CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

07 - Bijlage 1 - Jaarstukken Achtkarspelen 2025

Controlecommissie 25 juni 2026, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Jaarstukken Achtkarspelen 202551.383 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 6

Jaarstukken 2025 79 3.2 Paragrafen In het Besluit Begroten en Verantwoorden zijn gemeenten verplicht om in het deel verplichte paragrafen over specifieke dwarsdoorsnijdende thema's te rapporteren. Hierna zijn de verplichte paragrafen opgenomen. Jaarstukken 2025 A - Lokale heffingen Inleiding Een deel van de inkomsten van de gemeente bestaat uit lokale heffingen en belastingen. Hieronder geven we een beknopt overzicht van de lokale lastendruk, zodat een goede afweging kan worden gemaakt tussen beleid en inkomsten. Ook lichten we het gevoerde beleid in 2025 toe, inclusief de toepassing van kwijtschelding. Lokale heffingen vormen een belangrijke inkomstenbron en worden grotendeels opgebracht door inwoners. Opbrengsten per legesoort | Begroting | Rekening | Verschil (x € 1.000) | 2025 | 2025 Afvalstoffenheffing 7.3 | Afval | 3.671 | 3.695 | 25 Burgerzaken 0.2 | Burgerzaken | 507 | 586 | 79 Forensenbelasting 3.4 | Economische promotie | 4 | - | - 4 Omgevingsvergunningen 8.1 | Ruimtelijke ordening | - | - | - 8.3 | Wonen en bouwen | 501 | 386 | - 114 Overige 1.2 | Openbare orde en veiligheid | 19 | 19 | - 2.1 | Verkeer en vervoer | 31 | 20 | - 11 3.3 | Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 6 | 3 | - 3 5.7 | Openb.

groen en (openlucht)recreatie | 7 | - | - 7 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | 15 | 6 | - 9 OZB 0.61 | OZB woningen | 4.351 | 4.374 | 23 0.62 | OZB niet-woningen | 2.338 | 2.479 | 142 Reclamebelasting 0.64 | Belastingen overig | 45 | 45 | - Rioolheffing 7.2 | Riolering | 2.849 | 2.875 | 25 Toeristenbelasting 3.4 | Economische promotie | 20 | 20 | - TOTAAL | 14.364 | 14.510 | 146 Uitgangspunten leges- en tarievenbeleid Voor de jaarrekening gebruiken we de uitgangspunten van de programmabegroting 2025. Deze vindt u in de paragraaf Lokale heffingen van de begroting. 80 Jaarstukken 2025 81 Belastingen en heffingen OZB De onroerendezaakbelasting (OZB) wordt geheven over onroerende zaken binnen de gemeente, op basis van de WOZ-waarde. De tarieven worden jaarlijks aangepast aan de waardeontwikkeling. In 2025 bedroegen de gemiddelde woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing) € 1.007 voor een meerpersoonshuishouden en € 905 voor een eenpersoonshuishouden. Daarmee ligt Achtkarspelen iets onder het landelijk gemiddelde (€ 1.053 en € 958). De OZB-opbrengst voor woningen komt nagenoeg overeen met de begroting. Bij niet- woningen is sprake van een meeropbrengst van € 179.000, veroorzaakt door meer objecten, een hogere waardeontwikkeling en minder bezwaren dan verwacht.

Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing wordt geheven bij alle huishoudens ter dekking van de kosten voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval, een wettelijke taak van de gemeente. In de praktijk betekent dit dat alle bewoonde woningen deze heffing betalen, ongeacht of er daadwerkelijk afval wordt aangeboden. De kosten worden voornamelijk toegerekend aan het taakveld afval. Daarnaast wordt een klein deel van de kosten voor straatreiniging (taakveld wegen) meegenomen. Ook opbrengsten, zoals dividend van Afvalsturing Friesland NV en NV Fryslân Miljeu (Omrin), worden hierin verwerkt. Over de totale kosten wordt overhead toegerekend via een vast percentage van de begroting. Voor de berekening van de kostendekkendheid in de jaarrekening wordt aangesloten bij het overheadbedrag zoals opgenomen in de begroting. Afval Kosten (bedragen x € 1) Bedrag 0.5 Treasury -151.020 0.64 Belastingen overig - 6.3 Inkomensregelingen (kwijtschelding) 149.344 7.2 Riolering 18.493 7.3 Afval 3.034.785 Reserves en voorzieningen -431.021 Overhead 405.142 BTW 576.265 Totaal kosten 3.601.987 Opbrengsten Bedrag 1.1 Afvalstoffenheffing 3.695.156 Totaal opbrengsten 3.695.156 Totaaloverzicht Bedrag Totaal kosten 3.601.987 Totaal opbrengsten 3.695.156 Kostendekkendheidspercentage 102,59% Op basis van bovengenoemde uitgangspunten bedroegen de kosten in 2025 € 3.601.987.

De opbrengsten waren € 3.695.156. Daardoor bedroeg de kostendekkendheid in 2025 Jaarstukken 2025 102,59%. Het verschil tussen de opbrengsten en de kosten bedroeg € 93.169. De onttrekking uit de voorziening van € 431.021 is te hoog gebleken, waardoor er € 93.169 gedoteerd dient te worden aan de voorziening afval. Deze dotatie kon echter niet meer in de jaarstukken 2025 verwerkt worden. De inkomsten en uitgaven van afval vallen binnen een zogeheten ‘gesloten circuit’, daarom wordt deze dotatie alsnog gedaan in 2026. Verschil Tarieven afvalstoffenheffing | 2025 | 2024 | Verschil € | % Eenpersoonshuishouden | 238,56 | 245,28 | 6,72- | -2,74% Meerpersoonshuishouden | 340,68 | 350,40 | 9,72- | -2,77% Extra container | 170,40 | 175,20 | 4,80- | -2,74% Rioolheffing Gemeenten hebben een aantal wettelijke watertaken. Het betreft de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, en ook de zuivering van huishoudelijk afvalwater (Iba's), de inzameling van afvloeiend hemelwater (en de verwerking daarvan), en ook het treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken | . De rioolheffing wordt geheven ter bekostiging van die taken. De gemeente mag voor een groot deel zelf de hoogte van de rioolheffing bepalen.

We gaan daarbij uit van het volgende: • | Heffing op basis van vaste tarieven gebaseerd op de aansluiting van een perceel op het gemeentelijk rioolstelsel. • | Woningen en bedrijven die zijn aangesloten op een IBA (Individuele Behandeling van Afvalwater) betalen dezelfde rioolheffing. • | De opbrengsten van de rioolheffing moet de kosten dekken maar mag niet hoger zijn dan 100%. Waarbij het uitgangspunt van het geldende verbreed gemeentelijk rioleringsplan (GRP) is, dat dit langjarig geldt. De kosten die worden toegerekend aan de rioolheffing komen van een aantal taakvelden, waarbij taakveld riolering het centrale taakveld is. Van dit taakveld wordt nagenoeg 100% van de kosten toegerekend. Daarnaast worden kosten toegerekend van taakveld wegen, het gaat om een deel van de kosten van straatreiniging, onderhoud duikers en voertuigen. Over het totaal van die kosten wordt overhead toegerekend. De kosten van taakveld overhead worden uitgedrukt in een percentage van de totale begroting en dat is het omslagpercentage voor het toe te rekenen bedrag aan overhead. Om praktische redenen is ervoor gekozen om het overheadbedrag zoals dat is berekend bij de begroting mee te nemen in de berekening van de kostendekkendheid van de jaarrekening.

