C2. Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland 2026
Tekst van het document
ding_of_criminal_activities_from_authorities. | ‘Het vestigingsklimaat voor drugscriminaliteit in Nederland’, 2022. | net/publication/294820990_Transnational_Organized_Crime_ | 51 | Algemeen Dagblad, ‘Justitie slaat alarm over onzichtbare coke: 17 | Edward R. Kleemans en Christianne J. de Poot, ‘Criminal Careers | 24 | Richard Cloward en Lloyd Ohlin, ‘Deliquency and Opportunity’, | in_Europe; Politie, Samenwerken en uitbesteden: georgani- | ‘Alles wat eerst werkte, lijkt nu zinloos’’, 21-01-2026, www.ad.nl/ in organized Crime and Social Opportunity Structure’, 2008, | 1959; Toine Spapens en Dike van de Mheen, ‘Het vestigingsklimaat | seerde misdaad in beeld. Fenomeenbeelden 2024, 09-2024, | binnenland/justitie-slaat-alarm-over-onzichtbare-coke-alles-wat- www.academia.edu/21006439/Criminal_Careers_in_Orga- | voor drugscriminaliteit in Nederland’, 2022. | www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/ | eerst-werkte-lijkt-nu-zinloos~ae9027af/ nized_Crime_and_Social_Opportunity_Structure; Klaus von | publicaties/2024/317712e8-1458-4b4c-bb2c-740f53089391.pdf. | 52 | RIEC Amsterdam-Amstelland, ‘Meerjarenplan 2025-2028’, Lampe, ‘Transnational Organized Crime in Europe’, 01-2014, in | 25 | Toine Spapens en Dike van de Mheen, ‘Het vestigingsklimaat voor | 09-2024; R. Staring, L. Bisschop, R. Roks, E. Breinen H.
van de Bunt, Transnational Organized Crime: An Overview from Six Continents, | drugscriminaliteit in Nederland’, 2022. | 37 | Politie, ‘Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde misdaad in | ‘Eindrapport: Drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven: aard Albanese en Reichel (Reds.), www.researchgate.net/publica- | beeld. Fenomeenbeelden 2024’, 09-2024, www.politie.nl/binaries/ | en aanpak van het fenomeen’, 26-05-2019; Jan Meus, ‘Narco’s in tion/294820990_Transnational_Organized_Crime_in_Europe; | 26 | Richard Cloward en Lloyd Ohlin, ‘Deliquency and Opportunity’, | content/assets/politie/onderwerpen/publicaties/2024/317712e8- | Nederland. Van Brabantse pillenboeren tot internationale cocaï- Renushka Madarie en Edwin W. Kruisbergen, Traffickers in Transit: | 1959; Antonio Nicaso en Marcel Danesi, ‘Symbols and myths | 1458-4b4c-bb2c-740f53089391.pdf. | nesmokkelaars’, 2024.
Analysing the Logistics and Involvement Mechanisms of Organised | in Organized crime: a cultural introduction’, 2021; Tommaso | 38 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal net- Crime at Logistical Nodes in the Netherlands: Empirical Results of | Cumunale, Francesco Calderoni, Martina Marchesi, Elisa Superchi | works’, 11-10-2024 www.europol.europa.eu/publication-events/ | 53 | MAOC(N), ‘Annual Report’, 2024; Politie, ‘Fenomeenbeeld 2024: the Dutch Organised Crime Monitor, 2020, www.researchgate.net/ | en Gian Maria Campedelli, ‘Systematic Review of the Social, | main-reports/decoding-eus-most-threatening-criminal-net- | Geweld van de georganiseerde misdaad in beeld’, 2024; R. Staring, publication/342110879_Traffickers_in_Transit_Analysing_the_ | Psychological and Economic Factors Relating to Involvement and | works#downloads; Politie, Samenwerken en uitbesteden: geor- | L. Bisschop, R. Roks, E. Breinen H. van de Bunt, ‘Eindrapport: Logistics_and_Involvement_Mechanisms_of_Organised_Crime_ | Recruitment into Organized Crime’, 2020, https://iris.unitn.it/ | ganiseerde misdaad in beeld.
Fenomeenbeelden 2024, 09-2024, | Drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven: aard en aanpak van at_Logistical_Nodes_in_the_Netherlands_Empirical_Results_of_ | bitstream/11572/289429/2/Comunale2020_Chapter_Systemati- | www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/ | het fenomeen’, 26-05-2019. the_Dutch_Organised_Crime_Monitor. | cReviewOfTheSocialPsy.pdf. | publicaties/2024/317712e8-1458-4b4c-bb2c-740f53089391.pdf. 54 | C.A.J. van den Eeden, R.A. Roks, M.V. van Koppen, J.H. Goes, S.J. van 18 | Renushka Madarie en Edwin W. Kruisbergen, ‘Traffickers in Transit: | 27 | R.K. Merton, ‘Social theory and social structure’, 1957. | 39 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, | Deuverenen L.K. Krijger, ‘Georganiseerde criminaliteit in Neder- Analysing the Logistics and Involvement Mechanisms of Organised | 28 | SER, ‘Gelijke kansen in het onderwijs: structureel investeren in | 11-10-2024 www.europol.europa.eu/publication-events/main-re- | land: cocaïnesmokkel en liquidaties – Zesde rapportage op basis Crime at Logistical Nodes in the Netherlands: Empirical Results | kansengelijkheid voor iedereen’, 06-2021, www.ser.nl/-/media/ser/ | ports/decoding-eus-most-threatening-criminal-networks#down- | van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit’, 2026.
of the Dutch Organised Crime Monitor’, 2020; Klaus von Lampe, | downloads/adviezen/2021/gelijke-kansen-in-onderwijs.pdf?. | loads. | 55 | Politie, ‘Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde misdaad in ‘Transnational Organized Crime in Europe’, 01-2014, in Transnati- | 40 | Jolijn Krijger en Sacha Vriends, ‘Corruptiebrokers: bemiddelaars | beeld. Fenomeenbeelden 2024’, 09-2024; Strategische milieuka- onal Organized Crime: An Overview from Six Continents, Albanese | 29 | Edward R. Kleemans, ‘Organized crime and the visible hand: A the- | tussen onderwereld en corrupte ambtenaren’, 2023; KPMG, ‘Een | mer, ‘Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2024’, 2025: ‘Fintell Alli- en Reichel (Reds.), www.researchgate.net/publication/294820990_ | oretical critique on the economic analysis of organized crime’, 2012, | weerbare belastingdienst. Een onderzoek naar de beheersing van | ance, ‘Publiek-privaat samenwerken in het wwft domein’; Europol, Transnational_Organized_Crime_in_Europe; Jan Meus, ‘Narco’s | www.researchgate.net/publication/260493016_Organized_crime_ | corruptierisico’s door de Belastingdienst’, 2023. | ‘The changing DNA of serious and organised crime: EU Serious and in Nederland. Van Brabantse pillenboeren tot internationale | and_the_visible_hand_A_theoretical_critique_on_the_econo- | Organised Crime Threat Assessment 2025 (EU-SOCTA)’, 19-03- cocaïnesmokkelaars’, 2024.
| mic_analysis_of_organized_crime. | 41 | Politie, Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde misdaad in | 2025; Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal 19 | Edward R. Kleemans, ‘Organized crime and the visible hand: A | beeld. Fenomeenbeelden 2024, 09-2024, www.politie.nl/binaries/ | networks’, 11-10-2024; Global Initiative Against Transnational theoretical critique on the economic analysis of organized crime’, | 30 | Edward Kleemans en Vere van Koppen, ‘Organized Crime | content/assets/politie/onderwerpen/publicaties/2024/317712e8- | Organized Crime (GI-TOC), Evaluating Cocaine Market Interventi- 2012, www.researchgate.net/publication/260493016_Organi- | and Criminal Careers’, 2020, www.researchgate.net/publica- | 1458-4b4c-bb2c-740f53089391.pdf. | ons, How External Shocks Disruption of Criminal Networks Impact zed_crime_and_the_visible_hand_A_theoretical_critique_on_ | tion/339084964_Organized_Crime_and_Criminal_Careers. | 42 | AD.nl, ‘Geweld op bestelling’ overspoelt Europa: meer dan 100 | the Cocaine Trade and Social Outcomes’, 02-2025. the_economic_analysis_of_organized_crime; Karin van Wingerde, | 31 | Edward Kleemans en Vere van Koppen, ‘Organized Crime | Nederlandse ronselaars in het vizier’, 8-12-2025.
