Bijlage 4 - Onderzoek ontplofbare oorlogsresten

Omschrijving archiefstuk(ken) 179 Ingekomen en minuten van uitgegane stukken, 16-12-1942 – 21-11-1944 180 Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 - 28 april 1944 181 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Aalsmeer-Apeldoorn

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

Relevant Nee, 1 Nee, 1

Nee, 1

27 van 94

Toegangsnummer 216K - Collectie Departement van Justitie Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 182 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Arcen-Arnhem 183 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Baarn-Burgh 184 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Capelle a/d Ijssel - Dwingeloo 185 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Echt-Zwolle 186 Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen 188 Meldingen van luchtalarm in de provincies Gelderland en Overijssel, 18 september 1944 - 16 januari 1945 844 Rapport van de Marechaussee Clinge aan de hoofdinspecteur van de Luchtbescherming inzake het neerstorten van een vliegtuig, 3-5 januari 1944

Relevant Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetrof f en relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de gebeurtenissenlij st in bijlage 3.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

28 van 94

3.2.3 Nederlands Instituut voor Militaire Historie Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (“NIMH”) is een gespecialiseerd kennis- en onderzoekscentrum op het gebied van de Nederlandse militaire geschiedenis en beschikt onder andere over de volgende collecties: • • • • •

Collectie 409 “Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940” Collectie 575 “Duitse verdedigingswerken in Nederland en rapporten van het Bureau Inlichtingen te Londen (1940-1945)” Collectie 708 “Luchtoorlog 1940-1945” Collectie 709 “Collectie De Bruin” Collectie 801 “Bergingen”

Collectie 409 Deze collectie bevat gevechtsverslagen en rapporten van de Nederlandse strijdkrachten van de meidagen van 1940. Deze verslagen zijn grotendeels korte tijd na deze gevechten opgesteld aan hand van betrokkenen bij de strijd. Voor oorlogshandelingen in de meidagen zijn deze verslagen de meest betrouwbare bron. Tevens is deze bron uitvoerig gebruikt in de literatuur over de strijd in mei 1940: o.a. de werken van V.E. Nierstrasz, L. de Jong, H. Amersf oort en E.H. Brongers zijn hierop gebaseerd. Conf orm het CS-VROO dient collectie 409 geraadpleegd te worden indien uit andere bronnen blijkt dat er indicaties zijn dat grondgevechten hebben plaatsgevonden in de periode mei 1940. Tevens bevat deze collectie stukken over vliegbewegingen en luchtaanvallen in de periode van 10 t/m 15 mei 1940 (inventaris 540091). Deze zijn opgetekend door Nederlandse luchtwachtposten, die door het hele land heen gevestigd waren. Als gevolg van de Duitse opmars moesten verschillende posten hun werkzaamheden staken als gevolg van het f eit dat zij binnen bezet gebied terechtkwamen. Collectie 575 Deze collectie bevat door het verzet opgestelde rapporten en kaarten van Duitse verdedigingswerken in Nederland en rapporten van het Bureau Inlichtingen te Londen. De collectie dient altijd geraadpleegd te worden conf orm het CS-VROO.

Collectie 708 De collectie Luchtoorlog 1940-1945 kent zijn oorsprong binnen de gerubriceerde documentatiecollecties van de voormalige Sectie Luchtmacht Historie (SLH) die nu een onderdeel vormen van het NIMH. De collectie bestaat onder andere uit verslagen, rapporten, publicaties, oorlogsdagboeken en verlieslijsten aangaande de militaire luchtvaart aan zowel de Duitse als de Geallieerde zijde ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Collectie 709 De inhoud van deze collectie bestaat in hoof dzaak uit kopieën van allerlei onderwerpen, veelal af komstig uit The National Archives in Londen. Daarnaast maken ook boeken, tekeningen, correspondentie, krantenknipsels, kaarten en f oto's deel uit van de collectie. Collectie 801 Deze collectie bevat inf ormatie over de berging van diverse toestellen, voornamelijk uitgevoerd in de jaren 70. Sommige van deze meldingen bevatten uitvoerige omschrijvingen van de geborgen delen van het toestel en kan daarom een zeer goede bron voor contra indicaties m.b.t. vliegtuigwrakken zijn.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

29 van 94

Betrouwbaarheid van de bron Collectie 409 Deze gevechtsverslagen en rapporten zijn grotendeels in de jaren na de gevechten in mei 1940 opgesteld op basis van de herinneringen van betrokkenen bij de strijd. Voor oorlogshandelingen in de meidagen van 1940 zijn deze verslagen de meest betrouwbare bron, maar er dient rekening mee gehouden te worden, dat het verstrijken van de jaren ef f ect zal hebben gehad op de nauwkeurigheid van de herinneringen. Deze kunnen daardoor vertekend zijn. Daarnaast zal niet iedereen in de hitte van de strijd het overzicht goed hebben kunnen behouden en daardoor mogelijk een onjuiste weergave van de gebeurtenissen hebben gerapporteerd. Voor de stukken uit inventaris 540091 geldt dat de meldingen vaak kort zijn omschreven en waarnemingen op af stand waren. Het verdient de voorkeur om bevestiging en aanvulling van de details middels een tweede bron te verkrijgen.

Collectie 575 Deze collectie bevat door het verzet opgestelde rapporten en kaarten van Duitse verdedigingswerken in Nederland en rapporten van het Bureau Inlichtingen te Londen. In deze collectie zijn kaarten van verdedigingswerken en meldingen van troepenbewegingen en resultaten van geallieerde bombardementen te vinden. Deze meldingen zijn in de regel betrouwbaar, maar details (datum van gebeurtenis en aantallen bommen e.d.) wijken regelmatig af . Een tweede bron (vrijwel altijd een luchtf oto) wordt meestal geraadpleegd om het verdachte gebied beter af te kunnen bakenen.

Figuur 3.2.3-I. Kenmerkende archiefstukken uit collectie 575: indicatieve kaarten met verdedigingswerken en uitgewerkte rapporten van het verzet met details over waargenomen verdedigingswerken, opgestelde wapens, etc. Bron: Nederlands Instituut voor Militaire Historie.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

30 van 94

Collectie 708 De inhoud van de collectie is een samenraapsel van krantenberichten, artikelen, boekf ragmenten en archief stukken die bijeengebracht zijn rondom een specif iek bombardement. De betrouwbaarheid van de aanwezige documenten zal veelal variëren. Per situatie/br on zal bekeken moeten worden hoe groot de betrouwbaarheid daadwerkelijk is . Collectie 709 De inhoud van deze toegang bestaat in hoof dzaak uit kopieën van stukken af komstig uit andere archieven, voornamelijk The National Archives. Voor de betrouwbaarheid van deze stukken wordt verwezen naar paragraaf 3.2.9.1. De betrouwbaarheid van de andere aanwezige documenten zal veelal variëren. Per situatie/bron zal bekeken moeten worden hoe groot de betrouwbaarheid daadwerkelijk is. Collectie 801 Deze stukken bevatten voornamelijk documenten opgesteld door een luchtmachtof f icier die betrokken was bij de ruimingen. Deze stukken zijn zorgvuldig opgesteld en betrouwbaar. Geraadpleegde collecties en inventarissen van het NIMH Collectie 409 In collectie 409 zijn de volgende inventarissen geraadpleegd. Collectie 409 “Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940” Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 540091 Bureau Luchtwachtdienst

