CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

04 - Bijlage 1 - Concept warmteprogramma

Raadsvergadering Oerlis 19 februari 2026, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Kaders en keuzes concept Warmteprogramma Achtkarspelen24.521 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Samenvatting Achtkarspelen ondersteunt ondernemers en instellingen bij verduurzaming via het energieloket en YnBusiness, met advies over maatregelen, financiering en kansen op bedrijventerreinen. Voor bedrijven met proceswarmte en maatschappelijk vastgoed wordt maatwerk geboden. Daarnaast heeft de gemeente als bevoegd gezag een rol in het naleven van energieregels, zoals de energiebesparingsplicht, label-C voor kantoren, EPBD-4 en de gevolgen van de CSRD.

38

3

3.4 Thema’s binnen de brede aanpak De brede aanpak richt zich op een aantal thema’s die bepalend zijn voor het succes van de warmtetransitie in Achtkarspelen. Deze thema’s zorgen ervoor dat inwoners, bedrijven en organisaties op verschillende manieren en momenten kunnen instappen én doorgroeien in hun verduurzamingstraject.

De warmtetransitie moet toegankelijk zijn voor iedereen, ook voor inwoners met een laag inkomen of hoge energielasten. Doel: structureel verlagen van energielasten en verbeteren van wooncomfort. Maatregelen: gratis of sterk gesubsidieerde isolatiemaatregelen, energieadvies aan huis, inzet van energiecoaches en directe levering van kleine energiebesparende producten. Samenwerking: met welzijnsorganisaties, woningcorporaties en vrijwilligersinitiatieven om ook moeilijk bereikbare doelgroepen te ondersteunen.

2. Collectieve inkoop en schaalvoordeel Samen inkopen maakt verduurzaming betaalbaarder, sneller en betrouwbaarder. Acties: gezamenlijke inkoop van isolatie, warmtepompen, HR++-glas en andere energiebesparende maatregelen. Voordelen: lagere prijzen, kwaliteitsborging en minder regelwerk voor deelnemers. Rol energieloket: organiseert of faciliteert collectieve acties, vaak samen met dorpsbelangen en energiecoöperaties.

3. Bewustwording en gedragsverandering Informatie, inspiratie en vertrouwen zijn nodig om mensen in beweging te krijgen én te houden. Campagnes: doelgroepgerichte communicatie via lokale en sociale media, dorpsbijeenkomsten en voorbeeldprojecten. Voorbeelden: open huizenroute, ervaringsverhalen van inwoners en ondernemers, themabijeenkomsten per dorp. Doelgroepaanpak: specifieke aandacht voor huurders, jongeren, ondernemers en bewoners met beperkte digitale vaardigheden.

4. Bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties Bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben een voorbeeldrol en kunnen uitvoering versnellen. Ondersteuning: zie ook paragraaf 3.3. Kansen: verduurzaming van bedrijfspanden, collectieve aanpak op bedrijventerreinen en inzet van lokale ondernemers bij de uitvoering bij inwoners. Werkgelegenheid: samenwerking met opleidingen en ondernemers stimuleert werk in de lokale energietransitie.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

1. Energiearmoede en inclusiviteit

39

3

5. Onderwijs en arbeidsmarkt De warmtetransitie vraagt om voldoende vakmensen in bouw, techniek en installaties. Samenwerking: met Kennislab NOF, ROC Friese Poort, Aeres, CSG Lauwers College en andere regionale opleiders. Acties: stageplaatsen, leerwerktrajecten, gastlessen en praktijkopdrachten in de energietransitie. Doel: opleiden van nieuwe vakmensen en omscholen van bestaande medewerkers richting duurzame technieken.

Nieuwe technieken en werkwijzen worden eerst op kleine schaal getest en daarna waar mogelijk breder toegepast. Voorbeelden: innovatieve isolatiematerialen, buurtbatterijen, hybride warmtepompen en slimme regeltechniek. Aanpak: samenwerking met kennisinstellingen, ondernemers en bewonersinitiatieven. Doel: risico’s beperken, leren van de praktijk en sneller opschalen bij succes.

7. Koelen van woningen en gebouwen De overgang naar duurzame warmte vraagt ook aandacht voor comfort en gezondheid in de zomer. Goed isoleren en ventileren voorkomt oververhitting, terwijl energiezuinige koeloplossingen bijdragen aan een prettig binnenklimaat. Doel: voorkomen van hittestress in woningen, zorginstellingen en scholen, met behoud van energiezuinigheid. Maatregelen: inzetten op zonwering, ventilatie, dak- en gevelgroen, warmtepompen met koelstand en natuurlijke ventilatieoplossingen. Samenwerking: met woningcorporaties, installateurs en bouwbedrijven voor het combineren van isolatie- en koelmaatregelen.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

6. Innovatie en pilots

40

Deze thema’s vormen samen het fundament van de brede aanpak. Ze zorgen ervoor dat iedereen in Achtkarspelen – inwoner, ondernemer en organisatie – op eigen tempo kan meedoen aan de warmtetransitie. Door energiebesparing, bewustwording, samenwerking en innovatie te combineren, werkt de gemeente stap voor stap aan een comfortabele, betaalbare en toekomstbestendige gebouwde omgeving.

3

3.5 Samenwerking en partners

1. Woningcorporaties Rol: Verduurzamen van de huurvoorraad, energiebesparing bij huurders, voorlichting en gedragsbeïnvloeding. Samenwerking: Afstemming van plannen met de dorpenaanpak en collectieve inkoopacties; gezamenlijke acties voor huurders in energiearmoede.

2. Energiecoöperaties en dorpsbelangenorganisaties Rol: Mobiliseren van bewoners, organiseren van lokale initiatieven en inkoopacties. Samenwerking: Uitvoeren van bewustwordingscampagnes, opzetten van collectieve projecten en delen van lokale kennis.

3. Netbeheerders Rol: Aanpassen en uitbreiden van elektriciteits- en gasnetten, aansluiten van nieuwe duurzame warmteoplossingen. Samenwerking: Afstemmen van planning van werkzaamheden en voorkomen van knelpunten in netcapaciteit, zowel in de dorpenaanpak als de brede aanpak.

4. Welzijnsorganisaties Rol: Bereiken en begeleiden van kwetsbare doelgroepen en inwoners met beperkte zelfredzaamheid. Samenwerking: Koppelen van energieadvies aan welzijns- en zorgtrajecten, inzetten van energiecoaches bij huishoudens met hoge energielasten.

5. Onderwijsinstellingen Rol: Opleiden van vakmensen voor de energietransitie en stimuleren van kennisontwikkeling. Samenwerking: Praktijkprojecten in dorpen, gastlessen en bijdragen aan pilots; koppeling met leerwerkplekken en stages.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

De brede aanpak kan alleen slagen door intensieve samenwerking tussen de gemeente, inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en regionale partners. Het energieloket vervult hierin een coördinerende en verbindende rol, zodat de juiste partijen op het juiste moment worden betrokken en initiatieven elkaar versterken. De samenwerking is gericht op kennisdeling, efficiëntie en het bundelen van krachten om inwoners en ondernemers optimaal te ondersteunen.

41

3

6. Lokale ondernemers en installateurs Rol: Uitvoeren van maatregelen bij inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Samenwerking: Stimuleren van lokale werkgelegenheid, benutten van hun kennis en ervaring, deelname aan collectieve inkoopacties.

7. Regionale en bovenlokale partners

8. Bedrijven en parkmanagementorganisaties Rol: Verduurzaming van bedrijfspanden en bedrijventerreinen, gezamenlijke inkoop en implementatie van duurzame technieken. Samenwerking: Gebruikmaken van trajecten zoals de Adviesvoucherregeling Fryslân en collectieve verduurzaming op bedrijventerreinen.