Bij de opbrengsten is er naast de rioolheffing nog sprake van vergoedingen voor individuele diensten, zoals het aanleggen van huisaansluitingen of het legen van beerputten. Riool Kosten (bedragen x € 1) | Bedrag 2.1 | Verkeer en vervoer | 129.192 6.3 | Inkomensregelingen (kwijtschelding) | 120.371 7.2 | Riolering | 1.809.955 7.3 | Afval | 29.331 Reserves en voorzieningen | 44.521 Overhead | 329.819 BTW | 248.937 Totaal kosten | 2.712.126 82 Jaarstukken 2025 Opbrengsten (bedragen x € 1) | Bedrag 1.1 | Rioolheffing | 2.874.646 Totale opbrengsten | 2.874.646 Totaaloverzicht | Bedrag Totaal kosten | 2.712.126 Totaal opbrengsten | 2.874.646 Kostendekkendheidspercentage | 105,99% Op basis van bovengenoemde uitgangspunten bedroegen de kosten in 2025 € | 2.712.126. De opbrengsten waren € 2.874.646. Daardoor bedroeg de kostendekkendheid in 2025 105,99%. Het verschil tussen de opbrengsten en de kosten bedroeg € 162.520. De dotatie aan de voorziening van € 42.521 is te laag gebleken, waardoor er aanvullend € 162.520 gedoteerd dient te worden aan de voorziening riool. Deze dotatie kon echter niet meer in de jaarstukken 2025 verwerkt worden. Omdat de inkomsten en uitgaven van riool binnen een zogeheten ‘gesloten circuit’ zitten, dient deze dotatie alsnog gedaan te worden in 2026.

Tarieven rioolheffing | 2025 | 2024 | Verschil | Verschil % Meerpersoonshuishouden/IBA | 235,44 | 220,08 | 15,36 | 6,98% Reclamebelasting De reclamebelasting is in de gemeente van toepassing in Surhuisterveen. In een afgebakend deel van het centrum ontvangen gebruikers van panden/gebouwen met een openbare aankondiging, zichtbaar vanaf de openbare weg ( | reclame) een jaarlijkse heffing. De opbrengst van deze heffing bedroeg in 2025 € 45.000 bij een geraamd bedrag van € 45.000. De opbrengst van de reclamebelasting wordt als subsidie uitgekeerd aan het Ondernemersfonds centrum Surhuisterveen. Vanuit het ondernemersfonds worden promotieactiviteiten in het centrum van Surhuisterveen bekostigd. Toeristenbelasting Bij een overnachting in de gemeente Achtkarspelen in een hotel, pension, vakantiehuisje of camping is vanaf 2022 toeristenbelasting verschuldigd. Deze belasting wordt in rekening gebracht bij degene die het verblijf aanbiedt. Meestal is dat een recreatiebedrijf. Deze is bevoegd de belasting door te berekenen aan degene die verblijft. Jaarlijks doet de verblijfsaanbieder een opgave aan de gemeente van het aantal overnachtingen en draagt de verschuldigde belasting aan de gemeente af. De gerealiseerde opbrengst is voor 2025 gelijk aan de begrote opbrengst.

Forensenbelasting Personen die, zonder dat ze hun hoofdverblijf in de gemeente hebben, meer dan negentig dagen per jaar een gemeubileerde woning tot hun beschikking hebben voor zichzelf of voor hun gezin, betalen forensenbelasting. De aanslag wordt opgelegd aan degene die de gemeubileerde woning tot zijn beschikking heeft. 83 Jaarstukken 2025 Leges Onderwerp legesverordening | Directe | Loon- | Over- | Op- | Kosten- (x € 1) | kosten | kosten | head | brengst | dek.heid Hoofdstuk 1 - Algemene dienstverlening Par. 1.1 - Burgerlijke stand | 869 | 48.822 | 7.422 | 41.179 | 72,10% Par. 1.2 - Reisdocumenten en Nederl. id-kaart | 209.524 | 123.179 | 18.726 | 393.896 | 112,08% Par. 1.3 - Rijbewijzen | 41.497 | 44.940 | 6.831 | 115.400 | 123,73% Par. 1.4 - Verstr. uit de Basisregistr. Personen | 1.846 | 5.190 | 789 | 10.131 | 129,48% Par. 1.5 - Verstr. uit het Kiezersregister n.v.t. Par. 1.6 - Verstr. ogv Wet besch. persoonsgeg. Par. 1.7 - Bestuursstukken Par. 1.8 - Vastgoedinformatie Par. 1.9 - Overige publieksdiensten | 3.120 | 1.137 | 173 | 3.431 | 77,47% Par. 1.10 - Gemeentearchief Par. 1.11 - Huisvestingswet 2014 n.v.t. Par. 1.12 - Leegstandswet | 82 | 13 | 68 | 71,58% Par. 1.13 - Gemeentegarantie n.v.t. Par. 1.14 - Marktstandplaatsen | 3.181 | 483 | 349 | 9,53% Par. 1.15 - Winkeltijdenwet Par. 1.16 - Kansspelen | 88 | 13 | 363 | 355,88% Par.

1.17 - Kinderopvang | 6.479 | 1.418 | 216 | 6.437 | 79,34% Par. 1.18 - Telecommunicatie | 10.165 | 6.207 | 944 | 20.057 | 115,83% Par. 1.19 - Verkeer en vervoer | 5.196 | 790 | 6.520 | 108,92% Par. 1.20 - Diversen Totaal hoofdstuk 1 | 273.500 | 239.440 | 36.400 | 597.831 | 108,83% Hoofdstuk 2 - Omgevingswet Par. 2.1 - Algemene bepalingen Par. 2.2 - Voorfase | 13.290 | 2.019 | 33.558 | 219,20% Par. 2.3 - Activiteiten m.b.t. bouwwerken | 29.057 | 275.561 | 41.879 | 308.280 | 88,97% Par. 2.4 - Activiteiten m.b.t. erf- en werelderfgoed | 792 | 120 | 816 | 89,47% Par. 2.5 - Milieubelastende activiteiten Par. 2.6 - Lozingsactiviteiten Par. 2.7 - Aanlegactiviteiten | 8.960 | 1.361 | 21.319 | 206,56% Par. 2.8 - Overige activiteiten | 71 | 11 | 326 | 402,47% Par. 2.9 - Maatwerkvoorschr. bij bouwactiviteiten Par. 2.10 - Gelijkwaardigheid Par. 2.11 - Overige tarieven Par. 2.12 - Modaliteiten | 34.708 | 1 | 26.658 | 76,80% Par. 2.13 - Vermindering | -2.142 Par. 2.14 - Teruggaaf | -2.139 84 Jaarstukken 2025 Totaal hoofdstuk 2 | 63.765 | 298.675 | 45.390 | 386.676 | 94,81% Hoofdstuk 3 - Europese dienstenrichtlijn Par. 3.1 - Horeca | 11.665 | 1.773 | 6.180 | 46,00% Par. 3.2 - Organis. evenementen/markten | 26.944 | 4.094 | 4.428 | 14,27% Par. 3.3 - Prostitutiebedrijven Par. 3.4 - Splitsingsvergunning woonruimte Par. 3.5 - Leefmilieuverordening Par. 3.6 - Brandbeveiligingsverordening Par.

3.7 - In deze titel niet benoemde vergunning, ontheffing of andere besch. | 4.524 | 687 | 2.480 | 47,58% Par. 3.9 - Op alle titels van toepassing Totaal hoofdstuk 3 | 0 | 43.133 | 6.554 | 13.088 | 26,34% Totaal | 337.265 | 581.248 | 88.344 | 997.595 | 99,08% Recapitulatie Hoofdstuk 1, 2 en 3 | Directe | Loon- | Over- | Op- | Kosten- kosten | kosten | head | brengst | dek.heid Kostendekking Hoofdstuk 1 | 273.500 | 239.440 | 36.400 | 597.831 | 108,83% Kostendekking Hoofdstuk 2 | 63.765 | 298.675 | 45.390 | 386.676 | 94,81% Kostendekking Hoofdstuk 3 | 0 | 43.133 | 6.554 | 13.088 | 26,34% Kostendekking totale tarieventabel | 337.265 | 581.248 | 88.344 | 997.595 | 99,08% Leges burgerzaken De leges burgerzaken laten een positief saldo zien van ongeveer € 50.000. Dat wordt met name veroorzaakt doordat er meer documenten zoals paspoorten, ID-kaarten en rijbewijzen zijn verstrekt. Leges Omgevingsvergunningen Voor de leges omgevingsvergunningen geldt dat er in de realisatie een afwijking is van € 7.000 ten op van de begroting.

