personeelsbegroting | 149 N Overige mutaties per saldo | 46 V Totaal | 159 N Transitielasten en baten Oekraïne 2026: deze baten en lasten zijn in 2026 incidenteel toegekend. Actualisering personeelsbegroting: uitbreiding van 1 FTE voor BOA capaciteit en CAO ontwikkelingen. Indicatoren Indicator | Achtkarspelen | Fryslân | Prognose Verwijzingen Halt - aantal per 1.000 jongeren | 5 | 9 | ● Winkeldiefstallen - aantal per 1.000 inwoners | 0,7 | 2,4 | ● Geweldsmisdrijven - aantal per 1.000 inwoners | 3,0 | 3,8 | ● Diefstallen uit woning - aantal per 1.000 inwoners | 1,1 | 1,0 | ● Vernielingen en beschadigingen in de openbare | 2,1 | 4,9 | ● ruimte - aantal per 1.000 inwoners De prognose geeft aan of de ontwikkeling ten opzichte van vorig jaar voor Achtkarspelen positief (●), stabiel (●) of negatief (●) is. Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft.
Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen. Gemeenschappelijke regeling • | Veiligheidsregio Fryslân Gemeente Achtkarspelen | 22 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 23 2. Verkeer, vervoer en waterstaat Portefeuillehouder De portefeuillehouder van dit programma is Klaas Sietse van der Wal. Global Goals • 9, Yndustry, ynnovaasje en ynfrastruktuer • 13, Klimaataksje Inleiding Dit programma richt zich op mobiliteit en het beheer van de openbare ruimte. Het omvat het onderhoud van wegen, fietspaden, voetpaden, pleinen, openbare verlichting en groenvoorzieningen, evenals de uitvoering van verkeersmaatregelen. Ook openbaar vervoer en parkeren maken onderdeel uit van dit programma. De gemeente zet zich in voor een openbare ruimte die veilig, bereikbaar, duurzaam en aantrekkelijk is voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Daarbij streven we naar een goede balans tussen bereikbaarheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Op het gebied van waterstaat beperkt de gemeentelijke rol zich voornamelijk tot de afstemming met de beheerders van vaarwegen en watergangen. De economische en recreatieve vaarwegen en de doorgaande waterwegen zijn in eigendom en beheer van respectievelijk Wetterskip Fryslân, de provincie Fryslân en Rijkswaterstaat.
Met een doelmatig beheer en onderhoud van de openbare ruimte zorgen we ervoor dat voorzieningen veilig, toegankelijk en toekomstbestendig blijven en bijdragen aan een prettige leefomgeving. In het onderstaande overzicht zijn de hoofddoelstellingen, meerjarige doelen en de SMART geformuleerde activiteiten opgenomen die bijdragen aan het realiseren van deze ambities.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 24 Ambitie 6: Een bereikbaar en toekomstbestendig Achtkarspelen Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Een veilige en goed onderhouden openbare ruimte. We voeren het wegenonderhoud uit volgens de Nota Kapitaalgoederen en actualiseren de onderhoudsplanning. Minimaal 80% van de wegen voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau Basis. Verkeersveiligheid verbeteren voor alle weggebruikers. We voeren maatregelen uit uit het Gemeentelijk Mobiliteitsplan (GMP) en maken gebruik van beschikbare subsidies. In 2027 worden minimaal 3 verkeersveiligheidsmaatregelen uit het uitvoeringsprogramma van het GMP voorbereid of gerealiseerd. Een bereikbare gemeente voor inwoners, ondernemers en bezoekers. We combineren infrastructurele maatregelen met wegonderhoud en rioleringswerkzaamheden. Alle geplande werkzaamheden worden afgestemd zodat de overlast voor inwoners en ondernemers zoveel mogelijk wordt beperkt. Een toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte. We stellen een nieuwe Nota Kapitaalgoederen op en leggen deze ter besluitvorming voor aan de raad. De nieuwe Nota Kapitaalgoederen 2027-2031 wordt uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 aan de raad aangeboden.
