CConstaterende datAalten
Koppel je AI →
Document · PDF

C2. Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland 2026

Gemeenteraad 22 september 2026, gemeente AaltenBij agendapunt: Mededelingen van de voorzitter en advies van de agendacommissie over de ingekomen stukken49.911 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 6

Tegenstanders kunnen | op een toegenomen machtsstrijd of geschillen tussen | bestuurders en ambtenaren en derden daartoe Manipulatie wordt in deze context ruim opgevat | criminele rivalen zijn. Ook functionarissen van de | CSV’s onderling, en/of succesvol overheidsoptreden | toegang kunnen verschaffen. Toch waarschuwen en omvat uiteenlopende verschijningsvormen en | rechtsstaat gelden als tegenstanders, zoals politiemen- | en/of groeiende maatschappelijk verzet. Zo kunnen | de meesten vooral voor ondermijning van en gradaties. Het kan zich manifesteren in pogingen om | sen, rechters, officieren van justitie, toezichthouders, | buitenlandse CSV’s die zich in Nederland vestigen | oneigenlijke druk op ambtenaren en leden van het dagelijks bestuur, zoals wethouders. wet- en regelgeving, bestuurlijke besluitvorming, | bestuurders, politici, journalisten of advocaten en/of | bestaande machtsposities opschudden. CSV’s kunnen rechtshandhaving en de uitoefening van overheidsta- | anderen vanuit de samenleving, waaronder poort- | meer dan nu overgaan tot ripdeals, partijen tippen bij | Risico’s van oneigenlijke druk op volksvertegen- ken doelbewust te beïnvloeden of naar eigen inzicht | wachters en (medewerkers van) bedrijven of burgers. | opsporingsinstanties of cash geld gaan stelen en de | woordigers in de eigen sociale en professionele te sturen.

Dit kan geschieden door het strategisch en | overheid kan criminelen op de hielen zitten. | netwerken worden onderschat, zoals contacten in de wijk, het verenigingsleven of met lokale onder- Infrastructuren en kwetsbaarheden die | nemers. Veel volksvertegenwoordigers hebben geen of te weinig oog hiervoor, ze halen er voordeel door CSV’s worden geëxploiteerd | uit of vinden het lastig deze druk aan te kaarten, Mogelijke dreiging richting gezagsdragers volgens | CSV’s hebben een strategisch belang bij het manipule- | omdat dit gevolgen voor hun eigen positie binnen mediaberichtgeving | ren van de wetgevende macht doordat het hen poten- | die gemeenschap kan hebben. In september 2022 meldden media dat kroonprinses | Media meldden in september 2022 dat een ont- | tieel voordelen biedt en risico’s kan beperken.244 Mani- Amalia en de toenmalige premier Rutte extra werden | voering van de Belgische minister van Justitie was ver- | pulatie van de wetgevende macht kan op verschillende | De onderzoekers spreken van een kwetsbaar ambt beveiligd omdat ze doelwit zouden zijn voor een | ijdeld door een gezamenlijke operatie van Belgische | niveaus plaatsvinden: gemeenteraden, provinciale | als het gaat om decentrale volksvertegenwoordi- aanslag of ontvoering door criminelen. Dat zou zijn | en Nederlandse opsporingsdiensten.

Aanleiding | Staten, Tweede Kamer, Eerste Kamer, Europees Parle- | gers. Zij doelen dan op de risico’s van oneigenlijke druk en kwetsbaarheden van hen daarvoor, maar gebleken uit onderschepte communicatie. Ontvoering | vormden aanwijzingen dat vier verdachten de mi- | ment evenals in andere bestuursorganen zoals water- | eveneens over de onduidelijkheid daarvan in zou mogelijk dienen om een crimineel kopstuk vrij te | nister in zijn woonplaats wilden ontvoeren. Volgens | schappen. Structurele manipulatie op gemeentelijk | termen van omvang en in hoeveel gevallen er druk krijgen. Hoewel de autoriteiten niet ingingen op de | verklaringen van de Belgische autoriteiten en de | niveau kan bijvoorbeeld ertoe leiden dat CSV’s invloed | vanuit criminelen achter zit. bedreigingen en veiligheidsmaatregelen, noemde de | minister zelf was de ontvoeringspoging gelieerd aan | krijgen op lokale regelgeving, zoals omgevingsveror- | Als volksvertegenwoordigers onder oneigenlijke toenmalige minister van Justitie en Veiligheid de drei- | het drugsmilieu. De vermoedelijke achtergrond van | deningen die bouw- of horecabelangen ondersteunen.

| druk van derden besluiten nemen, staat het functi- ging van georganiseerde criminaliteit in het algemeen | de dreiging lag in de intensivering van het Belgische | Op nationaal en internationaal niveau kan dergelijke | oneren van de hele lokale democratie onder druk. “zeer stevig”. Zij zei dat hoeders van de rechtsstaat | beleid tegen drugscriminaliteit. Ook zou de centrale | manipulatie uitmonden in wet- en regelgeving die in | Het kan leiden tot een daling van de effectiviteit, zoals journalisten en burgemeesters in toenemende | rol van de minister bij het kraken van versleutelde | het voordeel van CSV’s kan uitpakken.

245 | efficiëntie en legitimiteit van het lokaal bestuur, het mate onder druk stonden omdat ze “hun werk willen | criminele communicatienetwerken en het faciliteren | vertrouwen in het bestuur wordt aangetast met blijven doen en criminelen het daar niet mee eens | van internationale samenwerking voor de uitlevering | mogelijk een afname om te participeren en een zijn”.246 | en vermogensontneming van drugscriminelen een rol | afschrikkende werking om zelf volksvertegenwoor- hebben gespeeld.247 | diger te worden tot gevolg.248 Kader 7.6 | Kader 7.7 90 | 91 “De AIVD ziet het inlichtingenwerk van criminele | Geweld en enkele redenen daarvoor Manipulatie van de rechterlijke macht stelt CSV’s | CSV’s hebben strategisch belang bij het structureel | netwerken als een dreiging tegen de nationale | Iets meer dan de helft (52%) van de slachtoffers in staat gerechtelijke procedures te vertragen, te | manipuleren van de uitvoerende macht. Hierdoor | veiligheid. In de eerste plaats omdat het hun | van een liquidatie in de periode 2016-2023 viel bin- saboteren, functionarissen te bedreigen of informatie | kunnen zij bijvoorbeeld toegang verkrijgen tot infor- | mogelijkheden vergroot om geweld te plannen en | nen het eigen kamp. Tot het eigen kamp worden over strafrechtelijke onderzoeken te verkrijgen.

De | matie of invloed uitoefenen op beleid, vergunnings- | degenen gerekend met wie een samenwerkings- moordaanslag op misdaadjournalist Peter R. De Vries | verlening, toezicht en operaties van organisaties zoals | organiseren tegen onder meer advocaten, rechters, | relatie bestond of waarvoor hand- en spandien- in 2021, die tevens adviseur was van een kroongetui- | politie, FIOD, Belastingdienst en OM. Manipulatie van | officieren van justitie, journalisten, bestuurders en | sten werden verricht. De meest voorkomende politici. In het belang van de rechtsstaat moeten | motieven om iemand intern te liquideren waren ge, was volgens het OM bedoeld om de bevolking | uitvoerende organen in andere landen kunnen boven- | mensen in zulke beroepen hun werk ongehinderd | wanprestatie, bestelen van het eigen samenwer- van Nederland angst aan te jagen en bestempelde de | dien structurele voordelen opleveren voor CSV’s die in | en veilig kunnen doen. Ook schaadt het de | kingsverband, loslippigheid in het criminele milieu moord als terrorisme.249 | Nederland opereren. Voor bijvoorbeeld afscherming is | rechtsorde als onderdelen van de overheid door of | of praten met politie en justitie. het gebruik van uiteenlopende identiteitsdocumenten | voor criminelen worden geïnfiltreerd. Het maakt van belang.