Leges ontvangsten (bedragen x € 1) | 2025 Ontvangen leges reisdocumenten | -393.896 Ontvangen leges rijbewijzen | -119.678 Ontvangen leges verkl omtrent gedrag | -3.433 Ontvangen leges naturalisaties | -17.621 Ontvangen Overige leges burgerzaken | -51.326 Ontvangen leges kinderopvang | -6.445 Ontvangen Leges (omgevings)vergunningen | -386.201 Ontvangen Leges overig | -46.670 Totaal ontvangen leges 2025 | -1.025.270 Totaal legesverordening Hieronder is een totaaloverzicht opgenomen van de realisatie leges in 2025. Het betreft de leges burgerzaken, de omgevingsvergunningen en de dienstverlening die valt onder de Europese dienstenrichtlijn (zoals evenementen en horeca). In het overzicht hierboven zijn de realisaties nader gespecificeerd. 85 Jaarstukken 2025 Kwijtschelding Mensen met een laag inkomen en weinig financieel vermogen kunnen een verzoek om kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen indienen. De mogelijkheid voor gemeenten om kwijtscheldingsbeleid te voeren is geregeld in art. 26 van de Invorderingswet 1990. Aan de hand van de vastgestelde landelijke kwijtscheldingsnormen wordt het ingediende verzoek getoetst en beoordeeld of de belastingschuldige in aanmerking komt voor (gedeeltelijke) kwijtschelding van de afvalstoffenheffing, rioolheffing en/of onroerendezaakbelasting.

Aantal kwijtschelding | 2025 | 2024 Automatische kwijtschelding | 376 | 302 Ambtshalve kwijtschelding | - | - Toekenning op aanvraag (volledig) | 144 | 249 Toekenning op aanvraag (gedeeltelijk) | 10 | 20 Totaal aantal toegekende kwijtscheldingen | 530 | 571 Totaal aantal afgewezen kwijtscheldingen | 270 | 190 Kwijtgescholden belastingbedragen | € 267.161 | € 285.401 86 Jaarstukken 2025 87 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Op grond van het BBV zijn we verplicht om in een paragraaf het weerstandsvermogen en de risicobeheersing op te nemen. Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Deze paragraaf onderscheiden we in twee delen: • weerstandscapaciteit • risicobeheersing Weerstandscapaciteit Met weerstandscapaciteit bedoelen we de beschikbare financiële middelen om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen, maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze paragraaf geeft een beeld van de weerstandscapaciteit en de risico's en het beleid dat daarbij hoort. Ook zijn een aantal verplichte kengetallen opgenomen. Deze geven inzicht in de financiële positie van onze gemeente.

Verloop reserves en voorzieningen in begrotingsperiode Het saldo van de jaarrekening beschouwen we als incidentele weerstandscapaciteit. De reserves zien we als structurele weerstandscapaciteit. De raad beslist over de inzet van de algemene reserve. De bestemmingsreserves zijn door de raad nadrukkelijk voor specifieke doelen bestemd. Een gedetailleerde uitwerking is opgenomen in de bijlage C. Bestemmingsreserves en stille reserves Bestemmingsreserves Bestemmingsreserves zijn reserves waaraan de gemeenteraad een bepaalde bestemming heeft gegeven en waartoe expliciet is besloten. Bestemmingsreserves mogen daarom alleen besteed worden aan de doelen die daaraan door de gemeenteraad zijn toegekend. De gemeenteraad kan de bestemming van de reserve nadien ook weer aanpassen. Uitgangspunt voor de gemeente Achtkarspelen is dat het aanhouden van bestemmingsreserves zoveel mogelijk wordt beperkt. Achtkarspelen kent een bestemmingsreserve voor de kapitaallasten van Zwembad De Kûpe en (op grond van het BBV) en de bestemmingsreserve “opbouw personeel”. Deze laatste bestemmingsreserve gevormd om vrijgevallen middelen voor (incidentele) personeelsformatie doelgericht te reserveren voor de opbouw van de nieuwe gemeentelijke organisatie en personeelscapaciteit. Stille reserves Daarnaast zijn er ook nog de zogenaamde stille reserves. Deze stille reserves zijn niet zichtbaar op de balans.

Stille reserves vertegenwoordigen het verschil in de waarde van bezittingen in het economisch verkeer en de waarde waarvoor deze bezittingen op de balans moeten worden opgenomen. De verslaggevingsvoorschriften schrijven namelijk voor dat alleen waardering tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs of (duurzaam) lagere marktwaarde is toegestaan. Het is niet toegestaan activa te herwaarderen naar waarde in het economisch verkeer. Jaarstukken 2025 88 Stille reserves kunnen daardoor pas ingezet worden als de betreffende bezitting wordt verkocht. In het BBV is bepaald dat activa waarvan de bestemming verandert, de actuele waarde van de nieuwe bestemming in de toelichting op de balans wordt opgenomen. Op dat moment wordt de stille reserve zichtbaar. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit zegt hoe de gemeente eenmalige tegenvallers op kan vangen. Feitelijk is dit de optelsom van het vrij te gebruiken deel van de reserves en de stille reserves. • Het vrij te gebruiken deel van de reserves is dat deel waarvan nog geen bestemming is vastgelegd. In onze gemeente is dit de Algemene Reserve. • De stille reserves zijn bezittingen die op de balans lager zijn gewaardeerd dan de marktwaarde én op korte termijn verkoopbaar zijn.

De stille reserves worden niet gebruikt bij de berekening van de weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Met structurele weerstandscapaciteit worden de middelen bedoeld die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in het jaar op te vangen zonder dat dit gevolgen heeft voor de uitvoering van het bestaande beleid. Voor Achtkarspelen gaat het dan om het begrotingsoverschot en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit geeft aan in hoeverre we de mogelijkheid hebben om vooral de OZB - tarieven te verhogen. Ratio weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigd weerstandvermogen Oftewel: € 26.225.000 / € 3.885.000 = 6,8. De gemeente heeft in het beleid Risico gestuurd werken bepaald dat ze streeft naar een minimaal voldoende weerstandsvermogen met een waarderingscijfer voor de ratio tussen 1,0 – 1,4 (klasse C). De ratio voor 2025 komt uit op: 6,8. Dat betekent dat wij ruim voldoende weerstandscapaciteit hebben om de gekwantificeerde risico's op te vangen. Jaarstukken 2025 Vaststellen omvang en impact risico De risico’s worden ingedeeld in risicoklassen.

Dit gebeurt aan de hand van onderstaande tabel. De risicoklasse loopt van 1-20 punten. De hoogte van de risicoklasse bepaalt of de organisatie het risico opneemt voor de bepaling van het weerstandsvermogen of een voorziening vormt. Om de risicoklasse te beoordelen spelen de kans van optreden en de omvang van het netto risico een rol. Dit is geen ‘wetenschappelijke exercitie’. ‘Professional judgement’ kunnen beargumenteren is hierbij van belang. Risicoklasse | Kans 1 | Kans 2 | Kans 3 | Kans 4 | Kans 5 < 1 keer per | 1 keer per | 1 keer per | 1 keer per | 1 keer per Bruto omvang x kans | 10 jaar | 5-10 jaar | 2-5 jaar | 1-2 jaar | jaar of meer Score 5: > € 1 miljoen | 5 | 10 | 15 | 20 Score 4: > € 250.000 - € 1 miljoen | 4 | 8 | 12 | 16 | Voorziening Score 3: > € 100.000 - € 250.000 | 3 | 6 | 9 | 12 | vormen Score 2: > € 50.000 - € 100.000 | 2 | 4 | 6 | 8 Score 1: > € 0 - € 50.000 | 1 | 2 | 3 | 4 Geen risico- | 20% van | 40% van | 70% van | 100% van bedrag | het risico | het risico | het risico | het risico opnemen | opnemen | opnemen | opnemen | opnemen Financiële vertaling risico's Risico's worden geprioriteerd met behulp van een risicoscore. De risicoscore wordt bepaald door de waarde van de kansklasse (zie hierboven) en de waarde van de gevolgklasse (omvang) te vermenigvuldigen. Er ontstaat dan een matrix.