Toelichting Nota Kapitaalgoederen De Nota Kapitaalgoederen beschrijft hoe de gemeente haar kapitaalgoederen doelmatig, duurzaam en efficiënt beheert en onderhoudt. Het betreft onder meer wegen, bruggen, speeltoestellen, groenvoorzieningen, openbare verlichting, baggerwerk, kunstwerken en gemeentelijke gebouwen. De huidige nota heeft een looptijd van 2022 tot en met 2026. In het voorjaar van 2026 is gestart met de voorbereiding van een nieuwe Nota Kapitaalgoederen, die in het eerste kwartaal van 2027 aan de raad wordt aangeboden. Voor dit traject wordt deels gebruikgemaakt van externe deskundigheid, omdat niet alle benodigde expertise binnen de organisatie aanwezig is. De Nota Kapitaalgoederen kent een sterke samenhang met het Gemeentelijk Rioleringsplan 2023-2027 (programma 7). Onderhouds- en verbeteringsmaatregelen aan de gemeentelijke stelsels voor afvalwater, hemelwater en grondwater worden waar mogelijk gecombineerd uitgevoerd met werkzaamheden aan andere onderdelen van de openbare ruimte. Op deze manier worden kosten beperkt, overlast verminderd en werkzaamheden efficiënter uitgevoerd. Gemeentelijk Mobiliteitsplan De gemeenteraad heeft op 12 juni 2025 het Gemeentelijk Mobiliteitsplan (GMP) vastgesteld. Dit plan geeft richting aan een veilig, betrouwbaar en duurzaam verkeers- en vervoerssysteem voor alle inwoners en gebruikers van de openbare ruimte in Achtkarspelen.
Het GMP bevat verschillende opgaven en een omvangrijk pakket aan maatregelen om de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid verder te verbeteren. Waar mogelijk worden deze maatregelen gecombineerd met wegonderhoud en rioleringswerkzaamheden. De maatregelen zijn geprioriteerd en financieel vertaald in een uitvoeringsprogramma. Voor de uitvoering wordt gebruikgemaakt van beschikbare subsidieregelingen, waaronder de landelijke regeling Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) en provinciale subsidies Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 25 voor verkeerseducatie. Maatregelen waarvoor een rijksbijdrage is toegekend, dienen uiterlijk op 31 december 2028 te zijn gerealiseerd. Bij de voorbereiding en uitvoering van de maatregelen werkt de gemeente nauw samen met de provincie Fryslân en de omliggende gemeenten Noardeast-Fryslân, Dantumadiel, Tytsjerksteradiel, Smallingerland en Westerkwartier.
Begroting 2027-2030 Wat mag het kosten Programma Verkeer, vervoer en waterstaat | Realisatie | Begroting | Meerjarenperspectief Taakveld | 2025 | 2026 | 2027 | Verschil | 2028 | 2029 | 2030 TV 2.1 | Verkeer en vervoer | L | 6.241 | 6.789 | 7.189 | - 400 | 7.304 | 7.398 | 7.519 TV 2.1 | Verkeer en vervoer | B | 806 | 512 | 512 | - | 512 | 512 | 512 Totaal Verkeer en vervoer | - 5.435 | - 6.277 | - 6.677 | - 400 | - 6.793 | - 6.886 | - 7.007 TV 2.2 | Parkeren | L | 33 | 38 | 36 | 2 | 36 | 36 | 24 TV 2.2 | Parkeren | B | 6 | - | - | - | - | - | - Totaal Parkeren | - 28 | - 38 | - 36 | 2 | - 36 | - 36 | - 24 TV 2.4 | Economische havens en waterwegen | L | 107 | 111 | 115 | - 3 | 114 | 114 | 114 TV 2.4 | Economische havens en waterwegen | B | 58 | 35 | 35 | - | 35 | 35 | 35 Totaal Economische havens en | - 50 | - 77 | - 80 | - 3 | - 80 | - 80 | - 80 waterwegen Totaal Verkeer, vervoer en waterstaat | - 5.512 | - 6.393 | - 6.793 | - 400 | - 6.909 | - 7.002 | - 7.111 Gemeente Achtkarspelen | 26 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 27 Verklaring verschillen In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen aangegeven tussen 2026 en 2027. De ondergrens is € 50.000. De grootste verschillen worden onder de tabel toegelicht. (V = voordeel, N = nadeel.