Op die wijze laten criminelen geen directe | Volgens de politie hadden aanslagen met explo- sporen na als ze voor de criminele handel en wandel | dat burgers er minder op kunnen vertrouwen dat | sieven binnen het criminele milieu als oorzaak naar het buitenland moeten reizen. Een Nederlandse | die organisaties hun taak goed uitvoeren. Dat is | doorgaans ruzie over geld of drugs die verdwe- vooral schadelijk als dat taken zijn die onmisbaar | nen, gestolen of door de politie in beslag waren Voorbeeld van delen van informatie met | crimineel beschikte over vijf valse identiteiten en deed | zijn voor de democratische rechtsorde.”257 | genomen. 258 contacten in criminele milieu | zich ook voor als Macedoniër en Duitser. De Duitse Het OM berichte in maart 2025 dat de Rijksre- | paspoorten zouden afkomstig zijn van een ex-ambte- | 7.11 Ondermijnende effecten informatievergaring | Kader 7.12 cherche een medewerkster van de rechtbank | naar van Keulen.250 Amsterdam heeft aangehouden. Onderzoek door | de overheid als in economische sectoren. Informatie | in bijvoorbeeld inbeslagnames van hoeveelheden de Rijksrecherche wijst uit dat de vrouw vermoe- | CSV’s hebben ook een strategisch belang bij het beïn- | kunnen ze verkrijgen door middel van uiteenlopen- | drugs.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (Onder- delijk langere tijd informatie uit rechtbanksys- | vloeden en manipuleren van media en journalistiek. temen heeft opgevraagd en deze tegen betaling | Enkele misdaadjournalisten in Nederland worden | de activiteiten, die onderling uitwisselbaar zijn (zie | zoeksraad) stelde in 2023 dat de afweging om al dan heeft gedeeld met contacten uit het criminele | bedreigd. Deze angstcultuur, versterkt via digitale | paragraaf 3.1). Zo ontwikkelden CSV’s volgens de | niet een kroongetuige in te zetten de overheid voor milieu. Bij haar aanhouding zijn tientallen uit- | kanalen, kan leiden tot terughoudendheid bij journa- | AIVD capaciteiten die vergelijkbaar zijn met die van | een dilemma plaatst. Door die inzet kan de overheid draaien met persoonsgegevens in beslag geno- | inlichtingen- en opsporingsdiensten om informatie te | georganiseerde criminaliteit effectiever aanpakken en men.254 In maart 2026 liep de rechtszaak nog. | listen en onderzoekers251 en beperkt de onafhankelijke | vergaren over tegenstanders. Daarvoor gebruiken ze | de veiligheid binnen de samenleving verbeteren. Tege- uitoefening van journalistiek. Daardoor kan de pers- | elke kwetsbaarheid die ze kunnen vinden in wetgeving, | lijk ontstaat een gevaarlijke situatie voor bijvoorbeeld Kader 7.8 | vrijheid structureel onder druk komen te staan.

| beleid of werkpraktijk van onderdelen van de overheid | familieleden van de kroongetuige en personen die Informatie over tegenstanders is van groot belang voor | en bedrijven.252 Gebrekkige autorisatie, logging en | hem beroepsmatig bijstaan. In 2018 werd de broer van Gemeenten zijn kwetsbaar voor infiltratie en | CSV’s. Informatie over hen bevindt zich zowel binnen | monitoring en het onvoldoende treffen van basismaat- | een kroongetuige vermoord. In 2019 de advocaat van beïnvloeding door CSV’s | regelen voor cybersecurity vormen kwetsbaarheden | dezelfde kroongetuige en in 2021 misdaadjournalist Onderzoek laat zien hoe kwetsbaar gemeenten | in ICT en informatieprocessen. Die bieden kansen | Peter R. De Vries, die tevens adviseur was van dezelfde kunnen zijn voor infiltratie en beïnvloeding door | Criminele (poging tot) manipulatie berichtgeving | om aan noodzakelijke informatie te komen (zie ook | kroongetuige. “Op het moment van de aanslagen op CSV’s. Journalisten van RTL constateerden meer | Volgens de AIVD proberen criminelen er geregeld | paragraaf 3.3.6).

| hun levens waren alle drie de slachtoffers in beeld bij dan 100 ambtelijke integriteitsschendingen in de | voor te zorgen dat criminele concurrenten in de | het stelsel Bewaken en Beveiligen [….]vanwege een periode 2020-2022, op basis van opgevraagde | publiciteit komen in de hoop dat ze zo opvallen bij | Geweldgebruik of het dreigen daarmee wordt in het | dreiging, die volgens de beschikbare informatie van informatie bij 342 gemeenten. Deze schendin- | politie en justitie. “Zulke manipulatie is gevaarlijk | criminele milieu soms als noodzakelijk gezien als | het Openbaar Ministerie (OM) en de politie, vanuit de gen variëren van het lekken van vertrouwelijke | voor journalisten, omdat leden van criminele net- | belangen worden geschaad. CSV’s kunnen immers niet | zware, georganiseerde criminaliteit kwam. Volgens informatie tot omkoping en fraude. Een opvallend | werken hen kunnen beschouwen als verlengstuk | naar de rechter stappen en tegensancties van rivalen | het OM en de politie was deze dreiging in alle drie de voorbeeld betreft een ambtenaar die verdacht | van rivalen of van de opsporingsdiensten. Dat ver- werd van het stelen van 640.000 euro en zich | groot het risico dat zij als legitiem doelwit worden | kunnen niet zonder gevolgen blijven om nog geloof- | gevallen afkomstig van hetzelfde criminele samen- desondanks probleemloos kon laten detacheren | gezien.

De geweldsdreiging tegen journalisten kan | waardig te blijven in de toekomst (zie paragraaf 2.3). | werkingsverband [….].” De dreiging was ontstaan als naar een andere gemeente. De Rijksrecherche | ook leiden tot (zelf)censuur. Als zo de persvrijheid | gevolg van de onderhandeling over en het aangaan van waarschuwt dat de bestuurlijke veiligheid bij veel | wordt ingeperkt, schaadt dat de democratische | Een succesvolle aanpak van de overheid kan onbe- | een kroongetuigendeal. De Onderzoeksraad stelde dat gemeenten tekortschiet. 255 | rechtsorde”. 256 | doeld bijdragen aan geweld. Veel van het onderlinge | de aanslagen zorgden voor maatschappelijke onrust en geweld tussen CSV’s in het verleden had een oorsprong | worden gezien als een aanval op de rechtsstaat.253 Kader 7.9 | Kader 7.10 92 | 93 CSV’s zetten, symbolisch of aanjagende (publieke) liquidaties in om angst te zaaien. Door dreigementen, propagandamateriaal en gewelddadige beelden via so- ciale media, nieuws en andere digitale kanalen te ver- spreiden, versterken zij hun reputatie van meedogen- loosheid. Door AI-ontwikkelingen ontstaan voor CSV’s bovendien nieuwe mogelijkheden om nepbeelden van liquidaties te creëren om zo burgers en concurrenten te intimideren. Concurrenten kunnen daar op hun beurt op reageren en bijdragen aan de perceptie van normalisering van geweld.

De dreiging die uitgaat van het toepassen van fysiek geweld door CSV’s kan functionarissen beïnvloeden in hun taakuitvoering. Wanneer specifieke organisaties of beroepsgroepen met (de dreiging van) geweld te kampen hebben, neemt de aantrekkelijkheid van die functies af, waardoor het lastiger is om die functies te laten vervullen. Het onderscheid tussen geïsoleerde incidenten en structurele manipulatie kan alleen worden vastgesteld bij een totaalbeeld van voorvallen. Het dark number van in ieder geval criminele inmenging, waaronder begrepen corrumperen, infiltreren en bedreigingen, is groot: er ontbreekt een eenduidige en toegankelijke registratie. Onvoldoende bewustzijn van omvang en mogelijkheden tot misbruik, kwetsbaarheden en de schade van structurele manipulatie, kan daarbij een rol spelen (zie paragraaf 4.2). Naast de meer gebruikelijke contrastrategieën, zullen CSV’s zeker innovatie daarvan niet uit de weg gaan: zij zijn immers wendbaar. Denk daarbij aan de inzet van unmanned systems als drones, digitale platforms en AI (zie paragraaf 5.1) en ontwikkelingen in versleutelde communicatie. Hiermee kunnen ze op vernieuwende wijze bijvoorbeeld overheidsoperaties ontwijken, informatie verzamelen, liquidaties uitvoeren en bewijs vernietigen. Ook kunnen ze leren van de oorlog tegen Oekraïne als het gaat om bijvoorbeeld de inzet van drones.