Groene klasse Risico's in de groene vlakken worden als laagste ingeschaald. Deze zijn wel in beeld maar vragen geen extra aandacht. Ze worden in de jaarlijkse risico sessie met de organisatie steeds opnieuw besproken. Gele klasse Risico’s in de gele vlakken worden opgenomen bij de bepaling van het weerstandsvermogen met een toelichting in de begroting en de jaarrekening. Rode klasse Deze risico's worden als hoog ingeschaald en vragen extra aandacht en sturing. Ook deze risico's worden meegenomen in de bepaling van het weerstandsvermogen met een specifieke toelichting in de begroting en jaarrekening. Ook komen deze risico's in de periodieke overleggen tussen directie en management aan de orde. Voorziening Wanneer een risico zich bevindt in risicoklasse 5 wordt altijd een voorziening gevormd. Kansklasse | Kanspercentage | Actie 1. Onwaarschijnlijk | <10% | Geen risicobedrag opnemen 2. Mogelijk | 10-30% | 20% van risico opnemen 3. Aannemelijk | 30-60% | 40% van risico opnemen 4. Waarschijnlijk | 60-80% | 70% van risico opnemen 5. Bijna zeker | >80% | 100% van het bedrag: een voorziening treffen 89 Jaarstukken 2025 90 Bepaling weerstandsvermogen De gele en rode risico’s zijn bepalend voor het weerstandsvermogen van de gemeente. Op deze risico’s worden beheersmaatregelen genomen. Door de te nemen beheersmaatregel kan het bruto risico, of de kans van optreden dalen.

Hierdoor ontstaat een netto risico wat opgenomen wordt in de paragraaf weerstandsvermogen. Tijdens de periodieke risico sessie en/of de interne controles wordt opzet, bestaan en werking van de beheersmaatregel geëvalueerd. 1. Opzet: is de beheersmaatregel beschreven in de AO en werkinstructies? 2. Bestaan: wordt beheersmaatregelen in de praktijk uitgevoerd? 3. Werking: Is er sprake van adequate werking? Dekken de beheersmaatregelen Inderdaad juist, tijdig en volledig de risico’s af? Integrale risicobenadering Traditioneel worden veel risico’s nog altijd financieel beoordeeld. Dit komt ook terug in de methodiek die gemeenten hebben met de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. De wens van de gemeente Achtkarspelen is om de risico's integraal te benaderen. Daarom wordt in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing aandacht aan de overige risico's besteed. Verzekering van risico's Een deel van de operationele risico’s kan worden afgedekt door het afsluiten van verzekeringen. We maken daarbij een afweging tussen de kans op schade en de kosten daarvan enerzijds en de verzekeringspremie anderzijds. Het bestaande beleid wordt periodiek beoordeeld en indien nodig bijgesteld. Wat betreft het eigen risico is gekozen voor het standaard eigen risico per gebeurtenis. Jaarstukken 2025 Specificatie van risico's Benodigd weerstandsvermogen | Omvang van | Fin.

| Kans van | Risico | Benodigd (bedragen x € 1) | het risico | klasse | optreden | klasse | weerstands- vermogen Risico’s met effect op weerstandsvermogen Sociaal Domein – Jeugdzorg en | 800.000 | 3 | 3 | 30%-60% | 9 | 320.000 Wmo Jeugdzorg – Jeugdhulp Friesland | 250.000 | 3 | 3 | 30%-60% | 9 | 125.000 Algemene uitkering (herijking | 678.000 | 3 | 3 | 30%-60% | 9 | 470.000 gemeentefonds) Integraal huisvestingsplan (IHP) | 2.000.000 | 4 | 3 | 30%-60% | 12 | 800.000 BVO-ICT | 400.000 | 2 | 3 | 30%-60% | 6 | 80.000 Bouwgrond exploitatie | 500.000 | 3 | 2 | 10%-30% | 6 | 100.000 Informatiebeveiliging | 3.000.000 | 3 | 3 | 30%-60% | 9 | 1.200.000 Onvoorziene risico’s | 1.000.000 | 3 | 3 | 30%-60% | 9 | 400.000 Gemeenschappelijke regeling | 300.000 | 2 | 2 | 10%-30% | 4 | 60.000 Gesubsidieerde instellingen | 500.000 | 3 | 2 | 10%-30% | 6 | 100.000 Personeel | 1.000.000 | 4 | 2 | 30%-60% | 8 | 200.000 Risico’s zonder effect op weerstandsvermogen Gegarandeerde geldleningen | 19.000.000 | 5 | 1 | 0%-10% | 5 | - Omgevingswet | - | 1 | 0 | - | - Stikstofdossier | - | 1 | 0 | - | - Totaal | 29.428.000 | 3.855.000 91 Jaarstukken 2025 92 Onderwerp Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo Risico De maatwerkvoorzieningen binnen de Jeugdzorg de Wmo (inclusief Beschermd Wonen) zijn open-einde regelingen.

In de afgelopen jaren hebben we steeds meer data en kennis verkregen om de kosten in de Jeugdzorg en de Wmo te voorspellen en te volgen. Deze prognose is opgenomen in de meerjarige begroting. Ondanks dat blijft het risico bestaan dat de groei van het aantal cliënten hoger is dan verwacht. Zeker voor de cliënten die hoog specialistische zorg ontvangen kan een stijging (of een daling) leiden tot een forse financiële bijstelling. In de begroting houden we namelijk rekening met een gemiddeld aantal cliënten die hoog specialistische zorg ontvangen. Strategie Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Financieel gevolg € 800.000 Kans van optreden 50% Benodigd weerstandsvermogen € 320.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd t.o.v. voorgaand jaar Onderwerp Jeugdzorg -Jeugdhulp Friesland Risico De gemeente Achtkarspelen is aan verschillende partijen verbonden (Verbonden Partijen). Afhankelijk van de partij heeft de gemeente hier meer of minder financieel aandeel in.

In het algemeen geldt dat er een risico is dat wanneer een van de Verbonden Partijen fuseert of failliet gaat, hier financiële gevolgen voor de gemeente aan verbonden zijn. Specifiek voor Jeugdhulp Fryslân (JHF) geldt dat er een financieel risico is dat de voorschotfinanciering van € 2,5 miljoen door de 18 Friese gemeenten (uiterlijk terug te betalen in juni 2029), niet terugbetaald kan worden. Het aandeel van Achtkarspelen is om en nabij 4,26%. Dat maakt dat er een risico van € 100.000 ontstaat. Daarnaast bestaat het risico van het wegvallen van deze zorg bij JHF waardoor zorgtrajecten moeten worden Jaarstukken 2025 93 ondergebracht bij andere zorgaanbieders. We schatten dit risico in op € 150.000 Strategie Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Financieel gevolg € 250.000 Kans van optreden 50% Benodigd weerstandsvermogen € 125.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Gewijzigd t.o.v. voorgaand jaar Onderwerp Algemene uitkering uit het gemeentefonds herijking Risico Voor het meerjarenperspectief wordt in de circulaires van het Rijk onvoldoende aangegeven waar de gemeenten rekening mee kunnen houden.

In die zin blijft de algemene uitkering als belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente een risico. Nog steeds ervaren wij de negatieve uitwerking van de herijking gemeentefonds. Tot op heden hebben wij een incidentele compensatie ontvangen. In de meicirculaire 2026 moet blijken wat het structureel effect van de herijking gemeentefonds voor onze begroting is. Strategie Berichtgeving betreffende ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en control cyclus en daar waar nodig de raad informeren. Financieel gevolg € 678.000 Kans van optreden 75% Benodigd weerstandsvermogen € 470.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd t.o.v. vorig jaar Jaarstukken 2025 94 Onderwerp Integraal huisvestingsplan IHP Risico Ook in de toekomst staat de gemeente voor de nodige investeringen op onderwijsgebied in diverse dorpen. Afhankelijk van keuzes die gemaakt zullen worden op het gebied van multifunctionaliteit kan dit een substantieel beslag gaan leggen op beschikbare middelen in de exploitatie.