9. FUMO (Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing) Rol: Regionale uitvoeringsdienst die toezicht, vergunningverlening en milieuadvies levert voor gemeenten, provincie en waterschap in Fryslân. Samenwerking: De FUMO ondersteunt de gemeente en andere partners bij het milieutechnisch en juridisch toetsen van warmteprojecten, adviseert over duurzame energie- en warmte-infrastructuur en ziet toe op de naleving van milieu- en energieregelgeving. Daarbij handhaaft de FUMO ook dat bedrijven voldoen aan de energiebesparingsplicht en informatieplicht op grond van de Wet milieubeheer. Zo draagt de dienst bij aan structurele energiebesparing en aan het realiseren van de gemeentelijke en landelijke klimaatdoelen.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Rol: Kennisdeling, lobby en afstemming binnen gebiedsafspraken en bovenregionale structuren. Samenwerking: Gezamenlijk ontwikkelen van innovatieve projecten, benutten van provinciale en landelijke subsidies, coördinatie van communicatie.

42

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

4. GEBIEDSSPECIFIEKE AANPAK

43

4

De gebiedsgerichte dorpenaanpak vormt het tweede uitvoeringsspoor van de warmtetransitie in Achtkarspelen. Waar de brede aanpak inwoners en ondernemers ondersteunt om op elk moment stappen te zetten, richt de dorpenaanpak zich op een planmatige overgang per dorp. Deze aanpak zorgt ervoor dat de overstap naar duurzame warmte zorgvuldig, haalbaar en gedragen wordt uitgevoerd, in nauwe samenwerking met de mienskip.

Voor de drie startdorpen—Buitenpost, Surhuisterveen en Harkema—is een uitgebreidere analyse opgesteld waarin de technische, maatschappelijke en organisatorische kenmerken per gebied zijn uitgewerkt. Deze analyse is opgenomen als bijlage bij dit warmteprogramma. De gebiedsgerichte aanpak vormt daarmee het fundament voor een stapsgewijze, gedragen en toekomstbestendige uitvoering van de warmtetransitie in Achtkarspelen.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de gemeente bepaalt welke dorpen wanneer aan de beurt zijn, op basis van de selectiecriteria uit hoofdstuk 2 en 4.1. Daarnaast wordt toegelicht hoe de planvorming per dorp verloopt en welke fasering hierbij wordt gehanteerd.

44

4

4.1 Selectiecriteria De gemeente Achtkarspelen bepaalt op basis van een aantal selectiecriteria waar en wanneer dorpen of buurten starten met de overstap naar duurzame warmte. Deze criteria zorgen ervoor dat de warmtetransitie haalbaar, betaalbaar en gedragen verloopt en sluiten direct aan bij de uitgangspunten die in hoofdstuk 2 zijn beschreven. De selectiecriteria helpen de gemeente om prioriteiten te stellen, kansen te benutten en middelen efficiënt in te zetten. De volgorde waarin gebieden aan de beurt komen, is dus niet alleen technisch

Koppeling met uitgangspunten De uitgangspunten uit hoofdstuk 2 vormen het fundament van de selectiecriteria. Haalbaarheid en betaalbaarheid: gebieden waar verduurzaming technisch en financieel uitvoerbaar is, krijgen voorrang. Draagvlak en samenwerking: dorpen waar initiatief, samenwerking of lokale energiecoöperaties actief zijn, hebben een grotere kans op succes en kunnen eerder starten. Energiebesparing en isolatie eerst: gebieden met veel slecht geïsoleerde woningen of hoge energielasten krijgen prioriteit voor isolatie- en besparingsacties. Gebruikmaken van natuurlijke momenten: plannen sluiten aan bij geplande onderhoudsprojecten, vervanging van netinfrastructuur of wijkvernieuwing. Maatwerk en integraliteit: de aanpak wordt afgestemd op lokale omstandigheden, eigendomsverhoudingen en sociale structuur.

Selectiecriteria voor prioritering van dorpen en buurten De gemeente hanteert de volgende concrete criteria bij het bepalen van de volgorde van uitvoering:

Technische haalbaarheid o

Aanwezigheid van kansrijke warmteopties (bijv. warmtepompen, hybride systemen, aquathermie, restwarmte).

o o

Beschikbare capaciteit op het elektriciteitsnet of geplande verzwaring door Liander. Bouwkundige geschiktheid van de woningen (isolatiepotentieel, type bouwjaar).

Maatschappelijke haalbaarheid en draagvlak o o o

Actieve dorpsgemeenschap, energiecoöperatie of bewonersinitiatief. Bereidheid van inwoners om samen te werken aan verduurzaming. Aanwezigheid van maatschappelijke voorzieningen die als katalysator kunnen dienen (school, dorpshuis, sporthal).

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

bepaald, maar ook gebaseerd op sociale, financiële en organisatorische factoren.

45

4

Betaalbaarheid en kosten-efficiëntie o Beschikbaarheid van subsidiemogelijkheden en investeringsbereidheid. o Mogelijkheid om maatregelen te koppelen aan bestaande onderhouds- of vervangings momenten. o Verwachte woonlastenontwikkeling na verduurzaming (woonlastenneutraal of beter).

Energiearmoede en sociale urgentie o o o

Aandeel woningen met lage labels (E, F, G) of hoge energielasten. Dorpen of buurten waar veel inwoners beperkt financieel of praktisch in staat zijn om te verduurzamen. Samenwerking met welzijnsorganisaties voor ondersteuning en ontzorging.

o Koppelkansen met herstructurering, rioleringsprojecten, klimaatadaptatie of leefbaarheidsprojecten. o Mogelijkheden voor combinatie van infrastructuurwerkzaamheden (zoals vervangen van gasleidingen of wegen).

Ruimtelijke spreiding en balans o o

Evenwichtige verdeling over het grondgebied van Achtkarspelen, zodat alle dorpen op termijn aan bod komen. Aandacht voor zowel grotere kernen als kleine dorpen en het buitengebied.

Toepassing van de criteria De selectiecriteria vormen de basis voor het bepalen van de volgorde van aanpak en worden gebruikt bij de actualisatie van de Transitievisie Warmte (TVW) en de uitvoeringsplannen per dorp. Voor de beoordeling van betaalbaarheid en technische haalbaarheid van de verschillende warmte oplossingen maakt Achtkarspelen gebruik van de startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de energiegebruikerskostenberekeningen van TNO. Overzicht van de verschillende warmte technieken zie ook bijlage 4.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Synergie met andere opgaven

46

Deze analyses geven voor Achtkarspelen in algemene zin aan dat individuele warmteoplossingen – zoals (hybride) warmtepompen – het meest voor de hand liggen. Op enkele locaties kan een kleinschalig collectief laagtemperatuur-warmtenet mogelijk ook kansrijk zijn, met name daar waar (rest)warmtebronnen beschikbaar zijn of ontwikkeld kunnen worden. De criteria worden periodiek geëvalueerd en zo nodig bijgesteld tijdens de vijfjaarlijkse herijking van het warmteprogramma, zodat nieuwe inzichten, kostenontwikkelingen en technologische innovaties tijdig kunnen worden meegenomen. Met deze integrale en transparante werkwijze zorgt de gemeente Achtkarspelen ervoor dat de warmtetransitie stap voor stap, haalbaar, betaalbaar en in samenwerking met de mienskip wordt uitgevoerd.

4

4.2 Overzicht kansrijke gebieden

Dit overzicht is opgebouwd vanuit: de analyse van de gebouwde omgeving; de lokale ervaringen en kennis uit de eerste dorpen waar verkenningen zijn uitgevoerd; informatie over netcapaciteit en infrastructuurplanning van Liander; signalen en initiatieven vanuit dorpsbelangen, energiecoöperaties en inwoners. De kansrijkheid van een dorp is dus geen puur technische beoordeling, maar de optelsom van factoren als haalbaarheid, betaalbaarheid, draagvlak en koppelkansen — precies zoals vastgelegd in de selectiecriteria.

Startdorpen (eerste uitvoeringsperiode) Deze dorpen voldoen aan meerdere selectiecriteria en hebben de afgelopen jaren al stappen gezet, waardoor ze als eerste aan de beurt zijn om een uitvoeringsplan op te stellen.

Buitenpost Actieve gemeenschap, lopende initiatieven, zoals Plaatselijk Belang Buitenpost (PBB) en energiecoöperatie Buitenpost (ECB). De mix van particuliere en corporatiewoningen biedt kansen voor een gezamenlijke aanpak. Als grotere kern in de gemeente geeft uitvoeringsplan aan grote groep inwoners duidelijkheid voor de toekomst. In 2025 gestart om met het dorp een uitvoeringsplan op te stellen, verwachting dat het plan rond de zomer 2026 klaar is.