Bedragen x €1.000) Verklaring verschillen Mutatie kapitaallasten 179 N Personeelslasten 143 N Overige mutaties per saldo 78 N Totaal 400 N Mutatie kapitaallasten: Door investeringen uit 2026 worden de kapitaallasten hoger in 2027. Personeelslasten: dit betreffen CAO ontwikkelingen. Indicatoren Voor dit programma zijn geen indicatoren gedefinieerd. Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen. Vennootschap / Coöperatie • Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân, OVEF Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 28 3. Economie Portefeuillehouder De portefeuillehouders van dit programma zijn: Pieter Atsma en Jelle Boerema Global Goals • 8, Eerlijk werk en economische groei • 9, Industrie, innovatie en infrastructuur • 11, Duorsume stêden en mienskippen • 12, Verantwoorde consumptie en productie • 17, Partnerschappen om doelstellingen te bereiken Inleiding Achtkarspelen koestert haar ondernemende en initiatiefrijke inwoners en bedrijven en streeft ernaar hen optimaal te ondersteunen. Een sterke economie draagt bij aan werkgelegenheid, leefbare dorpen en het behoud van voorzieningen.
Daarom zet de gemeente in op een goed ondernemersklimaat, ruimte voor bestaande en nieuwe bedrijvigheid, een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en regionale samenwerking. Daarbij wordt aandacht besteed aan innovatie, verduurzaming en toekomstbestendige economische ontwikkeling. De toeristisch-recreatieve sector in Achtkarspelen is kleinschalig en ook eigen inwoners moeten profiteren van recreatieve voorzieningen. De gemeente zet daarom in op het faciliteren van onderlinge samenwerking tussen recreatieve ondernemers en op het ontwikkelen van voorzieningen als fiets- en wandelpaden, waar zowel eigen inwoners als recreanten gebruik van kunnen maken. De gemeente werkt hierbij samen met ondernemers, onderwijsinstellingen, maatschappelijke partners, de regio Noordoost-Fryslân en de provincie Fryslân. Een deel van de economische opgaven krijgt uitvoering via regionale programma's zoals de Regio Deal Noordoost-Fryslân II en de samenwerking binnen ANNO. Deze samenwerking richt zich onder andere op arbeidsmarkt, ondernemerschap, kennisontwikkeling, innovatie en ruimte voor ondernemerschap. In onderstaand overzicht komen de hoofddoelstellingen, de doelen (meerjarig) en de SMART geformuleerde activiteiten die daarvoor zullen worden gedaan.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 29 Ambitie 1. Samen sterk met de mienskip Ambitie 5. Ruimte voor ondernemen, leren en ontwikkelen Ambitie 6. Een bereikbaar en toekomstbestendig Achtkarspelen Wat willen we bereiken Wat gaan we daarvoor doen Resultaat / maatschappelijk effect Ondernemers beschikken over voldoende ruimte om te ondernemen, te investeren en werkgelegenheid te creëren. Beschikbaar houden van kwalitatieve bedrijventerreinen, uitvoering geven aan regionale afspraken over bedrijventerreinen en het uitvoeren van een inventarisatie en locatiestudie voor toekomstige uitbreidingsmogelijkheden. Ondernemers kunnen zich vestigen, uitbreiden en investeren binnen de gemeente, waardoor werkgelegenheid behouden blijft en groeit. Ondernemers ervaren een toegankelijke overheid en een aantrekkelijk ondernemingsklimaat. Onderhouden van structureel overleg met ondernemersverenigingen, bedrijfsbezoeken uitvoeren, een vast aanspreekpunt bieden en ondernemers actief informeren. Ondernemers voelen zich gehoord en ondersteund en blijven investeren in Achtkarspelen. Inwoners en ondernemers profiteren van een sterke regionale economie en een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Deelname aan regionale programma's zoals Kennislab Noordoost-Fryslân, Onderwijs in Bedrijf, arbeidsmarktprojecten en kennisdeling voor ondernemers.