Strategie Bij de totstandkoming en uitvoering van de investeringen de ontwikkelingen hierin monitoren zodat in voorkomende gevallen van afwijkingen hierop tijdig geacteerd kan worden in de P&C-cyclus Financieel gevolg € 2.000.000 Kans van optreden 40% Benodigd weerstandsvermogen € 800.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd Onderwerp BVO-ICT Risico Op 22 juni 2023 hebben beide gemeenteraden besloten tot het stoppen met de samenwerking in de werkmaatschappij 8KTD en als zelfstandig gemeente verder te gaan. De samenwerking op het gebied van ICT gaat nog maximaal drie jaar door in de BVO-ICT. Voor de periode na deze drie jaren is nog geen oplossing gevonden. Besluitvorming hierover moet tijdig plaatsvinden om deze dienstverlening te blijven waarborgen, in welke variant dan ook. Strategie De opbouw van de BVO-ICT zo goed mogelijk in kaart brengen en monitoren via de reguliere P&C cyclus Financieel gevolg € 400.000 Kans van optreden 20% Benodigd weerstandsvermogen € 80.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Aangepast Jaarstukken 2025 95 Onderwerp Bouwgrondexploitatie Risico Het hebben van een bouwgrondexploitatie brengt financiële risico’s met zich mee. In de paragraaf Grondbeleid worden de financiële risico’s van de bouwgrondexploitatie toegelicht.

Strategie Door het jaarlijks opstellen van geactualiseerde berekeningen op basis van de meest recente ontwikkelingen kunnen wij de raad tijdig informeren via de reguliere P&C-cyclus. Financieel gevolg € 500.000 Kans van optreden 20% Benodigd weerstandsvermogen € 100.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd Onderwerp Informatiebeveiliging Risico Als gemeente werken we veel met waardevolle en privacygevoelige informatie, die steeds meer tijd- en plaats onafhankelijk beschikbaar moet zijn. Daarvoor gebruiken we allerlei systemen. Door maatschappelijke- en technologische ontwikkelingen is het belangrijk de risico’s op uitval en van de veiligheid van informatie onder ogen te zien. Ondanks de beheersmaatregelen blijft het risico dat onze systemen uitvallen, door cybercrime of een technische storing. Als vervanging of herstel van systemen nodig is buiten de reguliere vervangingsperiode zijn extra investeringen nodig. Strategie We zorgen voor bewustwording van de risico’s en nemen beheersmaatregelen. Financieel gevolg € 3.000.000 Kans van optreden 50% Benodigd weerstandsvermogen € 1.200.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Nieuw Jaarstukken 2025 96 Onderwerp Onvoorziene risico's Risico Naast alle benoemde en enigszins in te schatten risico's, kunnen er altijd omstandigheden ontstaat niet zijn te voorzien.

Daarom nemen we ook een risicopost op voor een niet te voorzien risico. Dit doen we tegen een gemiddeld risicobedrag met een kans van optreden van 50%. Strategie Een gemiddelde van alle risico's opnemen Financieel gevolg € 1.000.000 Kans van optreden 50% Benodigd weerstandsvermogen € 400.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd Onderwerp Gemeenschappelijke regelingen Risico De gemeente participeert in een aantal gemeenschappelijke regelingen. Deze regelingen worden beschreven in de paragraaf Verbonden Partijen. De grotere regelingen betreffen de Veiligheidsregio, het Mobiliteitsbureau en de FUMO. De uitvoering van gezamenlijke beleidsterreinen binnen dergelijke regelingen brengt risico's met zich mee, waarvoor gezamenlijk voor dekking moet worden gezorgd. Strategie Om ervoor te zorgen dat de gemeente zelf de regie blijft voeren wordt er strak toezicht gehouden. Het standpunt van de gemeente wordt zowel ambtelijk (in overlegorganen) als bestuurlijk (in AB- vergaderingen) uitgedragen. Financieel gevolg € 300.000 Kans van optreden 25% Benodigd weerstandsvermogen € 60.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd t.o.v. vorig jaar Jaarstukken 2025 97 Onderwerp Gesubsidieerde instellingen Risico De gemeente heeft te maken met een variatie aan gesubsidieerde instellingen, zoals: Cultuurcentrum, bibliotheek, maatschappelijk werk, etc.

Het risico bestaat dat claims van deze instellingen financieel nadeel voor de gemeente kan betekenen. Organisaties kunnen failliet gaan en de gemeente kan het product in de lucht willen houden, en dat brengt mogelijk (frictie)kosten met zich mee. Strategie De gemeente sluit overeenkomsten met instellingen die subsidies e.d. van de gemeente ontvangen, waarin productafspraken zijn opgenomen. Tijdens het lopende jaar is regelmatig overleg over de (financiële) voortgang. Het risico dat daardoor financieel gezien iets misgaat wordt daarmee geminimaliseerd. Financieel gevolg € 500.000 Kans van optreden 20% Benodigd weerstandsvermogen € 100.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd t.o.v. vorig jaar Onderwerp Personeel Risico Er is sprake van krapte op de arbeidsmarkt. Daardoor bestaat de kans dat vacatures niet kunnen worden ingevuld. Hierdoor kunnen meerkosten ontstaan, omdat personeel moet worden ingehuurd of externe werving- en selectiebureaus personeel voor ons moet gaan werven. Ook kunnen hierdoor mogelijkerwijs (wettelijke) taken en ambities maar gedeeltelijk worden gerealiseerd. Strategie Aan de hand van periodieke rapportages en analyses worden tijdig overschrijdingen gesignaleerd en gerapporteerd, zodat er eventueel nog ingegrepen kan worden. Toch blijft altijd een risico op overschrijding bestaan.

Financieel gevolg € 1.000.000 Kans van optreden 20% Benodigd weerstandsvermogen € 200.000 Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd Jaarstukken 2025 98 Onderwerp Gegarandeerde geldleningen Risico Gemeenten in Nederland hebben de hoogste rating voor kredietwaardigheid. Zij kunnen daardoor goedkoper geld lenen bij de banken dan private ondernemingen. Omdat woningbouwcorporaties een bijdrage leveren aan de publieke taak hebben wij in het verleden een aantal leningen aangetrokken en deze direct doorgeleend aan de woningbouwcorporatie. Daarmee konden zij meeprofiteren deze gunstige leencondities. Later hebben we is er een andere constructie toegepast, waarbij we niet leningen doorlenen, maar waarbij we direct garant staan. Gevolg is wel dat wij hierdoor het risico lopen dat als de derde partij failliet gaat, de gemeente de betalingsverplichting op zich moet nemen. Dit risico is echter klein, aangezien garanties alleen verstrekt worden wanneer zij niet bij derden kunnen worden ondergebracht en bij garantieverlening aan verenigingen c.a. aangetoond is dat zij de betalingsverplichtingen kunnen nakomen. Wanneer dit risico zich voordoet, kunnen we met de gereserveerde gelden de gevolgen in het eerste jaar afdekken.

De structurele gevolgen zullen vervolgens via de eerstvolgende kadernota of door een begrotingswijziging worden meegenomen Strategie De leningen die door de gemeente in het verleden zijn verstrekt worden volgens schema afgelost. Het risico op deze post neemt daardoor jaarlijks af. Via toetsing van het jaarverslag beoordelen we of de risico's stabiel blijven. Ook het risico op in het verleden verstrekte garanties neemt elk jaar af, omdat ook op deze leningen de geldgever volgens schema aflost. Bij garanties in het kader van de woningbouw heeft de gemeente zekerheidsrechten, waardoor dit risico zeer klein is. Via het jaarverslag heeft de gemeente inzicht in de financiële positie van de geldnemer. Bij garanties t.b.v. verenigingen vindt overleg plaats als de bank een achterstandsmelding doet. In die gevallen passen we maatwerk toe om escalatie te voorkomen. Op basis van het verleden is het risico op deze post relatief gering. Financieel gevolg € 19.000.000 Kans van optreden 1% Benodigd weerstandsvermogen n.v.t. Incidenteel/Structureel Incidenteel Status Ongewijzigd Jaarstukken 2025 99 Onderwerp Stikstofdossier Risico De depositie van stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) is schadelijk voor de natuur. Het Rijk en de provincies hebben de taak ervoor te zorgen dat de stikstofdepositie wordt teruggedrongen en de natuur herstelt.