De ontwikkelingen gaan razendsnel terwijl wet- en regelgeving, toezicht en controle dit lang niet altijd bij kunnen houden. Dit stelt CSV’s in staat om hun belangen beter te beschermen. Mogelijk voorbeeld van signaalfunctie geweld Op 3 oktober 2025 werd een Albanese cocaï- nesmokkelaar bungelend aan verkeersborden langs de Brusselse ring gevonden. Hoewel de mogelijkheid van zelfdoding niet volledig werd uitgesloten, werd aangenomen dat de ophanging een waarschuwing was en mogelijk te maken had met verlies van een lading coke.259 Kader 7.13 Aansturing op afstand via digitale kanalen Opdrachtgevers in binnen- en buitenland huren jonge Nederlanders in om gijzelingen, martelingen en liquidaties uit te voeren. Deze vorm van ‘crime- as-a-service’ verloopt vaak via sociale media, waar jongeren tegen betaling of schuldkwijtschelding worden gerekruteerd. De uitvoerders hebben doorgaans geen directe relatie met slachtoffers of achterliggende conflicten. Ze reizen op bestel- ling naar het buitenland, plegen extreem geweld, registreren uitvoering op video als bewijs voor opdrachtgevers en keren daarna terug.

Filmpjes functioneren als controle- en afrekensysteem binnen de netwerken en maken bewijslevering op afstand mogelijk.261 Kader 7.15 Impact van dreiging vanuit georganiseerde criminaliteit op politie Uit een verkennend onderzoek uit 2024 naar de impact van dreiging vanuit georganiseerde crimi- naliteit op politiemedewerkers en hun naasten blijkt dat zowel medewerkers in de opsporing als in de basisteams daarmee te maken hebben. Bijna een kwart van deze medewerkers zegt dit ooit zelf te hebben meegemaakt. Ongeveer 10% van de medewerkers die zelf geen dreiging heeft ervaren, schat de kans (heel) groot in dat dit in de toekomst gaat gebeuren. Ondanks deze uitkomst ervaren de meeste politiemedewerkers geen -bewuste- negatieve impact van de dreiging en is de meest genoemde vorm van impact juist toegenomen motivatie. Ervaren dreiging kan echter ook leiden tot verminderd mentaal welzijn en verandering van gedrag. Uit het onderzoek komen tal van voorbeelden naar voren, waarbij blijkt dat bij verdachten persoonlijke informatie over politie- medewerker bekend is, zoals adressen, kentekens of adressen van scholen waar kinderen van de medewerkers op zitten.260 Kader 7.14 Beoordeling Dat besluitvorming en taakuitoefening (in)direct beïn- vloed wordt door manipulatie is voorstelbaar.

Moor- den in Italië in de jaren negentig van de vorige eeuw en voorbeelden in sommige landen in Zuid-Amerika laten zien dat georganiseerde criminaliteit het func- tioneren van een samenleving aantast. In Nederland zijn er ook zorgelijke voorbeelden van geweldsgebruik om een boodschap af te geven richting criminelen, de overheid en/of de samenleving. De moord op de broer van een kroongetuige in 2018, op de advocaat van dezelfde kroongetuige in 2019 en de moord op een misdaadjournalist, tevens adviseur van die kroongetui- ge, leidden destijds tot een schok in Nederland. De me- diaberichtgeving in 2022 over een mogelijke criminele dreiging richting de kroonprinses en de toenmalige premier Rutte en het plan tot ontvoering van de toen- malige Belgische minister van Justitie vormen even- eens een illustratie hoe ver sommige criminelen willen gaan. CSV’s hebben in ieder geval onder bepaalde om- standigheden een strategisch belang bij het structureel manipuleren van (delen van) de samenleving. Zeker als belangen van CSV’s groter worden en onder druk komen te staan, neemt het belang toe van manipulatie en gaan ze actief de strijd aan met hun tegenstanders, waaronder functionarissen van de rechtsstaat. Daar staat tegenover dat subtiele vormen van manipulatie minder risico’s opleveren voor CSV’s dan ‘grof ge- schut’.

Juist de genoemde liquidaties hebben geleid tot talrijke maatregelen om de aanpak van georganiseerde criminaliteit te intensiveren. Enkele systeemkwetsbaarheden maken het detecteren van (aanwijzingen voor) manipulatie complex. Die hebben te maken met beperkingen in de aanpak en in wet- en regelgeving, meer specifiek beperkingen om informatie uit te wisselen en te verwerken over dergelijke aanwijzingen. Het gaat daarbij ook om gering bewustzijn van bijvoorbeeld - maar niet alleen - corruptiekwetsbaarheden, het niet tot nauwelijks melden van corrumperen of ronselen en/of een geslo- ten cultuur waardoor corruptie minder snel opvalt of wordt gemeld. Technologische ontwikkelingen bieden kansen, meer specifiek door bijvoorbeeld gebruik van drones bij geweldstoepassing, ontwikkelingen van digitale platforms voor uitzetten opdrachten en AI voor het genereren van geavanceerde desinformatie. Structurele manipulatie tast de nationale veiligheid aan. Het gaat dan vooral om de veiligheidsbelangen economische veiligheid en sociale en politieke stabi- liteit en in enige mate territoriale veiligheid en fysieke veiligheid. Zo neutraliseert manipulatie het functio- neren van de rechtsstaat of in uiterste gevallen wordt de rechtsstaat zelfs instrumenteel voor belangenbe- hartiging van georganiseerde criminaliteit.

Dat leidt op ernstige wijze tot schade aan de vitaliteit van en het vertrouwen in politiek-bestuurlijke infrastructuren. De overheid kan door manipulatie grip kwijtraken op economische sectoren en/of wijken. Dit raakt het na- tionale veiligheidsbelang territoriale veiligheid, meer specifiek het zogeheten impactcriterium “ Aantasting van de integriteit van het (Nederlands) grondgebied” door verlies van zeggenschap. Manipulatie leidt ook tot sociale schade doordat het horizontale en verticale sociale cohesie aantast. In het geval van psychisch en fysiek geweld heeft het ook negatieve invloed op objectieve en subjectieve veiligheid van burgers of medewerkers van organisaties en kan in uiterste geval leiden tot doden en gewonden. Dit raakt het nationale veiligheidsbelang fysieke veiligheid. Er ontstaat ook schade aan economische infrastructuren door aantas- ting van vertrouwen, neutralisering van rechtsstatelijke waarborgen en groei van illegale machtsposities. Verder ontstaat schade aan de internationale reputatie van Nederland. Dit raakt het nationale veiligheidsbe- lang territoriale veiligheid, meer specifiek het zogehe- ten impactcriterium “aantasting van de integriteit van de internationale positie van Nederland”.

Structurele manipulatie vermindert immers de aantrekkelijkheid van Nederland voor investeringen en economische activiteiten en kan ook leiden tot minder bereidheid tot internationale samenwerking bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit. 95 Hoofstuk 7 | Dreigingen94 Hoofstuk 7 | Dreigingen

CSV’s hebben uiteenlopende mogelijkheden om financiële kanalen te gebruiken waardoor illegale opbrengsten vervlochten raken met legale en een weg vinden in de samenleving. CSV’s staan voor een dubbele uitdaging als het gaat om ‘financieel be- heer’. Zij moeten geldstromen legitimeren, enerzijds om het geld veilig te stellen en anderzijds om het te kunnen gebruiken terwijl zij toezicht en opsporing vermijden. Hierbij maken ze gebruik van traditionele bancaire infrastructuren, van nieuwe, veelal mondiale en digitale (financiële) infrastructuren en van onder- gronds bankieren. De wisselwerking en integratie van verschillende systemen - zoals de adoptie van cryp- tovaluta door ondergrondse bankiers 262 - maken het mogelijk om zowel traditionele als nieuwe financiële kanalen te combineren. Deze diversificatie stelt CSV’s in staat om steeds geavanceerdere witwasconstructies op te zetten. Tegelijkertijd vergroot dit samenspel de complexiteit van handhaving van wet- en regelgeving. Onderliggend belang voor georganiseerde criminaliteit CSV’s hebben een aanzienlijk belang om uiteenlopen- de financiële infrastructuren te gebruiken, omdat dit hen in staat stelt hun bedrijfsvoering voort te zetten, illegale opbrengsten te verhullen, te besteden en een legaal vermogen op te bouwen en daarmee invloed uit te oefenen en machtsposities op te bouwen of te versterken.

