Bijlage 1 - ingredienten - versie 19-12-2025

Aalten wil voldoende passende woonruimte creëren voor deze groepen, vaak in combinatie met begeleiding of zorg. In regionaal verband maakt de gemeente afspraken om deze huisvesting evenwichtig te verdelen, zodat iedereen – ongeacht situatie – een thuis kan vinden in de gemeente.

6.2 Mobiliteit 6.2.1 Bestaand beleid Op mobiliteitsgebied had Aalten lange tijd het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan (GVVP) 2010–2020 als kader. Na het aflopen daarvan ontbreekt een recente integrale mobiliteitsvisie, maar intussen voert de gemeente wel gericht beleid voor verkeersveiligheid en parkeren. Zo wordt sinds 2023 de nota “Van 50 naar 30” uitgevoerd om de verkeersveiligheid te verhogen. Doel is om in alle kernen waar mogelijk 50 km/uur-wegen om te zetten naar 30 km/uur-zones – in 2025 ongeveer de helft en vóór 2028 zo’n 68% van deze wegen. Gefaseerd worden de snelheidverlagingen doorgevoerd (met snelle ingrepen – “quick wins” – in 2023) om de leefbaarheid te vergroten en het aantal verkeersslachtoffers te verminderen. Deze aanpak draagt ook bij aan klimaat- en gezondheidsdoelen: minder en langzamer autoverkeer zorgt voor minder uitstoot (CO₂, NO₂, fijnstof), meer veiligheid voor fietsers en voetgangers en een prettigere leefomgeving. Daarnaast hanteert Aalten actuele parkeerregels (bijv. een Beleidsregel Parkeernormen als uitwerking van het oude GVVP) en beleid voor doelgroepenvervoer (leerlingenvervoer). Een integrale nieuwe mobiliteitsvisie wordt op dit moment voorbereid (zie hieronder). Naast verkeersveiligheid heeft de gemeente aandacht voor adequate parkeergelegenheid in de kernen en bereikbaarheid per OV.

In 2021 is de parkeersituatie in het centrum van Aalten tegen het licht gehouden (voldoende capaciteit, met blauwe zone op de Markt) en in Dinxperlo zijn extra parkeerplaatsen aangelegd nabij het centrum. Openbaar vervoer blijft een provinciale taak, maar de gemeente Aalten blijft aandringen op behoud van busverbindingen naar kleine kernen en ondersteunt initiatieven als Automaatje, ZOOV en buurtbussen om de bereikbaarheid van buurtschappen te verbeteren. 6.2.2 In ontwikkeling De gemeente werkt aan het Mobiliteitsplan Aalten 2040 als opvolger van het verouderde GVVP. Dit nieuwe mobiliteitsplan speelt in op actuele ontwikkelingen zoals vergrijzing, klimaatdoelstellingen en de opkomst van elektrisch vervoer, en sluit aan bij provinciaal en

41/86

regionaal beleid. Het hoofddoel is om in 2040 een veilig, duurzaam en toegankelijk mobiliteitssysteem te hebben, waarbij de auto minder dominant is in de dorpskernen ten gunste van lopen, fietsen en openbaar vervoer. Gemeente Aalten hanteert hierbij het STOMP-principe (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobiliteitsdiensten, Privé-auto) om volgordes in vervoer te prioriteren. Enkele concrete ontwerpdoelen in het concept zijn bijvoorbeeld: een afname van het autogebruik binnen de kernen (meer lopen en fietsen), invoering van “30 km/u tenzij” binnen de bebouwde kom (grootschalige herinrichting van 50-wegen naar 30wegen vanaf 2025), de aanleg en verbetering van een hoofdfietsnetwerk tussen de kernen (veiligere en snellere fietsroutes), uitbreiding van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen bij nieuwbouwprojecten en openbare parkeervoorzieningen, en betere koppelingen tussen vervoersmiddelen (bv. extra fietsenstallingen bij OV-haltes en combinatie van Wmo-vervoer met regulier openbaar vervoer voor kleinere kernen). Inwoners zijn betrokken bij het opstellen van het mobiliteitsplan via inspraakavonden. De planning is om het plan in 2025 definitief vast te stellen, gevolgd door een uitvoeringsagenda met maatregelen tot 2035. Naast deze integrale visie start in 2026 een Parkeeronderzoek voor het centrum van gemeente Aalten.

Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek wordt nieuw parkeerbeleid uitgewerkt.

6.3 Economie 6.3.1 Bestaand beleid De gemeente stimuleert een vitale lokale economie binnen diverse beleidskaders. Op het gebied van toerisme en recreatie is in 2025 de nota “Verbinden om te versterken” vastgesteld. Deze nota richt zich op het toekomstbestendig verbinden van toeristische voorzieningen en zet in op meer samenwerking tussen de kernen en attracties. Concreet wordt via het Toeristisch Netwerk Aalten en nieuwe routenetwerken gewerkt aan het profileren van Aalten als duurzame, onderscheidende bestemming. De nadruk ligt op “waardevol toerisme” dat zowel de economie als de leefomgeving ten goede komt, met behoud van het eigen karakter van de dorpen en persoonlijk gastheerschap. Voor de dorpscentra is er specifiek beleid. Zo biedt de Centrumvisie Dinxperlo (2020) een integrale toekomstvisie om het centrum van Dinxperlo compacter, aantrekkelijker en klimaatbestendig te maken. Deze visie zet in op een levendig dorpshart rond het Prins Clausplein, bundeling van winkels en ontmoetingsfuncties in de hoofdstraten, en benadrukt de grensoverschrijdende identiteit van Dinxperlo. Voor het centrum van Aalten geldt het iets oudere Centrumplan “De Verborgen Schoonheid Ontsloten” (2009), dat zich richt op het versterken van het historische centrum.

Uitwerkingen hiervan – zoals het Beplantingsplan kernwinkelgebied Aalten (2013) – focussen op meer groen in de binnenstad en behoud van de historische ruimtelijke kwaliteit, om zo een aantrekkelijk en leefbaar kernwinkelgebied te waarborgen. In 2025 is onderzoek gedaan naar de noodzaak tot herijking van het centrumplan Aalten. Hieruit is gebleken dat geen herziening nodig is, maar wel een nieuw parkeeronderzoek en verder vergroeningsplan voor het centrum van Aalten worden uitgevoerd in 2026. Ten aanzien van bedrijventerreinen is de gemeente alert op uitbreidingsnoodzaak. Op basis van vraag naar ruimte is najaar 2024 besloten een voorkeursrecht te vestigen op een gebied grenzend aan bedrijventerrein ’t Broek bij Aalten, met de bedoeling om dit bedrijventerrein met circa 11–15 hectare uit te breiden. Er is namelijk behoefte aan zo’n 11 hectare extra bedrijfskavels tot 2030 (en nog eens ~5–17 hectare richting 2040) voor lokale bedrijven. Eerst worden nog verdiepende onderzoeken gedaan, pas daarna volgen definitieve besluiten.

42/86

6.3.2 In ontwikkeling Aalten werkt – vaak in regionaal verband – aan verdere economische beleidsontwikkeling. In 2024 heeft de gemeenteraad een horecavisie vastgesteld. In deze visie zijn de ruimtelijkeconomische kaders voor vestiging van horeca vastgelegd. De visie is uitgewerkt in een ontwikkelkader en krijgt nog een vervolg in een nieuwe horeca categorie indeling voor het nieuwe omgevingsplan Ook toekomstbestendige bedrijventerreinen zijn een belangrijk thema. In 2024 is een concept-speerpuntennotitie bedrijventerreinen opgesteld, waarin staat hoe de bestaande terreinen verduurzaamd en gemoderniseerd kunnen worden. Deze speerpuntennotitie geldt als input voor gesprekken met het bedrijfsleven en voor de nieuwe omgevingsvisie. Hiernaast krijgt regionale economische ontwikkeling/innovatie aandacht via de 8RHK samenwerking en de Regiodeal Achterhoek. De 8 gemeenten werken daarnaast met provincie Gelderland samen binnen het Regionaal Programma Werklocaties 2024-2028, waarin de regionale behoefte aan uitbreiding bedrijventerrein aan de gemeenten is toebedeeld. Gemeente Aalten haakt hierop aan door de beoogde uitbreiding van 't Broek en het voorkeursrecht dat op dit gebied is gevestigd. Op het gebied van toerisme en recreatie bouwt Aalten voort op de koers uit de 2025-nota.