Op 10 juni 2022 is de Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied aangeboden aan de Tweede Kamer. In deze Startnotitie zijn richtinggevende emissiereductiedoelen voor stikstof opgenomen. Aan de provincies de taak om deze richtinggevende doelen in 2023 nader uit te werken in gebiedsplannen. In welke vorm dit zal zijn, is nog onzeker. Daarnaast dient de Raad van State nog in een verscheidenheid aan zaken rond het thema stikstof een uitspraak te doen. Deze uitspraken kunnen van grote invloed zijn op de huidige regelgeving. Stikstof blijft een issue en kan belemmerend zijn voor nieuwe plannen van zowel derden als van de gemeente zelf zoals de afgiftes van bouwvergunningen in het geding kan komen of dat de FUMO geen milieuvergunning kan afgeven. Het is daarnaast uiterst onzeker in hoeverre de huidige stikstofregels standhouden. Strategie - Financieel gevolg - Kans van optreden - Benodigd weerstandsvermogen - Incidenteel/Structureel Structureel Status Ongewijzigd t.o.v. vorig jaar Conclusie risico’s / weerstandsvermogen Voor de risico’s in deze jaarrekening is op basis van bovenstaande classificatie een te verwachten beslag op de weerstandscapaciteit berekend. De conclusie is, dat de financiële impact van de risico’s kan worden opgevangen binnen de weerstandscapaciteit van onze rekening en begroting.

Kengetallen Kengetallen zijn verplicht en ze vertellen iets over de financiële gezondheid van de gemeente. Op de volgende bladzijde worden ze weergeven vanaf 2022. Jaarstukken 2025 LEGENDA t.o.v. vorige meting | prognose mjb 2026 - 2028 Kengetal | Begroting | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening 2025 | 2025 | 2024 | 2023 | 2022 Belastingcapaciteit | 99,82 | 96,00 | 95,32 | 93,96 | 117,10 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Grondexploitatie | 0,00 | 0,00 | 0,18 | -0,43 | 0,67 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Netto schuldquote | 40,80 | 23,49 | 28,00 | 31,10 | 41,20 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Netto schuldquote, | 40,83 | 22,72 | 28,39 | 38,20 | 22,70 gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Solvabiliteitsratio | 27,99 | 40,87 | 27,35 | 33,35 | 30,28 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Structurele | -1,70 | 3,00 | 2,68 | -1,90 | 0,40 exploitatieruimte t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie 100 Jaarstukken 2025 101 Toelichting Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft inzicht in hoe de woonlasten voor een gezin bij een gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente zich verhouden tot de landelijke gemiddelde woonlasten van een gezin.

Daarmee geeft dit kengetal een indicatie of de gemeente ruimte heeft om de belastingen, die gerelateerd zijn aan de totale woonlasten, te verhogen om zo meer eigen inkomsten te genereren. Grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In het algemeen geldt: hoe lager dit percentage hoe beter. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van het totaal van de baten. Het geeft daarmee een indicatie van het beslag dat de financieringslasten op de exploitatie leggen en daarmee de vrije ruimte in de exploitatiebegroting. Netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote wordt ook exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger het percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Structurele exploitatieruimte In dit kengetal komt tot uitdrukking of de gemeente over voldoende structurele baten beschikt om de structurele lasten te dekken.

Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen. Jaarstukken 2025 102 C - Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Een belangrijk deel van de gemeentelijke begroting bestaat uit onderhoud van kapitaalgoederen. Deze kosten zijn verspreid over meerdere programma’s. In deze paragraaf brengen we deze kosten samen, zodat een integraal en helder beeld ontstaat van de totale onderhoudslasten en de betekenis daarvan voor de financiële positie van de gemeente. De kapitaalgoederen zijn onderverdeeld in wegen (inclusief bruggen), riolering, water, groen en gebouwen. De gemeente streeft ernaar de infrastructuur op een duurzame manier in stand te houden. Dit betreft zowel bovengrondse als ondergrondse voorzieningen. Het onderhoud is erop gericht dat alle voorzieningen blijven voldoen aan de gestelde eisen. Daarbij staan de uitgangspunten veilig, schoon en heel centraal, tegen zo laag mogelijke kosten. De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Dit betekent dat zij moet kunnen aantonen dat zij zorgvuldig handelt en risico’s zoveel mogelijk beperkt. Dit speelt met name wanneer schade ontstaat en de vraag rijst of de gemeente haar onderhoudsplicht goed heeft uitgevoerd. Beheerplannen De gemeenteraad heeft op 3 maart 2022 de Nota Kapitaalgoederen 2022–2026 vastgesteld.

Hierin is gekozen voor het scenario ‘alles op basis’ voor het beheer van groen, wegen en kunstwerken. Voor gemeentelijke gebouwen geldt conditieniveau 3. De benodigde middelen voor onderhoud en vervanging zijn op basis van een meerjarige, cyclische doorrekening opgenomen in de begroting. Daarnaast heeft de raad op 23 maart 2023 het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2023– 2027 vastgesteld. Dit plan beschrijft het beleid voor afvalwater, hemelwater en grondwater en bevat maatregelen voor vervanging en klimaatadaptatie. Op basis van de geraamde kosten is de benodigde rioolheffing bepaald. De beheerplannen, gebaseerd op inspecties en analyses, geven inzicht in de benodigde werkzaamheden en bijbehorende kosten. Ze vormen de onderbouwing voor voorzieningen en moeten volgens BBV-richtlijnen actueel zijn (maximaal vijf jaar oud). De provincie Fryslân houdt hier toezicht op als financieel toezichthouder. Met deze paragraaf geven we op hoofdlijnen inzicht in de omvang en staat van het onderhoud van de kapitaalgoederen. Jaarstukken 2025 103 Onderhoud per kapitaalgoed Wegen Met de Nota Kapitaalgoederen heeft de raad het kwaliteitsniveau van de wegen opnieuw vastgesteld op basisniveau. Dit sluit aan bij eerdere besluiten uit 2010. Het toen aanwezige achterstallig onderhoud wordt gefaseerd ingelopen, waarbij de termijn is verlengd van tien naar vijftien jaar.

In de begroting is structureel budget opgenomen voor het behoud van het basisniveau én voor het wegwerken van de onderhoudsachterstand. De beheerplanning is geactualiseerd voor de periode 2022–2026 en sluit aan op de Nota Kapitaalgoederen. Waterbouwkundige werken De civieltechnische kunstwerken, zoals bruggen en steigers, zijn in 2019 geïnspecteerd. De steigers verkeren in goede staat. De verkeersbruggen zijn in redelijke staat en fiets- en voetgangersbruggen in redelijke tot matige staat. De kosten voor onderhoud en vervanging zijn opgenomen in de Nota Kapitaalgoederen. Daarnaast heeft Wetterskip Fryslân het beheer van een aantal duikers overgedragen aan aangrenzende eigenaren. Voor Achtkarspelen betekent dit dat 88 duikers per 1 januari 2025 in gemeentelijk beheer zijn gekomen. De financiële gevolgen zijn verwerkt in de begroting 2026–2029. Riolering Gemeenten zijn wettelijk verplicht te beschikken over een actueel rioleringsplan. Het GRP 2023–2027 beschrijft hoe de gemeente invulling geeft aan de zorgplicht voor afvalwater en de bijbehorende beheer- en vervangingsopgaven. Via een kostendekkingsplan worden de benodigde middelen beschikbaar gesteld. In de afgelopen jaren is geïnvesteerd in regenwaterstructuren, waardoor de gemeente beter is voorbereid op klimaatverandering.

Deze lijn wordt in de huidige planperiode voortgezet , onder meer via maatregelen binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), waarvoor subsidie is ontvangen. Water Het GRP bevat ook de visie op stedelijk (afval)water, hemelwater en grondwater. Het beleid is afgestemd met Wetterskip Fryslân en de provincie Fryslân. Daarnaast werkt de gemeente samen met andere partijen binnen landelijke en regionale afspraken, zoals het Bestuursakkoord Water en het Fries Bestuursakkoord Waterketen. Deze samenwerking richt zich op kostenbeheersing, kwaliteit en vermindering van kwetsbaarheid in de waterketen. Voor baggerwerkzaamheden is een voorziening gevormd. Groen Het groenbeheer is gebaseerd op een beheerplan (GBI), waarmee inzicht bestaat in kosten en werkzaamheden. Op basis hiervan worden de jaarlijkse onderhoudsbudgetten vastgesteld. De kosten voor onderhoud en vervanging zijn opgenomen in de Nota Kapitaalgoederen, waarbij is gekozen voor het basisniveau. Jaarstukken 2025 104 Speelruimte Voor speelvoorzieningen zijn de onderhouds- en vervangingskosten opgenomen in de meerjarenbegroting. Er is een door de raad vastgestelde planning voor aanleg, onderhoud en vervanging. Inspecteurs controleren de speelplekken periodiek op basis van wettelijke eisen. Bevindingen worden vastgelegd in logboeken en inspectierapporten, zodat aan de onderhoudsplicht wordt voldaan.