Relevant Nee, 1

Collectie 575 In collectie 575 zijn de volgende inventarissen geraadpleegd. Collectie 575 “Duitse verdedigingswerken in Nederland en rapporten van het Bureau Inlichtingen te Londen (1940-1945)” Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Relevant 270 Datum: 05-02-1945; Schaal/code/blz.: E/1071/45; Omschrijving: Verhoorverslag be- Nee, 1 treffende bezetting Millingen, betonnen funderingen langs de weg Etten-Beek-Babberik, mijnenvelden tussen Harreveld en Varsseveld, opslagplaats in Terborg en geallieerde vliegers in de Achterhoek over de periode januari 1945 291 Datum: 17-02-1945; Schaal/code/blz.: E/1309/45; Omschrijving: Verhoorverslag be- Nee, 1 treffende geschut bij brug bij Aerdt, schuilbunkers bij Tolkamer, luisterpost bij Lobith, dijkondergraving bij Herwen, resultaat bombardement op een hoofdkwartier bij Silvolde en concentratie kleine bunkers langs noordelijke Rijnoever 501 Datum: 17-02-1945; Schaal/code/blz.: E/1309/45; Omschrijving: Inlichtingen betref- Idem als fende geschut bij de brug van Aerdt, schuilbunkers bij Tolkamer, luisterpost bij Lobith, 291 ondergraving dijk van Herwen en bombardement op het hoofdkwartier te Silvolde, van het Bureau inlichtingen der Nederlandsche regeering te Nijmegen

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

31 van 94

Collectie 708 In collectie 708 “Luchtoorlog 1940-1945” zijn de volgende inventarissen geraadpleegd. Collectie 708 “Luchtoorlog 1940 – 1945” Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 23 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940 – 2005 N.B. Alfabetisch geordend op geografische naam 23 Algemeen 24 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940 – 2005 24 Aalten - Doetinchem 25 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940 – 2005 25 Eindhoven - Kruiningen 26 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940 – 2005 26 Leersum - Nijmegen 27 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940 – 2005 27 Ophemert - Roosendaal 28 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940 – 2005 28 Rotterdam 29 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende

Nederlandse gemeenten en streken, 1940 – 2005 29 Schagen - Zoetermeer 43 Meldingen van de Luchtbeschermingsdienst betreffende neergestorte vliegtuigen, 1943 - 1945

Relevant Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1

Collectie 709 In collectie 709 “De Bruin” zijn de volgende inventarissen geraadpleegd. Collectie 709 “Collectie De Bruin” Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 11 Luchtaanvallen op het eiland Rozenburg (Rotterdam), zomer 1940 12 Luchtaanval op Kamp Amersfoort 13 Verslagen van het bombarderen van Enschede 14 Bombardement op Nijmegen, Arnhem, Deventer en Enschede 15 Luchtaanvallen en bombardementen op Twello en omgeving 16 Bombardement op het vliegveld Deelen 17 Bombardement op de Wijhese veer (IJssel) 18 Processen-verbaal opgesteld door de politie van Deventer betreffende de schade door geallieerde luchtaanvallen 19 Computeruitdraai Luchtoorlog Deventer en omgeving, 1944-1945 20 Computeruitdraai over luchtaanvallen op Oost-Nederland door de 2nd Tactical Air Force 21 Bombardement op Goor 22 Luchtaanvallen van middelzware bommenwerpers in Gelderland en Overijssel 23 Kopie van het gevechtsverslag van Flak-Abteilung 331van 6 t/m 13 april 1945 in de omgeving van Deventer 24 Brochure van de gemeente Apeldoorn Informatie over de bevrijding van Apeldoorn 25 Uittreksel uit het oorlogsdagboek van de 48 Highlanders of Canada betreffende de bevrijding van de gemeenten Apeldoorn en Voorst 26 Correspondentie betreffende de Duitse verdediging in de omgeving van Deventer tijdens operatie Cannonshot 29 Computeruitdraai Luchtoorlog Deventer en omgeving vlie gtuigcrashes 1940-1945 32

Documentatie over de bergingswerkzaamheden van de Koninklijke Luchtmacht 33 Reconstructie van het neerschieten van een Engelse Halifax bommenwerper boven Amstelveen op 16 juni 1944

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

Relevant Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 1

32 van 94

Collectie 709 “Collectie De Bruin” Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 83 Register of Missing Aircraft opgesteld door het Office of Research Service (ORS) van de RAF 85 Aanval van 109 Squadron op de elektriciteitscentrale van Lutterade (Geleen). Het betrof de eerste "Oboe" calibratietest uitgevoerd door zes Mosquitoes 91 Overzicht van RAF Bomber Command acties op ondermeer Waalhaven, Ypenburg, Den Haag, Maastricht, Breda en Eindhoven 92 Overzicht van RAF aanvallen op Nederlandse vliegvelden 94 Samenvatting van acties door 2 Tactical Air Force op Walcheren 96 Samenvatting van de 2 Tactical Air Force over de Duitse aanval op Nederlandse en Belgische vliegvelden op 1 januari 1945 ('Operatie Bodenplatte') 97 Aanvallen van 2 Bomber Group op Duitse troepen ter ondersteuning van de geallieerde luchtlandingen in Nederland 99 Escorte acties van 12 Fighter Group naar Schiphol 101 Acties van 83 Group gericht tegen doelen in Zuid-Nederland 102 Situatie bij 83 Group na de Luftwaffe aanval op 1 januari 1945 ('Operatie Bodenplatte') betreft de vliegvelden Volkel, Eindhoven en Heesch 104 Acties van 121 Wing vanaf vliegveld Volkel met speciale aandacht voor de Sinterklaasviering 105 Acties van 125 Wing boven Duitsland en bezet Nederland 107 Aanvallen door 7 Squadron op de vliegvelden Volkel en Soesterberg 108 Bombardement op Gilze-Rijen door 9 Squadron 109 Aanvallen door 9 (SAAF) Squadron

in de omgeving van Arnhem, Nijmegen en Eindhoven 110 Bombardement op vliegveld Soesterberg door 10 Squadron 111 Acties van 322 (Dutch) Squadron in de omgeving van Oost-Nederland 112 Bombardement op vliegveld Deelen door 44 (Rhodesia) Squadron 113 Bombardement op vliegveld Gilze-Rijen door 83 (Pathfinder Force) Squadron 114 Bombardement op de IJsselbruggen van Deventer 115 Bombardement door 106 Squadron op Gilze -Rijen en Deelen 117 Bombardement op vliegbasis Eindhoven door 158 Squadron 119 Aanvallen van 180 Squadron op de veerboot van Breskens naar Vlissingen, Zuid-Beveland en de haven van Breskens, respectievelijk 11, 12 en 15 september 1944 120 Aanvallen door 193 Squadron op Amersfoort en Amsterdam (Gestapo hoofdkwartier) 121 Acties van 198 Squadron vanaf Gilze-Rijen op bezet Nederland 122 122 Aanvallen door 266 (Rhodesian) Squadron op Rotterdam (Gestapo hoofdkwartier) en spoorwegknooppunt Bussum 123 Stationering en vliegoperaties van 198 Squadron vanaf Gilze -Rijen en Kluis 124 Acties van 247 (China-British) Squadron vanaf vliegveld Eindhoven boven bezet gebied 126 Acties van 320 (Dutch) Squadron 127 Acties van 322 (Dutch) Squadron 128 Aanvallen van 331 (Norge) Squadron vanaf vliegveld Woensdrecht 129 Bombardement op vliegveld Gilze-Rijen door 463 (RAAF) Squadron 130 Bombardement op vliegveld Gilze-Rijen door 467 (RAAF) Squadron 131 Bombardement op Volkel door 582 Squadron

132 Bombardement op Westkapelle door 582 Squadron 133 Aanvallen van 602 (City of Glasgow) Squadron op spoorwegverbindingen in het westen van Nederland 134 Acties van 605 Squadron boven Nederland 135 Acties van 609 Squadron vanaf Gilze-Rijen 136 Aanval op de elektriciteitscentrale van Amsterdam door RAF Ventura bommenwerpers van 613 Squadron 138 Aanvallen door 627 Squadron op Gilze-Rijen, Deelen, IJmuiden en Eindhoven 139 Vliegoperaties in Oost-Nederland van 652 Squadron (Air Observation Post) de eenheid vloog met Austers 140 Operations Record Book van RAF Station Kenley met Wing Commander J.E. "Johnny" Johnson 141 Rapport van de Engelse luchtmachtattaché over de Duitse invasie in Nederland 142 'Order of Battle' van de 2 Tactical Air Force op stand datum

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

Relevant Nee, 2 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

33 van 94

Collectie 709 “Collectie De Bruin” Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 143 Overzicht van aanvallen uitgevoerd door 2 Tactical Air Force in Nederland 145 Verslag van Sir Arthur Conningham betreffende de operaties van 2 Tactical Air Force tussen 6 juni 1944 - 9 mei 1945 147 Bombardement op de Rotterdamse haven "Het vergeten bombardement" 148 Inlichtingenrapport van RAF Fighter Command van aanvallen op de vliegvelden Soesterberg, Eindhoven, Deelen, Venlo en Twente (Enschede) 149 Inlichtingenrapport van het USAAF bombardement op Schiphol 150 Airbone Operation "Market" in Holland 151 Inlichtingenrapport over Schiphol * Ook over andere vliegvelden in Nederland, wo. Gilze-Rijnen, Deelen, Leeuwarden, Volkel, Twente, Eindhoven, etc..