De steeds verder toenemende fragmenta- tie van het (digitale) betalingslandschap biedt volop kansen om te ‘profiteren’ van de verkregen inkomsten en risico’s te spreiden door onder de radar te blijven van poortwachters en overheid. 7.5 Dreiging: Illegale opbrengsten vinden weg in samenleving door uiteenlopend gebruik financiële kanalen Infrastructuren en kwetsbaarheden die door CSV’s worden geëxploiteerd Ondanks strenge wet- en regelgeving maken CSV’s nog steeds gebruik van het reguliere betalingsverkeer. Er blijven (via omwegen) mogelijkheden bestaan om hiervan gebruik te maken, bijvoorbeeld via facilite- rende rechtspersonen. Daarbij worden vaak nieuwe entiteiten opgericht met complexe internationale en juridische structuren, onder meer om zogenoemde ‘trade based transacties’ mogelijk te maken. Speci- fiek wordt een ontwikkeling waargenomen waarbij talrijke ondernemingen worden opgericht met als enig doel het faciliteren van witwassen en het plegen van fraude.263 In Nederland is het oprichten van een onderneming nadrukkelijk laagdrempelig georgani- seerd. De inschrijving in het Handelsregister is bewust eenvoudig en toegankelijk ingericht, waardoor het starten van een bedrijf met beperkte belemmeringen mogelijk is.264 Niet alleen kunnen nieuwe entiteiten relatief eenvoudig worden opgericht, ook de uitein- delijke eigenaar kan verborgen blijven.

Dit alles legt grote druk op poortwachters die deze bedrijven en uiteindelijk eigenaren moeten onderzoeken. 265 Daarnaast voorzien informele financiële infrastruc- turen in de behoefte van CSV’s voor betalingen, bijvoorbeeld via ondergronds bankieren. Crimineel ondergronds bankieren is een wereld op zich. Het is omvangrijk, professioneel, er gaat veel geld in om en transacties verlopen op een hoog tempo. Naar schatting wordt zo’n driekwart van alle internationale drugshandel gefaciliteerd door crimineel ondergronds bankieren. In de drugshandel draait het vooral om cash geld en tegenover iedere goederenstroom staat een geldstroom. Ondergronds bankieren speelt daarin een grote rol, maar houdt zich inmiddels ook bezig met andere dienstverlening of het investeren in crimi- nele projecten.266 Aanbieders spelen zo in op behoef- ten van CSV’s. Ondergronds bankieren is uitgegroeid tot een groter, sneller en dynamischer netwerk dan in het verleden met complexere methoden en een hybri- de structuur waarin fysieke, digitale en symbolische waardevormen samenkomen. Het gebruik van cryptovaluta blijft mogelijkheden bieden voor criminelen. Cryptovaluta functioneren op gedecentraliseerde blockchainnetwerken, waardoor transacties zonder centrale tussenpartij zoals een bank plaatsvinden.

Binnen dit systeem zijn ook gedecen- traliseerde financiële toepassingen ontstaan, waarbij financiële diensten via slimme contracten worden uitgevoerd. Hierdoor zijn transacties moeilijker te controleren of tegen te houden en kunnen waarden relatief anoniem worden verplaatst.267 Ook andere infrastructuren maken het mogelijk digi- tale activa buiten banken en toezichthouders over te dragen, zoals NFT’s268: unieke digitale tokens die eigen- dom van een object vastleggen. Via platforms kunnen NFT’s worden verhandeld, bijvoorbeeld bij digitale kunst of virtuele goederen. Rechtstreekse overdrachten tussen gebruikers bieden beperkt toezicht, omdat de identiteit van betrokkenen niet altijd wordt gecontroleerd. Het toezicht op cryptovaluta(aanbieders) kent grote uitdagingen, waaronder het blijven inspelen op nieuwe ontwikkelingen en bijbehorende misbruikmo- gelijkheden. Hoewel er inmiddels regels bestaan, zijn opsporing en toezicht afhankelijk van private partijen en internationale samenwerking die vaak traag of beperkt is. CSV’s maken hier handig gebruik van door te kiezen voor, al dan niet malafide, aanbieders die weinig meewerken of door zich te verplaatsen naar landen waar rechtshulpverzoeken niet worden opge- volgd.

Door het grensoverschrijdende karakter van cryptovaluta zijn aanbieders mobiel en niet aan een specifieke locatie gebonden, wat het toezicht bemoei- lijkt.269 Ontwikkelingen, zoals de maatschappelijke acceptatie van crypto, bijvoorbeeld via betaalkaarten en stable coins, maken het gebruik van digitale valuta bovendien steeds toegankelijker en gebruiksvriende- lijker. Hierdoor kunnen CSV’s hun illegale verkregen geld steeds makkelijker gebruiken voor hun bedrijfsvoe- ring of investeren in markten zoals vastgoed en goud.270 Uit feedback op de conceptversie van het DON, bleek dat verschillende opvattingen bestaan over mogelijkheden voor toezicht op cryptovaluta(aanbieders). Dit is in ieder geval een illustratie van complexiteit. Mengvormen van financiële transacties In de praktijk worden technieken gecombineerd: ondergrondse bankiers maken gebruik van bedrijfsstructuren, witwasconstructies zoals het cashcompensatiemodel, trade based money laundering en cryptovaluta voor internationale waardeverplaatsing.271 Hoewel andere waardedra- gers zoals goud of luxegoederen minder worden gezien, ligt het voor de hand dat ondergrondse bankiers in de toekomst vaker waarde gedreven gaan handelen, bijvoorbeeld via (digitale) kunst. Hierdoor kunnen CSV’s buiten het zicht van au- toriteiten geldstromen en waarde verplaatsen en toegang houden tot middelen.

Kader 7.16 Transacties via virtuele platforms In maart 2021 werd een digitale kunst collage (NFT) verkocht voor 69,3 miljoen euro. Het ging niet om een fysiek schilderij of object, maar om een puur digitaal kunstwerk dat enkel via NFT kon worden verhandeld. De waarde van zo’n digitaal bezit wordt bepaald door een ‘tokenprijs’ ofwel wat een gek ervoor geeft. Deze omgevingen bieden weinig transparantie over identiteit en handel, terwijl aanzienlijke waarden worden verplaatst. Omdat er nauwelijks toezicht of regulering is, lenen deze platforms zich uitstekend voor het verhullen van grote geldstromen en grensoverschrijdende transacties. 272 Kader 7.17 97 Hoofstuk 7 | Dreigingen96 Hoofstuk 7 | Dreigingen

Enkele cryptobeurzen verwerken crimineel geld Grote cryptobeurzen blijven aanzienlijke hoe- veelheden crimineel geld verwerken ondanks toezeggingen tot strengere controles. Onderzoek toont aan dat in twee jaar minstens $28 miljard aan illegale fondsen via platforms is gegaan, gebruikt door criminele netwerken, Noord-Ko- reaanse hackers en oplichters om crypto wit te wassen. Een platform ontvangt nog steeds verdachte geldstromen, inclusief van door de VS gesanctioneerde actoren, en heeft grote deals gesloten terwijl handhaving tegen cryptoplat- formen is afgezwakt. Het financiële belang van transacties maakt deze exchanges aantrekkelijk voor criminele activiteiten.273 Kader 7.18 Beperkingen in aanpak crimineel geld Het afpakken van crimineel geld is complexer dan ooit, zei de landelijk coördinerend officier van justitie aanpak criminele geldstromen in april 2025. “Gemeenten hebben soms buikpijn van vastgoed, als je weet dat het fout zit, maar niet duidelijk is wie de eigenaar is. Er worden ingenieuze, vaak internationale witwasconstructies opgetuigd en soms heb je wel 400 rechtspersonen op één adres. Je kunt je heel gemakkelijk inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Soms ligt dat wat je wilt afpakken zo dichtbij dat je het kunt aanraken, maar word je tegengehouden door bewijsvoering, slechte internationale samenwerking en wetgeving.