Er wordt een uitvoeringsagenda “Verbinden om te versterken” uitgewerkt met concrete projecten waarin bijvoorbeeld nieuwe vormen van natuurrecreatie worden gecombineerd met natuurontwikkeling. Verder staat voor 2025 een evaluatie van de Beleidsregels verblijfsrecreatie 2022 gepland. Daarbij wordt bekeken of er ruimte geboden kan worden voor kleinschalige recreatie in het buitengebied zonder het landschap te schaden. Zo wordt bijvoorbeeld gekeken naar de huidige strikte kaders voor campings; die zijn effectief om wildgroei te voorkomen, maar kunnen innovatie remmen (zoals kleine natuurkampeerterreintjes). Mogelijk leidt de evaluatie tot een aangepast recreatiekader dat onder voorwaarden meer experimenteerruimte biedt.

6.4 Klimaat en water 6.4.1 Bestaand beleid In het kader van de Omgevingswet heeft gemeente Aalten in 2025 een integraal Water-, Riolerings- en Klimaatadaptatieprogramma (WRKP) 2025–2030 vastgesteld, ter vervanging van het oude VGRP. Dit programma combineert maatregelen voor riolering, hemelwater, grondwater én klimaatadaptatie. Enkele belangrijke doelstellingen zijn: verdere afkoppeling van verhard oppervlak (gericht op 70% afgekoppeld in 2050 via infiltratievoorzieningen, groene daken en regentuinen), koeling van hittehotspots (meer groen en water in dichtbebouwde wijken om op hete dagen de gevoelstemperatuur met ~2,5°C te verlagen, plus de afspraak dat alle inwoners binnen 300 m een koele schuilplek hebben) en het tegengaan van wateroverlast (o.a. door extra waterbergingsgebieden te creëren en strengere eisen te stellen aan nieuwbouw – niet afwentelen naar de omgeving, noch naar de toekomst. Hiernaast werkt gemeente Aalten regionaal mee aan de Aanpak Droogte Achterhoek 2025– 2030, een programma om verdroging in natuur en landbouw tegen te gaan. In dit kader worden bijvoorbeeld pilots uitgevoerd. Eén daarvan is een voorverkenning over mogelijk kavelruil rondom een drinkwaterwinning om de functies beter op de ondergrond en grondwaterpeil te laten aansluiten.

43/86

6.4.2 In ontwikkeling Aan het college wordt voorgesteld om:  de Signaleringskaart Water en Bodem Sturend Achterhoek+ (WBS A+), inclusief de bijbehorende voorbeeldmaatregelen en handleiding toe te passen bij de afweging over locatiekeuze en inrichting van nieuwe stedelijke ontwikkelingen;  de periode tot 2027 te gebruiken als leerperiode en deze af te ronden met een evaluatie van het instrument inclusief een verkenning of en hoe nadere borging van het instrument wenselijk en doelmatig is.

6.5 Energie 6.5.1 Bestaand beleid Gemeente Aalten heeft zich via regionale samenwerking gecommitteerd aan ambitieuze energiedoelen. In lijn met het regionale Akkoord van Groenlo streeft de gemeente ernaar al in 2030 energieneutraal te zijn (als deel van de “Cirkelregio Achterhoek”), en uiterlijk in 2050 volledig klimaatneutraal. Om dit te bereiken is lokaal beleid vastgesteld, waaronder de Transitievisie Warmte (TVW) 2021 en het Uitnodigingskader Zon en Wind (2021). De Transitievisie Warmte beschrijft de route naar een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050: alle wijken in Aalten, Dinxperlo en Bredevoort moeten uiterlijk 2050 van het aardgas af. Tot 2030 ligt de focus op isolatie van woningen en de installatie van hybride warmtepompen – grootschalige warmtenetten zijn vooralsnog niet aan de orde, zodat bewoners eerst op woningniveau stappen zetten. In 2021 is ook het Uitnodigingskader Zon en Wind vastgesteld. Dit kader biedt randvoorwaarden voor grootschalige opwek van duurzame energie met zorgvuldige landschappelijke inpassing. Het kader draagt direct bij aan de gemeentelijke ambitie om rond 2030 energieneutraal te zijn – zon- en windprojecten worden volgens een “ja, mits”-benadering gefaciliteerd: initiatieven zijn welkom binnen aangewezen zoekgebieden, mits ze voldoen aan eisen voor ruimtelijke kwaliteit en met participatie van omwonenden.

Concreet betekent dit dat gemeente Aalten zonneparken en – als in de toekomst nodig – windturbines uitnodigt in gebieden die daarvoor geschikt zijn, met waarborgen voor natuur, landschap en netcapaciteit. Daarnaast werkt de gemeente samen in de Regionale Energiestrategie (RES) Achterhoek 1.0 (vastgesteld 2021). Hierin is voor gemeente Aalten een aandeel in de regionale duurzame opwek bepaald. Het grootste aandeel van onze duurzame opwek wordt gerealiseerd door de windmolens van windpark Hagenwind. Verder leveren diverse zonne-energieprojecten (bijvoorbeeld panelen op bedrijfsdaken en een zonneveld) een bijdrage. . 6.5.2 In ontwikkeling Regionaal is de RES 2.0 Achterhoek opgesteld, als actualisatie van de bestaande energiestrategie. Deze RES 2.0 zal begin 2026 worden vastgesteld in de colleges. In de RES 1.0 was voor een deel van de opgave nog geen uitspraak gedaan over de techniek waarmee deze ingevuld dient te worden. Vanwege met name netwerkefficiëntie is in de RES 2.0 afgesproken dat dit gedeelte met windenergie zal moeten worden ingevuld. Ook gemeente Aalten zal extra in moeten zetten op windenergie en de locatie van windpark Hagenwind is hiervoor het meest geschikt.

De gemeente bereidt zich voor om nieuwe locaties voor duurzame opwek in het omgevingsplan te faciliteren – denk aan verdere uitrol van zonnepanelen op bedrijfsdaken en eventueel ook kleinschalige windturbines bij industrieterreinen. .

44/86

Daarnaast treedt naar verwachting in 2025 de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) in werking. Vooruitlopend hierop ontwikkelt gemeente Aalten een gemeentelijk Warmteplan (Warmte-/Koudeprogramma) met uitvoeringsagenda. Hierin worden per wijk de alternatieven voor aardgas uitgewerkt, bijvoorbeeld all-electric oplossingen met (hybride) warmtepompen in minder dicht bebouwde buurten, of een mogelijk collectief warmtenet in de kern Aalten-dorp waar restwarmte beschikbaar zou kunnen zijn. Het streven is om dit Warmte-/Koudeprogramma eind 2026 door de gemeenteraad te laten vaststellen, zodat het juridisch onderdeel wordt van het omgevingsplan. Tot slot is er aandacht voor de sociale kant van de energietransitie. Gemeente Aalten heeft beleid voor de aanpak van energiearmoede. Zo is er de “Bespaarhulp aan huis” (inclusief gratis kleine energiebesparende maatregelen) en er is de witgoedregeling. Het Energieloket Achterhoek helpt daarnaast met een Energieloket op locatie in de gemeente Aalten inwoners die vragen hebben over subsidies en het verduurzamen van hun woning. Verder was er in 2023/2024 een subsidieregeling voor woningeigenaren met energiearmoede. Begin 2026 krijgt deze subsidieregeling een vervolg.