Surhuisterveen Sterke dorpsorganisatie en als grote kern belangrijk gebied om veel mensen duidelijkheid te geven over toekomstig verwarmen van het dorp. Eerdere verkenning van warmtenet geven inzicht in haalbare oplossingsrichtingen. Goed om nu concrete aanpak op te stellen.

Harkema Eerder gekozen als startgebied vanwege de maatschappelijk betrokkenheid, met bijvoorbeeld energiecoöperatie. Harkema is bekend om zijn hechting gemeenschap met een aanpakkers mentaliteit. Als er draagvlak is om met uitvoeringsplan aan de slag te gaan, kan het inspirerend voorbeeld zijn voor andere dorpen. In bijlage 6 zijn analyses te vinden van deze startdorpen voor een verdere verdieping.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Op basis van de selectiecriteria uit paragraaf 4.1 en de uitgangspunten uit hoofdstuk 2 heeft de gemeente Achtkarspelen een eerste overzicht opgesteld van kansrijke gebieden voor de gebiedsgerichte dorpenaanpak. Deze gebieden hebben gunstige technische, maatschappelijke of organisatorische voorwaarden om in de periode 2026–2036 een uitvoeringsplan op te stellen en stappen richting aardgasvrije verwarming te zetten.

47

4

Mogelijke vervolgdorpen (fase 2 binnen 2027–2036) Deze dorpen zijn kansrijk op basis van de selectiecriteria, maar worden pas ingepland nadat de startdorpen hun uitvoeringsplan hebben doorlopen.

Kootstertille Ervaring vanuit eerder isolatieprojecten en daardoor een lokaal netwerk. Mogelijke potentie voor het gebruik van restwarmte. Goed om dit tijdig verder te onderzoeken.

Gerkesklooster-Stroobos

Twijzelerheide Hoge energiearmoede, individuele aanpak lijkt uit analyse voor de hand te liggen. Hier kunnen no-regret-maatregelen zoals isolatie, hybride oplossingen en collectieve inkoopacties veel impact hebben en energiearmoede verlangen.

Factoren die kansrijkheid bepalen De hieronder genoemde factoren bepalen samen de volgorde waarin dorpen aan de beurt komen.

Technische factoren o o o o

Staat van de woningvoorraad en isolatiepotentieel Duidelijke voor de hand liggend alternatieve warmtetechniek Impact op de netcapaciteit en geplande verzwaring door Liander Aanwezigheid van natuurlijke momenten (onderhoud, herstructurering)

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Actieve bewonersgroep en potentie voor verschillende warmtebronnen. Zowel individueel, restwarmte en aquathermie. Goed om dit tijdig verder te onderzoeken.

Maatschappelijke factoren o o o

Actieve dorpsorganisaties en energiecoöperaties Bereidheid van inwoners om mee te denken of te investeren Draagvlak voor collectieve acties of pilots

Organisatorische factoren o o o

Koppelkansen met gemeentelijke opgaven zoals rioolvervanging, leefbaarheid of woningbouw Aanwezigheid van uitvoeringspartners (corporaties, ondernemers, energiecoaches) Beschikbare financiering en subsidiemogelijkheden

Geen statische planning – elk dorp kan opschuiven Het overzicht van kansrijke gebieden is nadrukkelijk niet statisch. Nieuwe inzichten, technologische ontwikkelingen, ervaringen uit de eerste uitvoeringsplannen, participatieresultaten of wijzigingen in financiering kunnen ertoe leiden dat dorpen eerder of later worden ingepland dan nu verwacht. Daarom wordt dit overzicht elke vijf jaar herijkt bij de actualisatie van het warmteprogramma. Daarnaast bekijkt de gemeente jaarlijks, via monitoring en gesprekken met dorpen, of er aanleiding is om volgorde of planning bij te stellen. Deze flexibiliteit zorgt ervoor dat Achtkarspelen stapsgewijs, haalbaar en gedragen toewerkt naar een aardgasvrije gebouwde omgeving.

48

4

4.3 Planning en stappen per gebied

Elke vijf jaar wordt de planning herijkt bij de actualisatie van het warmteprogramma, zodat nieuwe inzichten, participatieresultaten en technologische ontwikkelingen kunnen worden meegenomen. Onderstaande stappen worden in elk dorp doorlopen om samen met inwoners, ondernemers en partners tot een gedragen en uitvoerbaar plan te komen.

Fase 1 – Voorbereiding en opstart (circa 3 maanden per dorp) Deze fase legt het fundament voor een gedragen en realistisch uitvoeringsplan. Activiteiten: Gebiedsanalyse: verzamelen van technische, sociale en energetische gegevens, waaronder woning voorraad, energievraag, isolatiepotentieel, netcapaciteit en lopende initiatieven. Stakeholderinventarisatie: vroegtijdig betrekken van dorpsbelangen, energiecoöperaties, woning corporaties, ondernemers, welzijnsorganisaties en Liander. Communicatie en bewustwording: startbijeenkomsten, dorpsavonden en digitale updates om inwoners te informeren en mee te nemen in het proces.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

De gebiedsgerichte dorpenaanpak wordt uitgevoerd in een gefaseerd traject over de periode 2026–2036. De planning is flexibel en sluit aan op de uitgangspunten uit hoofdstuk 2: haalbaarheid, betaalbaarheid, draagvlak, energiebesparing eerst en gebruikmaken van natuurlijke momenten.

Fase 2 – Participatie en planvorming (circa 9 maanden per dorp) Inwoners en partners ontwikkelen samen met de gemeente een uitvoeringsplan. Activiteiten: Werkgroep per dorp: samengesteld uit inwoners, dorpsbelangen, ondernemers, corporaties en andere lokale organisaties. Werksessies: samen verkennen van technische scenario’s, maatregelen en prioriteiten. Concept-uitvoeringsplan: op basis van technische analyses, financiële mogelijkheden en input uit de dorpen.

Fase 3 – Vaststelling uitvoeringsplan (ca. 3 maanden per dorp) In deze fase wordt het plan afgerond en vastgesteld. Activiteiten: Terugkoppeling aan het dorp: presentatie van het conceptplan, ruimte voor feedback en aanvullingen. Formele besluitvorming: vaststelling van het uitvoeringsplan door het college en de gemeenteraad. Uitvoeringsagenda: uitwerking van maatregelen, fasering, verantwoordelijkheden, financiering en monitoring.

49

4

Fase 4 – Uitvoering (jaren per dorp, sterk afhankelijk van omvang en tempo) Na vaststelling start de uitvoering in samenwerking met inwoners, ondernemers en partners. Activiteiten: Individuele maatregelen: isolatie, hybride warmtepompen, zonnepanelen, ventilatie en andere no-regretmaatregelen; ondersteund via het energieloket. Collectieve projecten: gezamenlijke inkoopacties, kleinschalige warmtenetten, buurtbatterijen of bronontwikkeling wanneer kansrijk.

Monitoring: jaarlijkse voortgangsrapportage over deelname, CO₂-reductie, energiegebruik en betaalbaarheid.

Fase 5 – Evaluatie en borging (doorlopend) Evaluatie en borging zorgen ervoor dat de ervaringen worden meegenomen naar volgende dorpen. Activiteiten: Resultaatmeting: effect op energiebesparing, aardgasvermindering, wooncomfort, draagvlak en betaalbaarheid. Leren en verbeteren: verbeterpunten worden vastgelegd en meegenomen naar nieuwe gebieden. Borging: afspraken over beheer, onderhoud, monitoring en ondersteuning na afloop van de projectfase.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Coördinatie en projectondersteuning: afstemming met Liander, corporaties, installateurs en energiecoöperaties.