De georganiseerde misdaad heeft zo veel mogelijkhe- den en wij lopen tegen de grenzen van de rechts- staat aan.” 274 Kader 7.19 Inmiddels kunnen we spreken van gefragmenteerde financiële infrastructuren. Dat biedt voor CSV’s kansen om risico’s te beperken. De ontwikkelingen in vooral de digitale financiële infrastructuren gaan zó snel dat wet- en regelgeving moeite hebben dat bij te benen en het gebruik van deze infrastructuren vaak - al dan niet voor langere tijd - onder de radar van handhavers van wet- en regelgeving kan blijven. Poortwachters zoals banken, notarissen en accountants zien slechts een deel van het grotere geheel. Omdat het volledige beeld bij ‘traditionele poortwachters’ ontbreekt, staan barri- ères onder druk om illegale opbrengsten te vermengen met legale opbrengsten. Beoordeling CSV’s gebruiken al volop uiteenlopende financiële kanalen. Zij hebben immers belang bij diversificatie van financiële kanalen en blijven inspelen op nieuwe ontwikkelingen om hun doelen te bereiken en risico’s te beperken. Voor wet- en regelgeving en handhaving daarvan is het niet alleen een uitdaging om ontwikke- lingen bij te houden, maar ook om rekening te houden met het veelal mondiale karakter van die kanalen, de complexiteit van witwasmethoden en beperkingen in gegevensdeling.

Het gemak waarmee criminelen (com- plexe structuren van (inter)nationale) rechtspersonen kunnen oprichten, vormt een extra kwetsbaarheid. Illegale opbrengsten die een weg vinden in de samen- leving tast de nationale veiligheid aan, in het bijzonder economische veiligheid en sociale en politieke stabi- liteit. CSV’s krijgen door vervlechting van illegaal en legaal geld invloed op en bouwen een machtspositie op in economische en in sociale infrastructuren. Dat tast de vitaliteit van en het vertrouwen in economische infrastructuren aan, bijvoorbeeld door concurrentie- vervalsing, en beïnvloedt sociale cohesie in negatieve zin. Wanneer CSV’s het breed kunnen laten hangen en invloed krijgen in sectoren wijken, ontstaat de perceptie dat deelname aan criminaliteit aantrekke- lijk is. Vanzelfsprekend geldt verder dat illegaal geld dat ondergronds blijft, bijdraagt aan invloed in het criminele milieu en bijvoorbeeld kan worden gebruikt voor het doen uitvoeren van liquidaties of geïnvesteerd kan worden in criminele projecten. Ook schade aan de internationale reputatie van Nederland is aannemelijk. Dit raakt het Nationale veiligheidsbelang territoriale veiligheid, meer specifiek het zogeheten impactcriteri- um “aantasting van de integriteit van de internationale positie van Nederland”.

Verwevenheid van activiteiten van statelijke actoren , ideologisch gemotiveerde actoren* waaronder terro- risten en criminele actoren resulteert in cumulatieve schade aan de samenleving. Activiteiten van ieder van die soorten actoren leiden al tot schade en zeker als ze elkaar behulpzaam zijn met samenwerking of dienst- verlening. In de huidige geopolitieke context is het aantrekkelijk voor statelijke actoren om CSV’s in te zet- ten als ’instrument’ in hybride conflictvoering. **Om- gekeerd kunnen CSV’s profiteren wanneer zij diensten of producten leveren aan statelijke actoren. Bekende voorbeelden van samenwerking tussen statelijke en criminele actoren zijn die tussen Russische statelijke ac- toren en Russische cybercriminelen voor het uitvoeren van cyberaanvallen.275 Het kan ook gaan om het uitbe- steden van activiteiten. Voorbeelden daarvan zijn het laten uitvoeren van liquidaties in Westerse landen door criminelen in opdracht van Iran.276 Ook (on)bewuste vor- men van verwevenheid tussen criminele en ideologisch gemotiveerde actoren kunnen wederzijdse voordelen bieden. Er zijn bovendien voorbeelden van terroristische netwerken die zich bezighielden met georganiseerde criminaliteit, zoals de IRA, PKK en FARC of zich daar nog mee bezighouden. * Statelijke actoren zijn officiële organen of vertegenwoordigers van een staat die handelen vanuit staatsgezag.

Het gaat in dit kader dan bijvoorbeeld om ongewenste buitenlandse inmenging. **Het gaat dan om een conflictvoering tussen staten, grotendeels onder het juridisch niveau van een openlijk gewapend conflict, met geïntegreerd gebruik van middelen en actoren, met als doel bepaalde strategische doelstellingen te bereiken. Denk aan sabotage-acties aan spoorrails of het verspreiden van desinformatie. 7.6 Dreiging: Cumulatieve schade door verwevenheid van criminele met statelijke of ideologische actoren Statelijke actoren benutten CSV’s In het rapport “Insider Risk Trend Report 2026” van Signpost Six staat dat statelijke actoren criminele netwerken gebruiken om operaties uit te voeren, zoals saboteren of het verspreiden van desinfor- matie. CSV’s kunnen activiteiten voor statelijke actoren uitvoeren, waaronder het werven of cor- rumperen van insiders zoals medewerkers, klanten of partners om toegang te verkrijgen tot systemen, faciliteiten of informatie. Hier heeft zowel de state- lijke actor als het CSV baat bij. Dit gebruik vervaagt namelijk de grens tussen door een staat inge- zette actie en door een crimineel ingezette actie aanzienlijk. De tactieken van CSV’s zijn doorgaans van andere aard dan de gebruikelijke tactieken van statelijke actoren. Tactieken van CSV’s gaan namelijk veelal gepaard met intimidatie, dwang of geweld.

284 Kader 7.20 Onderliggend belang voor georganiseerde criminaliteit Statelijke actoren beschikken over kennis, capaciteiten en middelen die waardevol zijn voor CSV’s. Denk daarbij aan wapens, identiteitsdocumenten en het bieden van schuilplaatsen wanneer overheden achter ze aanzit- ten. Andersom beschikken CSV’s over professionele capaciteiten of middelen in Nederland, zoals complexe witwasconstructies, inlichtingen- en geweldscapacitei- ten, technische middelen en expertise of macht over logistieke en smokkelroutes. Deze kunnen zij aanbieden aan statelijke actoren die in Nederland ongewenste en/ of illegale activiteiten willen (laten) uitvoeren. 99 Hoofstuk 7 | Dreigingen98 Hoofstuk 7 | Dreigingen

Zo zetten statelijke actoren cyberaanvallen in om hun | Dat een bewuste alliantie hier minder voor de hand | Infrastructuren en kwetsbaarheden die politieke, militaire en/of economische doelen te berei- | ligt, betekent echter niet dat vormen van facilitering | door CSV’s worden geëxploiteerd | Voorbeelden van mogelijke samenwerking met ken met behulp van criminele actoren. Op die manier | of zakelijke interactie uitgesloten zijn. Gezien het | Geopolitieke ontwikkelingen vergroten politieke | statelijke actoren behartigen statelijke actoren (heimelijk) hun belangen | opportunistische en winstgedreven karakter van CSV’s | spanningen wereldwijd en beïnvloeden daarmee | Volgens de AIVD maakt het niveau van de inlichtin- zonder dat ze de juridische drempel van een gewapend | is het voorstelbaar dat zij diensten verlenen wanneer | kansen voor CSV’s (zie paragraaf 5.2). Zo zijn CSV’s | gen- en geweldscapaciteiten van de Nederlandse criminele netwerken het voor statelijke actoren die conflict overgaan. Bovendien kunnen statelijke acto- | dit financieel aantrekkelijk is en de risico’s beheersbaar | geschikt voor hybride operaties binnen economische, | de nationale veiligheid van Nederland bedreigen ren betrokkenheid ontkennen wanneer zij criminelen | worden geacht. Zo kregen in Griekenland leden van | politiek-bestuurlijke en sociale infrastructuren.