6.6 Natuur en biodiversiteit 6.6.1 Bestaand beleid Het groen- en natuurbeleid van gemeente Aalten is deels vastgelegd in oudere kaders die nog steeds richting geven. Het Groenbeleidsplan “Ons Groen” (2012) vormt de leidraad voor het beheer en de ontwikkeling van openbaar groen in de kernen Aalten, Dinxperlo, Bredevoort en omliggende kleine kernen. Belangrijke ambities hierin zijn het behouden en versterken van groene kwaliteiten voor een gezonde en prettige leefomgeving, het verbinden van ecologische structuren tussen de dorpen en het buitengebied, en het stimuleren van bewonersparticipatie in groenbeheer (bijvoorbeeld via adoptiegroen-projecten). Hoewel dit plan dateert uit 2012, zijn de hoofddoelen – zoals chemievrij groenonderhoud, aanleg van ecologische verbindingszones en meer “speelnatuur” – nog steeds actueel en sluiten ze aan op de Omgevingsvisie (bijvoorbeeld op het vlak van klimaatadaptatie en biodiversiteit). Voor het buitengebied is het Landschapsontwikkelingsplan (LOP) “Nieuwe naobers, vernieuwend landschap” (2007) richtinggevend. Dit strategische plan heeft als doel het karakteristieke Achterhoekse coulisselandschap (met houtwallen, essen, beekdalen) te behouden en te versterken als drager van identiteit, natuur en recreatie, terwijl er tegelijkertijd ruimte wordt geboden voor nieuwe functies op het platteland.

Het LOP werkt gebiedsgericht met negen deelgebieden, en legt per gebied de nadruk op o.a. behoud van historische landschapselementen, kwalitatieve inpassing van nieuwe ontwikkelingen (wonen, bedrijvigheid, toerisme) in het landschap, én verduurzaming van de landbouw (bijv. via multifunctioneel grondgebruik en verbrede verdienmodellen). Ook het verbinden van cultuurhistorie en economie komt hierin terug: het LOP stimuleert kleinschalig toerisme, herbestemming van erfgoed en streekproducten als manieren om zowel het landschap als de leefbaarheid te versterken. Verder heeft gemeente Aalten in 2023 een “Biodiversiteitsplan gemeente Aalten” vastgesteld. Dit heeft als doel de biodiversiteit binnen de gemeente Aalten tussen 2023 en 2030 structureel te verbeteren. Het plan bevat twee delen: een hoofdrapport met een concrete uitvoeringsagenda en planning, en een “inspiratiegids” met achtergrondinformatie en voorbeelden voor inwoners, bedrijven en organisaties — van nestkasten bouwen tot natuurinclusieve tuinen. Belangrijke actiepunten zijn: vergroting van het bomenbestand op gemeentelijke gronden, biodiversiteitsvriendelijk beheer en inrichting van groen (maaischema’s, bermen, sloten, openbaar groen, etc.), bestrijding van invasieve exoten, stimuleren van natuurinclusieve landbouw, en vergroenen van bebouwde kom — ook in samenhang met klimaatadaptatie (bijv. hitte, droogte).

Verder zet gemeente Aalten in op actieve participatie:

45/86

inwoners, bedrijven en organisaties worden aangemoedigd om zelf initiatieven te nemen, ondersteund door informatie, subsidies of educatie. 6.6.2 In ontwikkeling Omdat sommige groen- en natuurplannen verouderd zijn, bereidt gemeente Aalten nieuw beleid voor dat aansluit bij de actuele inzichten en nationale kaders op het gebied van natuur. Zo staat een actualisatie van het groenbeleid op de planning, omdat het Groenbeleidsplan van 2012 inmiddels gedateerd is. De nieuwe groenvisie zal waarschijnlijk onderdeel worden van de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie in diverse programma’s, met expliciete aandacht voor het vergroten van de biodiversiteit. Daarbij wordt gebruikgemaakt van recente inzichten, zoals vastgelegd in het in 2023 opgestelde “Biodiversiteitsplan gemeente Aalten”.

6.7 Voorzieningen 6.7.1 Bestaand beleid Gemeente Aalten streeft ernaar in elke kern de basisvoorzieningen op peil te houden. Dit betekent dat voorzieningen als onderwijs, sport, cultuur en zorg voor inwoners dichtbij huis toegankelijk blijven (bron: Strategische Agenda Aalten 2022–2026). Multifunctionele accommodaties (MFA’s) spelen hierin een centrale rol: de gemeente onderhoudt en ontwikkelt MFA’s als ontmoetingsplekken waar verschillende functies samenkomen (onderwijs, sport, bibliotheek, buurtactiviteiten, zorg etc.), zodat voorzieningen efficiënt en gemeenschappelijk benut worden (bron: MFA-beleid Aalten 2018). Onderwijsvoorzieningen Op het gebied van onderwijsvoorzieningen investeert gemeente Aalten in kwalitatief goede en toekomstbestendige schoolgebouwen, met aandacht voor duurzaamheid en passend onderwijs in de eigen kern (bron: Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2020–2035). Sport, sportvoorzieningen en beweegvriendelijke leefomgeving In 2020 heeft gemeente Aalten een lokaal Beweeg-, Sport- en Leefstijlakkoord opgesteld onder de titel “Heel gemeente Aalten Beweegt”. Dit akkoord – onderdeel van het regionale sportakkoord Achterhoek in Beweging 2020-2030 heeft als hoofddoel dat meer inwoners gaan sporten en bewegen en dat de sport- en beweegmogelijkheden binnen de gemeente beter worden benut.

In het akkoord zijn acht ambities geformuleerd, zoals het delen van faciliteiten, trainers en materiaal tussen verenigingen om elkaar te versterken, het inzetten van sport en bewegen als middel voor sociale binding en preventie, en het beter informeren van inwoners over het lokale sport- en beweegaanbod. Ook is er speciale aandacht voor de jeugd (kinderen weer goed leren bewegen en dit tot 21 jaar borgen) en voor volwassenen (meer bewegen verspreid over de dag). Over de hele linie willen partijen het plezier in bewegen vergroten en inwoners laten profiteren van de positieve effecten van een actieve leefstijl. Sectoren als onderwijs, sport, zorg en bedrijfsleven staan gezamenlijk achter deze ambities. Het akkoord onderstreept bovendien de visie van de gemeente dat sport en bewegen bijdragen aan een vitale, samenhangende gemeenschap – “Iedereen doet mee” – en dat het rijke verenigingsleven in Aalten daarbij onmisbaar is. Het ondersteunen van sportverenigingen door de hele gemeente (Aalten, Dinxperlo, Bredevoort en de kernen) is dan ook een belangrijk thema in dit beleid. In de afgelopen jaren is dit sport- en beweegbeleid verder ontwikkeld en geïntegreerd in nieuw gemeentelijk beleid.

Sportverenigingen in Aalten hebben namelijk aangegeven dat zij graag een zichtbaardere, coördinerende rol van de gemeente zien bij het inzetten van sport en bewegen als middel en bij het organiseren van het brede sport- en beweeglandschap. Naar aanleiding van het UP heeft de gemeente een Startnotitie Actualisatie Sportbeleid

46/86

(2023) opgesteld. Deze startnotitie schetst de beleidscontext en bevat een basisvisie met tien uitgangspunten voor het toekomstige sport- en beweegbeleid. Hierin wordt ten eerste benadrukt dat sport en bewegen bijdragen aan de fysieke, mentale en sociale gezondheid van inwoners. Ook kan sport worden ingezet om gezondheidsachterstanden te verkleinen, risicofactoren (zoals inactiviteit) te verminderen en een gezonde leefstijl te bevorderen, evenals om sociale interactie en gemeenschapszin te stimuleren. Verder is expliciet vastgelegd dat sport en bewegen worden meegewogen in alle ruimtelijke plannen – met andere woorden, bij stedelijke ontwikkeling en inrichting van de openbare ruimte wordt rekening gehouden met een beweegvriendelijke leefomgeving. Ten slotte is de positie van “zwemwater” (zwembaden) als voorziening benoemd als prioriteit: het behouden van toekomstbestendige zwemfaciliteiten krijgt speciale aandacht binnen het sportlandschap. Recent heeft gemeente Aalten haar sport- en beweegbeleid verder geïntegreerd met landelijke initiatieven en is het in uitvoering middels concrete projecten. In het kader van de nieuwe rijksregeling “Brede SPUK” (specifieke uitkeringen voor sport, bewegen en gezondheid) is in 2023 het lokale sportakkoord herijkt (geactualiseerd).