152 Inlichtingenrapport over Nederlandse vlie gvelden 153 Inlichtingenrapport over de Luftwaffe aanval gericht tegen geallieerde vliegvelden in Zuid-Nederland en België, operatie 'Bodenplatte' 160 Evaluatie van de luchtverdediging van Groot-Brittannië door RAF Fighter Command na de 'Slag om Engeland' 161 Verdediging van Groot-Brittannië tegen aanvallen van Duitse V-wapens (Rocket and Flying Bomb) 162 Laatste aanvallen met V-wapens op Londen 163 Kwantitatieve gegevens van de Special Operations Executive (SOE) over zogenaamde special Duty Operations vanuit Groot-Brittannië naar Frankrijk, België en Nederland (Englandspiel) 164 Zeven combat reports van J.E. "Johnny" Johnson 165 Dagboek van Brigadier John W. Hackett commandant van de Engelse. 4 Parachute Brigade tijdens operatie Market-Garden (slag om Arnhem) 166 Dagboek van het Engelse 3 Regiment Royal Artillery in Zeeland (Vlissingen, Walcheren, West Kapelle) 167 Dagboek en inlichtingenrapporten van 1 Canadian Corps in Nederland.

Overgave van Generaal Blaskowitz op 5 mei 1945 en de onderhandelingen in Achterveld over voedseldroppings op 6 mei 1945 168 Slagorder (order of Battle) van 1 Canadian Corps 169 Dagboek van 1 Canadian Infantry Division (Reichswald, Heesch, Tilburg, Nijmegen, Cleve, Beek, IJssel, Apeldoorn, Emmerich, Elten, Laag-Keppel, Zutphen, Doesburg, Deventer, Arnhem, Beekbergen, Otterloo, Nijkerk, Garderen, Amersfoort) 170 Dagboek van 1 Canadian Infantry Brigade (Reichswald, Zutphen, Cleve, Emmerich, IJssel, Apeldoorn, IJsselmeer) 171 Dagboek van 2 Canadian Infantry Brigade (Reichswald, Emmerich, Toldijk , Zutphen, Deventer, Cleve, Gorsel, Apeldoorn, Arnhem, IJssel, Wilp, Dieren, Otterloo) 172 Dagboek van 3 Canadian Infantry Brigade (Reichswald, IJssel, Apeldoorn) 173 Dagboek van het Canadese onderdeel Carlton and York Regiment (Reichswald, Emmerich, IJssel, Bocholt, Zutphen, Deventer, Batmen, Achterhoek) 174 Dagboek van het 1 Canadian Scottish Regiment (Zutphen, Batmen, Deventer, Schalkhaar, Wijhe, IJssel, Zwolle, Raalte, Hattem, Groningen, Siddeburen, Wagenborgen) 175 Dagboek van het Canadese onderdeel The Loyal Edmonton Regiment (Zutphen, Voorst, IJssel, Deventer, Dieren, Ellecom) 176 Dagboek van het Canadese onderdeel The Hastings and Prince Edward Regiment (Reichswald, Apeldoorn, Nieuw Millingen, Elspeet, Barneveld, Amersfoort, IJmuiden, Amsterdam, Santpoort, Haarlem) 177 Dagboek van

het 48 Highlanders of Canada (Reichswald, Tilburg, Den Bosch, Uden, Mook, Deventer, Zutphen, Nijmegen, Twello, Wilp, Steenkamer, Voorthuizen, Stroe, Harderwijk, Elspeet, Apeldoorn) 178 Dagboek van het Princess Patricia's Canadian Light Infantry (Reichswald, Nijmegen, Baak, Elten, Zutphen, Emmerich, Baak) 179 Dagboek van de Canadese eenheid 1 Bataljon of The Regina Rifle Regiment (Emmerich, Doetinchem, Zutphen, Steenderen, Deventer, Zevenaar, Bathmen, Zwolle, Ittersum, Meppel, Rouveen, Steenwijk, Groningen) 180 Dagboek van het Royal Canadian Regiment (Reichswald, Zutphen, Deventer, Emmerich, Apeldoorn, Garderen) 181 Dagboek van de Canadese eenheid Royal 22 Regiment (Zutphen, rivier IJssel, Apeldoorn)

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

Relevant Nee, 2 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2

Nee, 1 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 2

Nee, 2 Nee, 1

Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

Nee, 1

Nee, 1 Nee, 1

Nee, 1 Nee, 1

34 van 94

Collectie 709 “Collectie De Bruin” Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 182 Dagboek van de Seaforth Highlanders of Canada (Reichswald, Beek, IJssel, Zutphen, Baak, Deventer, Voorst, Apeldoorn) 183 Dagboek van de Canadese eenheid Nova Scotia Regiment (Reichswald, Nijmegen, Hummelo, Zutphen, rivier IJssel, Apeldoorn, Barneveld) 184 Dagboek van de Canadese eenheid The Royal Winnipeg Rifles (Bocholt, Didam, Zevenaar, Wijhe, Almelo, Deventer, Raalte, Leeuwarden, Groningen, Meppel, Emden, Oldenburg, Nieuwenschans) 185 Verhoor van de gevangengenomen Duitse generaal Kurt Student (commandant Legergroep H) 186 Verhoor van de gevangengenomen Duitse generaal Hermann Plocher (commandant 6de Parachutisten Divisie) 187 Korte historisch overzicht over de bezetting van Noordwest-Nederland door het 1 Canadese Legerkorps 188 Eindrapport van de gevechtshandelingen in Noordwest Europa van de commandant van 1 Canadese Leger generaal H.D.G. Grear aan de Canadese Minister van Defensie generaal A.G.L.

Mc Naughton 189 Ontsnappingsverslag van de Nederlandse piloot bij de RAF Bram 'Bob' van der Stok uit het Duitse krijgsgevangenenkamp Stalag Luft III (Sagan), zie ook inventarisnummer 51 190 Verhoor van de gevangengenomen Duitse generaal Von Massow (commandant van de Luftwaffe pilotenopleiding) 191 Verhoor van de gevangengenomen Duitse veldmaarschalk Erhard Milch (verantwoordelijk voor de vliegtuigproductie) 192 Verhoor van de gevangengenomen Duitse generaal Karl Bodenschatz (commandant Luftwaffe) 193 Verhoor van de gevangengenomen Duitse generaal Adolf Galland (commandant Jagdflieger) 194 Operatie Regan (later Fabian), betreft de informatievergaring rondom Utrecht door een vierkoppige SAS eenheid 195 Verslag van de uitvoering van operatie Keystone (bedoeld om verwarring te stichten in het gebied tussen Amersfoort en de IJssel) 196 De planning van operatie Keystone (bedoeld om verwarring te stichten in het gebied tussen Amersfoort en de IJssel) 197 Bijdrage van RAF 38 Group aan operatie Keystone (bedoeld om verwarring te stichten in het gebied tussen Amersfoort en de IJssel) en operatie Amherst (inzet van twee regimenten Franse parachutisten in Drenthe) 198 Overzicht SOE operaties in Europa 199 Overzicht van de SOE operaties in Nederland voor het opzetten van een inlichtingenen sabotagenetwerk (Englandspiel) 200 Overzicht van SOE operaties in Europa 201 Rapport van operatie