Lieselot Bisschop en Felix Brongers, ‘Onbedoeld Ondermijnen: | and Criminal Careers’, 2020, www.researchgate.net/publica- | 56 | Openbaar Ministerie, ‘Jaaroverzicht criminele geldstromen 2023’, Verkennend onderzoek naar de wijze waarop de Nederlandse | tion/339084964_Organized_Crime_and_Criminal_Careers. | 43 | Genoemd in meerdere gehouden expertsessies. | 14-05-2024. overheid onbedoeld de georganiseerde drugscriminaliteit kan | 44 | Genoemd in meerdere gehouden expertsessies. faciliteren’, 2023, https://repository.wodc.nl/bitstream/hand- | 32 | Europol, ‘Europol spotlight – the use of violence by organized | 57 | Europol, ‘Leveraging legitimacy: How the EU’s most threatening le/20.500.12832/3266/3297-onbedoeld-ondermijnen-volledi- | crime groups’, 06-12-2021, www.europol.europa.eu/cms/sites/ | 45 | Europol, ‘The changing DNA of serious and organised crime: | criminal networks abuse legal business structures’, 2024 ge-tekst.pdf?sequence=1&isAllowed=y | default/files/documents/europol_spotlight_-the_use_of_vio- | EU Serious and Organised Crime Threat Assessment 2025 lence_by_organised_crime_groups.pdf; Letizia Paoli, ‘The | (EU-SOCTA)’, 19-03-2025, www.europol.europa.eu/cms/sites/ | 58 | SKC, ‘Expertmeeting Financieel’, 2025.
20 | Voor dat laatste: Mondelinge feedback van Openbaar Ministerie op | paradoxes of organized crime’, 2002, www.researchgate.net/ | default/files/documents/EU-SOCTA-2025.pdf; Global Initiative | 59 | Politie, ‘Visie op jonge aanwas in de zware criminaliteit vanuit de concepversie. | publication/225889684_The_Paradoxes_of_Organized_Crime. | Against Transnational Organized Crime (GI-TOC), ‘Evaluating | onderwereld. “Ze willen allemaal Tony Montana zijn”’, 03-2023. Cocaine Market Interventions, How External Shocks Disruption of 21 | Tommaso Cumunale, Francesco Calderoni, Martina Marchesi, Elisa | 33 | Klaus von Lampe, ‘The Application of the Framework of Situatio- | Criminal Networks Impact the Cocaine Trade and Social Outco- | 60 | Frédéric Ouellet, Martin Bouchard en Valérie Thomas, ‘The intangi- Superchi en Gian Maria Campedelli, ‘Systematic Review of the | nal Crime Prevention to ‘Organized Crime’’, 2011, www.academia. | mes’, www.globalinitiative.net/wp-content/uploads/2025/02/ | ble benefits of criminal mentorship’, 2021; Hans Moors en Antonius Social, Psychological and Economic Factors Relating to Involve- | edu/86279989/The_application_of_the_framework_of_Situatio- | MASIF-Study-on-Evaluating-Drug-Market-Intervention-FINAL-1. | Spapens, ‘Criminele families in Noord-Brabant: Over generatie-ef- ment and Recruitment into Organized Crime’, 2020, https://iris.
| nal_Crime_Prevention_to_organized_crime | pdf. | fecten in de zware criminaliteit’, 2017; T. Spapens, H. Moors, L. de unitn.it/bitstream/11572/289429/2/Comunale2020_Chapter_Sys- | 34 | Edwin Kruisbergen, R. Roks en Edward R. Kleemans, ‘Georgani- | 46 | Parool, ‘Zo bindt de Zeehavenpolitie de strijd aan met cocaïne- | Veen, S. van Nimwegen, R. Bredo, S. Vriendsen C. Jacobs, ‘Criminele tematicReviewOfTheSocialPsy.pdf | seerde criminaliteit in Nederland: daders, verwevenheid en opspo- | bendes en hun handlangers: ‘Er komt hier geen partij drugs binnen | familienetwerken: Subculturele factoren en clan-achtige kenmer- 22 | Politie, ‘Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde misdaad in | ring’, 2019, https://research.vu.nl/ws/portalfiles/portal/93906299/ | zonder corruptie’’, 08-06-2024. | ken.’, 2025. beeld. Fenomeenbeelden 2024’, 09-2024, www.politie.nl/binaries/ | Cahier_2019_17_Volledige_tekst_tcm28_419615.pdf. | 47 | Zeehaven politie, Havenscan nr. 01: drugssmokkel, 01-2025. | 61 | Politie, ‘Fenomeenbeeld 2024: Geweld van de georganiseerde mis- content/assets/politie/onderwerpen/publicaties/2024/317712e8- | 35 | Politie, ‘Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde misdaad in | daad in beeld.’, 2024; AIVD, ‘AIVD Jaarverslag 2024’, 24-04-2025; 1458-4b4c-bb2c-740f53089391.pdf. | beeld. Fenomeenbeelden 2024’, 09-2024, www.politie.nl/binaries/ | 48 | C.A.J. van den Eeden, R.A.
Roks, M.V. van Koppen, J.H. Goes, S.J. van | Europol, ‘European Union Serious and Organised Crime Threat 23 | Richard Cloward en Lloyd Ohlin, ‘Deliquency and Opportunity’, | content/assets/politie/onderwerpen/publicaties/2024/317712e8- | Deuverenen L.K. Krijger, ‘Georganiseerde criminaliteit in Neder- | Assessment. The changing DNA of serious and organised crime’, 1959; Antonio Nicaso en Marcel Danesi, ‘Symbols and myths | 1458-4b4c-bb2c-740f53089391.pdf; Europol, ‘Decoding the | land: cocaïnesmokkel en liquidaties – Zesde rapportage op basis | 2025; R. Staring, L. Bisschop, R. Roks, E. Breinen H. van de Bunt, in Organized crime: a cultural introduction’, 2021; Tommaso | EU’s most threatening criminal networks’, 11-10-2024 www. | van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit’, 2026. | ‘Eindrapport: Drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven: aard en europol.europa.eu/publication-events/main-reports/deco- | 49 | Follow the Money, ‘De jaloersmakende slimheid van witwassers’, | aanpak van het fenomeen’, 26-05-2019. ding-eus-most-threatening-criminal-networks#downloads. | 07-12-2025. 110 | 111 62 | GI-TOC, ‘Final Report: Evaluating Cocaine Market Interventions: | Jan Meus, ‘Narco’s in Nederland.
Van Brabantse pillenboeren tot | 96 | Taskforce Gegevensdeling, “zonder goede gegevensdeling laat je | 114 | CBS, ‘Vertrouwen in mensen en in organisaties; persoonskenmer- How External Shocks and Disruptions of Criminal Networks Impact | internationale cocaïnesmokkelaars’, 2024. | inwoners in de kou staan”, Sybrand Buma, 03-12-2025, https:// | ken’, geraadpleegd op 04-02-2026 via www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/ the Cocaine Trade and Social Outcomes’, 02-2025; R. Staring, | 76 | C.A.J. van den Eeden, R.A. Roks, M.V. van Koppen, J.H. Goes, S.J. van | jenvgegevens.pleio.nl/news/view/e99568fc-de39-443d-8b42- | detail/85533NED?q=keyword:institutioneel%20vertrouwen. L. Bisschop, R. Roks, E. Breinen H. van de Bunt, ‘Eindrapport: | Deuverenen L.K. Krijger, ‘Georganiseerde criminaliteit in Neder- | 4bcf3183c64c/zonder-goede-gegevensdeling-laat-je-inwoners-in- | 115 | Sociaal en Cultureel Planbureau, ‘Sociale en Culturele Ontwikke- Drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven: aard en aanpak van | land: cocaïnesmokkel en liquidaties – Zesde rapportage op basis | de-kou-staan-sybrand-buma. | lingen 2025 (Factsheet)’, 18-02-2025, www.scp.nl/site/binaries/ het fenomeen’, 26-05-2019; Politie, ‘Fenomeenbeeld 2024: Geweld | van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit’, 2026. | site-content/collections/documents/2025/02/18/sociale-en-cul- van de georganiseerde misdaad in beeld’, 2024.
| 77 | SKC, ‘Expertmeeting Financieel’, 2025; Kruisbergen Edwin en | 97 | Schmitz, Michael, ‘Trade based money laundering: uitdagingen en | turele-ontwikkelingen-2025/scp-factsheet-sociale-en-culture- 63 | Antonius Spapens en Dike van de Mheen, ‘Het vestigingsklimaat | Soudijn Melvin,’ Parallelle economie. Over ontwijken van en verzet | ontwikkelingen binnen de opsporing’, in Justitiële verkenningen | le-ontwikkelingen-2025.pdf. voor drugscriminaliteit in Nederland’, 2022. | tegen regulier financieel-economisch verkeer-een introductie, in | Parallelle economie, jrg. 50, 2024, p. 83. WODC Justitiële verkenningen, jrg. 50, nr. 2, 2024, p. 19. | 98 | SKC, ‘Expertmeeting opsporing en toezicht’, 2025; feedback op | 116 | NCTV, ‘Soevereinenbeweging ondermijnt democratische rechts- 64 | RIEC Oost-Brabant, ‘Meerjarenbeleidsplan RIEC Oost-Brabant | 78 | NOS, ‘Aantal uitleveringen stijgt: Dubai geen veilige haven meer | eerder concept. | orde’, 09-04-2024 (geraadpleegd op 16-02-2026), www.nctv. 2025-2028’, 2024; SKC, ‘Expertmeeting advocatuur’, 2025. | voor criminelen’, 02-11-2024, https://nos.nl/artikel/2586276-aan- | nl/actueel/nieuws/2024/04/09/soevereinenbeweging-onder- tal-uitleveringen-stijgt-dubai-geen-veilige-haven-meer-voor-cri- | 99 | SKC, ‘Expertmeeting Advocatuur’, 2025. | mijnt-democratische-rechtsorde. 65 | Politie, ‘Havenscan Nr. 01.