Parallel hieraan sluit Aalten aan bij het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), waarin sport, preventie en gezondheidsondersteuning worden gebundeld. De lokale inzet op sport en bewegen wordt daarmee onderdeel van een bredere gezondheidsaanpak, gefinancierd via de gezamenlijke “Brede SPUK” middelen. Eind 2024 heeft het college van B&W de Adviesnota Toekomstbestendig Sportlandschap vastgesteld. Op basis van dit advies is in 2025 begonnen met twee grote vervolgtrajecten: ten eerste het opstellen van een kadernota Sportvoorzieningenbeleid (een integraal plan voor de sportaccommodaties in de gemeente), en ten tweede het opstellen van beleid voor een beweegvriendelijke leefomgeving. Dat laatste document dient ook ter herijking van het speelruimtebeleid (speeltuinen en speelplekken) – beide nieuwe beleidsstukken worden naar verwachting in 2026 opgeleverd. Ten aanzien van de zwembaden is in 2025 een nieuwe visie vastgesteld: in oktober 2025 heeft het college een toekomstvisie “zwemwater” goedgekeurd, gericht op levensvatbare zwemvoorzieningen op de lange termijn. Deze visie heeft in november 2025 ter besluitvorming voorgelegen bij de gemeenteraad, maar de besluitvorming wordt pas verwacht in de loop van 2026.

Cultuur Wat cultuur betreft zet Aalten in op behoud en benutting van culturele voorzieningen zoals bibliotheken, musea en gemeenschapscentra, met extra aandacht voor de inzet van cultuur ter bevordering van gezondheid en welzijn (als onderdeel van IZA en GALA) en voor cultuurhistorisch erfgoed (bijvoorbeeld in vestingstad Bredevoort) – zie ook het erfgoedbeleid (bron: Cultuurnota Aalten 2020–2024). Zorg en welzijn Op het vlak van zorg en welzijn werkt de gemeente samen met zorg- en welzijnsorganisaties en partners in de sociale basis om te zorgen voor lokale aanwezigheid van eerstelijnszorg, welzijnsactiviteiten en ouderenzorg in de kernen (bron: Beleidskader Sociaal Domein 2022–2026 en Visie op vrijwillige inzet, 2024). 6.7.2 In ontwikkeling Gemeente Aalten is bezig haar voorzieningenbeleid toekomstbestendig te maken. Zo vindt een herijking van de MFA’s plaats: er wordt onderzocht of de rol, functie en spreiding van de multifunctionele accommodaties in de kernen en buurtschappen geoptimaliseerd kan worden. Doel is een duurzame spreiding van basisvoorzieningen te borgen en multifunctioneel gebruik verder te stimuleren, zodat MFA’s optimaal bijdragen aan de leefbaarheid.

47/86

Daarnaast loopt in samenwerking met dorpsraden de Dorpenaanpak Leefbaarheid 2023– 2025: per dorp wordt een voorzieningenscan uitgevoerd om te bepalen welke basisvoorzieningen richting 2040 behouden moeten blijven, welke versterkt kunnen worden en waar eventueel nieuwe voorzieningen nodig zijn. Op regionaal en lokaal niveau wordt ook nagedacht over een toekomstbestendig onderwijsaanbod: samen met schoolbesturen verkent Aalten mogelijkheden om scholen waar nodig te clusteren en om onderwijsvoorzieningen te combineren met zorg- of ontmoetingsfuncties (bijvoorbeeld een kindcentrum of brede school concept). Op het gebied van zorg en welzijn participeert Aalten in de regionale uitwerking van een visie op eerstelijnszorg: samen met de andere Achterhoek-gemeenten en zorgpartners wordt gekeken hoe huisartsenposten, wijkverpleging en welzijnsvoorzieningen ook in kleine kernen bereikbaar kunnen blijven (bron: Regiovisie Sociaal Domein Achterhoek, alsook IZA, AZWA, GALA en het Regionale beleidskader wonen, welzijn en zorg). Ten slotte verkent de gemeente digitale en hybride vormen om voorzieningen toegankelijk te houden. Denk aan digitale servicepunten of “loket op afstand” (bijvoorbeeld een bibliotheekfunctie online of een cultureel aanbod via streaming), zodat ook inwoners in de kleinste kernen diensten kunnen blijven gebruiken.

Deze innovaties (bron: concept-Innovatieagenda Voorzieningen 2024) moeten ervoor zorgen dat de basisvoorzieningen, in welke vorm dan ook, voor alle Aaltense inwoners beschikbaar en bereikbaar blijven.

6.8 Gezonde en veilige leefomgeving 6.8.1 Bestaand beleid Aalten onderschrijft het belang van een gezonde leefomgeving en heeft het thema preventie verankerd in lokaal beleid. Preventie is nu onderdeel van de Nota sociaal domein gemeente Aalten. Deze nota bevat onder andere acties om roken, overmatig alcoholgebruik en overgewicht tegen te gaan, waarbij koppelingen worden gelegd met de fysieke omgeving. Zo stimuleert de gemeente een beweegvriendelijke inrichting van wijken (met voldoende wandelen fietspaden, speel- en sportplekken) en de vergroening van de openbare ruimte om gezond gedrag te bevorderen. In 2023 is bovendien het Beweeg-, Sport- en Leefstijlakkoord (BSL) 2023–2026 gesloten met lokale sportaanbieders en maatschappelijke partners. Dit akkoord zet in op inclusieve sportdeelname en een actieve levensstijl voor alle inwoners. Sport en bewegen worden hierin expliciet gezien als onderdeel van de leefomgeving: parken, pleinen en schoolomgevingen moeten uitnodigen tot bewegen voor jong én oud. In de praktijk realiseert de gemeente bijvoorbeeld openbare fitnesstoestellen en uitgezette wandelroutes (“ommetjes”) in verschillende kernen, mede gefinancierd uit gezondheidsbudgetten. Daarnaast werken de GGD en gemeente samen om milieugezondheidsrisico’s terug te dringen.

Zo heeft de GGD een hitte-eilandkaart van Aalten gemaakt en adviseert zij over het toevoegen van schaduw en verkoeling in dichtbebouwde buurten – met als doel dat kwetsbare groepen binnen ~300 meter een koele plek in de zomer kunnen vinden. 6.8.2 In ontwikkeling Gemeente Aalten is voornemens om gezondheid nog sterker te verankeren in nieuw beleid. In 2024 is gestart met het opstellen van een Integrale Gezondheidsvisie, parallel aan de Omgevingsvisie, waarin de verbinding tussen het sociale en fysieke domein centraal staat. Hierin worden speerpunten uit het preventieakkoord en sportakkoord ruimtelijk vertaald. Enkele indicatieve doelen: iedere buurt een veilige wandelroute en een speelplek op loopafstand (binnen 5 minuten), meer openbare beweegtoestellen ook voor senioren, en bij alle basisscholen een groen schoolplein vóór 2030. Ook mentale gezondheid en ontmoeting

48/86

krijgen aandacht: om eenzaamheid tegen te gaan wil de gemeente ontmoetingen in de openbare ruimte faciliteren (bijvoorbeeld door buurttuinen of kleine parkjes te stimuleren). De Integrale gezondheidsvisie is inmiddels gereed en dient als input voor het omgevingsplan – bijvoorbeeld door erin op te nemen dat woonwijken een minimumpercentage groen moeten hebben (Aalten hanteert nu al ~30% groen per wijk als streven). Op het gebied van sociale veiligheid ontwikkelt de gemeente een actieplan Inclusieve Buurten. Dit plan moet ervoor zorgen dat de openbare ruimte ook voor kwetsbare groepen – zoals mensen met een beperking of met dementie – toegankelijk en uitnodigend is. Mogelijke maatregelen zijn aangepast straatmeubilair en bestrating, duidelijke route-aanduidingen en training van personeel, in lijn met het idee van Aalten als “dementievriendelijke gemeente”. De verwachting is dat dit zal leiden tot aanpassingen in de inrichting van wijken in de komende jaren, zodat iedereen zich veilig en prettig door zijn leefomgeving kan bewegen.