Gebouwen Voor gemeentelijke gebouwen zijn inspecties uitgevoerd en op basis daarvan zijn in 2023 nieuwe meerjaren onderhoudsplannen (MJOP’s) opgesteld. Deze geven inzicht in de benodigde onderhoudswerkzaamheden en bijbehorende kosten. De kosten voor regulier onderhoud zijn verwerkt in de exploitatie en de meerjarenbegroting. Voor planmatig groot onderhoud is een voorziening gevormd. De jaarlijkse benodigde toevoeging aan deze voorziening is gebaseerd op de MJOP’s. Jaarstukken 2025 105 D - Financiering Inleiding Financiering, ook wel treasury genoemd, betreft het beheer van de financiële middelen van de gemeente. Daarbij is het van belang dat de gemeente altijd over voldoende liquide middelen beschikt om aan haar verplichtingen te voldoen. Bij een tekort worden middelen aangetrokken, terwijl overschotten tijdelijk bij de Staat worden uitgezet. Het Rijk heeft regels vastgesteld voor het beheer van gemeentelijke middelen in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Deze wet verplicht gemeenten tot het vaststellen van een treasurystatuut, waarin de kaders zijn vastgelegd voor het aantrekken en uitzetten van middelen. Treasurybeleid De Wet Fido stelt eisen aan de inrichting van de treasuryfunctie. Deze zijn nader uitgewerkt in het gemeentelijke Treasurystatuut.

Hierin zijn verantwoordelijkheden vastgelegd voor: • de treasuryfunctie, • de uitvoering daarvan, • en het risicobeheer. Het geactualiseerde Treasurystatuut is op 25 maart 2022 door de raad vastgesteld. De uitvoering van de treasuryfunctie in 2025 heeft binnen deze kaders plaatsgevonden. Schatkistbankieren Sinds december 2013 zijn gemeenten verplicht overtollige middelen aan te houden in de Nederlandse schatkist (schatkistbankieren). Dit draagt bij aan een lagere nationale schuld. Gemeenten mogen een beperkt bedrag buiten de schatkist houden. Voor 2025 bedraagt deze drempel 2,0% van het begrotingstotaal (met een minimum van € 1.000.000). Voor Achtkarspelen komt dit neer op € 2,1 miljoen. Het gemiddelde tegoed per kwartaal moet onder deze drempel blijven. In 2025 is deze drempel niet overschreden. Benutting drempelbedrag SKB Bedragen (x € 1.000) 2025 Kwartaal 1 370 Kwartaal 2 263 Kwartaal 3 419 Kwartaal 4 239 Gemiddeld 323 Renterisico Schommelingen in rentepercentages kunnen invloed hebben op de financieringslasten van de gemeente. Om dit risico te beperken, stelt de Wet Fido grenzen via de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Jaarstukken 2025 Kasgeldlimiet Om tijdelijke tekorten op de lopende rekening aan te vullen trekt de gemeente kortlopende geldleningen aan. Het voordeel van dit type leningen is dat het rentepercentage zeer laag is.

Dit mag tot aan een bepaald maximum, de kasgeldlimiet. Deze limiet beperkt dus het renterisico op financieringen voor de korte termijn. Kasgeldlimiet | Begroting (x € 1.000) | 2025 begrotingstotaal per 1 januari | 103.447 vastgesteld percentage (wet FIDO) | 8,5% Kasgeldlimiet | 8.793 Uit de tabel blijkt dat de maximale omvang van de netto vlottende schuld (waaronder kortlopende kasgeldleningen bij de Bank Nederlandse Gemeenten) per kwartaal in 2025 maximaal € 8,793 miljoen mag zijn. In alle vier kwartalen van 2025 heeft de gemeente deze kasgeldlimiet niet overschreden. Toetsing eventuele overschrijding | Kwartaal kasgeldlimiet (x € 1.000) | 1 | 2 | 3 | 4 Kasgeldlimiet | 8.793 | 8.793 | 8.793 | 8.793 Gemiddelde netto-vlottende schuld | 291- | 2.153 | 6.959- | 9.367- Overschrijding / onderschrijding | 9.084 | 6.40 | 15.752 | 18.160 Overschrijding ja/nee | nee | nee | nee | nee Renterisiconorm De renterisiconorm beperkt het renterisico op financieringen voor de lange termijn. Het totaal van de aflossingen en het bedrag waarop een renteherziening van toepassing is, mag in elk jaar niet meer dan 20% van het begrotingstotaal zijn. Hieronder staat de norm voor 2025.

Renterisiconorm | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 begrotingstotaal per 1 januari | 103.447 | 108.145 | 106.780 | 106.793 vastgesteld percentage (wet FIDO) | 20,0% | 20,0% | 20,0% | 20,0% renterisiconorm | 20.689 | 21.629 | 21.356 | 21.359 aflossingen | 4.419 | 3.536 | 2.936 | 2.936 ruimte onder renterisiconorm | 16.270 | 18.093 | 18.420 | 18.423 Uit de tabel hierboven blijkt dat we de renterisiconorm niet hebben overschreden. Leningen Ultimo 2025 bedraagt de langlopende schuld van de gemeente € 23 miljoen. De tabel hieronder toont de samenstelling en het verloop daarvan. Eén lening heeft de gemeente doorgeleend aan WoonFriesland. Volgens het huidige beleid verstrekt de gemeente geen geldleningen meer aan woningbouwinstellingen. De leningenportefeuille ten behoeve WoonFriesland is nu vervallen na aflossing van de laatste termijn. 106 Jaarstukken 2025 Opgenomen geldleningen | Stand | Nieuwe | Aflossingen | Stand | Rente (x € 1.000) | 1-1-2025 | leningen | 31-12-2025 | % T.b.v. WoonFriesland T205 | 883 | - | 883 | - | 2,980% Subtotaal | 883 | - | 883 | - T.b.v.

eigen financiering T195 | 959 | - | 160 | 799 | 0,000% 245 | 1.200 | - | 600 | 600 | 0,438% 246 | 17.713 | - | 1.476 | 16.237 | 0,840% 247 | 6.500 | - | 1.300 | 5.200 | 0,480% Subtotaal | 26.372 | - | 3.536 | 22.836 Totaal opgenomen leningen | 27.255 | - | 4.419 | 22.836 Renteschema We zijn verplicht om een renteschema op te nemen. Dit schema biedt een cijfermatig inzicht in de rentelasten en hoe we dat toerekenen. Voor 2025 ziet het er als volgt uit. Renteschema begrotingsjaar 2025 (bedragen x € 1.000) | Bedrag Externe rentelasten lange financiering | 171 Externe rentelasten korte financiering | 62 Externe rentebaten (WoonFriesland) | - Externe rentebaten (MOA) | - Externe rentebaten korte financiering | 136 Saldo externe rentelasten | 97 Rente toe te rekenen aan de bouwgrondexploitatie | 1 Rente toe te rekenen wegens projectfinanciering | - Rentebaten van doorverstrekte leningen projectfinanciering | - Saldo door te berekenen externe rente | 96 Rente eigen vermogen | - Rente over voorzieningen (gewaardeerd tegen contante waarde) | - Aan taakvelden (incl. taakveld overhead) toe te rekenen rente | 96 Boekwaarde vaste activa per 01-01-2025 | 75.317 Boekwaarde leningen woningbouw per 01-01-2025 | 883 Boekwaarde voor berekening omslagpercentage per 01-01-2025 | 74.434 Omslagpercentage | 0,13% Omslagpercentage afgerond | 0,10% Werkelijk aan taakvelden (incl.

taakveld overhead) toegerekende rente | 101 Renteresultaat op taakveld treasury | 5 Het renteresultaat is een administratief resultaat. Het gaat om het verschil tussen het saldo van de externe rentelasten en de aan de programma's toegerekende rentelasten. Dit renteresultaat heeft géén invloed op het begrotings- en/of rekeningsaldo. 107 Jaarstukken 2025 108 E - Bedrijfsvoering Inleiding De bedrijfsvoering richt zich op de interne dienstverlening die nodig is voor de uitvoering van de programma’s. In 2025 hebben verschillende onderwerpen een belangrijke rol gespeeld, met name op het gebied van controle, risicobeheersing en rechtmatigheid. Opvolging Management Letter De accountant stelt jaarlijks na de interimcontrole en de jaarrekeningcontrole een managementletter op. Deze bevat de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen, die bijdragen aan inzicht in de financiële positie en risico’s van de gemeente. De organisatie volgt deze aanbevelingen op. Samen met adviezen uit andere audits worden zij opgenomen in de Verbetermonitor. In 2025 zijn meerdere aanbevelingen opgepakt. Een deel is afgerond, terwijl andere acties doorlopen of in 2026 worden voortgezet. Niet alle aanbevelingen zijn inmiddels volledig geïmplementeerd; deze blijven onderdeel van de verdere ontwikkeling van de organisatie.