Meer aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, versterking van ondernemerschap, innovatie en toekomstbestendige werkgelegenheid. Het vergroten van de recreatieve aantrekkingskracht van Achtkarspelen voor onze eigen inwoners. Het maken van sterke routestructuren en het versterken en uitbreiden van (dag)recreatieve voorzieningen en horeca. De leefbaarheid voor onze eigen inwoners is versterkt en recreatie dichtbij huis kan volop. Het Nationaal Landschap Noardlike Fryske Wâlden is de recreatieve identiteit, die willen we bekender maken. Ontwikkelen van (dag)recreatief aanbod passend bij de recreatieve identiteit van onze gemeente. Inwoners van onze gemeente profiteren van voorzieningen die in stand blijven of tot stand komen, draagt bij aan brede welvaart. Vergroten van het logiesaanbod zodat er meer kritische massa ontstaat. Het stimuleren van logiesontwikkelingen, ruimte bieden aan innovatieve ideeën waar mogelijk. De lokale economie is versterkt doordat er meer overnachtingen in Achtkarspelen zijn. Een georganiseerd netwerk van toerisme- en recreatieondernemers. Netwerken en faciliteren door ondernemers bij elkaar aan tafel te brengen en nieuwe initiatieven te stimuleren en te begeleiden. Er is een sterk en enthousiast toeristisch-recreatief netwerk ontstaan, wat onze gemeente een herkenbaarder toeristisch profiel geeft.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 30 Toelichting Ondernemers hebben ruimte nodig om te kunnen ondernemen. Daarom zet de gemeente in op het behouden, versterken en waar mogelijk uitbreiden van voldoende vestigings- en ontwikkelruimte voor bedrijven. De bedrijventerreinen vormen daarbij een belangrijke economische randvoorwaarde. Daarnaast investeren we in een sterke relatie met ondernemers door middel van overleg, gerichte communicatie en bedrijfsbezoeken. Een goed functionerende arbeidsmarkt is essentieel voor een vitale economie. Daarom blijft de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt een belangrijk aandachtspunt. In regionale samenwerking brengen we jongeren vroegtijdig in contact met bedrijven en beroepen in de regio. Hiermee stimuleren we het behoud van talent en versterken we de beschikbaarheid van vakbekwaam personeel voor regionale werkgevers. Ook toerisme en recreatie leveren een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid en economie van Achtkarspelen. De gemeentelijke ambitie richt zich op het versterken van de recreatieve infrastructuur, het vergroten van de zichtbaarheid van het gebied en het bevorderen van samenwerking tussen ondernemers, organisaties en overheden.
Daarbij ligt de focus op concrete en haalbare maatregelen, zoals de aanleg en verbetering van fiets- en wandelroutes en het ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan een aantrekkelijk recreatief aanbod. De gemeente vervult hierbij vooral een faciliterende en verbindende rol. Binnen de Regio Deal Noordoost-Fryslân II vormt Ruimte voor ondernemerschap één van de drie ontwikkellijnen binnen de pijler Ûndernimmend. Hierbij wordt ingezet op aantrekkelijke vestigings- en ontwikkelruimte voor bedrijven, een toekomstbestendig ondernemersklimaat en een sterke regionale economie. Ook recreatie en toerisme dragen bij aan deze ambities, onder meer door het versterken van de vrijetijdseconomie en de aantrekkelijkheid van de regio voor bezoekers, bewoners en ondernemers. Ontwikkelingen De economie staat voor diverse uitdagingen. De arbeidsmarkt blijft krap en ondernemers worden steeds vaker geconfronteerd met vraagstukken op het gebied van verduurzaming, digitalisering en innovatie. Daarnaast vormt de beschikbaarheid van voldoende en gekwalificeerd personeel een belangrijke randvoorwaarde voor de economische ontwikkeling van de regio. Ook recreatieve ondernemers hebben te maken met veranderende marktomstandigheden. Zo zorgt de verhoging van de btw op logies voor extra druk op de sector, terwijl consumenten hun keuze voor een vakantiebestemming steeds later maken.
Daarnaast neemt de concurrentie met binnen- en buitenlandse bestemmingen toe. De energietransitie heeft eveneens invloed op de economische ontwikkeling. In de regionale economische agenda wordt een betrouwbare energievoorziening benoemd als een belangrijke voorwaarde voor de groei en ontwikkeling van bedrijven. De beschikbaarheid van voldoende energiecapaciteit wordt daarmee steeds belangrijker voor zowel bestaande ondernemingen als nieuwe economische initiatieven. Via de Regio Deal Noordoost-Fryslân II werken gemeenten, onderwijsinstellingen, ondernemers en maatschappelijke partners samen aan een sterke regionale economie. Daarbij wordt ingezet op een aantrekkelijk ondernemersklimaat, een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, voldoende ontwikkelruimte voor bedrijven en het versterken van de brede welvaart in de regio. Daarnaast verzorgt de Stichting Regiomarketing Toerisme (RMT) namens de ANNO- gemeenten de regiomarketing. De vier gemeenten verstrekken jaarlijks subsidie voor activiteiten op het gebied van marketing, gastheerschap en kennisdeling binnen de recreatieve sector. De huidige subsidieperiode loopt af na 2026. Samen met Bureau voor Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 31 Ruimte en Vrije Tijd wordt daarom gewerkt aan een passende organisatievorm en een toekomstbestendige inrichting van de regiomarketing vanaf 2027.