In de | interessanter om met ze te samenwerken. Bijvoor- inzetten.277 | CSV’s betaald voor hun bijdrage bij aanslagen, zonder | context van de huidige geopolitieke spanningen is het | beeld voor inlichtingen- operaties, sabotageactivi- dat zij dezelfde ideologische overtuigingen hadden.279 | waarschijnlijk dat hybride conflictvoering zal intensi- | teiten of moordaanslagen.285 Niet alleen statelijke actoren kunnen profijt hebben | In dergelijke gevallen gaat het eerder om een vorm | veren en dat samenwerking tussen CSV’s en geopoli- | In het “Dreigingsbeeld Statelijke Actoren 2025” van georganiseerde criminaliteit, dat geldt evenzeer | van crime as a service dan om ideologisch gemotiveerde | tieke actoren verder zal toenemen. Inzet van CSV’s in | staat dat Iran in Nederland beschikt over criminele voor ideologisch gemotiveerde actoren zoals terro- | samenwerking. Ook blijkt dat vuurwapens die zijn | Nederland door statelijke actoren ligt vooral voor de | connecties die in Nederland activiteiten kunnen ristische of extremistische groepen. Dat biedt kansen | gebruikt bij terroristische aanslagen zijn verkregen via | hand om aan informatie te komen voor het toepassen | uitvoeren.

Het gaat hierbij om meer ervaren crimi- voor CSV’s, voornamelijk in de vorm van facilitering of | CSV’s, waarbij het wel gaat om criminele contacten die | van psychisch of fysiek geweld of het gebruiken van | nele netwerken. Deze zouden bijvoorbeeld kunnen dienstverlening. Bij de relaties die daaruit voortvloeien | al eerder zijn opgedaan.280 De vuurwapens gebruikt bij | logistieke en financiële infrastructuren. | worden ingezet tegen Israëlische doelwitten. Ook hoeft echter geen sprake te zijn van bewuste of ideo- | de aanslag op de Bataclan in Parijs zijn bijvoorbeeld | staat te lezen: “Sinds begin 2024 zijn verschillende logisch gedreven samenwerking. Het kan uiteenlopen | verkregen via Nederlandse criminelen.281 | Logistieke infrastructuren kunnen bijvoorbeeld | aanslagen gepleegd op Israëlische doelwitten in van enkel transactionele dienstverlening, zoals het | worden gebruikt voor het omzeilen van sancties. | Zweden en Denemarken. In Zweden zou het gaan om aanslagen door jeugdige criminelen, wier ben- leveren van goederen of logistieke ondersteuning te- | Ook onbewuste of indirecte facilitering van terroris- | Financiële infrastructuren kunnen worden gebruikt | deleiders door Iran zijn gerekruteerd.”286 gen betaling, tot meer structurele vormen van afstem- | tische of andere ideologische actoren valt niet uit te | voor uitbetalingen aan uitvoerders.

Systeemkwets- ming en samenwerking. In sommige gevallen houden | sluiten. Het is aannemelijk dat CSV’s niet altijd zicht | baarheden zoals beperkte internationale coördinatie | Kader 7.21 terroristische actoren zich bovendien zelf bezig met | hebben of trachten te hebben op de achterliggende | en gefragmenteerde informatie(deling) kunnen ertoe georganiseerde criminaliteit. De Afrikaanse cel van de | motieven van hun afnemers. Bij activiteiten zoals men- | bijdragen dat dergelijke samenwerkingsverbanden of Libanese terreurgroep Hezbollah is bijvoorbeeld actief | sensmokkel, financiële dienstverlening of wapenhan- | dienstverlening niet op de radar komen. Aan de andere | Voorbeeld van mogelijke samenwerking met in de drugshandel.278 | del kan sprake zijn van puur zakelijke transacties. Illus- | kant heeft de dreiging die uitgaat van statelijke actoren | ideologische actoren tratief hiervoor zijn de mogelijkheden die het dark web | juist nadrukkelijk de aandacht van bijvoorbeeld de Een Nederlandse man, eerder veroordeeld voor In de Nederlandse en bredere Europese context ligt | biedt voor wapenaanbieders, het is relatief eenvoudig | AIVD.

Ook verwevenheid van ideologisch gedreven en | wapenhandel, werd in 2025 verdacht van deelna- een actieve en bewuste samenwerking tussen CSV’s en | om via deze weg aan een wapen te komen.282 Zonder | criminele actoren kan door bovengenoemde systeem- | me aan een crimineel netwerk. Het netwerk zou terroristische actoren minder voor de hand. CSV’s zijn er | dat de verkoper weet wat de koper met het wapen van | kwetsbaarheden niet op de radar komen, met ook hier | een anti-institutionele ideologie aanhangen en bereid zijn geweld te gebruiken, waarbij de man doorgaans op gericht maximaal financieel voordeel te | plan is. De dienstverlener hoeft zich dus niet per se | als kanttekening dat de aanpak van ideologische acto- | vermoedelijk een rol speelde in de levering van behalen en daarbij zo onzichtbaar mogelijk te opereren. | rekenschap van het uiteindelijke doel te geven. Daar- | ren hoog op de agenda staat van bijvoorbeeld de AIVD. | wapens.287 De strafzaak liep nog in maart 2026. Terroristische actoren daarentegen streven veelal naar | naast kunnen zowel ideologische als criminele actoren maatschappelijke ontwrichting of politieke beïnvloe- | gebruikmaken van dezelfde criminele infrastructuren, | Digitale platforms maken het makkelijker om contac- | Kader 7.22 ding vanuit een ideologisch motief.

Een expliciete en | zonder noodzakelijkerwijs van elkaars betrokkenheid | ten te leggen tussen verschillende actoren. Die plat- aantoonbare samenwerking met terroristische actoren | op de hoogte te zijn. Dit geldt bijvoorbeeld voor onder- | forms bieden tevens mogelijkheden voor een zekere zou voor CSV’s aanzienlijke risico’s met zich meebren- | gronds bankieren, waar blijkt dat cryptovaluta zowel | mate van anonimiteit, terwijl toezicht complicaties gen. De bestrijding van terrorisme heeft immers hoge | worden gebruikt voor terrorismefinanciering als voor | kent (zie verder paragraaf 5.1). prioriteit bij overheden. Vermenging met terrorisme kan | de geldstromen van CSV’s.283 leiden tot een intensivering van opsporing en vervol- ging. Dat is vanuit crimineel perspectief ongunstig. 100 | 101 Beoordeling In de huidige geopolitieke context doet vermenging van activiteiten tussen CSV’s en statelijke actoren zich reeds voor als instrument voor hybride conflictvoe- ring of voor uitvoering van liquidaties op opposanten van buitenlandse regimes. CSV’s kunnen op hun beurt strategisch voordeel behalen uit samenwerking of dienstverlening. Mondiaal bestaan voorbeelden waarbij terroristische netwerken zich bezighielden of houden met georga- niseerde criminaliteit. CSV’s kunnen samenwerken met terroristische en/of andersoortige ideologische actoren.

CSV’s hebben daardoor wel een extra kans op de radar komen van inlichtingen-en opsporings- instanties wat hun risico’s verhoogd. Onbewuste dienstverlening via fluïde netwerken ligt voor CSV’s die opereren in Europa en Nederland meer voor de hand dan actieve en/of bewuste samenwerking. Verwevenheid van enerzijds criminele en anderzijds statelijke of ideologische actoren versterkt de dreiging die uitgaat van de afzonderlijke actoren voor de natio- nale veiligheid. Dat een dreiging uitgaat van statelijke en ideologische actoren voor de nationale veiligheid blijkt uit de periodieke producten van de NCTV, zoals het “Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland”288, “Cybersecuri- tybeeld Nederland”289 , het gezamenlijke product van de NCTV, AIVD en MIVD “Dreigingsbeeld Statelijke Actoren” 290 en jaarverslagen van de AIVD291 en MIVD292. Verweven- heid met CSV’s kan sterke kanten van de afzonderlijke actoren versterken en zwakke punten juist compense- ren. Infrastructuren worden dan niet uitsluitend benut voor criminele doeleinden, maar ook voor geopolitieke of ideologische. Welke cumulatieve schade en aantasting van nationale veiligheidsbelangen ontstaat, is sterk afhankelijk van de specifieke manifestatie van de verwevenheid. In poten- tie kunnen alle veiligheidsbelangen worden aangetast. 103 Hoofstuk 7 | Dreigingen102 Hoofstuk 7 | Dreigingen

1. Vergaren en verwerken informatie: Eind maart 2025 heeft het SKC een uitvraag gedaan naar allerlei organisaties en samenwer - kingsverbanden die een rol hebben in de integrale aanpak van ondermijning door georganiseerde criminaliteit. Op deze uitvraag is massaal gere- ageerd en hebben we rond de 150 documenten ontvangen van meer dan 20 soorten organisaties. Ook hebben we zelf uit andere bronnen docu- menten verzameld gedurende het hele proces. 2. Analyseren: De verkregen en vergaarde documenten hebben we bestudeerd, samengevat vanuit de specifieke focus van het DON en geanalyseerd. Op basis van de bestudering en analyse hebben we in juli 2025 vier expertmeetings georganiseerd met des- kundigen van uiteenlopende publieke en private organisaties. Op basis van die bevindingen en nog aanvullende documenten zijn we verdergegaan met onze analyse. In die analyse stonden de ver - schillende variabelen die voor ons het uitgangs- punt vormen centraal, namelijk: ondermijnende activiteiten, infrastructuren, systeemkwetsbaar - heden, ondermijnende effecten en dreiging. In oktober 2025 hebben we nog een “Expertmeeting wetenschap” en “Expertmeeting Advocatuur” gehouden in het accent lag op bespreking van dreigingen. B1.1 Fasen totstandbrenging 3. Schrijven concept. Deels parallel aan de analysefase zijn concept- hoofdstukken geschreven door afzonderlijke (teams van) auteurs.