Drugssmokkel’, 02-2025; RIEC Zeeland | minelen. | 100 | SKC, ‘Expertmeeting Financieel’, 2025. | 117 | Parool, ‘Zo bindt de Zeehavenpolitie de strijd aan met cocaïne- West-Brabant, ‘Meerjarenbeleidsplan 2025-2028’, 2024; Shanna | bendes en hun handlangers: ‘Er komt hier geen partij drugs binnen Mehlbaum, Kyra van den Akker, Tessa Meursen Marloes van | 79 | AD, ‘Opgejaagde criminelen duiken onder in bruisend Marokko’, | 101 | RIEC Limburg, ‘Fenomeenonderzoek Nieuwe Psychoactieve Stof- | zonder corruptie’, 08-06-2024. Lochem, ‘Aanmeren. Verkenning ondermijning op watergebonden | 05-10-2025, www.ad.nl/binnenland/criminelen-vluch- | fen (NPS)’, 12-2023. bedrijventerreinen, 2025. | ten-van-dubai-naar-marokko-per-privejet-of-luxe-contai- | 118 | Van de AIVD verkregen informatie en met toestemming opgeno- ner~a478ed27/. | 102 | Rijksoverheid, ‘Designerdrugsverbod vanaf 1 juli van kracht’, | men. 66 | Anton van Wijk, Edward van der Torre, Gerine van Barnevelden | 80 | Telegraaf, ‘Toeristenparadijs Costa del Sol is steeds vaker toneel van | 07-2025. www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2025/07/01/ Joey Wolsink, ‘Ondermijning op en rond luchthaven Schiphol’, | dodelijk geweld’, 18-10-2025, www.telegraaf.nl/nieuws/mocro- | designerdrugsverbod-vanaf-1-juli-van-kracht.
| 119 | Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Economi- 2020; RIEC Limburg, ‘Meerjarenbeleidsplan 2025-2028’, 09-2024; | maffia-overspoelt-marbella-met-extreem-geweld-ze-moorden- | sche Zaken en Klimaat, ‘Handreiking voor kwetsbare branches in Richard Staring, Emily Berger, Juno van Esseveldten Joey Wolsink, | elkaar-uit-deze-generatie-geeft-nergens-om/97266179.html. | de strijd tegen georganiseerde, ondermijnende criminaliteit’, 2024. ‘Eindhoven Airport belicht. Veiligheid, (transit)criminaliteit en de | 103 | Rijksoverheid, Kabinet gaat synthetische opioïden nita- aanpak van ondermijning’, 2024; RIEC Oost-Brabant, ‘Meerjaren- | 81 | Karin van Wingerde, Lieselot Bisschop en Felix Brongers, ‘Onbe- | zenen verbieden, 09-2025,www.rijksoverheid.nl/actueel/ | 120 | Parool, ‘Zo bindt de Zeehavenpolitie de strijd aan met cocaïne- beleidsplan RIEC Oost-Brabant 2025-2028’, 2024. | doeld ondermijnen: Verkennend onderzoek naar de wijze waarop | nieuws/2025/09/26/kabinet-gaat-synthetische-opioiden-nitaze- | bendes en hun handlangers: ‘Er komt hier geen partij drugs binnen 67 | Gorsica Madelijne, ’Geconstrueerd vertrouwen. Een dossieronder- | de Nederlandse Overheid onbedoeld de georganiseerde drugscri- | nen-verbieden. | zonder corruptie’’, 08-06-2024. zoek naar crimineel misbruik van de trustsector’, in WODC Justitiële | minaliteit kan faciliteren’, 2023.
verkenningen, jrg. 50, nr. 2, 2024, p. 92-105. | 82 | SKC, ‘Expertmeeting Bestuurlijk’, 2025. | 121 | Van de AIVD verkregen informatie en met toestemming opgeno- 104 | SKC, ‘Expertmeeting opsporing en toezicht’, 2025. | men. 68 | Platform Veilig Ondernemen, ‘De impact van ondermijning op | 83 | Gemeente Amsterdam, ‘Position paper Amsterdam, Breda, Den ondernemers’, 21-05-2025; RIEC Den Haag, ‘Ontwikkelstrategie | Haag, Rotterdam en Utrecht t.b.v. commissiedebat criminaliteits- | 105 | Trimbos instituut, ‘Wees voorzichtig met zeggen dat drugsgebruik | 122 | NCTV, ‘Cybersecuritybeeld Nederland 2025. Riskant een mix in een 2025 tot en met 2028. Één coalitie tegen ondermijning’, 2024; RIEC | bestrijding, ondermijning en georganiseerde criminaliteit van 6 | normaal is’, 14-12-2023 (geraadpleegd 13-04-2026), www.trimbos. | onvoorspelbare wereld’, 11-2025. Zeeland West-Brabant, ‘Meerjarenbeleidsplan 2025-2028’, 2024; | februari 2025’, 19-05-2025. | nl/actueel/blogs/wees-voorzichtig-met-zeggen-dat-drugsge- Europol, ‘Leveraging legitimacy: How the EU’s most threatening | 84 | Taskforce gegevensdeling, ‘Special Zomer 2025’, 2025. | bruik-normaal-is/. | 123 | NCTV, ‘Cybersecuritybeeld Nederland 2025. Riskante mix in een criminal networks abuse legal business structures’, 12-2024. | 106 | Trimbos instituut, ‘Nationale Drug Monitor, editie 2026.
Kerncijfers | onvoorspelbare wereld’, 11-2025, p. 5-7; NCTV, ‘Cybersecuritybeeld 85 | SKC, ‘Expertmeeting Publiek-Privaat’, 2025. | alcohol, tabak en drugs - Nationale Drug Monitor, 17-02-2026 | Nederland 2024’, 10-2024, p. 37-40, 45; NCTV, ‘Cybersecuritybeeld 69 | SKC, ‘Expertmeeting Financieel’, 2025. | 86 | SKC, ‘Expertmeeting Opsporing en toezicht’, 2025. | (geraadpleegd op: 13-04-2026), www.nationaledrugmonitor.nl/ | Nederland 2023’, 06-2023, p. 4, 39-41. 70 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, | 87 | Hans Nelen, Karin van Wingende, Lieselot Bisschopen Roland | kerncijfers-alcohol-tabak-en-drugs/. | 124 | Van de AIVD verkregen informatie en met toestemming opgeno- 2024; Driehoek tegen Drugscriminaliteit, ‘Rapportage: Visie en | Moerland, ‘Koers bepalen. Over de lessen van de versterking | 107 | Trimbos instituut, ‘Rapport Het Grote Uitgaansonderzoek 2023. | men. Voortgang’, 04-2024; FIOD, ‘Dreigingsbeeld Poortwachters. Een | aanpak georganiseerde drugscriminaliteit’, 2023. | Uitgaanspatronen, middelengebruik, gezondheid en intentie overzicht van witwasdreigingen die raken aan de rol van poort- | tot stoppen of minderen onder uitgaande jongeren en jongvol- | 125 | Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Economi- wachters’, 10-2024; SKC, ‘Expertmeeting Advocatuur’, 2025.