6.9 Landbouw 6.9.1 Bestaand beleid In het landelijk gebied streeft gemeente Aalten naar een duurzame, toekomstbestendige landbouw die in balans is met de omgeving. Speerpunten uit bestaand beleid (o.a. de Strategische Agenda Aalten 2022–2026 en de Regionale Landbouwagenda Achterhoek) zijn onder meer het stimuleren van natuurinclusieve landbouw – agrarische bedrijfsvoering die bijdraagt aan biodiversiteit, een gezonde bodem en goed waterbeheer en die past in het landschap. Ook wordt kringlooplandbouw bevorderd: het sluiten van kringlopen voor mest, voer, water en energie, om emissies te reduceren en het landbouwsysteem robuuster te maken. Gemeente Aalten ondersteunt verder erftransformatie: het herbestemmen van vrijkomende agrarische bebouwingen (VAB’s) voor bijvoorbeeld wonen, zorg, recreatie of kleinschalige bedrijvigheid, mits dit binnen de landschappelijke en ruimtelijke kaders past (bron: Beleidsnotitie Vrijkomende Agrarische Bebouwing, gemeente Aalten). Gemeente Aalten zoekt actief de samenwerking met de agrarische sector: er is intensief contact met belangenorganisaties als LTO, agrarische natuurverenigingen en het waterschap om innovatie en verduurzaming te stimuleren. Zo worden pilots en projecten opgezet op het gebied van precisielandbouw, duurzame bemesting, waterbeheer en klimaatadaptatie op boerenland.

In het verlengde daarvan stimuleert gemeente Aalten goed landschapsbeheer door agrariers: onderhoud en aanleg van houtwallen, singels en andere landschapselementen in agrarisch gebied worden aangemoedigd (bijvoorbeeld via het Landschapsontwikkelingsplan). Verder hanteert de gemeente het principe “water- en bodemgericht werken” in landbouwgebieden: maatregelen voor waterberging, peilbeheer en bodembescherming (afkomstig uit het Regionaal Waterprogramma van het waterschap en de doelen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied) worden doorvertaald naar lokaal niveau. Hoewel het Nationaal Programma Landelijk Gebied is ingetrokken, blijven de Europese verplichtingen, provinciale programma’s en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) richtinggevend. Gemeente Aalten ondersteunt haar agrarische sector bij het inspelen op deze ontwikkelingen en bij het realiseren van een toekomstbestendige landbouw. 6.9.2 In ontwikkeling De landelijke transitie van de agrarische sector vertaalt zich in Aalten naar nieuw beleid. In Gelderland heeft de provincie haar aanpak hiervoor vastgesteld; gemeente Aalten sluit

49/86

daarbij aan door concrete afspraken te maken met agrariërs binnen de gemeente. Denk aan doelen voor het verminderen van stikstofneerslag op natuur, het herstellen van biodiversiteit in het agrarisch gebied, het verbeteren van waterkwaliteit (Kaderrichtlijn Water) en het klimaatbestendig maken van landgebruik. Daarnaast is een Visie Transitie Landbouw en Platteland in de maak. Hierin schetst de gemeente een toekomstbeeld voor de agrarische sector en het platteland. Centraal staan natuur-inclusieve landbouw, kringlooplandbouw en verbreding van agrarische activiteiten (zoals zorglandbouw, recreatie op de boerderij of opwek van energie). Ook komt er aandacht voor het ondersteunen van boeren die willen omschakelen of stoppen. Verder ontwikkelt gemeente Aalten een Erftransformatieprogramma. Hierin worden kaders en eventueel stimulansen uitgewerkt voor het herbestemmen van vrijkomende boerderijen en schuren naar nieuwe functies, met behoud van landschappelijke kwaliteit. Op regionaal niveau doet gemeente Aalten mee aan de Achterhoekse Agro-innovatie Agenda 2023–2026: er lopen pilots en projecten gericht op bijvoorbeeld precisielandbouw, mestverwaarding, korte voedselketens en energieopwekking op boerderijdaken. De kennis en resultaten hiervan zullen hun weg vinden naar lokaal beleid en naar boeren in gemeente Aalten.

Ten slotte is gemeente Aalten medeondertekenaar van een nieuwe samenwerkingsovereenkomst Water en Landbouw (2023) met Waterschap Rijn en IJssel. Hierin zijn afspraken gemaakt over bodemverbetering, teeltkeuzes en waterbeheer in agrarisch gebied om droogte tegen te gaan en waterkwaliteit te verbeteren. Deze afspraken zullen bij de actualisatie van gemeentelijk beleid voor het buitengebied worden meegenomen.

6.10 Circulariteit en afval 6.10.1 Bestaand beleid In 2023 heeft gemeente Aalten de visie “Aalten Circulair” vastgesteld, waarin de gemeente de transitie naar een circulaire economie omarmt. Dit beleidskader sluit aan bij de landelijke doelstelling Nederland Circulair 2050 en vertaalt deze naar lokale ambities. Gemeente Aalten streeft ernaar om in 2050 volledig circulair te zijn: er is dan geen restafval meer en alle grondstoffen worden hergebruikt. Als tussendoel moet het gebruik van primaire grondstoffen in 2030 met 50% zijn verminderd ten opzichte van 2018, en moet de bouwsector voor 50% circulair werken. Enkele concrete ambities uit “Aalten Circulair” zijn: circulair en biobased bouwen stimuleren (bijvoorbeeld hergebruik van bouwmaterialen, werken met materialenpaspoorten bij nieuwbouw), kringlooplandbouw en korte voedselketens bevorderen in het buitengebied, duurzaam consumentengedrag aanmoedigen (minder wegwerpproducten, meer hergebruik; ondersteuning van initiatieven zoals repaircafé’s), en als gemeente zelf het goede voorbeeld geven via circulair inkopen en aanbesteden. Daarnaast voert gemeente Aalten afvalbeleid in lijn met de regio, met als doel het restafval te verminderen tot maximaal 30 kg per inwoner in 2025. Ook op lokaal niveau zijn specifieke initiatieven genomen om circulariteit en participatie te verbinden.

Zo is in 2023 voor het eerst een Beleidsnota Volkstuinen vastgesteld, om het gebruik van moestuinen/volkstuinen te reguleren én te stimuleren. Het verbouwen van eigen groente en composteren in volkstuinen draagt bij aan minder voedselverspilling, biodiversiteit en een gezond leefklimaat.

50/86

Ten slotte werkt Aalten samen binnen de Cirkelregio Achterhoek om de voortgang richting een circulaire regio te monitoren (bijvoorbeeld via een milieubarometer) en kennis te delen tussen gemeenten en bedrijven. 6.10.2 In ontwikkeling Na het visiedocument “Aalten Circulair” ligt de nadruk op de uitvoering. Er wordt een Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2024–2027 opgesteld met concrete projecten om de doelen te realiseren. Enkele voorbeelden die hierin genoemd worden: het opzetten van een regionale grondstoffenhub (ook wel “stadsmijn”) – samen met buurgemeenten – om gebruikte bouwmaterialen uit te wisselen en te hergebruiken; het uitbreiden van het aantal Repair Café’s en deelinitiatieven (bijvoorbeeld een uitleenpunt voor gereedschap); en het uitdagen of subsidiëren van lokale MKB-bedrijven om circulaire businessplannen door te voeren. Ook het gemeentelijk inkoopbeleid wordt verder verduurzaamd: in 2025 komt er een nieuw Duurzaam Inkoopprogramma waarin criteria rond circulariteit, CO₂-reductie en social return centraal staan bij aanbestedingen, zodat de gemeente haar voorbeeldrol pakt. Op afvalgebied verkent de gemeente, samen met het Waterschap, innovatieve manieren om afvalwater als bron van grondstoffen te benutten – bijvoorbeeld het terugwinnen van fosfaat uit rioolslib.