In enkele gevallen hebben nog aanvullende gesprekken plaatsgevonden voor verdere verdieping. 4. Valideren concept. Eind januari 2025 is aan een brede groep experts gevraagd feedback te geven op een eerste con- cept van het DON. 5. Opstellen eindconcept. Na verwerking van de feedback en de laatste redactionele slag, is het eindconcept opgesteld. Het Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit (SKC) is in het voorjaar van 2025 gestart met het proces voor de totstandkoming van het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland (DON). Het directoraat-generaal Ondermijning van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (DGO) heeft als coördinerend opdrachtgever het SKC in 2025 opdracht gegeven voor dit dreigingsbeeld. De totstandbrenging van DON kende de volgende fasen: Inleiding 8 Bijlage 1 Verantwoording totstandkoming 105 Bijlagen

Binnen de eerste twee fases zijn in totaal meer dan 75 organisaties op verschillende manieren betrokken ge- weest. Zij hebben informatie aangeleverd en daarnaast deelgenomen aan expertmeetings, waarin kennis, ervaring en perspectieven zijn gedeeld om gezamenlijk duiding te geven aan de vraagstukken. Deze betrokkenheid kwam vanuit uiteenlopende do- meinen, waaronder landelijke en regionale samenwer- kingsverbanden op het gebied van veiligheid en onder- mijning, gemeenten en koepelorganisaties, kennis- en onderzoeksinstellingen, uitvoerings- en handhavings- organisaties van de rijksoverheid, toezichthouders en banken. Daarnaast waren branche- en belangenorga- nisaties uit onder meer transport, landbouw, vastgoed, recreatie en het bedrijfsleven betrokken, evenals partijen uit de zorg- en veiligheidsketen en juridische professionals. De totstandkoming van het DON is gestart met de ontwikkeling van een conceptueel model. Daarin zijn de sleutelconcepten en de samenhang daartussen uitgewerkt. Tevens zijn daarin de uitgangspunten verwoord evenals de onderzoeksvragen en afbakening (zie paragraaf 1.3 en 1.4 voor de essentie daarvan). De keuzes die ten grondslag liggen aan het conceptueel model zijn in nauwe samenspraak met de opdracht- gever gemaakt. Tijdens enkele bijeenkomsten is het model gepresenteerd.

Voor het verzamelen van bronnen is onderscheid gemaakt tussen rapporten, artikelen en andere grijze literatuur (hierna: documenten), nieuwsberichten en wetenschappelijke literatuur. Voor documenten gold als selectiecriterium dat deze na 1 januari 2023 gepu- bliceerd moeten zijn. In enkele gevallen zijn oudere documenten alsnog meegenomen, wanneer zowel de uitgevraagde organisatie als de eigen analyse aangaf dat deze als relevant werden beoordeeld. Aanvullend is gebruikgemaakt van de sneeuwbalmethode, waarbij via literatuurlijsten van reeds geselecteerde docu- menten aanvullende relevante bronnen zijn geïden- tificeerd, met specifieke aandacht voor leemtes in de bestaande documentatie. De selectie van documenten vond plaats via een stapsgewijze aanpak. Eerst werden de inleiding, in- houdsopgave en conclusie gescand om de relevantie te beoordelen. Indien een document relevant leek, is het volledig gelezen en systematisch samengevat. B1.2 Betrokkenheid partners B1.3 Methodische toelichting Een concept van het DON is eind januari ter validatie naar meer dan 60 contactpersonen van organisaties gestuurd. In deze fase konden zij tot op zinsniveau feedback geven. 43 contactpersonen hebben meer of minder uitgebreide feedback gegeven. Deze feedback is verwerkt in het eindconcept.

De betrokken organi- saties kwamen uit uiteenlopende domeinen: lande- lijke en regionale samenwerkingsverbanden op het gebied van veiligheid en ondermijning, gemeente- en koepelorganisaties, kennis- en onderzoeksinstellin- gen, uitvoerings- en handhavingsorganisaties van de rijksoverheid, toezichthouders en banken. Daarnaast waren branche- en belangenorganisaties uit onder meer transport, landbouw vastgoed, recreatie en het bedrijfsleven betrokken, evenals partijen uit de zorg- en veiligheidsketen en juridische professionals. Een document werd als relevant beschouwd wanneer het betrekking had op georganiseerde criminaliteit binnen Nederland en (naar verwachting) informatie bevatte over de kernconcepten van het conceptueel model (activiteiten, infrastructuren, systeemkwets- baarheden, effecten en DESTEP-ontwikkelingen, ook indien deze een internationale context hadden). De samenvatting is opgesteld aan de hand van deze kern- concepten. Nieuwsberichten zijn verzameld over de periode juli 2024 tot december 2025. Deze berichten zijn gescand op aansluiting bij de kernconcepten van het concep- tueel model. Indien sprake was van overeenkomsten, werden zij meegenomen in de analyse. Daarnaast zijn illustratieve casussen en noviteiten uit het buitenland meegenomen waar relevant voor de Nederlandse con- text.

In enkele specifieke gevallen zijn ook berichten opgenomen uit de periode december 2025 tot en met maart 2026. Voor de wetenschappelijke literatuur is wederom de sneeuwbalmethode toegepast, aangevuld met sugges- ties van experts. Daarnaast zijn gerichte zoekslagen uitgevoerd om specifieke informatie te valideren of te ontkrachten. Wetenschappelijke literatuur vormde geen hoofdfocus, aangezien deze vaak terugblikt en de gebruikte data vaak minder actueel is, terwijl het dreigingsbeeld toekomstgericht is. Deze literatuur is met name gebruikt ter onderbouwing van kenmerken van CSV’s en georganiseerde criminaliteit. 107 Bijlagen106 Bijlagen

Bronverwijzingen 1 | Nishani Ranaweera, ‘Beyond Numbers: Embracing the Depth of | Collaboration-and-Boundaries-in-Organized-Crime-A-Net- Qualitative Research in Criminology’, 2024. | work-Perspective.pdf?origin=journalDetail&_tp=eyJ- wYWdlIjoiam91cm5hbERldGFpbCJ9&__cf_chl_tk=8U. 2 | Jerôme Lam Ronald van der Wal Nicolien Kop, ‘Sluipend gif. Een | eG4nfxXot0gH6q9miAB.p8ZoW_gbgxdvwpTsUHEo-1762162112- onderzoek naar ondermijnende criminaliteit’, Politieacademie, | 1.0.1.1-teuSkdPCv9heMrk1G4DnLeBifDxK_djPpMXVdu2cGqU; 2018, p. 20. | Letizia Paoli, The paradoxes of organized crime, 2002, www.rese- archgate.net/publication/225889684_The_Paradoxes_of_Orga- 3 | Voor de samenhang tussen georganiseerde criminaliteit, ondermij- | nized_Crime; Edward Kleemans en Vere van Koppen, Organized nende criminaliteit en ondermijning: zie Jerôme Lam Ronald van | Crime and Criminal Careers, 2020, www.researchgate.net/publica- der Wal Nicolien Kop, ‘Sluipend gif. Een onderzoek naar ondermij- | tion/339084964_Organized_Crime_and_Criminal_Careers. nende criminaliteit’, Politieacademie, 2018, p. 20. | 11 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, 4 | Jerôme Lam Ronald van der Wal Nicolien Kop, ‘Sluipend gif.