| 88 | SKC, ‘Expertmeeting Opsporing en toezicht’, 2025; SKC, ‘Expert- | wassenen’, 06-10-2025, p. 5, www.trimbos.nl/kennisbank/rap- | sche Zaken en Klimaat, ‘Handreiking voor kwetsbare branches in meeting Financieel’, 2025. | port-het-grote-uitgaansonderzoek-2023/. | de strijd tegen georganiseerde, ondermijnende criminaliteit’, 2024. 71 | Iris Blatter en Toine Spapens, ‘Ondermijning op het platteland. | 126 | Van de AIVD verkregen informatie en met toestemming opgeno- Problemen en aanpak’, 20-06-2023; RIEC Amsterdam-Amstel- | 89 | Taskforce gegevensdeling, ‘Special Zomer 2025’, 2025. | 108 | SKC, ‘Expertmeeting opsporing en toezicht’, 2025 | men. land, ‘Souvenirwinkels en criminele geldstromen. Een analyse van aanwijzingen voor ondergronds bankieren en het verplaatsen | 90 | SKC, ‘Expertmeeting Publiek-Privaat’, 2025; SKC, ‘Expertmeeting | 109 | SKC, ‘Expertmeeting Publiek-privaat’, 2025. | 127 | NCTV, ‘Cybersecuritybeeld Nederland 2024’, 2024. van (crimineel) vermogen via souvenirwinkels in Amsterdam’, | Opsporing en toezicht’, 2025; ’Expertmeeting Financieel’, 2025; | 110 | Bureaubroekhuizen, ‘Meldingsbereidheid ondermijnende crimi- 19-12-2023; Gemeente Amsterdam, ‘De parallelle economie in de | SKC, ‘Expertmeeting Publiek-privaat’, 2025. | naliteit’, 2022; RIVM, ‘Themastudie georganiseerde criminaliteit | 128 | NRC, ‘Locatiedata van EU-functionarissen verkrijgbaar.
Is dat wel Amsterdamse binnenstad’, 10-2024. | 91 | Follow the Money, ‘Meer dan 50 algoritmes van de Belasting | dienst Ondermijning van de democratische rechtstaat en andere verbin- | legaal?’, 2025. 72 | SKC, ‘Expertmeeting Financieel’, 2025; ‘Expertmeeting Publiek-Pri- | zijn illegaal, zegt de Autoriteit Persoons | gegevens’, 11-10-2025. | dingen met de nationale veiligheid’, 2021. | 129 | SKC, ‘Expertmeeting Opsporing en Toezicht’, 2025. vaat’, 2025. | 111 | SCP, ‘Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025’, 2025; SCP, ‘Samen- 92 | Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, ‘Samen de lat | leven in de toekomst: een verkenning naar sociale cohesie bij een | 130 | De Volkskrant. ‘Drieënhalf jaar cel geëist tegen lekkende politie- 73 | Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ‘Aandacht voor | hoger leggen: Onderzoek naar de governance en het tuchtrecht | veranderde bevolkingssamenstelling 2050’, 2024. | man: ‘Als ik niet meewerkte, zouden ze mijn kinderen ontvoeren’. media. Naar nieuwe waarborgen voor hun democratische functies’, | voor veilige en integere sport’, 2023. | 24-06-2025; NOS Nieuws, ‘Celstraf voor ex-politieagent voor 03-10-2024.
| 112 | SCP, ‘Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025’, 2025; SCP, ‘Samen- | lekken informatie op verzoek van broer’, 8-7-2025 74 | Jilian Snider, ‘Solving Crime, Protecting Communities: A Blueprint | 93 | Iris Blatter en Toine Spapens, ‘Ondermijning op het platteland. | leven in de toekomst: een verkenning naar sociale cohesie bij een | 131 | Europol,’ Leveraging legitimacy: How the EU’s most threatening for Safer Streets’, 06-2025. | Problemen en aanpak’, 20-06-2023. | veranderde bevolkingssamenstelling 2050’, 2024. | criminal networks abuse legal business structures’, 12-2024. 75 | Politie, ‘Visie op jonge aanwas in de zware criminaliteit vanuit de | 94 | Genoemd tijdens diverse expertmeetings. | 113 | SCP, ‘Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025’, 2025; SCP, ‘Samen- | 132 | Politie Midden-Nederland, ’Ondermijning in de zorg: een grote onderwereld. “Ze willen allemaal Tony Montana zijn”’, 03-2023; | 95 | Taskforce gegevensdeling, ‘Special Zomer 2025’, 2025. | leven in de toekomst: een verkenning naar sociale cohesie bij een | zorg’, 2024; Politie, ’Fenomeenbeeld 2024: Online fraude in beeld’, veranderde bevolkingssamenstelling 2050’, 2024. | 2024.
112 | 113 133 | Anton van Wijk, Edward van der Torre, Gerine van Barnevelden | 149 | De Telegraaf, ‘Ontsnapping 2.0: Tillen drones gedetineerden straks | 167 | SKC, ‘Achtergrondgesprek met Sociaal Cultureel Planbureau’, | 181 | Pieter Tops, Edward van der Torre, ’Ondermijning. Over de prakti- Joey Wolsink, ‘Ondermijning op en rond luchthaven Schiphol’, | over de gevangenismuur? Engelse gevangenisinspecteur waar- | 12-01-2016; CE Noticias Financieras English, ‘individualism and | sche betekenis van een analytisch begrip’, 2024. 2020; Richard Staring, Emily Berger, Juno van Esseveldten Joey | schuwt’, 2025. | loneliness, the combination that defines a paradox of modern life’, Wolsink, ‘Eindhoven Airport Belicht. Veiligheid (transit)criminali- | 150 | De Gazet van Antwerpen, ‘Ook Antwerps burgemeester Els van | 11-14-2025. | 182 | Staring, R., Bisschop, L., Roks, R., Brein, E. en van de Bunt, H., ‘Eind- teit en de aanpak van ondermijning’, 2024; Liz van Blitterswijk en | Doesburg was mogelijk doelwit van terreurverdachten’, 2025. | 168 | SKC, ‘Achtergrondgesprek met Sociaal Cultureel Planbureau’, | rapport drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven’, 26-05-2019, Marlou Brokx, ‘Rapportage: Ondermijning in het sierteelttransport. | 12-01-2016.
| www.repub.eur.nl/pub/116670#:~:text=In%20het%20rapport%20 Een actiegericht onderzoek in opdracht van het RIEC Den Haag en | 151 | Vereniging Innovatie Geneesmiddelen, ‘AI bij ontwikkeling | “Drugscriminaliteit%20in%20de%20Rotterdamse%20 de Aanpak Weerbare Sierteeltsector’, 18-03-2025; RIEC Zeeland | geneesmiddelen: kansen en keuze’, 12-06-2025, www.verenigin- | 169 | Mondiale opgaven voor inclusieve groene groei, ‘Notitie ten | haven%3A,de%20drugssmokkel%20in%20de%20grootste%20 West-Brabant, ‘Fenomeenbeeld Binnenvaart Noord-Brabant en | ginnovatievegeneesmiddelen.nl/kennisbank/ai-bij-ontwikke- | behoeve van de directie Inclusieve Groene Groei’, Buitenlandse | haven%20van%20Europa. Zeeland. Thema: cocaïne’, 21-08-2025; Taskforce – RIEC Brabant – | ling-geneesmiddelen-kansen-en-keuzes/ | Handel en Ontwikkelingssamenwerking’, 20-06-2018. | 183 | LIEC, ‘Landelijk beeld van ondermijnende criminaliteit’, 21-10- Zeeland, ‘EHHK Price’, 02-2024; RIEC Den Haag, ‘Ondermijning in | 2019, www.riec.nl/site/binaries/site-content/collections/ het buitengebied en de (glas)tuinbouw’, 03-2022. | 152 | RDI, ‘Toepassingen van AI’, www.rdi.nl/onderwerpen/techno- | 170 | Financial Times, ‘Droughts are major threat to Eurozone economy, | documents/2019/10/21/landelijk-beeld/Landelijk+beeld+def.+ver- 134 | Presentatie van toezichthoudende partij aan SKC.
| logische-ontwikkelingen/kunstmatige-intelligentie/toepassin- | warns ECB’, 22-05-2025. | zending+Minister+20191003.pdf gen-van-kunstmatige-intelligentie-ai. 135 | SKC, ‘Achtergrondgesprek met Sociaal Cultureel Planbureau’, | 171 | WHO, ‘What are health consequences of air pollution on popula- | 184 | Pieter Tops en Edward van der Torre, ’Ondermijning. Over de prak- 12-01-2016. | 153 | Tang, X., Dai, H., Knight, E., Wu, F., Li, Y., Li, T.en Gerstein, M., ‘A | tions?’, 25-06-2024, www.who.int/news/item/25-06-2024-what- | tische betekenis van een analytisch begrip’, 2024. survey of generative AI for de novo drug design: new frontiers in | are-health-consequences-of-air-pollution-on-populations?; UN, 136 | FIOD, ‘Corruptie’, 2021, www.fiod.nl/opsporingsthemas/corruptie/. | molecule and protein generation. Briefings in Bioinformatics, 25(4), | ‘Climate crisis ‘affecting quality of life and fuelling discontent’, | 185 | RIEC Oost-Nederland, Criminele investeringen in vakantieparken in Geraadpleegd op 06-04-2024); Transparency International, ‘What | 07-2024. | 16-01-2020. | Oost-Nederland: een fenomeenonderzoek, 2022, https://hetccv.nl/ is corruption?’, 2024, www.transparency.org/en/what-is-corrup- | 154 | Reuters, ‘Europol warns AI driven crime threats, 18-03-2025, www. | app/uploads/2023/09/Rapportage_Vakantieparken_RIECON_i.pdf. tion (geraadpleegd op 06-04-2024).