Dit soort ontwikkelingen zou in een volgende WRKP-periode (na 2030) kunnen worden opgenomen, maar de verkenning en voorbereiding ervan is nu al gestart.

6.11 Bodem en ondergrond 6.11.1 Bestaand beleid Gemeente Aalten hanteert een actief bodembeheer om de ondergrond veilig en schoon te houden. De gemeente heeft een bodembeheerregeling die voorschrijft dat bij alle bouwplannen eerst een bodemonderzoek wordt uitgevoerd. Eventuele historische bodemverontreinigingen – er zijn in de kern Aalten enkele locaties met vervuiling bekend, bijvoorbeeld door oude industrie – kunnen zo tijdig worden gesaneerd of beheerst. Hiermee wordt voorkomen dat er bij herontwikkeling van locaties risico’s voor de volksgezondheid of het milieu ontstaan. Dit beleid sluit aan bij de regionale aanpak voor bodemkwaliteit en voldoet aan de (oude) provinciale bodemkaders. 6.11.2 In ontwikkeling De komst van de Omgevingswet en nieuwe landelijke regelgeving vraagt om actualisatie van het bodembeleid. De huidige provinciale bodemnota waarop gemeente Aalten leunde, dateert uit 2012 en in 2024 is er landelijk een nieuw Besluit bodemkwaliteit in werking getreden dat gemeenten meer ruimte geeft voor lokaal bodembeheer. Gemeente Aalten bereidt zich hierop voor door een uitgebreide bodeminventarisatie uit te voeren. Daarbij wordt in kaart gebracht waar mogelijk verontreinigde locaties liggen én welke kansen de ondergrond biedt (bijvoorbeeld voor warmte-koudeopslag of andere ondergrondse functies).

Op basis van deze inventarisatie wil de gemeente een bodem- en ondergrondparagraaf aan het omgevingsplan toevoegen. Hierin kan zij bijvoorbeeld voorkeursgebieden aanwijzen voor ondergrondse energiebuffers (seizoensopslag van warmte/koude) of juist beperkingen opleggen voor grondwateronttrekking in kwetsbare zones. Ook zal gemeente Aalten hierin vastleggen hoe wordt omgegaan met nieuwe bodemverontreinigingen en archeologische vondsten, zodat de ondergrond op de lange termijn duurzaam beheerd wordt.

51/86

6.12 Cultureel erfgoed en landschap 6.12.1 Bestaand beleid Gemeente Aalten hecht veel waarde aan behoud van zijn cultuurhistorische erfgoed en de identiteit van het landschap. Alle rijks- en gemeentelijke monumenten, karakteristieke panden en beeldbepalende objecten in de gemeente worden beschermd en waar mogelijk in gebruik gehouden. De gemeente stimuleert actief het onderhoud en de restauratie daarvan, onder andere via subsidies en advisering (bron: Erfgoedbeleid Aalten 2019–2029). Bij nieuwe bouw- en ontwikkelplannen wordt rekening gehouden met erfgoed: plannen worden getoetst op het behoud van historische structuren, zichtlijnen en dorps- of stadsgezichten (in lijn met het gemeentelijk erfgoedbeleid en de provinciale Omgevingsvisie). Ook archeologische waarden zijn geborgd: de gemeente hanteert archeologische verwachtingskaarten en stelt bij bodemingrepen boven bepaalde drempels een verplicht archeologisch onderzoek als eis (bron: Archeologiebeleid Aalten, Erfgoedwet). Wat betreft het landschap zelf streeft Aalten ernaar de identiteit hiervan te behouden en te versterken. Kenmerkende landschapselementen – zoals houtwallen, oude essen, beekdalen, historische kavelpatronen en landgoederen – worden beschermd en waar mogelijk hersteld of aangevuld.

Bij nieuwe ontwikkelingen is een zorgvuldige landschappelijke inpassing verplicht, zodat ze passen bij het bestaande landschap (bron: Landschapsontwikkelingsplan Aalten). Het cultuurlandschap wordt bovendien gezien als drager voor recreatie en toerisme: de gemeente stimuleert recreatieve routes, erfgoedtoerisme en evenementen die de beleving van het landschap vergroten. Tegelijk wordt erop gelet dat dit op kleinschalige, passende wijze gebeurt, zonder aantasting van de landschapskwaliteit. Duurzaam beheer van waardevolle elementen wordt aangemoedigd – zoals onderhoud van historische boombeplanting, houtwallen, authentieke erven en wandelpaden (bron: Landschapsontwikkelingsplan) – en initiatieven om de lokale identiteit uit te dragen worden gesteund (bijvoorbeeld educatie over lokale geschiedenis, streektalen, tradities; bron: Cultuurvisie Aalten). Verder heeft gemeente Aalten samen met buurgemeenten en de provincie een nieuwe Erfgoednota Oost Achterhoek gemaakt. Deze nota bouwt voort op eerdere gezamenlijke erfgoedinspanningen onder de titel “Wi-j doet ’t samen!” en zet erfgoedbeleid voort op regionaal en lokaal niveau. Belangrijke onderdelen / ambities van de nieuwe erfgoednota zijn:  Regionale samenwerking tussen de drie gemeenten voor erfgoedbeleid, met gezamenlijke én lokale projecten. 

Een uitvoeringsprogramma voor 2025–2027 waarin concrete projecten en activiteiten zijn gepland — mede op basis van input van betrokkenen (monumenteneigenaren, erfgoedorganisaties, bewoners) tijdens het participatietraject.



Focus op beheer, behoud en versterking van zowel gebouwd erfgoed (monumenten, historische panden) als immaterieel erfgoed; aandacht voor archeologie, historische interieurs, cultuurhistorische structuren, en landschappen.



Een integrale aanpak: erfgoed wordt niet los gezien van ruimtelijke ordening, duurzaamheid, energie, herbestemming, participatie en samenwerking met maatschappelijke organisaties.

52/86

6.12.2 In ontwikkeling Op het gebied van landschap moet Aalten aanhaken op nieuwe provinciale kaders: sinds 2024 gelden er in Gelderland (via de Omgevingsverordening) expliciete landschapsregels voor het héle grondgebied, dus ook voor de Achterhoek die voorheen geen strikt aangewezen “Nationaal Landschap” kende. In 2025 werkte gemeente Aalten samen met de provincie aan een uitvoeringsagenda om deze regels lokaal in te bedden. Concreet betekent dit dat bij elke ruimtelijke ontwikkeling in gemeente Aalten voortaan een versterking van de kernkwaliteiten van het landschap vereist is – het “ja mits”-principe voor landschapskwaliteit. Gemeente Aalten zal dit waarschijnlijk verankeren in het eigen omgevingsplan, bijvoorbeeld via een landschapsparagraaf of beleidsregels. Hierbij kan de gemeente gebruikmaken van de Streekgids Achterhoek 2022, een ontwerpwijzer met gebiedsspecifieke principes voor ruimtelijke kwaliteit. Zo blijft gewaarborgd dat nieuwe ontwikkelingen passen bij het lokale landschap en de historische identiteit van gemeente Aalten. Verder start de gemeente per kern/dorp gesprekken over een nieuwe invulling voor leegkomende kerken (bijvoorbeeld een dorpshuisfunctie of toeristische functie), in samenspraak met inwoners.