50

Dorpenaanpak op hoofdlijnen

FASE 1

Hifkje

Undersyk en yn ‘e kunde komme Onderzoek Sociaal, energetisch fysiek (gebouwen), netwerk, beleid en stakeholders Kennismaking Belangen, behoeften, plannen en verleden

FASE 2

FASE 3

Wurkgroep gearstalle

Planfoarming

Projectstructuur bepalen Strategie, missie en visie vaststellen Afspraken maken over rolverdeling, kennis, verantwoordelijkheid, inzet en participatie. Commitment check

Start (W)UP Kick-off/energiemarkt/evenement Participatieprocessen Planvorming Wijkanalyse, opstellen projectplan, opstellen uitvoeringsplan volgens handreiking NPLW

Mei-inoar oplûke

Ko-kreatyf plan meitsje

FASE 4

Útfiering Beslútfoarming & Utfiering

Participatie Campagnes en acties Uitvoering (W)UP en communicatieplan Projectmanagement Coördineren en communicatie

FASE 5

Ofsluting Monitoaring & neisoarch

Monitoring, Nazorg en Evaluatie Ambassadeurs, data, evalueren en onderhoud

4

Dorpenplanning 2026–2036 (globaal en flexibel) De planning voor opstellen van uitvoeringsplannen in de dorpen volgt de kansrijke gebieden zoals beschreven in paragraaf 4.2. De indeling is richtinggevend, geen harde volgorde. Dorpen kunnen eerder instromen wanneer draagvlak, initiatieven of koppelkansen dat mogelijk maken.

OPMERKINGEN

2025-2028

Buitenpost, Harkema en Surhuisterveen

Startdorpen; sterke dorpsorganisatie en koppelkansen met infrastructuur en lopende initiatieven.

2027-2030

Kootstertille, Twijzelerheide en Gerkesklooster-Stroobos

Kansrijk voor collectieve aanpak, isolatie, en ruimtelijke koppelkansen

2027-2030

Twijzel, Augustinusga en Drogeham

Kleinschalige aanpak, voorbeeldprojecten, sterke sociale structuur.

2030-2036

Overige dorpen

Afhankelijk van haalbaarheid, draagvlak, netcapaciteit en natuurlijke momenten

De planning wordt jaarlijks getoetst aan: voortgang in de dorpen, participatie en motivatie, technische mogelijkheden en netcapaciteit, financieringsmogelijkheden en subsidies, nieuwe inzichten uit monitoring en evaluatie. Zo kan Achtkarspelen flexibel inspelen op kansen en ontwikkelingen, terwijl er toch een duidelijke route is richting een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

DORPEN

PERIODE

51

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

5. UITVOERING

52

5

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

De warmtetransitie vraagt om een goed georganiseerde uitvoering. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de gemeente Achtkarspelen de uitvoering van het warmteprogramma organiseert, welke rollen en verantwoordelijkheden daarbij horen en met welke partners wordt samengewerkt. Ook wordt toegelicht welke middelen en capaciteit nodig zijn om de doelen te bereiken, en hoe de uitvoering wordt afgestemd op andere opgaven binnen de gemeente en de regio. Dit hoofdstuk vormt daarmee het fundament onder een stabiele, realistische en toekomstbestendige uitvoering van de warmtetransitie in Achtkarspelen.

53

5

5.1 Governance en rolverdeling

Bestuurlijke verantwoordelijkheid Gemeenteraad Heeft de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld en daarmee de strategische koers voor de warmtetransitie bepaald. Wordt betrokken bij de kaders en uitgangspunten voor het warmteprogramma en kan hierover richtinggevende input geven. Bewaakt de voortgang en maatschappelijke effecten via de jaarlijkse rapportages en de reguliere P&C-cyclus. Voert een kaderstellende en controlerende rol uit, maar stelt het warmteprogramma niet vast.

College van burgemeester en wethouders Stelt het warmteprogramma vast, conform de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Draagt zorg voor de uitvoering binnen de door de raad gestelde kaders. Stuurt het programmateam aan en onderhoudt de samenwerking met externe partners. Neemt besluiten binnen het warmtetransitie, zoals vaststelling van uitvoeringsplannen per dorp.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

De uitvoering van de warmtetransitie vraagt om een duidelijke bestuurlijke en organisatorische structuur. Heldere rollen, verantwoordelijkheden en besluitvormingsprocessen zijn noodzakelijk om de aanpak slagvaardig, transparant en samenhangend uit te voeren. De governance sluit aan op de uitgangspunten uit hoofdstuk 2 en de twee uitvoeringssporen uit hoofdstuk 3 en 4: de brede aanpak en de gebiedsgerichte dorpenaanpak.

54

5

5.2 Capaciteit en middelen Een effectieve uitvoering van de warmtetransitie vraagt om voldoende menselijke capaciteit, specialistische kennis en financiële middelen. Zonder deze randvoorwaarden is het niet mogelijk om de beoogde doelen voor 2030, 2035 en uiteindelijk 2050 te realiseren.

Capaciteit binnen de gemeentelijke organisatie o Projectleiders dorpenaanpak en warmteprogramma (1,6 fte) en brede aanpak/ energieloket (0,8 fte): sturen op planvorming, participatie en uitvoering in hun werkgebied. o Projectondersteuner en adviseur subsidies en leningen (1 fte): hulp en advies aan pandeigenaren. Ondersteuning binnen de projectorganisatie. o Participatie- en communicatiemedewerkers (0,5 fte): borgt betrokkenheid van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. o Technisch-juridisch adviseurs (n.t.b.): ondersteunt bij technische keuzes, aanbestedingen, contracten en juridische kaders. o Coördinator energiearmoede (0,6 fte): ontwikkelen en uitvoering van projecten rond dit thema. Zoals inzet van energiecoaches en fix-acties. Ambtelijke inzet vanuit andere beleidsvelden (ruimtelijke ordening, wonen, economische zaken, financiën) voor integrale afstemming. Flexibele inhuur van specialistische expertise zoals warmtetechniek, milieueffectrapport (MER), netcapaciteitsplanning, financieel of juridisch advies en soortenmanagementplan (SMP).

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Programmateam Warmtetransitie:

Externe capaciteit Energieloket: inzet voor energieadvies, maatwerkbegeleiding en uitvoering van campagnes. Energiecoaches en fixteams: praktische ondersteuning bij kleine maatregelen, vooral gericht op energiearmoede. Vrijwilligers, partners en marktpartijen: woningcorporaties, installateurs, aannemers en energiecoöperaties leveren capaciteit voor uitvoering.

Financiële middelen De uitvoering wordt gefinancierd uit een mix van: Gemeentelijke middelen: structurele en incidentele budgetten voor ambtelijke inzet, communicatie en uitvoering. Rijksbijdragen: specifieke uitkeringen zoals de SPUK en CDOKE. Provinciale subsidies: ondersteuning voor proceskosten, pilots en innovatieprojecten en isolatiesubsidies. Bijdragen van partners: woningcorporaties, bedrijven en coöperaties investeren in eigen bezit of projecten. Eigen bijdragen van inwoners: vaak in combinatie met leningen of subsidies om de stap naar verduurzaming haalbaar te maken.

55

5

Continuïteit en opschaling

Met deze personele en financiële basis kan Achtkarspelen structureel en gefaseerd werken aan de warmtetransitie, met ruimte voor opschaling zodra de uitvoering in meerdere dorpen gelijktijdig plaatsvindt.

5.3 Beleids- en wettelijke kaders De uitvoering van de warmtetransitie in Achtkarspelen vindt plaats binnen een juridisch en beleidsmatig kader dat wordt bepaald door landelijke wetgeving, provinciale kaders en gemeentelijk beleid. Deze instrumenten geven de gemeente de mogelijkheid om de transitie te faciliteren, te stimuleren en – waar nodig – te sturen.

Gemeentelijke beleidskaders Transitievisie Warmte (2021): vormt de basis voor het huidige warmteprogramma en beschrijft de doelstelling om in 2050 aardgasvrij te zijn, inclusief de eerste keuzes voor kansrijke gebieden. Duurzaamheidsagenda: bredere gemeentelijke agenda voor energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie. Participatiebeleid fysieke leefomgeving: uitgangspunt voor het betrekken van inwoners en organisaties bij de planvorming en uitvoering. Woonvisie en prestatieafspraken met woningcorporaties: afspraken over verduurzaming van de sociale woningvoorraad.