| reuters.com/world/europe/europol-warns-ai-driven-crime-thre- | 172 | The Hague Centre for Strategic Studies, ‘Next Generation Organi- 137 | Zürcher, E., Pardal, M., Leussink, I.en Stijn, E. (2024). ‘Drugsgere- | ats-2025-03-18. | sed Crime. Systemic change and the evolving character of modern | 186 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, lateerde corruptie op Schiphol en in de Rotterdamse haven: Een | transnational organized crime’, 05-2023. | 11-10-2024. analyse van corruptiedreigingen, impact en beleidsinstrumenten | 155 | Algemeen Dagblad, ‘Waarom gameplatform Roblox wereldwijd op basis van de methodologie voor National Risk Assessment’ | onder vuur ligt: ‘Veel ouders hebben geen idee’, 11-01-2026, www. | 173 | NOS Nieuws, ‘Zorgen over criminelen die geld witwassen via | 187 | Investico en De Groene Amsterdammer, ‘Betonrot in de rechts- In RAND Corporation eBooks, 2024,p.6. https://doi.org/10.7249/ | ad.nl/tech/waarom-gameplatform-roblox-wereldwijd-onder- | bouw, pakketdiensten en zorg’, 28-06-2024, https://nos.nl/ | staat. Helft van de rechters en officieren van justitie bedreigd’, rra2870-1. | vuur-ligt-veel-ouders-hebben-geen-idee~a677b817/. | artikel/2526430-zorgen-over-criminelen-die-geld-witwassen-via- | 30-10-2023, www.platform-investico.nl/onderzoeken/helft-van- 156 | Phil Williams, ‘The Fifth Wave: Organized crime in 2040’, 2024.
| bouw-pakketdiensten-en-zorg. | de-rechters-en-officieren-van-justitie-bedreigd 138 | Winter, H., Woestenburg, N., Struiksma, N., Akerboom, C., Boxum, | 157 | Koen Aartsma, Liam Kleinen Chiara Schrader, ‘Clingendael | 174 | KNB, NVB, NBA, NVM, NRVT, Politie, Vastgoed Ned., Stichting Frau- | 188 | HP De Tijd, ‘Saskia Belleman en John van den Heuvel: Er moeten C.en Smits, J. ‘Criminele beïnvloeding van het lokale openbaar | strategische monitor 2025-2030: Geopolitiek changement op het | debestrijding Hypotheken, ZNSTD, KVK, ‘Kamerbrief aanpak hypo- | grenzen gesteld worden’, 17-07-2025. bestuur’ Rijksuniversiteit Groningen / Pro Facto, 2017, p. 15. https:// | wereldtoneel’, 01-2025. | theekfraude’, 17-12-2025; CCV, ‘Verschijningsvormen’, 28-08-2025, repository.wodc.nl/handle/20.500.12832/2284. | https://hetccv.nl/themas/georganiseerde-criminaliteit-en-onder- | 189 | Rechtspraak.nl, ‘ECLI:NL:RBOVE:2025:1464’, 18-03-2025; Recht- 139 | Savona, E. U.en Berlusconi, G. (Red),’Organized Crime Infiltration of | 158 | NCTV, ‘Hoofdrapport Trendanalyse Nationale Veiligheid 2024’, | mijning/vastgoedcriminaliteit/verschijningsvormen-vastgoedcri- | spraak.nl, ‘ECLI:NL:RBOVE:2025:1465, 18-03-2025 Legitimate Businesses in Europe: A Pilot Project in Five European | 2024. | minaliteit/. Countries. Transcrime’, 2015 p.
19, www.transcrime.it/wp-content/ | 175 | Andersson Elffers Felix, ‘De parallelle economie in de Amsterdamse | 190 | Sociaal Cultureel Planbureau, ‘Sociale cohesie in wetenschap uploads/2015/11/Project-ARIEL_Final-report.pdf. | 159 | Ducheine, P. A. L., Pijpers, P. B. M. J.en Arnold, K. L. ‘The ‘next’ | binnenstad’, 2024. | en beleid’, www.scp.nl/dossiers/sociale-cohesie/sociale-cohe- war should have been fought in cyberspace, right? An analysis of | sie-in-wetenschap-en-beleid, geraadpleegd op 03-12-2025. 140 | Europol, ‘The changing DNA of serious and organised crime’, 2025. | cyber-activities in the 2022 Russo-Ukraine war, 2022, p. 6-8. | 176 | Andersson Elffers Felix, ‘De parallelle economie in de Amsterdamse | 191 | Sociaal Cultureel Planbureau, ‘Sociale cohesie in wetenschap 141 | Het Parool, ‘Jonge Nederlandse criminelen plegen grof geweld | 160 | UNODC, ‘As war rages on in Ukraine, organised crime is taking new | binnenstad’, 2024. | en beleid’, www.scp.nl/dossiers/sociale-cohesie/sociale-cohe- op bestelling in heel Europa – en de opdrachtgever kijkt live mee’, | forms’, United Nations Office at Geneva, 2025, www.ungeneva.org/ | sie-in-wetenschap-en-beleid, geraadpleegd op 03-12-2025. 25-10-2025. | en/news-media/news/2025/07/108615/as-war-rages-ukraine-or- | 177 | Brabants Dagblad, ‘De verborgen wereld achter een auto- 142 | SKC, ‘Expertmeeting Financieel’, 2025.
| ganised-crime-taking-new-forms. | handel in Best: drugsmiljoenen witwassen op volle toeren’, | 192 | Pieter Tops en Edward van der Torre, ’Ondermijning. Over de prak- 06-12-2025, www.bd.nl/eindhoven/de-verborgen-we- | tische betekenis van een analytisch begrip’, 2024, p. 53. 143 | SKC, ‘Expertmeeting Bestuurlijk’, 2025. | 161 | Koen Aartsma, Liam Kleinen Chiara Schrader, ‘Clingendael | reld-achter-een-autohandel-in-best-drugsmiljoenen-witwas- 144 | Het Parool, ‘In Drie jaar van 100 naar 70.000 Oekraïense dronepilo- | strategische monitor 2025-2030: Geopolitiek changement op het | sen-op-volle-toeren~aa7ffe0d/; Eindhovens Dagblad, ‘Hij zat al | 193 | EenVandaag, ‘Amsterdam en Rotterdam slaan alarm: ‘Kwetsbare ten: dit is de oorlog van de drones geworden’, 2025 | wereldtoneel’, 01-2025. | in de cel maar Chris S. (53) uit Eindhoven krijgt er jaren bij voor | wijken worden vergiftigd door criminaliteit’’, 10-08-2023. witwassen van drugsgeld via autozaak’, 24-02-2026, www. 145 | Paddy Ginn en Alex Goodwin, ‘Crime by drone: A new paradigm for | 162 | Politie, ‘Online Fraude in Beeld. Fenomeenbeeld 2024’, 2024; RIEC | ed.nl/112-nieuws-eindhoven/hij-zat-al-in-de-cel-maar-chris-s-53- | 194 | Brabants Dagblad, ‘Gemeente ziet problemen Kruisstraat telkens organized crime’, 2025.
| Amsterdam-Amstelland, ‘Kennisdocument Cryptobetaalkaarten | uit-eindhoven-krijgt-er-jaren-bij-voor-witwassen-van-drugsgeld- | weer opduiken en wil het grootser aanpakken’, 17-09-2025, www. en criminele geldstromen’, 2024. | via-autozaak~a848da2f/. | bd.nl/eindhoven/gemeente-ziet-problemen-kruisstraat-telkens- 146 | Phil Williams, ‘The Fifth Wave: Organizes crime in 2040’, 2024; | 163 | SKC, ‘Groepsinterview Stable Coins’, 2025. | 178 | Andersson Elffers Felix, ‘De parallelle economie in de Amsterdamse | weer-opduiken-en-wil-het-grootser-aanpakken~a1375496/. Europol, ‘The Unmanned Future9S0. The impact of robotics and | 164 | Openbaar Ministerie, ‘Jaaroverzicht Criminele Geldstromen 2024’, | binnenstad’, 2024. | 195 | Ministeries van Volksgezondheid, Cultuur en Sport & Onderwijs, unmanned systems on law enforcement’, 2025. | 2024; National Crime Agency, ‘National Strategic Assessment 2025 | Cultuur en Wetenschap, ‘Rode dradenanalyse criminele inmenging of Serious and Organised Crime’, 2025; SKC, ‘Groepsinterview | 179 | Openbaar Ministerie, ‘OM legt Louis Vuitton strafbeschik- | in de amateursport, Een kennisoverzicht van de aard, omvang, 147 | The Guardian, ‘Colombia identifies new threat in drug war: the | Stable Coins’, 2025.