Begroting 2027-2030 Wat mag het kosten Programma Economie | Realisatie | Begroting | Meerjarenperspectief Taakveld | 2025 | 2026 | 2027 | Verschil | 2028 | 2029 | 2030 TV 3.1 | Economische ontwikkeling | L | 423 | 414 | 439 | - 24 | 439 | 417 | 417 TV 3.1 | Economische ontwikkeling | B | 1 | - | - | - | - | - | - Totaal Economische ontwikkeling | - 422 | - 414 | - 439 | - 24 | - 439 | - 417 | - 417 TV 3.2 | Fysieke bedrijfsinfrastructuur | L | 414 | 6 | 5 | 1 | 5 | 5 | 5 TV 3.2 | Fysieke bedrijfsinfrastructuur | B | 522 | - | - | - | - | - | - Totaal Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 108 | - 6 | - 5 | 1 | - 5 | - 5 | - 5 TV 3.3 | Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | L | 7 | 41 | 41 | - | 41 | 41 | 41 TV 3.3 | Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | B | 3 | 6 | 6 | - | 6 | 6 | 6 Totaal Bedrijvenloket en | - 3 | - 35 | - 35 | - | - 35 | - 35 | - 35 bedrijfsregelingen TV 3.4 | Economische promotie | L | 105 | 123 | 124 | - 1 | 124 | 124 | 124 TV 3.4 | Economische promotie | B | 20 | 35 | 36 | 1 | 36 | 36 | 36 Totaal Economische promotie | - 85 | - 88 | - 88 | - | - 88 | - 88 | - 88 Totaal Economie | - 402 | - 543 | - 567 | - 24 | - 567 | - 545 | - 545 Gemeente Achtkarspelen | 32 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 33 Verklaring verschillen In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen aangegeven tussen 2026 en 2027. De ondergrens is € 50.000.
(V = voordeel, N = nadeel. Bedragen x €1.000) Verklaring verschillen Overige mutaties per saldo 24 N Totaal 24 N Indicatoren Indicator Achtkarspelen Fryslân Prognose Functiemenging - in procenten 44,2 51,9 NNB Vestigingen (van bedrijven) - aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar 178,0 189,1 NNB De prognose geeft aan of de ontwikkeling ten opzichte van vorig jaar voor Achtkarspelen positief (●), stabiel (●) of negatief (●) is. Verbonden partijen Niet van toepassing. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 34 4. Onderwijs Portefeuillehouder De portefeuillehouder van dit programma is Jelle Boerema. Global Goals • 4, Kwaliteitsûnderwiis Inleiding Dit programma richt zich op het bieden van optimale ontwikkelkansen voor kinderen en jongeren in Achtkarspelen. Wij zetten ons in voor toegankelijk en kwalitatief goed onderwijs, passende ondersteuning en toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen. Daarmee dragen we bij aan gelijke kansen, talentontwikkeling en leefbare dorpen. Onderwijs vormt een belangrijke basis voor welzijn, participatie en toekomstperspectief. Daarom werken we samen met schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en maatschappelijke partners aan een sterke ontwikkelomgeving voor kinderen en jongeren.
Onze inzet richt zich op toekomstbestendige onderwijshuisvesting, voor- en vroegschoolse educatie, taalontwikkeling, talentontwikkeling en een goede aansluiting tussen onderwijs, zorg en welzijn. Hoofdlijnen van beleid • We zorgen voor passende, duurzame en toekomstbestendige onderwijshuisvesting. • We bevorderen de toegankelijkheid van goed onderwijs, bij voorkeur dicht bij huis. • We stimuleren gelijke kansen door te investeren in voor- en vroegschoolse educatie en het voorkomen van onderwijsachterstanden. • We versterken de samenwerking tussen onderwijs, zorg, welzijn en arbeidsmarkt. • We bevorderen lees-, taal- en digitale vaardigheden en pakken laaggeletterdheid aan. • We ondersteunen talentontwikkeling, brede ontwikkeling en meertaligheid, met bijzondere aandacht voor de Friese taal en cultuur. • We zetten in op vroegsignalering en passende ondersteuning van jongeren via onderwijs, jeugdhulp en welzijnspartners. • We bieden leerlingenvervoer aan leerlingen die daarvoor in aanmerking komen.