Andere beleidsmatige vraagstukken Afstemming met netbeheer Achtkarspelen werkt nauw samen met netbeheerder Liander om de groeiende elektriciteitsvraag door de warmtetransitie op te vangen. De netbeheerder is verantwoordelijk voor uitbreiding van het netwerk, maar de gemeente ondersteunt waar mogelijk door plannen tijdig af te stemmen, ruimte te reserveren voor nieuwe infrastructuur en werkzaamheden slim te combineren. Zo zorgen gemeente en netbeheerder samen voor een betrouwbaar energienet dat de uitvoering van de warmtetransitie mogelijk maakt.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Omdat de warmtetransitie een meerjarig traject is, wordt gezorgd voor continuïteit van capaciteit en budget door: Meerjarige begrotingsafspraken met structurele formatie en programmabudget. Flexibele inzet van tijdelijke capaciteit bij piekmomenten, zoals start van nieuwe dorpsplannen. Actieve inzet op het werven van externe financiering om de gemeentelijke lasten te beperken. Betrekken en ondersteunen van vrijwilligers uit de gemeente, die met hun lokale kennis en betrokkenheid een belangrijke bijdrage leveren aan de uitvoering en het draagvlak van de warmtetransitie.

56

5

Milieu-effecten Omdat de startanalyse van PBL en de energiegebruikerskosten van TNO laten zien dat in Achtkarspelen vooral individuele warmteoplossingen voor de hand liggen, heeft de gemeente deze technieken door Sweco laten onderzoeken in een plan-MER-beoordeling. Uit dit onderzoek blijkt dat deze individuele warmtetechnieken geen aanzienlijke negatieve milieugevolgen veroorzaken. Eventuele effecten, zoals tijdelijk geluid bij aanleg, beperkte bodemverstoring of visuele impact, zijn lokaal, beperkt van duur en goed te mitigeren. De toepasbaarheid verschilt per wijktypologie, maar met passende maatregelen kunnen alle technieken verantwoord worden ingezet. Daarom volstaat een plan-MER-beoordeling en is een volledige plan-MER niet noodzakelijk.

Voor het uitvoeren van isolatie- en verduurzamingsmaatregelen is het belangrijk dat we rekening houden met beschermde gebouw bewonende soorten, zoals vleermuizen en gierzwaluwen. De Wet natuurbescherming stelt hier duidelijke kaders voor. Daarom laat Achtkarspelen momenteel een Soortenmanagementplan (SMP) opstellen. Dit plan brengt in kaart waar beschermde soorten voorkomen en hoe hun verblijfplaatsen tijdens de energietransitie kunnen worden beschermd. Het SMP maakt het voor de gemeente mogelijk om verduurzaming structureel en soorten-vriendelijk te organiseren, omdat niet bij elke afzonderlijke ingreep opnieuw ecologisch onderzoek nodig is. Daarnaast wordt binnen het ANNO-verband een ecoloog aangesteld die de uitvoering, monitoring en actualisatie van het SMP gaat coördineren. Zo borgen we dat energiebesparing en natuurbescherming hand in hand gaan bij het verduurzamen van de gebouwde omgeving in Achtkarspelen.

Landelijke en Europese juridische instrumenten Omgevingswet (2024): De Omgevingswet vormt het juridische kader voor de fysieke leefomgeving en geeft gemeenten de ruimte om duurzaamheids- en warmtebeleid te verankeren. Via de Omgevingsvisie en het omgevingsplan kan Achtkarspelen eisen stellen aan energieprestaties, duurzaam bouwen, de inpassing van warmte-infrastructuur en de fasering van de warmtetransitie. Ook biedt de wet het kader voor participatie en gebiedsgerichte afwegingen. Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw, 2024–2025): Met de vernieuwde Wgiw hebben gemeenten de bevoegdheid om in specifieke gebieden een *datum te bepalen waarop het aardgasnet beëindigd kan worden (“aanwijsbevoegdheid”)**. Deze bevoegdheid mag alleen worden ingezet wanneer er een betaalbaar en haalbaar alternatief is. Voor Achtkarspelen ligt de focus vooral op individuele oplossingen en vrijwillige overstap; de inzet van de aanwijsbevoegdheid is naar verwachting alleen relevant bij eventuele toekomstige kleinschalige collectieve systemen. De Wgiw verplicht gemeenten bovendien om uiterlijk eind 2026 een warmteprogramma vast te stellen. Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl, opvolger Bouwbesluit): Het Bbl stelt landelijke eisen aan energieprestaties van gebouwen, waaronder de bijna-energieneutrale nieuwbouw (BENG), de geluidseisen voor warmtepompen, en regels voor duurzame installaties.

Gemeenten kunnen via het omgevingsplan aanvullende eisen stellen bij nieuwbouw en ingrijpende renovaties, mits goed gemotiveerd.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Opstellen Soorten Management Plan (SMP)

57

5

Wet collectieve warmte (WCW): De Wet collectieve warmte (WCW) regelt de ontwikkeling en het beheer van collectieve warmtesystemen, zoals warmtenetten, en legt de regie hiervan bij gemeenten. Nieuwe warmtenetten moeten minimaal voor 50% in publieke handen zijn, en gemeenten wijzen binnen een warmtekavel één warmtebedrijf aan dat aan strenge kwaliteits- en transparantie-eisen voldoet. Voor Achtkarspelen is de WCW vooral relevant in situaties waar kleinschalige laagtemperatuur-warmtenetten kansrijk zijn, bijvoorbeeld bij lokale restwarmte. De keuzes in het warmteprogramma vormen daarbij de basis voor eventuele toekomstige aanwijzing van warmtekavels en warmtebedrijven.

Provinciale en regionale kaders Provinciale energie- en klimaatstrategie Fryslân: geeft richting aan de regionale verdeling van opgaven, netcapaciteit en steunprogramma’s. Regionale Energie Strategie (RES) Fryslân: bevat afspraken over de verduurzaming van elektriciteit en warmte in regionaal verband. Regioanalyse ANNO: regionale analyse van kansen en knelpunten voor warmteoplossingen, gebruikt als input voor gemeentelijke keuzes. Door deze combinatie van beleidsmatige en juridische instrumenten beschikt Achtkarspelen over een duidelijke gereedschapskist om de warmtetransitie stapsgewijs en in samenwerking met de gemeenschap te realiseren.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Europese EPBD-4 (Energy Performance of Buildings Directive): De nieuwe EPBD-4 verplicht lidstaten om gebouwen richting 2050 stapsgewijs energiezuinig en emissievrij te maken. Voor utiliteitsgebouwen komen vanaf 2027 verscherpte normen, waarbij de slechtst presterende gebouwen al uiterlijk 2030–2033 verbeterd moeten zijn. Gemeenten moeten deze verplichtingen implementeren via vergunningverlening, toezicht en handhaving (in samenwerking met de FUMO).

58

5

5.4 Regionale en intergemeentelijke afstemming

Samenwerking binnen de ANNO-regio Achtkarspelen maakt deel uit van de ANNO-regio (Achtkarspelen, Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en Dantumadiel). Binnen dit verband werken de gemeenten samen aan: Regionale afstemming van de dorpenaanpak: ervaring delen van bijvoorbeeld isolatiecampagnes en het opstellen van uitvoeringsplannen. Gezamenlijke communicatie en participatie-instrumenten: zoals regionale campagnes, zoals gezamenlijk isolatiepilot in Kootstertille en Drogeham. Gezamenlijke inkoop en aanbesteding: bijvoorbeeld voor warmtescans, isolatieacties of inhuur van specialistische kennis.

Samenwerking binnen de Friese Energietafel (FET) De Friese Energietafel (FET) is het huidige samenwerkingsverband waarin Friese gemeenten, provincie, netbeheerders, woningcorporaties, energiecoöperaties en andere partners samenwerken aan de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Voor Achtkarspelen betekent dit: Structurele afstemming over warmteopties en regionale prioriteiten. Gezamenlijke lobby richting het Rijk en andere financiers voor extra middelen en regelgeving die de uitvoering versnellen. Samen ontwikkelen van kennis, instrumenten en voorbeeldprojecten die lokaal toepasbaar zijn.