| king op van 500.000 euro’, 12-02-2026, www.om.nl/actueel/ | risico’s en handelingsperspectieven’, 2022; Ministerie van Volksge- autonomous narco drone sub’, 2025. | nieuws/2026/02/12/om-legt-louis-vuitton-strafbeschikking-op- | zondheid, Welzijn en Sport, ‘Samen de lat hoger leggen: Onderzoek 165 | RTL, ‘Tiener werd geronseld om te schieten op huis Alphen aan den | van-500.000-euro. | naar de governance en het tuchtrecht voor veilige en integere 148 | Rijnmond, ‘Drone met hasj en telefoon haalt de gevangenis | Rijn: ‘Wilde snel geld verdienen”, 18-09-2025; Leidsch Dagblad, | 180 | Parool, ‘Zo bindt de Zeehavenpolitie de strijd aan met cocaïne- | sport, 02-2023. niet, dronepiloot gepakt’, 06-02-2026, www.rijnmond.nl/ | ‘’Finfluencer te rooskleurig’: onderzoek Jongeren willen snel veel | bendes en hun handlangers: ‘Er komt hier geen partij drugs binnen | 196 | Ministeries van Volksgezondheid, Cultuur en Sport & Onderwijs, nieuws/2148571/drone-met-hasj-en-telefoon-haalt-de-gevange- | geld verdienen’, 16-03-2024. | zonder corruptie’, 08-06-2024. | Cultuur en Wetenschap, ‘Rode dradenanalyse criminele inmenging nis-niet-dronepiloot-gepakt. | 166 | Vakblad Fondsenwerving, ‘’Survival of the Richest’: ongelijkheid | in de amateursport, Een kennisoverzicht van de aard, omvang, groeit steeds verder’, 16-01-2023.
| risico’s en handelingsperspectieven’, 2022 114 | 115 197 | Monique Bruinsma, Vidar Stevens, Rens Cremers en Toine Spa- | 213 | Financial Intelligence Unit – Nederland, ‘Jaaroverzicht FIU-Ne- | 231 | Trimbos-instituut, ‘Legaal, maar niet bereikbaar: medicinale canna- | 246 | De Telegraaf, ‘Amalia in vizier Mocro-maffia; Beveiliging kroon- pens, Criminele inmenging bij amateursportverenigingen: Aard, | derland 2024’, 2025, www.fiu-nederland.nl/wp-content/ | bis in Nederland’, 02-02-2026, www.trimbos.nl/actueel/nieuws/ | prinses aanzienlijk opgeschroefd’, 16-09-2022; NOS.nl, ‘Yesilgöz na omvang en handelingsperspectief, 2020, www.kennisbanksporten- | uploads/2025/07/FIU-NL-jaaroverzicht-2024.pdf. | legaal-maar-niet-bereikbaar-medicinale-cannabis-in-nederland/. | dreigberichten over Amalia: georganiseerde misdaad fundamen- bewegen.nl/?file=10166&m=1607499327&action=file.download. | 214 | UNODC and EUROPOL, ‘The illicit trade of cocaine from Latin Ame- | 232 | C.A.J. van den Eeden, R.A. Roks, M.V. van Koppen, J.H. Goes, S.J. van | teel probleem’, 18-09-2022; DutchNews.nl, ‘Security stepped up 198 | Ministeries van Volksgezondheid, Cultuur en Sport & Onderwijs, | rica to Europe – from oligopolies to free for-all?’, Cocaine Insights | Deuveren en L.K.
Krijger, ‘Georganiseerde criminaliteit in Neder- | for princess Amalia and Mark Rutte after underworld ‘threats’’, Cultuur en Wetenschap, ‘Rode dradenanalyse criminele inmenging | 1,September 2021, www.unodc.org/documents/data-and-analysis/ | land: cocaïnesmokkel en liquidaties – Zesde rapportage op basis | 19-09-2022; NOS, ‘Amalia kan vanwege dreiging het huis niet uit en in de amateursport, Een kennisoverzicht van de aard, omvang, | cocaine/Cocaine_Insights_2021.pdf. | van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit’, 2026. | woont niet in Amsterdam’, 13-10-2022; Volkskrant, ‘Waarom moet risico’s en handelingsperspectieven’, 2022 | Amalia binnenblijven, ondanks haar zware beveiliging?’, 14-10- 215 | UNODC and EUROPOL, ‘The illicit trade of cocaine from Latin Ame- | 233 | SKC, ‘Themastudie Jeugd: Hoe jongeren als pionnen worden bewo- | 2022; De Telegraaf, ‘Spaans onderdak voor bedreigde Amalia: 199 | Politie, Geweld van de georganiseerde misdaad in beeld Feno- | rica to Europe – from oligopolies to free for-all?’, Cocaine Insights | gen in het schaakspel van de georganiseerde criminaliteit’, 2026; | prinses studeerde ruim jaar lang in Madrid’, 16-04-2024..
meenbeeld 2024, 2024, www.politie.nl/binaries/content/assets/ | 1,September 2021, www.unodc.org/documents/data-and-analysis/ | Politie, ‘Praat erover: start campagne tegen online benaderen van | 247 | Trouw, Poging tot ontvoering minister: het drugsgeweld in politie/onderwerpen/publicaties/2024/8c001d24-810c-4778- | cocaine/Cocaine_Insights_2021.pdf. | jongeren voor criminele klusjes’, 20-11-2025. | België beperkt zich niet langer tot de onderwereld, 25-09-2022; 8bc2-e723fdc2ad40.pdf. | 216 | UNODC, ‘Global report on Cocaine 2023 – Local dynamics, global | 234 | Financial Intelligence Unit – Nederland, ‘Jaaroverzicht FIU-Neder- | Volkskrant, ‘Verdachten van ontvoeringsplannen voor Belgische 200 | Monique Bruinsma, Vidar Stevens, Rens Cremers en Toine Spa- | challenges’, 2023, www.unodc.org/documents/data-and-analysis/ | land 2024’, 2024 | justitieminister worden overgeleverd aan België, 26-10-2022. pens, Criminele inmenging bij amateursportverenigingen: Aard, | cocaine/Global_cocaine_report_2023.pdf. | 248 | Julien van Ostaaijen en Meijze Sweere (e.a.), ‘Een kwetsbaar ambt. omvang en handelingsperspectief, 2020, www.kennisbanksporten- | 235 | BijzonderStrafrecht, ‘Katvanger faciliteert omvangrijkse PGB- | Over ondermijning en oneigenlijke druk op decentrale volksver- bewegen.nl/?file=10166&m=1607499327&action=file.download.
| 217 | United States Department of State Bureau for International Narco- | fraude en wordt veroordeeld voor oplichting en gewoontewit- | tegenwoordigers’, 09-2024, https://open.overheid.nl/documen- 201Teun Voeten, ‘Drugs: Antwerpen in de greep van Nederlandse syndi- | tics and Law Enforcement Affairs, ‘International Narcotics Control | wassen’, 02-07-2025; BijzonderStrafrecht, ‘Veroordeling wegens | ten/9681e06a-4e4f-42f8-94cf-6a18cd12e64e/file. caten’, 3e druk, 2020, p.227-228. | Strategy Report. Volume 1: Drug and Chemical Control’, 03-2025. | voorbereiding verkoop staatsgeheimen’, 26-04-2013; AD, 218 | Sénat.fr, ‘Audition de M. Bruno Le Maire, ministre de l’éco- | ‘Monteurs verdacht van uithaalklussen in de haven: ‘Zeer zwaar | 249 | NOS, ‘OM bestempelt moord op De Vries als terrorisme, verde- 202 | RTL Nieuws, ‘Duizenden huizen in handen van hypotheek- | nomie, des finances et de la souveraineté industrielle et | georganiseerde criminaliteit’’, 24-10-2024. | diging bestrijdt dit’, 13-10-2022; NOS,’OM eist in hoger beroep fraudeurs, politie slaat alarm’, 27-05-2025, www.rtl.nl/nieuws/ | numérique’, 26-03-2024, www.senat.fr/compte-rendu-commissi- | levenslang voor liquidatie Peter R. de Vries’, 09-10-2025. artikel/5511059/politie-wil-hypotheekfraude-beter-aanpakken; | ons/20240325/ce_narco.html.