Een | 11-10-2024 www.europol.europa.eu/publication-events/main-re- onderzoek naar ondermijnende criminaliteit’, Politieacademie, | ports/decoding-eus-most-threatening-criminal-networks#down- 2018, p. 20. | loads 5 | Politieacademie, ‘Trefwoord ‘Crimineel samenwerkingsverband’’, | 12 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, https://thesaurus.politieacademie.nl/Thesaurus/Term/4328 | 11-10-2024 www.europol.europa.eu/publication-events/main-re- geraadpleegd op 10-12-2024. | ports/decoding-eus-most-threatening-criminal-networks#down- loads; Edward R. Kleemans en Christianne J. de Poot, Criminal 6 | Enquêtecommissie Opsporingsmethoden, ‘Bijlage VII: Eindrapport | Careers in organized Crime and Social Opportunity Structure, 2008, onderzoeksgroep Fijnaut’, 1996, p. 24-25. | www.academia.edu/21006439/Criminal_Careers_in_Organized_ Crime_and_Social_Opportunity_Structure; Christianne J. de Poot, 7 | Rijksoverheid, ‘De Veiligheidsstrategie voor het Koninkrijk der | Edward R. Kleemans, Paul Nieuwbeeta en Vere M. van Koppen, Nederlanden’, 03-04-2023, p. 11, www.rijksoverheid.nl/documen- | Criminal trajectories in organized crime, 2012, https://pure.rug.nl/ ten/publicaties/2023/04/03/veiligheidsstrategie-voor-het-konink- | ws/portalfiles/portal/2476849/2010-KoppenMVvan-Criminal.pdf. rijk-der-nederlanden. | 13 | C.A.J. van den Eeden, R.A. Roks, M.V. van Koppen, J.H.

Goes, S.J. van 8 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, | Deuverenen L.K. Krijger, ‘Georganiseerde criminaliteit in Neder- 11-10-2024 www.europol.europa.eu/publication-events/main-re- | land: cocaïnesmokkel en liquidaties – Zesde rapportage op basis ports/decoding-eus-most-threatening-criminal-networks#down- | van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit’, 2026. loads; Klaus von Lampe, ‘Transnational Organized Crime in Europe’, | 14 | Edward R. Kleemans en H.G. van de Bunt, ‘The social embed- 01-2014, in Transnational Organized Crime: An Overview from | dedness of organized crime’, 03-1999, www.researchgate.net/ Six Continents, Albanese en Reichel (Reds.), www.researchgate. | publication/260460230; Edward Kleemans en Vere van Koppen, net/publication/294820990_Transnational_Organized_Crime_ | ‘Organized Crime and Criminal Careers’, 2020, www.researchgate. in_Europe; Letizia Paoli, The paradoxes of organized crime, 2002, | net/publication/339084964_Organized_Crime_and_Criminal_Car- www.researchgate.net/publication/225889684_The_Paradoxes_ | eers; Henk van de Bunt, Dina Siegel en Damián Zaitch, The Social of_Organized_Crime; Koen van der Zwet, Ana I. Barros, Tom M. | embeddedness of Organized Crime, 12-2013, https://dspace.library. van Engers en Peter M.A.

Sloot, ‘Opportunistic Organization of Illicit | uu.nl/bitstream/handle/1874/307660/2014_Social_Embeded- Supply Chains’, 16-05-2025, https://link.springer.com/content/ | dness.pdf?sequence=1; Klaus von Lampe, Transnational Organized pdf/10.1007/s10940-025-09613-x.pdf. | Crime in Europe, 01-2014, in Transnational Organized Crime: An 9 | Politie, ‘Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde misdaad in | Overview from Six Continents, Albanese en Reichel (Reds.), www. beeld. Fenomeenbeelden 2024’, 09-2024, www.politie.nl/binaries/ | researchgate.net/publication/294820990_Transnational_Organi- 9 | content/assets/politie/onderwerpen/publicaties/2024/317712e8- | zed_Crime_in_Europe. 1458-4b4c-bb2c-740f53089391.pdf; Dirk J. Korf, Simone J. Luijk | 15 | Edward R. Kleemans en H.G. van de Bunt, ‘The social embed- en Miranda E. de Meijer, ‘Criminele samenwerkingsverbanden: | dedness of organized crime’, 03-1999, www.researchgate.net/ Ontwikkeling in aanpak en duiding van effectiviteit’, 2018, https:// | publication/260460230; Edward R. Kleemans en Christianne J.

de repository.wodc.nl/bitstream/handle/20.500.12832/2285/2723A_ | Poot, ‘Criminal Careers in organized Crime and Social Opportunity Volledige_Tekst_tcm28-365539.pdf?sequence=2&isAllowed=y; | Structure’, 2008, www.academia.edu/21006439/Criminal_Car- Bijlage 2 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, | eers_in_Organized_Crime_and_Social_Opportunity_Structure; 11-10-2024 www.europol.europa.eu/publication-events/main-re- | Renushka Madarie en Edwin W. Kruisbergen, Traffickers in Transit: ports/decoding-eus-most-threatening-criminal-networks#down- | Analysing the Logistics and Involvement Mechanisms of Organised loads; Klaus von Lampe, Transnational Organized Crime in Europe, | Crime at Logistical Nodes in the Netherlands: Empirical Results of Bronverwijzingen | 01-2014, in Transnational Organized Crime: An Overview from Six Continents, Albanese en Reichel (Reds.), www.researchgate.net/ | the Dutch Organised Crime Monitor, 2020, www.researchgate.net/ publication/294820990_Transnational_Organized_Crime_in_ | publication/342110879_Traffickers_in_Transit_Analysing_the_ Europe.

| Logistics_and_Involvement_Mechanisms_of_Organised_Crime_ at_Logistical_Nodes_in_the_Netherlands_Empirical_Results_ 10 | Martin Bouchard, ‘Collaboration and boundaries in organized | of_the_Dutch_Organised_Crime_Monitor; Klaus von Lampe, crime: A network perspective’, 01-2020, www.researchgate. | Transnational Organized Crime in Europe, 01-2014, in Transnational net/profile/Martin-Bouchard-5/publication/341214324_Col- | Organized Crime: An Overview from Six Continents, Albanese en Inleiding | laboration_and_Boundaries_in_Organized_Crime_A_Net- | Reichel (Reds.), www.researchgate.net/publication/294820990_ work_Perspective/links/5eb42dae299bf152d6a35d9d/ | Transnational_Organized_Crime_in_Europe. 109 16 | Robert A. Roks, Edwin W. Kruisbergen en Edward R.

Kleemans, | Cumunale, Francesco Calderoni, Martina Marchesi, Elisa Superchi | 36 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, | 50 | Robby Roks et al., ‘Grip of in de Greep? Een onderzoek naar de ‘Walls of silence and organized crime: a theoretical and | en Gian Maria Campedelli, ‘Systematic Review of the Social, | 11-10-2024 www.europol.europa.eu/publication-events/main-re- | gevolgen van de aanpak van ondermijnende criminaliteit voor de empirical exploration into the shielding of criminal activi- | Psychological and Economic Factors Relating to Involvement and | ports/decoding-eus-most-threatening-criminal-networks#down- | Dienst Justitiële inrichtingen’, 2024; Robby Roks, ‘Over Voortgezet ties from authorities’, 25-01-2022, www.researchgate.net/ | Recruitment into Organized Crime’, 2020, https://iris.unitn.it/ | loads; Klaus von Lampe, Transnational Organized Crime in Europe, | Crimineel handelen in detentie’, 2025 (Podcast Politie # Ondermij- publication/358104014_Walls_of_silence_and_organized_ | bitstream/11572/289429/2/Comunale2020_Chapter_Systemati- | 01-2014, in Transnational Organized Crime: An Overview from | ning #31. crime_a_theoretical_and_empirical_exploration_into_the_shiel- | cReviewOfTheSocialPsy.pdf; Toine Spapens en Dike van de Mheen, | Six Continents, Albanese en Reichel (Reds.), www.researchgate.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://aalten.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/e13ca076-1376-478c-8938-4c6f41e68a8e?agendaItemId=b2c66231-75da-433f-b39b-893e6fdc72de