Market Garden 202 Rapport over operatie Market met commentaar en aanbevelingen en een verslag over de inzet van het Britse Glider Pilot Regiment bij operatie Market Garden 203 Rapport van Amerikaanse generaal James M. Gavin over de inzet van zijn 82 Airborne Division 'All American' bij operatie Market Garden 204 Rapport over de luchtondersteuning bij operatie Market 205 Verhoorverslagen van gevangengenomen Duitse militairen in Noord-Afrika waaronder de commandant van het Afrika Korps generaal Ludwig Crüwell en kolonel Rudolf Buhse. Alle verslagen betreffen hun aandeel in de strijd van de luchtlandingstroepen in en om Den Haag in mei 1940

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

Relevant Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

Nee, 1 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 2

Nee, 2

Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2

Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2

35 van 94

Collectie 801 In collectie 801 zijn de volgende inventarissen geraadpleegd. Collectie 801 Bergingen Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 2 Brief van het hoofd van de Dienst der Zuiderzeewerken aan de commandant materieel luchtmacht betreffende het opruimen van vliegtuigwrakken in Oostelijk Flevoland 3 Brief van de minister van Financiën aan de gemeentebesturen en de Landrost van het Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolder betreffende de vergoeding van de kosten voor het verwijderen van ontplofbare stoffen uit de Tweede Wereldoorlog 5 Brief van B.J.M. baron van Voorst tot Voorst aan W.A. Mateman betreffende een opgegraven Typhoon motor in 1981 6 Brief van A. Jansen aan J.M. van de Berg betreffende het verstrekken van inlichtingen over Luftwaffe-crashes waarbij de bemanning niet is geborgen, ten behoeve van het opstellen van een meerjarenplan voor de te verrichten opgravingen door de Koninklijke Luchtmacht 7 Brief van L. Elferich van de gemeente Rotterdam aan S.F.M.

Plantinga van het Algemeen Rijksarchief betreffende de vindbaarheid van alle rapportages van de Rotterdamse Luchtbescherming aan de centrale leiding 11 Gevonden lijken en voorwerpen opgemaakt door de Marechaussee Gewest Arnhem – Groep Vollenhove – Post Urk 12 Bergingsrapporten van diverse vliegtuigen 13 Onderzoeksrapporten naar vliegtuigwrakken 14 Gevonden vliegtuigdelen vermoedelijk afkomstig van een vliegtuig uit de Tweede Wereldoorlog 18 Stukken betreffende het behandelen van aangelegenheden op het gebied van neergestorte vliegtuigen op diverse plaatsen in Nederland: Amstelveen 20 Stukken betreffende het behandelen van aangelegenheden op het gebied van neergestorte vliegtuigen op diverse plaatsen in Nederland: Houtrakpolder te Amsterdam 21 Stukken betreffende het behandelen van aangelegenheden op het gebied van neergestorte vliegtuigen op diverse plaatsen in Nederland: IJsselmeer 28 Stukken betreffende het behandelen van aangelegenheden op het gebied van neergestorte vliegtuigen op diverse plaatsen in Nederland: Vijfhuizen 30 Stukken betreffende het behandelen van aangelegenheden op het gebied van neergestorte vliegtuigen op diverse plaatsen in Nederland: Zuiderzee 31 Stukken betreffende het behandelen van aangelegenheden op het gebied van neergestorte vliegtuigen op diverse plaatsen in Nederland: Zuid -Flevoland 35 "Vliegtuigverliezen tijdens Market Garden", geschreven

door Leo Zwaaf 45 Overzichten van de in de periode 1960-1993 geborgen vliegtuigwrakken 48 Stukken betreffende de Stichting Dutch Aircraft Examination Group (DAEG)

Relevant Nee, 2 Nee, 2

Nee, 2 Nee, 1

Nee, 2

Nee, 4 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2

Leemte in kennis archief NIMH • Geen.

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Er zijn in het archief van het NIMH geen relevante gebeurtenissen aangetrof f en.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

36 van 94

3.2.4 Nationaal Archief Den Haag In het Nationaal Archief van Den Haag is onder toegang 2.04.53.15 – “Binnenlandse Zaken” een collectie berichten beschikbaar van gemeentes gericht aan Rijksinspectie Luchtbescherming te Den Haag. Dit zijn meldingen van de gemeentes en provincies betref f ende gebeurtenissen waarbij voorwerpen vanuit de lucht in de gemeente terecht zijn gekomen, vliegtuigbeschietingen en bombardementen. De stukken betref f en voornamelijk de periode 1940-1943. Deze stukken voegen weinig tot niets toe aan de processen-verbaal van de Luchtbeschermingsdienst van de gemeentes zelf , maar wanneer die stukken verloren zijn gegaan, zijn de stukken uit het Nationaal Archief een waardevolle bron van inf ormatie. Zodoende zijn de stukken van deze toegang verplicht te raadplegen conf orm de richtlijnen van het CS-VROO. Toegangen 2.04.110 en 2.13.210 bevatten lijsten, overzichten en krantenartikelen van tijdens de na de oorlog aangetrof f en en geruimde explosieven. Beiden vermelden in de regel weinig details, maar kunnen soms als bevestiging van andere bronnen dienen. Het raadplegen van de krantenartikelen uit de toegang 2.04.110 is verplicht conf orm de richtlijnen van het CS-VROO. Toegangen 2.05.44 en 2.13.71 betref f en verslagen van bombardementen op Nederlands grondgebied zoals gerapporteerd aan en door Nederlandse autoriteiten in Groot Brittannië.

Er zijn documenten die overzichten van uitgevoerde aanvallen in een maand geven, of juist gedetailleerd verslag leggen van één specif ieke aanval. Daarbij is voornamelijk inf ormatie van de geallieerde luchtmacht gebruikt, soms ten dele aangevuld met inf ormatie uit Nederland (waarschijnlijk verkregen via het verzet). De stukken uit toegang 2.13.196 betref f en beschrijvingen van vliegbewegingen en luchtaanvallen uit de periode van 10 t/m 15 mei 1940. Deze meldingen werden opgetekend door Nederlandse luchtwachtposten die door het hele land heen gevestigd waren. Als gevolg van de Duitse opmars moesten verschillende posten hun werkzaamheden staken als gevolg van het f eit dat zij binnen bezet gebied terechtkwamen.

Betrouwbaarheid van de bron Archief stukken uit toegang 2.04.53.15 betref f en in de regel samenvattende rapporten, gebaseerd op de originele rapporten. Hierbij kan gedacht worden aan een stuk van de burgemeester, waarin de gebeurtenissen van een maand worden samengevat en gerapporteerd aan de provincie of de autoriteiten in Den Haag. Hierbij bestaat de kans op f outen bij het overnemen en samenvatten van inf ormatie. De gebeurtenis zelf is daarmee betrouwbaar, maar de details minder. Details (aantallen explosieven, exacte locaties, e.d.) worden in de regel als minder betrouwbaar gezien, tenzij de omschrijving dermate gedetailleerd is, dat gesteld kan worden dat het letterlijk over is genomen uit het oorspronkelijke proces-verbaal. Indien dergelijke details niet zijn gegeven, verdient de voorkeur om bevestiging van de details middels een tweede bron te verkrijgen. De meeste inf ormatie in toegang 2.04.110 zijn krantenartikelen, geschreven door leken op het gebied van explosieven. De ervaring leert dat krantenartikelen vaak niet kloppen. De inf ormatie uit deze bron wordt alleen gebruikt als tweede, bevestigende bron. Toegang 2.13.210 levert redelijk betrouwbare inf ormatie op maar gezien de betrekkelijk spaarzame details zal de bruikbaarheid in veel gevallen beperkt zijn.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

37 van 94

Voor toegangen 2.05.44 en 2.13.71 geldt iets vergelijkbaars als voor toegang 2.04.53.15. De inf ormatie is gebaseerd op wat de geallieerde luchtmacht en het verzet leverden. Hoewel redelijk betrouwbaar, kan daarbij inf ormatie verloren zijn gegaan, incompleet zijn of minder gedetailleerd dan de originele documenten. Het verdient daarom de voorkeur om de originele bron te hanteren. Voor de stukken uit toegang 2.13.196 geldt dat de meldingen vaak kort zijn omschreven en het waarnemingen op af stand betref . Het verdient daarom de voorkeur om bevestiging en aanvulling van de details middels een tweede bron te verkrijgen.