| 236 | FIU, ‘Jaaroverzicht 2024: Bedrijven misbruikt als dekmantel’, | 250 | AD, ‘‘Bolle Jos’ heet soms ook Jacob, Willem, Ernst, Edin of Omar’, Het Financieele Dagblad, ‘Crimineel netwerk kocht honderden | 02-07-2025. | 03-05-2025. woningen via listige hypotheekfraude’, 14-07-2024, https://fd.nl/ | 219 | Bart De Wever, ‘Drugsgeweld komt overgewaaid uit Nederland’, De samenleving/1522875/crimineel-netwerk-kocht-honderden-wo- | Morgen, 04-04-2018. | 237 | RIEC Limburg, ‘Ondermijnende criminaliteit in Limburg’, 09-2020. | 251 | WNL,’Is misdaadjournalistiek gevaarlijker geworden? ‘Je loopt echt ningen-via-listige-hypotheekfraude. | 220 | Bart De Wever ‘Ik zie veel motivatie in strijd tegen drugsgeweld’ - | 238 | NOS, ‘Derde advocaat van Taghi opgepakt op verdenking van deel- | wel kans om doodgeschoten te worden’, zegt Marian Husken’, 203 | Arjen Koppen, Anja P.G. Wijnands-Kleukers, Femke M.J. Gresnigt en | YouTube (18:11), 17-01-2024. | name aan criminele organisatie.’ 10-04-2025; NOS, ‘Overige twee | 22-05-2025, https://wnl.tv/2025/05/22/misdaadjournalisten-wor- Dylan W. de Lange, ‘Clinical toxicology of exposures to chemicals | advocaten Taghi leggen verdediging neer’.
16-04-2025; NOS, ‘Hof | stelen-met-ernstige-bedreigingen-je-loopt-echt-wel-kans-om from clandestine drug laboratories: a literature review’, 22-02- | 221 | Sjoerd Hooijmaaijers en Sander IJmker, ‘De illegale economie en | neemt vier maanden extra voor zoektocht naar advocaat Taghi’. | -doodgeschoten-te-worden; BNNVARA, ‘Misdaadjournalist Paul 2025. | nationaal inkomen’, in Justitiële verkenningen Parallelle economie, | 06-11-2025. | Vugts: ‘Als ik buiten was, was ik nooit meer alleen. Altijd met een 50, 2024, p. 30-43. | ploeg beveiligers.’ Wat is het waard?’, 26-05-2024, www.bnnvara. 204 | Strategische Milieukamer, ‘Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021, | 239 | SKC, ‘Expertmeeting Advocatuur’, 2025. | nl/artikelen/misdaadjournalist-paul-vugts-als-ik-buiten-was- 22-07-2021, https://www.om.nl/site/binaries/site-content/collec- | 222 | Vrij naar Nederlandse School voor Openbaar Bestuur, ‘Ondermij- | 240 | FIU-Nederland, ‘Jaaroverzicht 2024’, 06-2025. | was-ik-nooit-meer-alleen-altijd-met-een-ploeg-beveiligers-wat- tions/documents/milieucriminaliteit/2021/07/index/Dreigings- | ning ondermijnt.
Hoe het Rijk meer ruimte kan maken voor een | is-het-waard; HP De Tijd, ‘Saskia Belleman en John van den Heuvel: beeld+milieucriminaliteit+2021.pdf | (boven)lokale aanpak van georganiseerde ondermijnende crimina- | 241 | Europol, ‘Leveraging legitimacy: How the EU’s most threatening | Er moeten grenzen gesteld worden’, 17-07-2025. 205 | Strategische Milieukamer, ‘Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021, | liteit’, 2016, p. 8. | criminal networks abuse legal business structures’, 12-2024; 22-07-2021, https://www.om.nl/site/binaries/site-content/collec- | FIU-Nederland, ‘Jaaroverzicht 2024’, 06-2025. | 252 | AIVD, ‘2024. AIVD jaarverslag, 24-04-2025, p 15-17, www.aivd.nl/ tions/documents/milieucriminaliteit/2021/07/index/Dreigings- | 223 | Bureaubroekhuizen, ‘Meldingsbereidheid ondermijnende crimi- | 242 | Omroep Zeeland, ‘Bulk Terminal Zeeland: in tien jaar tijd tien keer | binaries/aivd_nl/documenten/jaarverslagen/2025/04/24/jaarver- beeld+milieucriminaliteit+2021.pdf. | naliteit’, 2022; RIVM, ‘Themastudie georganiseerde criminaliteit | zo groot, in drie maanden failliet’, 07-08-2025; PZC.nl, ‘De zaak | slag-2024/AIVD+Jaarverslag+2024+.pdf.
Ondermijning van de democratische rechtstaat en andere verbin- | Bulk Terminal Zeeland: over big bags met een roze lintje en tien 206 | De Volkskrant, ‘Recordaantal drugslabs in 2024 ontmanteld, vooral | dingen met de nationale veiligheid’, 2021. | procent van de waarde van de cocaïne’, 8-8-2024; PZC.nl, ‘Witte | 253 | Onderzoeksraad voor Veiligheid, ‘Bewaken en beveiligen. Lessen in woonwijken’, 09-05-2025. | 224 | RIEC Amsterdam-Amstelland, ‘Meerjarenplan 2025-2028’, | rook in Zeeuwse drugszaak: na lange vertraging begint in juni | uit drie beveiligingssituaties’, 02-2023, p. 6, 12-13. 207 | NOS,’Drugsafval vermengd met mest uitgereden op Brabantse | 09-2024. | proces BTZ-directie’, 1-12-2025; PZC.nl, ‘Voorfinale Bulk Terminal | 254 | OM, ‘Medewerkster rechtbank aangehouden voor schen- akkers’, 29-08-2024. | Zeeland: Ko de K. grijpt laatste kans aan om onschuld te bewijzen | ding geheimhoudingsplicht’, 13-03-2025, www.om.nl/ 225 | Analistennetwerk Nationale Veiligheid, ‘Themastudie georgani- | vlak voor de definitieve ontknoping’, 26-03-2026. | actueel/nieuws/2025/03/13/medewerkster-rechtbank-aanhou- 208 | Politie, ‘Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde misdaad in | seerde criminaliteit. Ondermijning van de democratische rechts- | den-voor-schending-geheimhoudingsplicht. beeld. Fenomeenbeelden 2024’, 09-2024.
| staat en andere verbindingen met de nationale veiligheid’, 01-2021. | 243 | Anti-Financial Crime & Financial Crime Compliance, ‘INSIGHT: How 226 | Analistennetwerk Nationale Veiligheid, ‘Leidraad risicobeoordeling | Europe’s organised crime networks use construction, hospita- | 255 | RTL Nieuws, Criminelen infiltreren gemeentehuis tientallen keren 209 | Europol, ‘Decoding the EU’s most threatening criminal networks’, | Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid’, 07-2022. | lity and logistics sectors to launder dirty money’, 05-04-2024; | per jaar, 01-12-2023, www.rtl.nl/nieuws/artikel/5415295/crimine- 11-10-2024, www.europol.europa.eu/publication-events/main-re- | European Union Agency for Criminal Justice Coorperation, ‘Drug | len-infiltreren-gemeentehuis-tientallen-keren-jaar. ports/decoding-eus-most-threatening-criminal-networks#down- | 227 | ‘Koester de democratie! Een dringende oproep om de democrati- | trafficking network active across Europe dismantled’, 02-07-2024. | 256 | AIVD, ‘2024. AIVD jaarverslag, 24-04-2025, p 15-17, www.aivd.nl/ loads. | sche rechtsorde weer voor iederéén te laten werken.’, 02-11-2023 p. | 244 | Europol, ‘European Union Serious and Organised Crime Threat | binaries/aivd_nl/documenten/jaarverslagen/2025/04/24/jaarver- 210 | Politie, ‘Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde misdaad in | 7. | Assessment.