Rol van de netbeheerders (Liander) De netbeheerder is een cruciale partner bij de uitvoering van de warmtetransitie. Regionale afstemming vindt plaats over: Planning van netverzwaring en uitbreiding van middenspanningsstations. Prioritering van investeringen in gebieden waar warmtetransitie en elektrificatie samengaan. Uitwisseling van data over aansluitingen en verbruikspatronen. Door deze regionale en intergemeentelijke samenwerking kan Achtkarspelen efficiënter werken, kosten delen, kennis bundelen en uitvoering versnellen, terwijl tegelijkertijd de kwaliteit en draagkracht van de warmtetransitie wordt vergroot.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

De warmtetransitie stopt niet bij de gemeentegrenzen. Een effectieve uitvoering in Achtkarspelen vraagt om intensieve samenwerking binnen de regio en afstemming met buurgemeenten, provincie en netbeheerder. Dit is nodig om kennis te delen, gezamenlijke kansen te benutten en knelpunten – zoals netcapaciteit – in samenhang aan te pakken.

59

Woningcorporaties

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Met de woningcorporaties in Achtkarspelen worden prestatieafspraken gemaakt over verduurzaming van de sociale woningvoorraad. Deze afspraken omvatten onder andere: Jaarlijkse planning van renovatie- en isolatieprojecten. Afstemming over warmtetechnieken en aansluiting bij dorpenaanpak. Monitoring van energiebesparing en woonlastenontwikkeling.

60

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

6. MONITORING EN EVALUATIE

61

6

6.1 Monitoring en leren

1. Monitoring van inwonersondersteuning en uitvoering We volgen structureel de inzet en resultaten van het energieloket, energiecoaches en lokale acties. Dit omvat onder andere: aantal inwoners dat contact opneemt met het energieloket; aanvragen van subsidies en regelingen; uitgevoerde energieadviezen en warmtescans; gerealiseerde maatregelen per woningsegment; bereikte doelgroepen (incl. energiearmoede). Het energieloket dit blijven monitoren, inclusief het verzamelen van data over energiebesparing, gebruik van diensten en effectiviteit van campagnes.

2. Monitoring van de dorpenaanpak en wijkuitvoeringsplannen Elke wijk of dorp in de dorpenaanpak doorloopt vaste evaluatiemomenten zoals beschreven in de fasering van het plan van aanpak. Per fase monitoren we onder andere:

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Een betrouwbare en continue monitoring is essentieel om te bepalen of de warmtetransitie in Achtkarspelen op koers ligt en waar bijsturing nodig is. Monitoring helpt om effecten zichtbaar te maken, successen te delen en knelpunten tijdig te signaleren. Gemeente Achtkarspelen organiseert monitoring op drie niveaus: inwoners & uitvoering, dorpenaanpak, en programma & systeem.

62

draagvlak en participatiegraad; voortgang van de werkgroep; lopende onderzoeken (technisch, financieel, brononderzoek); haalbaarheid en betaalbaarheid van de gekozen warmteoplossing; voortgang richting en tijdens de uitvoering. Na afronding van een WUP worden resultaten, leerpunten en benodigde nazorg structureel geborgd.

3. Programmamonitoring Op programmaniveau monitoren we de totale voortgang richting de doelen voor 2030–2050. Dit omvat onder andere: CO₂-reductie en energiebesparing; aantal aardgasvrije (klaar) gemaakte woningen; warmtevraagontwikkeling en netbelasting; voortgang van infrastructuurprojecten; inzet van middelen (incl. CDOKE).

6

De evaluatie van de warmtevisie laat zien dat structurele monitoring noodzakelijk is om beleidskeuzes goed te blijven onderbouwen. Daarom wordt monitoring integraal onderdeel van het warmteprogramma.

4. Softwarepakket voor programmasturing en monitoring

het plannen en bewaken van werkzaamheden in zowel de dorpenaanpak als de brede aanpak; het vastleggen van voortgang, resultaten en besluiten; het monitoren van KPI’s op woning-, dorps- en programmaniveau waaronder: o het aantal bereikte en ondersteunde huishoudens; o het aantal woningen met isolatiemaatregelen, warmtepompen of een transitiegereed niveau; o de voortgang van dorpen en wijken in de verschillende fasen van de warmtetransitie; o de besteding van beschikbare middelen en voortgang ten opzichte van planning; het verzamelen en structureren van gegevens uit het energieloket, energiecoaches en wijkprocessen; rapportages richting management, bestuur en partners. het bijhouden van de verduurzamingsstatus op adresniveau, zoals isolatiemaatregelen, transitiegereedheid, warmtepompinstallaties of deelname aan collectieve trajecten; Hiermee wordt de monitoring minder versnipperd, kunnen we sneller bijsturen en ontstaat een overzichtelijk, integraal beeld van de warmtetransitie.

5. Leren en bijsturen Monitoring is niet alleen het verzamelen van cijfers, maar vooral een middel om te leren. Jaarlijks worden de uitkomsten besproken met betrokken teams, dorpen en partners. Deze inzichten worden gebruikt om: de uitvoering jaarlijks te verbeteren; het jaarplan te actualiseren; de herijking van het warmteprogramma voor te bereiden. evaluatie en herijking

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Om alle activiteiten, deadlines en voortgang binnen de warmtetransitie professioneel te organiseren, investeert de gemeente in een softwarepakket voor project- en programmamanagement. Dit pakket ondersteunt bij:

63

6

6.2 Evaluatie en herijking De warmtetransitie is een langjarig proces waarin technieken, wetgeving, kosten en lokale omstandigheden voortdurend veranderen. Daarom werkt Achtkarspelen met een cyclische aanpak van evalueren, leren en herijken. Deze werkwijze zorgt ervoor dat het warmteprogramma actueel, uitvoerbaar en gedragen blijft.

Jaarlijks wordt een integrale evaluatie uitgevoerd op basis van de monitoringsgegevens uit de dorpenaanpak, het energieloket, de brede aanpak en de programmatische voortgang. Hierin kijken we onder andere naar: voortgang in startgebieden en andere dorpen; bereik en effectiviteit van inwonersondersteuning; CO₂-reductie, energiebesparing en realisatie van maatregelen; planning, capaciteit en inzet van middelen; samenwerking met partners zoals energiecoöperaties, netwerkbeheerders en corporaties; ervaren knelpunten in proces, techniek of draagvlak. Deze jaarlijkse evaluatie vormt de basis voor het jaarplan van het daaropvolgende jaar en wordt gedeeld met direct betrokken partners.

2. Evaluatie per dorp of wijkuitvoeringsplan Binnen de dorpenaanpak worden per fase vaste “go/no-go”-momenten toegepast. Na afronding van een WUP wordt een specifieke dorp evaluatie uitgevoerd waarin wordt gekeken naar: wat het proces in dit dorp heeft opgeleverd; welke aanpakken of interventies succesvol waren; wat beter moet of anders kan in volgende dorpen; of aanvullende nazorg of ondersteuning nodig is. De belangrijkste lessen worden opgenomen in de kennisbank voor volgende dorpen en herbruikbare procesdelen worden gestandaardiseerd.

3. Herijking van het warmteprogramma Conform landelijke kaders wordt het warmteprogramma minimaal eens per vijf jaar geactualiseerd. Deze herijking is gebaseerd op: nieuwe inzichten uit monitoring en evaluaties; ontwikkelingen in wet- en regelgeving (bijv. Wcw, Wgiw, financiering); wijzigingen in infrastructuurruimte, netcongestie en investeringsplannen van netbeheerders;

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

1. Jaarlijkse evaluatie van uitvoering en voortgang

64

6

technische innovaties en nieuwe warmteopties; lokale bronnen die beschikbaar komen of afvallen; veranderende kosten, businesscases en haalbaarheid; input uit dorpen, energiecoöperaties, bedrijven en inwoners. Hierdoor blijft de koers actueel en kunnen startgebieden worden aangepast of uitgebreid wanneer omstandigheden veranderen. De herijking in 2026 vormt de volgende grote update van het warmteprogramma.