Geraadpleegde toegangen en inventarissen van het Nationaal Archief Den Haag Toegang 2.04.53.15 – Binnenlandse Luchtaanvallen, 1937-1946 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 38 73

Zaken;

Inspectie

Bescherming

Bevolking

tegen

Relevant

Inkomen en minuten van uitgegane brieven van en aan diverse overheidsinstellingen Commissaris der koningin in de provincie Gelderland Meldingen en proces-verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten 1940-1941: Gelderland

Nee, 1 Nee, 1

Toegang 2.04.110 - BiZa / Korps Hulpverleningsdienst 1945-1974 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Relevant 5 Correspondentie van de Hulpverleningsdienst. 1959-1974 Nee, 1 20 Registers met krantenknipsels inzake explosieven. Z.d. Nee, 1 21 Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1947 Nee, 1 22 Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1957-1959 Nee, 1 28 Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. [1947 -1970] Nee, 1 47 Stukken betreffende de bewaking van munitiedumps. 1947 Nee, 1 48 Stukken betreffende een regeling voor toekenning van een vergoeding aan burgers in Nee, 1 de gemeente Muiden voor geleden schade door een ontploffing van munitie op 17 januari 1947. 1947-1948 49 Stukken betreffende onderzoeken naar explosieven die in handen van burgers zijn ge- Nee, 1 komen. 1947-1960 50 Stukken betreffende een zaak aangespannen tegen de Nederlandse Staat door het ber- Nee, 1 gingsbedrijf Gebroeders Bijker N.V. en B.C.A. van den Oever met betrekking tot koop en berging van het wrak van de Engelse torpedojager Valentine in de S chelde. 1954 51 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Nee, 2 Kring Tilburg en Kring Venlo, 1954 dec. - 1955 dec. 52 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Nee, 2 Kring Tilburg en Kring Venlo, 1955 dec. - 1956 dec. 53 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven.

1954-1967 Nee, 2 Kring Tilburg en Kring Venlo, 1956 dec. - 1957 dec. 54 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Nee, 2 Kring Barneveld, Kring Zeeland en Kring Amsterdam, 1954 dec. - 1955 dec. 55 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Nee, 2 Kring Barneveld, Kring Zeeland en Kring Amsterdam, 1955 dec. - 1956 dec. 56 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Nee, 2 Kring Barneveld, Kring Zeeland en Kring Amsterdam, 1956 dec. - 1957 dec. 57 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Nee, 2 Kring Barneveld, Kring Amsterdam, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1957 dec. - 1958 dec. 58 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Nee, 1 Kring Arnhem/Nijmegen, Kring Amsterdam, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1958 dec. 1959 dec. 59 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Nee, 2 Kring Arnhem/Nijmegen, Kring Barneveld, Kring Amsterdam, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1959 dec. - 1960 dec.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

38 van 94

Toegang 2.04.110 - BiZa / Korps Hulpverleningsdienst 1945-1974 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 60 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Kring Arnhem, Kring Amsterdam, Kring Tilburg, 1960 dec. - 1961 dec. 61 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Kring Arnhem, Kring Nijmegen, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1961 dec. - 1962 dec. 62 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Kring Arnhem, Kring Nijmegen, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1962 dec. - 1963 dec. 63 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Kring Arnhem, Kring Nijmegen, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1963 dec. - 1964 dec. 64 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Kring Arnhem, Kring Nijmegen, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1964 dec. - 1965 dec. 65 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Kring Arnhem, Kring Nijmegen, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1965 dec. - 1966 dec. 66 Registers inzake meldingen van geruimde explosieven. 1954-1967 Kring Arnhem, Kring Nijmegen, Kring Tilburg en Kring Venlo, 1966 dec. - 1967 dec. 68 Stukken betreffende het dumpen van munitie in zee. 1960-1971 69 Stukken betreffende de inhuur van de Hulpverleningsdienst door Rijkswaterstaat Directie Wegen voor het ruimen van explosieven.

1967-1971 72 Stukken betreffende het ruimen van een bom door Engelse militairen op Nederlands grondgebied. 1969 74 Stukken betreffende het ruimen van explosieven in de kuststrook. 1970 77 Stukken betreffende het beantwoorden van vragen van het Tweede-Kamerlid Roethof inzake het te laat ruimen van explosieven bij een flatgebouw te Leiden. 1972

Relevant Nee, 2 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

Toegang 2.05.44 – Inventaris van het archief van het Nederlandse Gezantschap / Ambassade in Groot-Brittannië (en Ierland tot 1949), 1813-1954 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Relevant 1414 Stukken betreffende luchtbombardementen van de R.A.F. op Nederland. 1940 -1945. Nee, 1 Toegang 2.13.71 – Inventaris van de archieven van het Ministerie van Defensie te Londen [19401941]; Ministerie van Oorlog te Londen [1941-1945]; Departement van Oorlog: Bureau Londen [1945-1947], (1933) 1940-1947 (1974) Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Relevant 368 Stukken betreffende luchtbombardementen in Nederland. 1941, 1944-1945 Nee, 1 576Stukken betreffende luchtaanvallen op en inundaties van Nederland. 1940 -1945 Nee, 1 577 Toegang 2.13.196 – Generale staf / Staf van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten 1945 -1972 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Relevant 3247 Vrijwillig Landstormkorps Luchtwachtdienst 1940 Nee, 1 Toegang 2.13.210 – Ministerie van Defensie: Commissie van Proefneming, 1867-1942 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 23 Staten houdende opgaven van plaatsen waar mogelijk onontplofte projectielen zijn gevonden, die wel of niet geruimd zijn, 1940

Relevant Ja

24

Nee, 1

25 26 27

28

Stukken betreffende het ruimen van landmijnen en het beschikbaar stellen van personeel, ingedeeld naar gebied, 1940 Ingekomen en minuten van uitgaande stukken inzake aanvragen tot het ruimen van onontplofte (water)mijnen en personeelsaangelegenheden, 1940 Ingekomen en minuten van uitgaande stukken inzake aanvragen tot het ruimen van onontplofte (water)mijnen en personeelsaangelegenheden, 1941 Lijsten met opgave van voorhanden springstoffen toebehorende aan de afdeling tot het onschadelijk maken van niet gesprongen munitie, vliegtuigbommen, aanwezig in het Kruithuis te Delft, 1941-1942 Lijsten met opgave van personeel en afwikkeling van de afdeling belast met het onschadelijk maken van niet gesprongen munitie en vliegtuigbommen, 1941 -1942

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2

Nee, 1

39 van 94

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetrof f en relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de gebeurtenissenlij st in bijlage 3.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

40 van 94

3.2.5 Semistatische archiefdiensten van Ministerie Defensie te Rijswijk In de periode van 1945-1972 werden de munitieruimingen uitgevoerd door verschillende instanties, die de ruiminggegevens zelf bijhielden. De gegevens, indien nog voorhanden, zijn nooit centraal gearchiveerd en ontsloten. Een klein deel bevindt zich in het A rchief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (“MMOD”) van het Semistatisch archief van het Ministerie van Def ensie te Rijswijk, waarin de ruimingen in de periode 1945-1947 zijn ontsloten. Soms worden in andere archieven ook ruiminggegevens aangetrof f en, maar het overgrote deel van deze gegevens is niet meer te achterhalen. Daarom bestaat er een hiaat in de inf ormatie over munitieruimingen voor de periode 1947-1972. Conf orm het CS-VROO dient het Semistatische archief van het Ministerie van Def ensie te Rijswijk altijd geraadpleegd te worden.