6.13 Milieu en emissies 6.13.1 Bestaand beleid De kwaliteit van milieuaspecten – zoals schone lucht, weinig geluidsoverlast, schone bodem en externe (omgevings)veiligheid – wordt in gemeente Aalten geborgd via het geldende wettelijke en regionale kader. Er is momenteel geen afzonderlijk gemeentelijk milieubeleidsplan, maar milieudoelen worden integraal meegenomen in sectorale plannen en bij vergunningverlening. Gemeente Aalten hanteert daarbij het principe “gezond en veilig ontwikkelen”: nieuwe ruimtelijke initiatieven moeten voldoen aan de rijks- en provinciale normen voor bijvoorbeeld luchtkwaliteit en geluid. Waar mogelijk streeft gemeente Aalten naar extra bescherming van de gezondheid; zo gebruikt de gemeente de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor fijnstof als richtsnoer, ook al zijn de wettelijke EU-normen ruimer – dit om de lucht voor inwoners zo schoon mogelijk te houden. Op het gebied van agrarische emissies (zoals ammoniak en fijnstof uit veehouderijen) volgt gemeente Aalten het provinciale beleid: samen met provincie en agrariërs wordt gewerkt aan stapsgewijze reductie van deze emissies om de natuur en leefomgeving te beschermen. Ten aanzien van geluid past de gemeente de Wet geluidhinder toe.

In de aanloop naar het Omgevingsplan is uitgesproken dat gemeente Aalten een toekomstgericht geluidbeleid wil voeren, met meer gebiedsspecifiek maatwerk. Dat houdt in dat bijvoorbeeld in de dorpskernen – waar een woningbouwopgave ligt – iets hogere geluidswaarden toegestaan kunnen worden dan in stiltegebieden, zolang de geluidkwaliteit voor bewoners per saldo gewaarborgd blijft. Hiermee voorkomt de gemeente dat strikte uniforme normen onnodig woningbouw of bedrijvigheid blokkeren, terwijl voldaan wordt aan gezondheidseisen. Ook houdt gemeente Aalten bij haar planvorming rekening met externe veiligheid: afstandsnormen voor risicovolle inrichtingen (bijvoorbeeld LPG-tankstations) en het vermijden van bouwen op locaties met overstromings- of instortingsgevaar zijn standaard onderdeel van ruimtelijke afwegingen, conform wet- en regelgeving.

53/86

6.13.2 In ontwikkeling Gemeente Aalten gaat haar milieubeleid moderniseren en proactiever invullen. Er wordt nagedacht over het vaststellen van een lokaal ambitieniveau via omgevingswaarden: de gemeenteraad kan dan voor bepaalde milieuthema’s strengere grens- of streefwaarden vastleggen dan de landelijke minimumnormen. Zo zou gemeente Aalten een eigen omgevingswaarde voor luchtkwaliteit kunnen definiëren die dichter ligt bij de gezondheidsadvieswaarden van de WHO, om de luchtkwaliteit extra te verbeteren. Samen met de Omgevingsdienst Achterhoek kijkt gemeente Aalten bovendien naar meetbare indicatoren (KPI’s) voor milieu en gezondheid, iets dat in huidig beleid nog ontbreekt. Zo wil de gemeente bijvoorbeeld jaarlijks het aantal geluidklachten, lokale luchtmetingen en de inwonerstevredenheid over groen en stilte monitoren. Zulke indicatoren maken het milieubeleid beter bij te sturen op weg naar 2030 en 2040. Een specifiek aandachtspunt is geluidruimte (akoestische kwaliteit). Inmiddels heeft gemeente Aalten een nieuwe Geluidsnota in concept gereed, die de Omgevingswet vertaalt naar lokaal geluidbeleid. Hierin zijn gezondheid en rust de leidende principes.

Concreet betekent dit dat nieuwe woningen alleen op plekken komen die een stil en gezond woonklimaat kunnen bieden, dat bedrijvigheid en evenementen ruimte krijgen maar altijd binnen duidelijke geluidskaders, en dat waardevolle stille gebieden extra beschermd worden. Gemeente Aalten kiest er bewust voor om waar mogelijk de strengere WHO-richtlijnen voor geluid te hanteren in plaats van de soepelere wettelijke normen, om zo inwoners beter te beschermen tegen geluidshinder. Stilte en duisternis in het buitengebied worden gezien als kernkwaliteiten van de gemeente. Gemeente Aalten wil deze behouden en waar mogelijk versterken. In het geluidbeleid zal verder worden vastgelegd dat bij nieuwbouw een “geluidluwe” kant verplicht is (dus een stille gevel/buitenzijde met bijvoorbeeld een tuin of balkon aan de rustige kant, en slaapruimtes aan de stille zijde). Ook geldt het principe “eerst bronmaatregelen, dan overdracht, dan isolatie”: dus liever geluid aanpakken bij de bron (bijvoorbeeld stiller verkeer door 30 km-zones of stil asfalt) dan achteraf schermen of gevelisolatie moeten toepassen. Wat bedrijven betreft zal de gemeente op de grotere industrieterreinen (’t Broek en De Rietstap) geluidsplafonds invoeren, zodat de totale geluidemissie van alle bedrijven samen begrensd blijft. Voor de rustige agrarische gebieden mikt gemeente Aalten op behoud van zeer lage geluidsniveaus.

Bij infrastructuur en verkeer blijft de gemeente inzetten op verkeersmaatregelen (zoals de verlaging naar 30 km/u in de kernen) om geluid aan de bron te verminderen. Al met al zorgt het nieuwe geluidbeleid ervoor dat ruimtelijke ontwikkelingen de akoestische leefkwaliteit niet aantasten en dat de rust waar de Achterhoek om bekendstaat een blijvende pijler is van de leefomgeving, ook in de gemeente Aalten.

6.14 Veiligheid 6.14.1 Bestaand beleid Gemeente Aalten valt binnen de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland, waarvoor elke vier jaar een Integraal Veiligheidsplan (IVP) wordt opgesteld. Hierin zijn regionale prioriteiten vastgesteld op het gebied van veiligheid – bijvoorbeeld het terugdringen van woninginbraken, het aanpakken van ondermijnende criminaliteit en het versterken van de crisisbeheersing. Gemeente Aalten vertaalt deze regionale speerpunten naar lokale acties. Zo heeft de gemeente haar eigen VTH-beleid 2023–2027 (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving) vastgesteld, met een doorkijk naar 2040. Dit beleid focust op handhaving voor een veilige en schone leefomgeving. Speerpunten zijn onder meer het tegengaan van ondermijnende criminaliteit (bijvoorbeeld de aanpak van drugslaboratoria of illegale hennepteelt in

54/86

het buitengebied), toezicht op brandveilig gebruik van panden, optreden tegen illegale bewoning en het bewaken van omgevingsveiligheid (zoals bouwen volgens veiligheidseisen). De gemeente zet gerichte inspecties en intensieve samenwerking met ketenpartners in om naleving van regels te vergroten – wat bijdraagt aan rechtsgelijkheid en vertrouwen in het bestuur. Daarnaast participeert gemeente Aalten in het project “Veilig Buitengebied”, samen met politie, boa’s en buurtpreventieverenigingen, om het buitengebied weerbaarder te maken. Dit project richt zich op het terugdringen van o.a. het dumpen van afval/drugsafval, diefstal uit schuren en andere veiligheidskwesties op het platteland, onder meer via betere meldsystemen en gerichte voorlichtingscampagnes voor bewoners. Ten aanzien van externe veiligheid (rampen- en risicobeheersing) leunt de gemeente op de veiligheidsregio: er zijn crisisplannen en brandweerzorgplannen regionaal beschikbaar die bij een incident in gemeente Aalten van kracht zijn. Voor de fysieke leefomgeving betekent dit dat gemeente Aalten in haar ruimtelijke plannen standaard rekening houdt met veiligheid door bijvoorbeeld afstandsnormen rond risicovolle inrichtingen te hanteren en te voorkomen dat er gebouwd wordt in onveilige gebieden of op instabiele bodem.