The changing DNA of serious and organised crime’, | slag-2024/AIVD+Jaarverslag+2024+.pdf. beeld. Fenomeenbeelden 2024’, 09-2024. | 228 | RTL Nieuws, ‘Duizenden huizen in handen van hypotheekfrau- | 2025. | 257 | AIVD, ‘2024. AIVD jaarverslag, 24-04-2025, p 15-17, www.aivd.nl/ 211 | FIOD, ‘Witwassen’, 27-10-2021 (update 29-10-2025) (geraadpleegd | deurs, politie slaat alarm’, 27-05-2025, www.rtl.nl/nieuws/arti- | 245 | Marco Di Cataldo, Nicola Mastrorocco. ‘Organized Crime, Captured | binaries/aivd_nl/documenten/jaarverslagen/2025/04/24/jaarver- op 27-02-2026), www.fiod.nl/opsporingsthemas/witwassen/. | kel/5511059/politie-wil-hypotheekfraude-beter-aanpakken. | Politicians, and the Allocation of Public Resources’ The Journal of | slag-2024/AIVD+Jaarverslag+2024+.pdf. 229 | SKC, ‘Expertmeeting Financieel’, 2025. | Law, Economics, and Organization, Volume 38, Issue 3, 11-2022, p | 258 | Politie, Samenwerken en uitbesteden: georganiseerde mis- 212 | Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum, ‘National Risk | 230 | Trouw, ‘Criminelen willen horecabazen ‘helpen’ bij hun geldnood | 813. | daad in beeld. Fenomeenbeelden 2024’, 09-2024, p. 68, www. Assessment Witwassen 2023’, 03-04-2024. | na de overstroming in Zuid-Limburg’, 28-08-2023. | politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/ publicaties/2024/317712e8-1458-4b4c-bb2c-740f53089391.pdf.
116 | 117 259 | RTL, ‘Dode man die aan verkeersbord Brussel hing, zou Albanese | 276 | AIVD, MIVD, NCTV, ‘Dreigingsbeeld Statelijke Actoren 2025. drugssmokelaar zijn’, 03-10-2025. | Aanhoudende dreigingen in tijden van groeiende onzekerheid’, 07-2025. 260 | Mehlbaum, S., J. Broekhuizen en K. van den Akker, ‘Ongekend. | 277 | NCTV, ‘Cybersecuritybeeld Nederland 2025. Riskant een mix in een Een onderzoek naar de impact van dreiging vanuit de georga- | onvoorspelbare wereld’, 11-2025. niseerde criminaliteit op politiewerk’, Politie en Wetenschap, 14-06-2024, www.politieenwetenschap.nl/download/?i=7df- | 278 | Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit, ‘Afrika: f3237e36621d2b207d7ca559efc5e0b6b7437e303aa7a&p=09d57b- | Transnationaal Ondermijningsbeeld’, 2025, https://indd.adobe. 72f7eac0d2bd88134e479dbd87e10ff3876d5965b8. | com/view/203c4df0-742e-4218-82f6-ce352aa9916f. 261 | Het Parool, ‘Jonge Nederlandse criminelen plegen grof geweld op bestelling in heel Europa – en de opdrachtgever kijkt live mee’, | 279 | Europol, ‘EUROPEAN UNION TERRORISM SITUATION AND TREND 25-10-2025, www.parool.nl/misdaad/jonge-nederlandse-crimine- | REPORT 2025’, 2025. len-plegen-grof-geweld-op-bestelling-in-heel-europa-en-de-op- drachtgever-kijkt-live-mee~b532afd6/.
| 280 | Brigitte Slot, Niels van Wanrooij, Monique Bruinsmaen Saraï Sapulete, ‘Verwevenheid georganiseerde misdaad en terrorisme bij 262 | Liebregts, N., Meijer, R., Wesseling, M. en Van den Eeden, C. A. J., | verwerving van vuurwapens’, 2017. ‘Ondergronds bankieren in relatie tot georganiseerde criminaliteit | 281 | Frank Renout en Cyril Rosman, ‘Drie Nederlanders gehoord over in Nederland. Nieuw fenomeen of oud systeem?’, 2025. | aanslag Bataclan, ze zouden meer weten over wapendeals’, 08-03- 263 | Feedback op eerdere conceptversie van organisatie met kennis van | 2022. zaken hierover. | 282 | European Parlementairy Research Service, ‘Understanding EU 264 | Feedback op eerdere conceptversie van organisatie met kennis van | policy on firearms trafficking’, 10-2024, www.europarl.europa.eu/ zaken hierover. | RegData/etudes/BRIE/2024/762476/EPRS_BRI(2024)762476_ EN.pdf. 265 | KPMG Advisory N.V., ‘Krachten gebundeld: naar een effectievere | 283 | Europol, ‘EUROPEAN UNION TERRORISM SITUATION AND TREND en efficiëntere invulling van de poortwachtersrol in Nederland’ | REPORT 2025’, 2025. 08-2023, p 6, 17, 28, https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/ nl/pdf/2025/sectoren/krachten-gebundeld-markets.pdf.; SKC, | 284 | Signpost Six, ’Insider Risk Trend Report 2026’, 02-2026. ‘Expertmeeting financieel’, 2025; van Meijgaard, L. ‘Position Paper | 285 | AIVD, ‘2024.
AIVD jaarverslag, 24-04-2025, p 15-17, www.aivd.nl/ ECTF t.b.v. rondetafegesprek Online fraude d.d. 01-10-2025’, www. | binaries/aivd_nl/documenten/jaarverslagen/2025/04/24/jaarver- tweedekamer.nl/downloads/document?id=2025D40350. | slag-2024/AIVD+Jaarverslag+2024+.pdf. 266 | #24-JeroenPoelert & RobindeJager over Crimineel Ondergronds | 286 | AIVD, MIVD, NCTV, ‘Dreigingsbeeld Statelijke Actoren 2025. Bankieren. Podcast #ondermijning’, 14-05-2025. | Aanhoudende dreigingen in tijden van groeiende onzekerheid’, 267 | Verburgh Thijmen, Rijs, Jocelyn van, ’De vermenging van ideologie | 07-2025. en criminaliteit bij cryptovaluta’, in WODC Justitiële verkenningen, | 287 | NOS.nl, ‘Van advocaat tot wapenhandelaar: aangehouden soe- jrg. 50, nr. 2, 2024, p. 106-120. | vereinen vormen gemengde groep’, 12-06-2025, https://nos.nl/ 268 | AFM, ‘Crypto’s grotendeels buiten toezicht AFM’, www.afm.nl/ | artikel/2570909-van-advocaat-tot-wapenhandelaar-aangehou- nl-nl/consumenten/themas/crypto/buiten-toezicht-afm | den-soevereinen-vormen-gemengde-groep. 269 | SKC, ‘Gespreksverslag (stable) coins’, 11-11-2025. | 288 | NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 2025’, 09-12-2025. 270 | NOS, ‘Penthouse in Veghel gaat voor miljoen euro aan bitcoins van | 289 | NCTV, ‘Cybersecuritybeeld Nederland 2025. Riskant een mix in een de hand’, 30-04-2021 | onvoorspelbare wereld’, 11-2025. 271 | N. Liebregts R.
Meijer M. Wesseling C.A.J. van den Eeden. ‘Onder- | 290 | AIVD, MIVD, NCTV, ‘Dreigingsbeeld Statelijke Actoren 2025. gronds bankieren in relatie tot georganiseerde criminaliteit in | Aanhoudende dreigingen in tijden van groeiende onzekerheid’, Nederland’ WODC, 2025, p13. | 07-2025. 291 | AIVD, ‘2024. AIVD jaarverslag, 24-04-2025. 272 | NOS, ‘Jpegje van 57 miljoen: recordbedrag voor digitaal kunstwerk’, | 292 | Ministerie van Defensie, ‘Openbaar jaarverslag 2024 Militaire 11-03-2021. | inlichtingen-en Veiligheidsdienst, 22-04-2025. 273 | The New York Times, ‘The Crypto Industry’s $28 Billion in ‘Dirty Money’’, 17-11-2025. 274 | De Telegraaf, ‘Lopen tegen grenzen aan’; Georganiseerde misdaad steeds slimmer in wegsluizen geld, Openbaar Ministerie vist achter het net’, 15-04-2025. Zie wat betreft bedragen ook: Openbaar Ministerie, ‘Jaaroverzicht criminele geldstromen 2024, 06-2025’. 275 | NCTV, ‘Cybersecuritybeeld Nederland 2024’, 2024. 118 | 119 Disclaimer Dit rapport over ondermijning door georganiseerde criminaliteit is tot stand gekomen door analyse van diverse openbare bronnen. Het bevat casuïstiek ter illustratie en onderbouwing van de analyse. Deze casuïstiek is ontleend aan publiek toegankelijke berichtgeving zoals (nieuws)berichten en officiële publicaties.
De casuïstiek is niet bedoeld als feitelijke vaststelling of bewijs, noch om personen of organisaties te beoordelen of in verband te brengen met (vermeend) strafbaar of onrechtmatig handelen. Aan de casuïstiek dan wel de inhoud van dit rapport kunnen geen rechten worden ontleend. 120 Bijlagen Dit is een uitgave van: Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit www.skc-oc.nl Mei 2026 | Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland (DON)