Betrouwbaarheid van de bron De ruimingsrapporten van de MMOD (periode 1945-1947) worden als zeer betrouwbaar gezien wat betref t de gebeurtenis en het soort gemelde explosief . De locatieaanduidin gen van aangetrof f en explosieven zijn in de regel echter onnauwkeurig (vaak het adres van het perceel waar het explosief is aangetrof f en, soms een centraal meldpunt zonder aanduiding van de locatie van het explosief ) waar in bepaalde gevallen rekening mee gehouden dient te worden in de af bakening van een verdacht gebied. De ruiming van explosieven door deze instantie zijn echter zeer betrouwbare (contra)indicaties voor de conclusies ten aanzien van het onderzoeksgebied.

Geraadpleegde archief in het Semistatisch archief van het Ministerie van Defensie In dit archief is het archief van de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst (MMOD) 1945-1947 geraadpleegd.

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetrof f en relevante meldingen wordt verwezen naar de gebeurtenissenlijst in bijlage 3.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

41 van 94

3.2.6 Archief van de EODD Vanaf de jaren zeventig heef t de Explosieven Opruimingsdienst Def ensie (“ EODD”) de ruimingen van explosieven uitgevoerd, gerapporteerd en gearchiveerd. Deze munitie opruimingsrapporten (“MORA’s”) van de EODD zijn de belangrijkste bron van inf ormatie voor het achterhalen van munitieruimingen vanaf 1972. Tevens beschikt de EODD over mijnenkaarten, waarin de bekende geregistreerde mijnenvelden zijn opgenomen met bijbehorende rapportages betref f ende de ruimingen van deze velden. Conf orm het CSVROO dient het archief van de EODD altijd geraadpleegd te worden.

Betrouwbaarheid van de bron Ruimingsrapporten/mora’s De ruimingsrapporten van de EODD (vanaf 1970) worden als zeer betrouwbaar gezien wat betref t de gebeurtenis en het soort gemelde explosief . De locatieaanduidingen van aangetrof f en explosieven zijn in de regel echter onnauwkeurig (vaak het adres van het perceel waar het explosief is aangetrof f en, soms een centraal meldpunt zonder aanduiding van de locatie van het explosief ) waar in bepaalde gevallen rekening mee gehouden dient te worden in de af bakening van een verdacht gebied. De ruiming van explosieven door deze instantie zijn echter zeer betrouwbare (contra)indicaties voor de conclusies ten aanzien van het onderzoeksgebied. Mijnenkaarten De mijnenkaarten zijn over het algemeen betrouwbaar, hoewel vaak niet nauwkeurig ingetekend. Dit laatste is – indien noodzakelijk voor de juist analyse en/of af bakening van een verdacht gebied – aan te passen. De achterliggende stukken betref f en in de regel echter regelmatig de legrapporten van de betref f ende Duitse eenheden, met exacte en specif ieke inf ormatie over het veld. Ook de rapporten van de ruim ingen van de velden zijn over het algemeen vaak vrij specif iek, met vermelding van uitvoerenden, datum ruiming, aantallen en soorten mijnen, eventueel ontbrekende mijnen en toelichting waarom men vermoedde dat er mijnen ontbraken.

Figuur 3.2.6-I. Legrapport van mijnenvelden. Bron: EODD.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

42 van 94

Geraadpleegde bronnen bij de EODD Zowel de MORA’s als de mijnenkaarten zijn geraadpleegd.

Leemte in kennis EODD-archief • De locatieaanduidingen op de MORA’s zijn onbetrouwbaar en zelf s met juiste gegevens, zijn ze soms verkeerd gearchiveerd. Er kunnen dus MORA’s gemist zijn, omdat ze op een verkeerd adres zijn geregistreerd. • MORA’s die geregistreerd zijn met als locatieaanduiding het politiebureau zijn niet geraadpleegd. Dit betref t explosieven die bij de politie zijn ingeleverd, door de politie naar kantoor meegenomen, in beslag genomen wapens en andere naoorlogse explosieven. Deze zijn niet te linken aan een locatie of oorlogshandeling uit WOII en daarom niet bruikbaar voor het onderzoek.

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Er zijn in het EODD-archief geen relevante meldingen aangetrof f en.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

43 van 94

3.2.7 Historische verenigingen en heemkundekringen Vaak hebben historische verenigingen of heemkundekringen periodieken waarin een tal van onderwerpen aan bod komen, waaronder WOII. Het verschilt per vereniging en locatie hoe uitgebreid de betref f ende inf ormatie is. Zo hebben sommige verenigingen leden die een speciale interesse in WOII hebben en zijn andere verenigingen meer toegespitst op andere onderwerpen.

Betrouwbaarheid van de bron In deze archieven wordt zeer uiteenlopende inf ormatie aangetrof f en van zeer uiteenlopende bronnen en betrouwbaarheid. Indien er geen tweede bron is, die een melding uit een dergelijke bron bevestigd, is de betrouwbaarheid van de inf ormatie in de analyse in bijlage 3 toegelicht en onderbouwd. Geraadpleegde historische verenigingen en/of heemkundekringen Oudheidkundige Werkgemeenschap Aalten - Dinxperlo – Wisch Hiervan zijn de volgende nummers van tijdschrif t Contactorgaan van ADW geraadpleegd: Jaargang

Nr.

Titel artikel

Auteur

2002

109

De bevrijding van Sinderen (Wisch, Sinderen)

Kobes, G.

April 2009 April 2012

-

De gemeente Wisch in Oorlogstijd, 1940-1945

Gemeente Wisch

-

De crash

Miep Geesink

April 2012

-

Vief meter van de bomme

Dolf Scholten

April 2016

-

De allerlaatste luchtwachter was ik ...

Peter Rhebergen

Dec 2017

-

Dörsen in d’n oorlog 40/45

Bernard Geurink

Aug 2019

-

75 jaar geleden: vliegtuigcrash op de Haart

Peter Rhebergen

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Er zijn in het archief geen relevante meldingen aangetrof f en.

Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers Hiervan zijn de volgende nummers van kwartaaluitgave Oer geraadpleegd: Jaar

Nr.

Titel artikel

Auteur

2013

13

De Achterhoekse Vliegtuigwrak Opgravers Groep ‘Wij doen aan geschiedschrijving’

Loek Kemming

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetrof f en relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de gebeurtenissenlij st in bijlage 3.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

44 van 94

AVOG Museum Hiervan is de kaart “Overzicht crashes in de Achterhoek 1940-1945” geraadpleegd. Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetrof f en relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de gebeurtenissenlij st in bijlage 3.

Heemkundige Vereniging Old Sillevold Het document ‘Silvolde 75 jaar geleden bevrijd’ werd geraadpleegd. Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetrof f en relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de gebeurtenissenlij st in bijlage 3.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

45 van 94

3.2.8 Defence Overprintkaarten Tijdens WOII werden door de geallieerden kaarten van strategische gebieden gemaakt op basis van luchtf oto-interpretaties, aangevuld met inf ormatie die men via het verzet kreeg. Dergelijke kaarten betrof f en topograf ische kaarten met daarin gemarkeerd de locaties van Duitse verdedigingswerken, vaak met details van aantallen, soorten en maten van geschutopstellingen.

Betrouwbaarheid van de bron De bron wordt als vrij betrouwbaar gezien, aangezien de luchtf oto-interpretaties door zeer ervaren specialisten werd gedaan, waarbij hun expertise werd gecombineerd met waarnemingen van het verzet ter plaatse.