Evaluatie en herijking zijn geen eindpunten, maar onderdeel van een bredere leerstrategie. Dit betekent: continu verzamelen van ervaringen uit de praktijk; actief delen van kennis tussen dorpen, projectleiders en regionale partners; aanpassen van processen wanneer dit efficiënter of beter aansluit bij de mienskip; benutten van het softwarepakket om trends, knelpunten en kansen eerder te signaleren. Zo ontwikkelt Achtkarspelen stap voor stap een steeds effectievere, betaalbare en gedragen aanpak richting een aardgasvrije toekomst.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

4. Leren als doorlopend principe

65

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

BIJLAGEN

66

Bijlage 1: Evaluatie transitievisie warmte

Voortgang Sinds 2010 heeft Achtkarspelen 31,32% CO₂-reductie gerealiseerd (182 → 125 kiloton). Dat is positief, maar de gebouwde omgeving blijft met circa 50 kiloton de grootste uitstoter. Slechts 2,1% van de woningen is aardgasvrij. Dit betekent dat het huidige tempo onvoldoende is om de doelen voor 2040–2050 te halen. Ook de nieuwbouwopgave blijft achter: tussen 2021–2023 zijn 191 aardgasvrije woningen gebouwd (gem. 63,7 per jaar), terwijl de ambitie lag tussen 95 en 180 woningen per jaar.

ACHTKARSPELEN UITSTOOT KILOTON CO2

1,5

0,1

Gebouwde omgeving Industrie, afval en water

50

41,7

45

Verkeer en vervoer Landbouw, bosbouw en visserij Geladen electriciteit

Startgebieden De Transitievisie Warmte benoemt meerdere startgebieden waar de gebiedsgerichte aanpak vorm moest krijgen. Omdat de uitvoering later van start is gegaan dan gepland, is de voortgang tot nu toe beperkt en ontwikkelt elk dorp zich in zijn eigen tempo. Onderstaand overzicht geeft inzicht in de stand van zaken per startgebied.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

De Transitievisie Warmte (2021) vormde het startpunt voor de warmtetransitie in Achtkarspelen. De daadwerkelijke uitvoering kwam echter pas eind 2023 goed op gang, toen de gemeente voor het eerst structurele uitvoeringsmiddelen (CDOKE) van het Rijk ontving om écht werk te maken van het klimaat- en energiebeleid. Tot die tijd ontbraken zowel de financiële ruimte als de personele capaciteit om de visie in de praktijk te brengen. Vanaf 2024 is de aanpak opgebouwd met projectleiders, ondersteuners, een energieloket en een dorpenaanpak.

67

Buitenpost In Buitenpost zijn de zuidelijke buurten aangewezen als startgebied, omdat deze woningen relatief jong zijn en technisch geschikt om over te gaan naar all-electric warmteoplossing. De bouwjaren, isolatiewaarden en woningtypologie maken deze wijk tot een logisch eerste gebied waar de warmtetransitie op natuurlijke momenten kan worden versneld.

Daarnaast is Achtkarspelen gestart met het uitwerken van een wijkuitvoeringsplan voor Buitenpost. Dit plan wordt in samenwerking met bewoners, lokale partners en de energiecoöperatie opgesteld en bevat de routekaart richting een aardgasvrije warmteoplossing. Het uitvoeringsplan is in ontwikkeling en wordt naar verwachting rond de zomer van 2026 opgeleverd. De uitkomsten worden aansluitend opgenomen in de actualisatie van het volgende warmteprogramma.

Surhuisterveen In de Transitievisie Warmte werd voor het centrum van Surhuisterveen een kleinschalig warmtenet als kansrijke optie beschreven. Deze mogelijkheid is in de afgelopen periode verder onderzocht, maar blijkt in de praktijk onhaalbaar, onder andere vanwege technische en financiële beperkingen. Hierdoor is het collectieve warmtenet als voorkeursoptie komen te vervallen. Dat betekent dat de warmteoplossing voor Surhuisterveen opnieuw moet worden bepaald. Dit vraagt om nieuwe technische verkenningen, een actualisatie van de warmteopties en intensieve participatie met inwoners, ondernemers en lokale partners. In 2026 start de gemeente met het opstellen van een wijkuitvoeringsplan waarin een realistisch en toekomstbestendig alternatief voor het dorp wordt uitgewerkt.

Harkema In Harkema is nog onvoldoende basis om een wijkuitvoeringsplan (WUP) te maken. Het lukt niet om voldoende lokaal draagvlak te creëren en de energiecoöperatie is momenteel minder of niet meer actief. Hierdoor schuift de planning op naar circa 2026. Er zijn dan een uitgebreidere sociaal-ruimtelijke verkenning worden uitgevoerd en ingezet op participatie vanuit het dorp.

Isolatie pilot De isolatiepilot in Drogeham en Kootstertille is gestart binnen de ANNO-samenwerking om te leren hoe inwoners met een laag inkomen en slecht geïsoleerde woningen het beste kunnen worden ondersteund. In totaal zijn circa 45 woningen geselecteerd, waaronder particuliere woningen in voormalig corporatiebezit en sociale huurwoningen. In deze dorpen komen kwetsbare huishoudens en een oudere woningvoorraad samen, waardoor energiekosten hoog zijn en wooncomfort laag. De pilot moet inzicht geven in hoe intensieve ondersteuning — zoals persoonlijk advies, financiële begeleiding en hulp bij uitvoering — kan bijdragen aan een bredere wijkgerichte aanpak binnen de warmtetransitie.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

De visie van de gemeente zich op dit moment vooral op isolatie als eerste stap, omdat dit noodzakelijk is om woningen toekomstig besteding te maken en energiearmoede te verlagen. Daarnaast isolatie voor veel inwoners een laagdrempelige, financieel haalbare stap is omdat er verschillende subsidies beschikbaar zijn. Via de samenwerking met Energiecoöperatie Buitenpost lopen er al een isolatiecampagne die bewoners ondersteunt bij het zetten van deze eerste maatregelen.

68

In 2025 is de pilot in een stroomversnelling gekomen. Door vertragingen in subsidies en een versnipperd proces liep de uitvoering aanvankelijk vast, maar dit is verbeterd door het aanstellen van een casemanager als vast aanspreekpunt. Ook bleek persoonlijk contact essentieel: huis-aan-huisbezoeken zorgden voor meer vertrouwen en verhoogden de deelname. Inmiddels doet ongeveer 65% van de woningeigenaren binnen de pilot mee. De subsidieperiode is verlengd tot eind 2025 en de pilot wordt daarna in ANNO-verband geëvalueerd, zodat de lessen gebruikt kunnen worden voor toekomstige isolatieprojecten, de ontwikkeling van het energieloket en de aanpak van energiearmoede.

Brede aanpak: energieloket, energiearmoede en organisatie zaming. Het energieloket speelt hierbij een centrale rol, maar door de opbouwfase van het programma en de ontvlechting van de samenwerking met Tytsjerksteradiel zijn er nog organisatorische uitdagingen. Tegelijkertijd is duidelijk geworden dat energiearmoede een grote en urgente opgave is in Achtkarspelen: ongeveer 12,5% van de huishoudens heeft hiermee te maken, vooral huurders maar ook een deel van de woningeigenaren. Projecten zoals de Fixbrigade en Smûk & Sunich laten zien dat persoonlijk contact en praktische ondersteuning het meest effectief zijn; inwoners reageren minder op brieven, maar wél wanneer een energiecoach aan de deur komt. De inzet van energiecoaches, fixteams en de samenwerking met de Energiebank Fryslân hebben daardoor honderden huishoudens bereikt en vormen de basis voor een integrale aanpak waarin isolatie, advies en ondersteuning bij subsidies samenkomen. Hoewel er nog knelpunten zijn—zoals versnipperde rollen, beperkte monitoring en onvoldoende duidelijk eigenaarschap over communicatie, budgetten en energiearmoede—is er inmiddels een duidelijke aanpak én een communicatieplan opgesteld voor deze opgave. Hierdoor is de structuur verbeterd en kan gerichter worden gewerkt.