Sinds de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording in 2023 is extra geïnvesteerd in de verbijzonderde interne controle (VIC) en de Administratieve Organisatie en Interne Beheersing (AO/IB). Dit draagt bij aan betere procesinrichting en een groter risicobewustzijn binnen de organisatie. Kwaliteit van de (risico)beheersing, VIC In 2022 heeft de raad het rapport Managen van risico’s vastgesteld. De aanbevelingen hieruit zijn verwerkt in het beleidskader risicomanagement (2023). Belangrijke onderdelen daarvan zijn: • het opzetten en toepassen van een Tax Control Framework; • het uitvoeren en doorontwikkelen van verbijzonderde interne controles; • het opstellen en toepassen van een frauderisicoanalyse; • de verdere ontwikkeling van de Verbetermonitor. • Vanwege werkdruk en onderbezetting is gekozen voor een gefaseerde implementatie over drie jaar vanaf 2023. Ondanks organisatorische veranderingen zijn stappen gezet, zoals de doorontwikkeling van de AO/IB, het versterken van de regie op VIC en de implementatie van het Tax Control Framework. De komende jaren ligt de nadruk op: • het versterken van de samenhang tussen processen en risicomanagement; • het verbeteren van controle-instrumenten, zoals checklists; • de implementatie van de frauderisicoanalyse. Het beleidskader risicomanagement wordt geëvalueerd en opnieuw vastgesteld voor de periode 2027–2030.

Doel is om risicomanagement structureel te verankeren in de organisatie, zodat risico’s sneller worden gesignaleerd en beter kunnen worden beheerst. Integriteit, Fraude en Corruptie Als college zijn we ons bewust van inherente risico’s van fraude die, zowel intern als extern, worden gelopen bij het uitvoeren van gemeentelijke taken. Hiervoor hebben wij in 2023 een frauderisicoanalyse opstelt om de risicogebieden te identificeren en bewustwording te creëren. Deze analyse hebben we in 2025 ook herzien voor de gemeente Achtkarspelen. Vanuit bedrijfsvoering is verhoogde aandacht voor de risicoprocessen en hier worden ook interne controles op uitgevoerd. Stakeholders van de Jaarstukken 2025 109 gemeente moeten erop kunnen vertrouwen dat wij op een betrouwbare, eerlijke en zorgvuldige manier zakendoen. De gemeente beschikt over een uitgebreid scala aan zogenaamde soft controls. Iedere medewerker van onze gemeente legt bij indiensttreding een ambtseed of ambtsbelofte af en overlegt een verklaring omtrent gedrag. Daarnaast kennen we een vastgestelde regeling en gedragscodes, onder andere op het gebied van nevenwerkzaamheden en financiële belangen, welke openbaar beschikbaar zijn.

We beschikken daarnaast over een regeling van melden vermoeden misstanden en in de organisatie is een vertrouwenspersoon en er is een meldpunt ingesteld waar eventuele misstanden vertrouwelijk kunnen worden gemeld. Onze (financiële) processen en systemen kenmerken zich door de aanwezigheid van functiescheidingen, zogenaamde hard controls. Hiermee voorkomen we dat slechts één persoon ongecontroleerd transacties of verplichtingen kan aangaan, autoriseren, verwerken en afwikkelen en/of zelfstandig toegang heeft tot activa. Ondanks alle beheersingsmaatregelen resteert het risico dat management of directie maatregelen doorbreekt en het risico van samenspanning tussen medewerkers. Transparante besluitvorming, de governance structuur, een open cultuur waarbij we elkaar durven aan te spreken, de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon om niet integer handelen (anoniem) te melden, periodieke interne en externe audits op de naleving van beheersingsmaatregelen dragen ertoe bij dat onregelmatigheden worden gesignaleerd. De afgelopen jaren zijn er regelmatig berichten in de media over cyberaanvallen, gevallen van ransomware en datalekken. Informatiebeveiliging vanuit de perspectieven continuïteit, fraude en privacy heeft een hoge prioriteit.

Tijdens de dagelijkse bedrijfsvoering vinden controles plaats om vast te stellen of gewerkt wordt volgens de daarover gemaakte afspraken, waaronder de diverse protocollen voor informatiebeveiliging. Daarnaast beoordelen de security en privacy officer de kwaliteit en naleving van de getroffen beheersingsmaatregelen. Periodiek wordt de beheersing van informatiebeveiliging getoetst, zowel intern, maar ook extern vanuit de sector. Eventuele verbeterpunten vormen de input voor verdere aanscherping en/of naleving van het informatiebeveiligingsproces. Rechtmatigheid Sinds 2023 legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van het financieel handelen. Dit betekent dat wordt getoetst of middelen zijn ingezet volgens de geldende regels en afspraken. Daarbij gelden drie hoofdcriteria: • Begrotingscriterium: uitgaven blijven binnen de vastgestelde budgetten; • Voorwaardencriterium: uitgaven voldoen aan de geldende regels en voorwaarden; • Misbruik en oneigenlijk gebruik: middelen worden rechtmatig en doelgericht ingezet. Voor de jaarrekening 2025 hanteert de gemeente: • een verantwoordingsgrens van 2% van de totale begrote lasten (exclusief stortingen in reserves); • een rapportagegrens van € 50.000. Deze grenzen zijn vastgesteld door de gemeenteraad en gebaseerd op de Kadernota Rechtmatigheid 2025 van de Commissie BBV.

Jaarstukken 2025 110 Voor gemeenten zijn verder negen criteria opgesteld om te bepalen of de gemeente op de juiste manier met het geld omgaat, te weten; • Calculatiecriterium • Valuteringscriterium • Adresseringscriterium • Volledigheidscriterium • Aanvaardbaarheidscriterium • Leveringscriterium • Begrotingscriterium • Voorwaardencriterium • Misbruik & oneigenlijk gebruik criterium De eerste zes criteria worden afgedekt met de controle van de accountant omtrent de getrouwheid en komen als zodanig niet terug in de rechtmatigheidsverantwoording. De onderste drie criteria zijn relevant voor de rechtmatigheidsverantwoording. Begrotingscriterium Het begrotingscriterium heeft betrekking op de hoogte van de baten en lasten, in de door de raad vastgestelde begroting en de door de raad vastgestelde investeringskredieten en de hiermee samenhangende programma’s, waarbinnen de financiële beheershandeling en tot stand moeten zijn gekomen. Wij hebben de toepassing van dit criterium getoetst. Onze bevindingen zijn opgenomen in onderstaand overzicht. Daarnaast geven wij aan welke maatregelen worden genomen om deze fouten in de toekomst te voorkomen. Rechtmatigheidsbevindingen begrotingscriterium x € 1.000 A: Overschrijding lasten programma's 0. Bestuur en ondersteuning 1.809 3. Economie 332 5. Sport, cultuur en recreatie 359 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing 302 B.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://achtkarspelen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/56eae9e9-2166-4280-ba1d-710ac2bdc4ee?agendaItemId=0826af4f-677f-4dce-ad51-7fb670eaced5