Geraadpleegde kaarten Onderstaande kaarten uit de Library and Archives Canada zijn geraadpleegd. Defence Overprint kaarten Kaart. Nr. Omschrijving kaarten

Relevant

4004

Nee, 1

Terborg, 19 maart 1945, Eastern Holland 25.000

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Er zijn in het archief geen relevante meldingen aangetrof f en.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

46 van 94

3.2.9 Overige Nederlandse archieven Naast de reeds vermelde archief instellingen, zijn er nog andere uiteenlopende archief instellingen in Nederland die relevante inf ormatie voor vooronderzoek (kunnen) bevatten. Dit betref t vaak kleinere archieven van bijvoorbeeld lokale musea, het NS-archief en soms zelf s privé-archieven. Dergelijke archieven zijn niet voor elke locatie aanwezig en er is conf orm CS-VROO geen verplichting ze te raadplegen.

3.2.9.1 Nationaal Brandweer Documentatie Centrum (Brandweerarc hief) Door de brandweer is een chronologisch overzicht opgesteld van grootschalige ongevallen in Nederland waarin gebeurtenissen zijn opgenomen met een som van doden en gewonden groter of gelijk aan tien. Uitgangspunt voor dit criterium is dat een dergelijk aantal slachtof f ers vraagt om een enigszins omvangrijke en gecoördineerde inzet van medische hulpverlening. Deze lijst omvat ook de periode van WOII en aan WOII gerelateerde ongevallen in de periode hierna. Betrouwbaarheid van de bron De bron wordt als wisselend betrouwbaar gezien, aangezien de bronnen die gebruikt zijn voor het opstellen van deze lijsten zeer divers zijn en variëren van gedigitaliseerde kranten tot in archieven gevonden verslagen of dagboeken/rapporten van de Luchtbeschermingsdienst. Ook zitten er diverse vermeldingen uit secundaire literatuur bij.

Geraadpleegde documenten Brandweerarchief Omschrijving documenten Branden met grote aantallen slachtoffers Nederland v8 1 Grootschalig verkort NBDC site aug 2015 Grootschalig 3 oorlogsjaren 40-45 Omgekomen leden LBV HVD BB

Relevant Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Er zijn in het archief geen relevante meldingen aangetrof f en.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

47 van 94

3.2.10

Getuigenverklaringen

Interviews met ooggetuigen, die inf ormatie hebben over de eventuele aanwezigheid van neergestorte vliegtuigen, af geworpen bommen en andere gevechtshandelingen binnen het gebied, kan veel bruikbare inf ormatie opleveren. Ruim 75 jaar na dato is het aantal ooggetuigen echter zeer beperkt. Vanuit het CS-VROO is er geen verplichting om getuigen te raadplegen.

Betrouwbaarheid van de bron Eventuele ooggetuigen waren ten tijde van WOII meestal erg jong en bovendien vonden de gebeurtenissen meer dan 75 jaar geleden plaats. Verklaringen van ooggetuigen zijn daarom niet altijd betrouwbaar, waardoor een ooggetuigenverklaring altijd door een tweede bron bevestigd dient te worden, of onderbouwd zal worden waa rom een specif ieke verklaring als betrouwbaar wordt gezien bij af wezigheid van een andere bron.

Geraadpleegde getuigen Er zijn voor onderhavig onderzoek geen getuigen geraadpleegd.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

48 van 94

3.2.11

Buitenlandse archieven

In het buitenland zijn diverse archieven met uitgebreide inf ormatie over WOII. Deze bevatten archief stukken, boeken en f oto’s van oorlogshandelingen gemaakt of buitgemaakt door de troepen van het land waar het betref f ende archief staat. Aangezien eenheden van diverse nationaliteiten op Nederlands grondgebied hebben gevochten, bevatten deze archieven vaak inf ormatie over het voorkomen van explosieven in Nederland. De buitenlandse archieven betref f en de onderstaande en de buitenlandse luchtf otoarchieven zoals in §3.3 vermeld.

3.2.11.1 The National Archives te Londen The National Archives te Londen (verder “TNA”) is het of f iciële archief van Groot-Brittannië, met inf ormatie over de Britse geschiedenis tot meer dan 1.000 jaar geleden. Hier zijn ondermeer operationele aanvalsgegevens te vinden met inf ormatie over luchtaanvallen van de Royal Air Force (verder “RAF”) tijdens WOII. In dit archief dient conf orm het CSVROO een relevante onderzoeksinspanning verricht te worden betref f ende inf ormatie over door de RAF uitgevoerde luchtaanvallen in het onderzoeksgebied of de directe omgeving. Hierbij dient gekeken te worden naar de stukken van Bomber Command RAF, Coastal Command RAF, Fighter Command RAF/Air Def ence Great Britain en de Second Tactical Air Force. Tevens geldt dit archief als een aanvullende bron met betrekking tot onderzoek naar geallieerde artilleriebeschietingen in de periode vanaf september 1944. Wanneer er in overige bronnen indicaties zijn dat het onderzoeksgebied in deze periode is getrof f en door geallieerde artilleriebeschietingen, dienen de War Diaries van de relevante geallieerde eenheden te worden geraadpleegd om detailinf ormatie aangaande deze beschietingen te verzamelen.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

49 van 94

Figuur 3.2.9.1-I. Voorbeeld van de verslaglegging van de resultaten van een luchtaanval uitgevoerd door de RAF (in dit geval 197 Squadron van de 2nd Tactical Air Force). Per dag wordt vermeld welke piloten met welk type toestel bij een aanval betrokken was, met geplande doelwit en waargenomen resultaten gerapporteerd. Bron: The National Archives te Londen.

Betrouwbaarheid van de bron Van de uitgevoerde luchtaanvallen zijn operationele aanvalsverslagen opgesteld. Hier in staan vermeld welke vliegtuigen, op welke dag en welk tijdstip, met welke wapens en op welk doelwit geacht werden een aanval uit te voeren. Daarnaast is achteraf door de bemanning gerapporteerd wat ze gedurende hun vlucht daadwerkelijk hebben uitgevoerd. Wat betref t deel één – type en aantallen vliegtuigen, datum en tijd, soorten wapens en het beoogd doelwit – zijn deze rapporten zeer betrouwbaar. Wat betref t deel twee – daadwerkelijk uitgevoerde aanvallen – zijn de rapporten maar zeer beperkt betrouwbaar en dienen door een tweede bron bevestigd te worden. Uit ervaring van T&A en onderzoeken van de RAF blijkt dat het beoogde doelwit (zeker in het begin van WOII) vaak niet gevonden werd en een verkeerd doelwit werd aangevallen. Daarnaast blijkt – ook uit ervaring van T&A en onderzoeken van de RAF – dat de gemelde resultaten vaak sterk overdreven waren. Ook door de grondtroepen zijn verslagen opgesteld van hun acties en ervaringen, zoals de War Diaries van de Britten en de Af ter Action Reports van de Amerikaanse troepen. Hier staan onder andere de bewegingen van de troepen in, of ze onder vuur lagen, waar ze vijanden waarnamen, etc. De betrouwbaarheid wisselt.

Meldingen dat men onder vuur lag, zullen betrouwbaar zijn, echter locaties en meldingen van derden zijn minder betrouwbaar. Bij meldingen van locaties kunnen f outen van het kaartlezen naar voren komen, of is de omschrijving te karig om te bepalen waar men zich bevond. Indien locaties door derden gemeld werden, is de kans op f outen nog veel groter. Dit geldt ook voor meldingen van derden over andere zaken, net als schattingen van de sterkte van de vijand.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

50 van 94

Geraadpleegde toegangsnummers van het National Archives te Londen Relevante zoekslag in gegevens van de RAF Om te voldoen aan de richtlijnen m.b.t. het doen van een relevant onderzoeksinspanning in de gegevens van de RAF, zoals gesteld in het CS-VROO, is Wardocs geraadpleegd. Zie §3.2.11.5 voor een nadere toelichting. De documenten van de hieronder vermelde toegangsnummers, zijn door een onderzoeker van T&A geraadpleegd. Toegangsnummer AIR 27 – Air Ministry and successors: Operations Record Books, Squadrons Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Relevant 2143/11 Squadron Number: 625 Summary of Events: Y, 1944 Mar 01 - 1944 Mar 31 Ja 2143/12 Squadron Number: 625 Records of Events: Y, 1944 Mar 01 - 1944 Mar 31 Ja Toegangsnummer AIR 37 – 2nd Tactical Air Force: Registered files and reports Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 715-718 Daily Log Second Tactical Air Force, Sept. 1944 – May 1945

Relevant Ja

Leemte in kennis National Archives te Londen • De gemelde aangevallen locaties zijn notoir onbetrouwbaar. • De gemelde resultaten van de aanval zijn vaak sterk overdreven.