Het energieloket wordt op basis hiervan verder uitgebreid en beter ingebed in de organisatie, onder andere door het verbeteren van de samenwerking met het sociaal domein en doorlopende ondersteuning aan kwetsbare groepen. Ondanks de uitdagingen biedt het energieloket nu al waardevolle ondersteuning en vormt het een stevig fundament voor verdere professionalisering van de brede aanpak.5. Monitoring en datakwaliteit

Belangrijkste conclusies De uitvoering is later gestart dan gepland, door gebrek aan middelen en capaciteit. De voortgang blijft achter bij wat nodig is voor de doelstellingen van 2040–2050. Startgebieden leveren minder op dan verwacht zijn vertraagd. De brede aanpak heeft waarde, maar is nog niet sterk genoeg georganiseerd. Monitoring en data gedreven sturing ontbreken grotendeels. Aanpak in kwetsbare wijken vraagt persoonlijk contact en vaste aanspreekpunten. Samenwerking met lokale initiatieven en energiecoöperaties is cruciaal, maar deze zijn nog maar beperkt aanwezig en verschilt sterk per dorp.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

De brede aanpak richt zich op inwoners die op eigen initiatief stappen willen zetten richting verduur-

69

Om de uitvoering te versnellen en te verbeteren, zijn de volgende aanbevelingen richtinggevend: Maak scherpe keuzes voor nieuwe startgebieden, op basis van technische geschiktheid, draagvlak en kosten. Professionaliseer het energieloket en borg het binnen de organisatie, met duidelijke rollen en koppeling aan het sociaal domein. Investeer in programmamonitoring, inclusief software waarmee maatregelen op adresniveau kunnen worden gevolgd. Beperk versnippering door heldere governance, mandaten en eigenaarschap. Ontwikkel een maatwerkaanpak voor dorpen met laag draagvlak. Herijk warmteopties waar eerdere oplossingen zijn afgevallen (zoals Surhuisterveen). Zet sterk in op isolatie, vooral via pilots en doelgroepen met lage inkomens. Gebruik lessen uit de ANNO-pilot als blauwdruk voor toekomstige wijkgerichte trajecten. De evaluatie laat zien dat Achtkarspelen de sinds 2021 belangrijke stappen heeft gezet, maar dat de uitvoering nog volop in ontwikkeling is. Met een stabielere organisatie, betere monitoring en gerichte keuzes per dorp kan de gemeente de komende jaren grote vooruitgang boeken. Deze bijlage vormt de basis voor verdere verdieping en wordt opnieuw aangescherpt in aanloop naar het Warmteprogramma 2026.

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Aanbevelingen voor het Warmteprogramma 2026

70

Bijlage 2: Participatiestrategie Warmtetransitie De warmtetransitie is een ingrijpende maatschappelijke opgave die alleen kan slagen als inwoners, dorpen, bedrijven, organisaties en partners op een betekenisvolle manier kunnen meedenken en meedoen. Participatie is daarom verplicht (Omgevingswet), maar vooral essentieel voor draagvlak en uitvoerbaarheid.

1. Iedereen kan meedoen – betaalbaarheid, begrijpelijkheid en toegankelijkheid zijn leidend. 2. Breed draagvlak opbouwen – inwoners moeten goed geïnformeerd zijn en invloed ervaren. 3. Service, Regie, Voordelen & Gezelligheid (SRVG) – persoonlijke, laagdrempelige en mienskipsgerichte participatie. 4. Maatwerk per dorp of wijk – geen standaardaanpak, tempo en vorm verschillen per dorp. 5. Participatie wordt zichtbaar verwerkt – de Omgevingswet vereist een verslag van participatie in het warmteprogramma.

Doelgroepen en betrokken stakeholders Inwonersgroepen o Particuliere woningeigenaren (grootste groep) o Huurders (via SWA, WoonFriesland) o Kwetsbare huishoudens (energiearmoede) o Jongeren en jonge gezinnen o Ouderen o Dorpsbelangen en mienskipsorganisaties o Vrijwilligers en energiecoaches Professionele partners o Lokale ondernemers en MKB o Netbeheerders Liander en Stedin o SWA en WoonFriesland o Energiecoöperaties (ECB, Elkenien Grien, etc.) o Welzijnsorganisaties / sociaal domein o Onderwijsinstellingen o Provincie Fryslân / FET netwerk

Participatiedoelen Informeren Inwoners en partners krijgen begrijpelijke informatie over: o De warmtetransitie in Achtkarspelen o Mogelijke warmteoplossingen o Planning, gebiedsfasering en keuzeruimte o Mogelijke kosten en ondersteuning o Wat bewoners zelf kunnen doen (bijv. transitiegereed maken)

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Kernuitgangspunten

71

Activeren o Inwoners stimuleren om kleine én grote stappen te zetten o Deelname aan dorpswerkgroepen o Meedoen aan acties: Fixbrigade, Smûk & Sunich, energiecoaching en energieadvies Ontzorgen o Persoonlijke begeleiding via het Energieloket o Ondersteuning bij subsidies, financiering en offertes o Extra aandacht voor energiearmoede

Achtkarspelen werkt met een twee sporen aanpak: 1. Dorpenaanpak – gebiedsgericht, richting uitvoeringsplannen (WUP’s) 2. Brede aanpak – individueel, voor iedereen op ieder moment

Dorpenaanpak (gebiedsgericht) De dorpenaanpak is de gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie in Achtkarspelen. Samen met inwoners, dorpsbelangen en lokale partners werken we stap voor stap aan een gedragen en uitvoerbaar plan om elk dorp op een passende manier voor te bereiden op een aardgasvrije toekomst. Deze dorpenaanpak is in verschillende fasen ingedeeld: Fase 1 – Verkenning & Hifkje o Data-analyse, gesprekken met sleutelfiguren o Startavond per dorp o Peilen van zorgen, ideeën en draagvlak o Inventariseren wie wil meedoen

WARMTEPROGRAMMA | Gemeente Achtkarspelen 2025-2026

Participatie-aanpak per spoor

72

Fase 2 – Vorming werkgroep o Werkgroep van 5–10 inwoners per dorp o Gemeente faciliteert, inwoners denken actief mee Fase 3 – Co-creatief plan maken o Sessies over mogelijke warmteopties o Haalbaarheidsonderzoek met partners o Woonwensgesprekken / straatgesprekken o Keuzes worden samen onderbouwd Fase 4 – Besluitvorming & uitvoering o Inloopavonden over het concept WUP o Duidelijke besluitvormingskalender o Voorbeelden van startprojecten

Fase 5 – Monitoring en nazorg o Regelmatige dorpsupdates o Periodieke evaluaties o Afspraken over terugkoppeling

FASE 1

Hifkje

Undersyk en yn ‘e kunde komme Onderzoek Sociaal, energetisch fysiek (gebouwen), netwerk, beleid en stakeholders Kennismaking Belangen, behoeften, plannen en verleden

FASE 2

FASE 3

Wurkgroep gearstalle

Planfoarming

Projectstructuur bepalen Strategie, missie en visie vaststellen Afspraken maken over rolverdeling, kennis, verantwoordelijkheid, inzet en participatie. Commitment check

Start (W)UP Kick-off/energiemarkt/evenement Participatieprocessen Planvorming Wijkanalyse, opstellen projectplan, opstellen uitvoeringsplan volgens handreiking NPLW

Mei-inoar oplûke

Ko-kreatyf plan meitsje

FASE 4

Útfiering Beslútfoarming & Utfiering

Participatie Campagnes en acties Uitvoering (W)UP en communicatieplan Projectmanagement Coördineren en communicatie

FASE 5

Ofsluting Monitoaring & neisoarch

Monitoring, Nazorg en Evaluatie Ambassadeurs, data, evalueren en onderhoud

Brede aanpak - Energieloket De brede aanpak biedt inwoners op ieder moment individuele ondersteuning bij het verduurzamen van hun woning. Via het energieloket, energiecoaches en praktische hulp kunnen inwoners — langs de stappen van de klantreis (zie afbeelding op volgende pagina) van bewustwording tot uitvoering — zelfstandig en op maat stappen zetten richting een toekomstbestendige en energiezuinige woning. Stap 1 – Bewustwording o Heldere website o Informatieavonden in dorpshuizen o Flyers, sociale media en berichten in de krant Stap 2 – Inzicht o Energiecoach of energieadviseur aan huis o Warmtescans o Fixbrigade Stap 3 – Financieel o Ondersteuning bij aanvragen van subsidies en leningen o Aansluiten bij collectieve inkoopacties o Persoonlijke extra ondersteuning voor huishoudens met beperkte middelen

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=98008bac-33d5-4332-ab9c-82966e4b6586