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetrof f en relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de gebeurtenissenlij st in bijlage 3.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

51 van 94

3.2.11.2 Library and Archives Canada De Library and Archives Canada (“Ottawa”) te Ottawa is het of f iciële archief van Canada. Hier zijn o.a. War Diaries van de Canadese eenheden en (lucht)f oto’s van WOII ondergebracht.

Betrouwbaarheid van de bron Hiervoor geldt hetzelf de als voor The National Archives te Londen met betrekking tot de opgestelde verslagen van grondtroepen (zie §3.2.11.1) en hetzelf de als voor luchtf oto’s in het algemeen zoals omschreven in §3.3.

Geraadpleegde toegangsnummers van Library and Archives Canada Voor onderhavig onderzoek is het archief niet geraadpleegd.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

52 van 94

3.2.11.3 The National Archives and Records Administration te College Park The National Archives and Records Administration (“NARA”) te College Park is het of f iciële archief van de Verenigde Staten. Hier zijn o.a. vluchtgegevens van luchtaanvallen van de United States Army Air Forces en (lucht)f oto’s van WOII te vinden.

Betrouwbaarheid van de bron Hiervoor geldt hetzelf de als voor The National Archives te Londen met betrekking tot vluchtgegevens (zie §3.2.11.1) en hetzelf de als voor luchtf oto’s in het algemeen zoals omschreven in §3.3.

Geraadpleegde toegangsnummers van NARA te College Park Dit archief is voor onderhavig onderzoek niet geraadpleegd, aangezien er op basis van de geraadpleegde bronnen geen aanleiding was om aanvullende, relevante inf ormatie in dit archief te verwachten.

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

53 van 94

3.2.11.4 Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg Het Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg bevat de inf ormatie van de Duitse militaire geschiedenis vanaf 1867. Conf orm de richtlijnen van het CS-VROO dient ten minste de collectie Lageberichte van de Luf twaf f enführungsstab Ic geraadpleegd, die meldingen bevat over bomaf worpen op Nederlands grondgebied in de periode 10 mei 1940 - 10 november 1941.

Betrouwbaarheid van de bron Er zijn diverse soorten Duitstalige rapporten te vinden. Deze lopen uiteen van rapporten opgesteld door een Duitse autoriteit op een locatie in Nederland die verslag legde van gebeurtenissen ter plaatse (zoals een Ortskommandant) tot aan korte samenvattende rapporten die naar Duitsland werden gestuurd om verslag te doen van de gebeurtenissen (vaak luchtactiviteit) in Nederland. Voor deze rapporten geldt hetzelf de als voor de archief stukken uit gemeentearchieven, regionale archieven en het Nationaal Archief , namelijk dat de gebeurtenis zelf betrouwbaar is, maar de betrouwbaarheid van de details af hangen van de persoon die rapporteert en zijn positie. Tevens bevat het archief enkele luchtf oto’s uit WOII. Hiervoor geldt hetzelf de als voor luchtf oto’s in het algemeen zoals omschreven in §3.3.

Geraadpleegde inventarissen van het Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg RH24-88: LXXXVIII. Armeekorps Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) RH24-88/13 Tätigkeitsberichte Juni-Dezember 1942 RH24-88/70 Tätigkeitsberichte Januar-Juni 1943 RH24-88/78 Tätigkeitsberichte Juli-Dezember 1943 RH24-88/90 Tätigkeitsberichte Januar-Juni 1944 RH24-88/99 Tätigkeitsberichte Juli-August 1944 RL 2-II – Generalstab der Luftwaffe / Luftwaffeführungsstab, 1931-1945 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 4 5. Abteilung (Ic; Feindaufklärung, Abwehr, geistige Betreuung) 4.3 Lagemeldungen, Lageberichte 4.3.1 Reichsgebiet und alle Fronten Bandfolgetitel: Lageberichte alle Fronten.- Eigener und Feindeinsatz, Aufklärung RL 2-II/205 9. - 21. Mai 1940 RL 2-II/206 22. - 27. Mai 1940 RL 2-II/207 28. Mai - 2. Juni 1940 RL 2-II/208 3. - 8. Juni 1940 RL 2-II/209 9. - 14. Juni 1940 RL 2-II/210 15. - 22. Juni 1940 RL 2-II/211 23. - 30. Juni 1940 RL 2-II/211a 1. - 6. Juli 1940 RL 2-II/212 7. - 20. Juli 1940 RL 2-II/213 21. Juli - 1. Aug. 1940 RL 2-II/1025 2. - 11. Aug. 1940 RL 2-II/1026 12. - 16. Aug. 1940 RL 2-II/214 15. - 22. Sept. 1940 RL 2-II/215 23. Sept. - 1. Okt. 1940 RL 2-II/216 3. - 13. Okt. 1940 RL 2-II/217 14. - 24. Okt. 1940 RL 2-II/218 25. Okt. - 4. Nov. 1940 RL 2-II/219 5. - 13. Nov. 1940

Vooronderzoek OO – Landbouwpasseerhavens langs de N318

Relevant Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

Relevant

Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

54 van 94

RL 2-II – Generalstab der Luftwaffe / Luftwaffeführungsstab, 1931-1945 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 4 5. Abteilung (Ic; Feindaufklärung, Abwehr, geistige Betreuung) 4.3 Lagemeldungen, Lageberichte 4.3.1 Reichsgebiet und alle Fronten Bandfolgetitel: Lageberichte alle Fronten.- Eigener und Feindeinsatz, Aufklärung RL 2-II/220 14. - 19. Nov. 1940 RL 2-II/221 20. - 26. Nov. 1940 RL 2-II/222 27. Nov. - 3. Dez. 1940 RL 2-II/223 4. - 12. Dez. 1940 RL 2-II/224 13. - 21. Dez. 1940 RL 2-II/225 22. - 31. Dez. 1940 RL 2-II/226 1. - 9. Jan. 1941 RL 2-II/227 10. - 18. Jan. 1941 RL 2-II/228 19. - 31. Jan. 1941 RL 2-II/229 1. - 9. Febr. 1941 RL 2-II/230 10. - 18. Febr. 1941 RL 2-II/231 19. - 28. Febr. 1941 RL 2-II/232 1. - 8. März 1941 RL 2-II/233 9. - 16. März 1941 RL 2-II/234 17. - 21. März 1941 RL 2-II/235 22. - 24. März 1941 RL 2-II/236 25. - 31. März 1941 RL 2-II/237 1. - 7. Apr. 1941 RL 2-II/238 8. - 14. Apr. 1941 RL 2-II/239 15. - 22. Apr. 1941 RL 2-II/240 23. - 30. Apr. 1941 RL 2-II/241 1. - 6. Mai 1941 RL 2-II/242 7. - 14. Mai 1941 RL 2-II/243 15. - 26. Mai 1941 RL 2-II/244 27. Mai - 7. Juni 1941 RL 2-II/245 8. - 15. Juni 1941 RL 2-II/246 16. - 25. Juni 1941 RL 2-II/247 26. - 30. Juni 1941 RL 2-II/248 1. - 6. Juli 1941 RL 2-II/249 7. - 12. Juli 1941 RL 2-II/250 13. - 18. Juli 1941 RL 2-II/251 19. - 24. Juli 1941 RL 2-II/252 25. - 31. Juli 1941 RL 2-II/253 1. - 9. Aug.