6.14.2 In ontwikkeling In de nieuwe Omgevingsvisie zullen kaders voor veiligheid worden meegegeven, die later in het omgevingsplan en specifieke uitvoeringsplannen worden uitgewerkt. De gemeente is van plan om tegen de tijd dat de Omgevingsvisie in werking treedt haar eigen veiligheidsbeleid te actualiseren. Dit houdt onder andere in dat het nieuwe Integraal Veiligheidsplan (dat regionaal wordt vastgesteld) vertaald wordt naar een lokaal uitvoeringsplan met concrete acties per jaar voor de gemeente. Ook zal gemeente Aalten haar VTH-uitvoeringsprogramma updaten, met een horizon tot 2030, om de prioriteiten actueel te houden. Een concreet voornemen is om de aanpak van ondermijning te intensiveren: de gemeente wil een lokaal samenwerkingsprotocol opzetten met politie en Belastingdienst om verdachte situaties (zoals ongebruikte loodsen, onverklaarbare contante transacties) sneller op te sporen en aan te pakken. Ook wordt gedacht aan het invoeren van een “Veilige Omgeving Toets” voor nieuwe bouwprojecten of gebiedsontwikkelingen – een checklistsysteem om in een vroeg stadium te toetsen of een plan aan alle veiligheidseisen voldoet (denk aan externe veiligheid: voldoende afstand tot gevaarlijke activiteiten; brandweer: bereikbaarheid en opkomsttijden; verkeersveiligheid; sociale veiligheid: sociale controle in ontwerp, etc.).

Verder is gemeente Aalten betrokken bij de provinciale pilot Omgevingsveiligheid Oost-Nederland, waarin onderzocht wordt hoe ruimtelijke ordening en veiligheidsrisico’s beter op elkaar afgestemd kunnen worden. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het inzichtelijk maken van overstromingsrisico’s, de nabijheid van buisleidingen of opslagen van gevaarlijke stoffen bij ruimtelijke keuzes. De resultaten van deze pilot zullen worden gebruikt om het gemeentelijk omgevingsplan te verbeteren. Voor brandweerzorg en crisisbeheersing blijft de gemeente aangewezen op de expertise van de veiligheidsregio. Wel zijn door VNG en regionale samenwerkingsverbanden bestuursafspraken gemaakt over “weerbaarheid en veerkracht” voor gemeenten. In deze bestuursafspraken is vastgelegd dat gemeenten samen met veiligheidsregio’s en andere partners systematisch moeten werken aan crisisvoorbereiding en maatschappelijke continuïteit. Concreet betekent dit dat gemeenten: 1) hun eigen continuïteit en crisisorganisatie op orde brengen, 2) vitale voorzieningen (zoals energie, water, communicatie) veiligstellen, 3) samenwerken met maatschappelijke partners en inwoners om sociale samenhang en zelf-/samenredzaamheid te versterken, en 4) bij crises snel kunnen schakelen in communicatie,

55/86

ondersteuning en herstel. Deze afspraken zijn vertaald naar een actielijst met 41 concrete maatregelen in de onlangs gepubliceerde handreiking “Weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau”, bedoeld als minimale basis voor elke gemeente om voorbereid te zijn op langdurige verstoringen of rampen. Hiernaast beogen de afspraken dat gemeenten en regionale partners niet los van elkaar, maar juist in samenhang met elkaar opereren: met gedeelde governance, duidelijke taakverdeling, gezamenlijke crisis- en continuïteitsplanning en -waar relevant- gezamenlijke noodsteunpunten. Gemeente Aalten doet al mee aan regionale projecten om de paraatheid te vergroten – bijvoorbeeld verbeterde waarschuwingssystemen (NL-Alert uitbreidingen) en het voorbereiden op klimaatgerelateerde risico’s zoals natuurbranden. Al deze inspanningen moeten ertoe leiden dat Aalten ook in 2040 een veilige woon- en leefomgeving biedt, zowel in de dorpen als in het buitengebied.

6.15 Digitale infrastructuur 6.15.1 Bestaand beleid Hoewel er geen losse “digitale agenda” van de gemeente is, heeft gemeente Aalten de afgelopen jaren actief bijgedragen aan de uitrol van digitale infrastructuur. In samenwerking met private partners (zoals CIF/Delta) is een omvangrijk glasvezelnetwerk aangelegd in het buitengebied. Inmiddels hebben nagenoeg alle huishoudens en bedrijven buiten de bebouwde kom toegang tot snel internet. Bij de glasvezelcampagne in 2020 koos circa 73% van de adressen in het buitengebied voor een aansluiting – een indicatie van de grote behoefte en het succes van deze aanpak. In de kernen zelf investeert KPN vanaf 2022 in glasvezel tot aan huis (FTTH). Gemeente Aalten streeft hiermee naar volledige dekking in zowel het buitengebied als de dorpen, waardoor de gemeente “digitaal toekomstbestendig” wordt. Een vrijwel 100% glasvezeldekking stelt inwoners in staat optimaal te profiteren van trends als thuiswerken, e-health toepassingen (zorg op afstand), digitaal onderwijs en slimme landbouwtoepassingen. Nieuwe ontwikkelingen – bijvoorbeeld uitbreidingen van bedrijventerreinen of nieuwbouwwijken – worden standaard voorzien van moderne telecomvoorzieningen. Daarnaast doet gemeente Aalten mee aan regionale initiatieven zoals Achterhoek Digital om innovaties als 5G en Smart City-toepassingen te verkennen.

Hoewel hieruit nog geen specifiek lokaal beleid is voortgekomen, blijft de gemeente aangesloten bij pilots en kennisdeling op dit vlak. 6.15.2 In ontwikkeling Specifiek nieuw beleid voor digitale infrastructuur is beperkt, maar het thema digitale bereikbaarheid blijft een aandachtspunt richting 2040. Uiterlijk in 2025 wordt verwacht dat de glasvezeldekking in de hele gemeente (zowel in de kernen als het buitengebied) nagenoeg 100% bereikt. Daarmee is de basisinfrastructuur op orde. Verder volgt gemeente Aalten de provinciale Digitale Agenda en neemt het deel aan projecten als Smart Winterswijk/Achterhoek, om te leren van slimme toepassingen in de regio (zoals sensornetwerken, digitale burgerparticipatie, etc.). Intern wordt gewerkt aan een eigen Visiedocument Digitale Inclusie en Smart City: waarschijnlijk wordt in 2026 een dergelijke visie aan de raad voorgelegd. Hierin legt de gemeente vast hoe zij nieuwe technologieën wil inzetten voor de leefomgevingskwaliteit. Denk aan slimme straatverlichting (die energie bespaart en rekening houdt met natuur door ’s nachts te dimmen), milieusensoren (bijvoorbeeld luchtkwaliteitmeters gekoppeld aan apps voor inwoners) of digitale participatieplatforms om inwoners te betrekken bij ruimtelijke plannen.

56/86

Ook zal de gemeente vooruitkijken naar de komst van 5G en verdere mobiele connectiviteit. Gemeente Aalten wil klaar zijn voor eventuele 5G-uitrol, maar zal tegelijkertijd aandacht besteden aan zorgen in de samenleving over straling en de inpassing van antennemasten. Dit onderwerp zit nog in een verkenningsfase: het Rijk heeft de regie over de uitrol, maar lokaal bekijkt men alvast waar small cells (kleine zenders) op bestaande infrastructuur geplaatst zouden kunnen worden en hoe hierover te communiceren met inwoners. Al met al zorgt de gemeente dat de digitale infrastructuur geen beperkende factor is voor economische ontwikkeling, sociale verbinding en innovatie, en dat ook digitaal iedereen kan meedoen in 2040.

6.16 Ruimtelijke inrichting 6.16.1 Rekening houden met water en bodem Elders in dit basisdocument is al genoemd dat bij ruimtelijke inrichting rekening moet worden gehouden met water en bodem. Nationaal is afgesproken dat water- en bodemcondities richtinggevend zijn bij ruimtelijke planning, gezien toenemende droogte, neerslagpieken en bodemdaling. Voor alle gemeenten en dus ook gemeente Aalten betekent dit onder andere dat geen nieuwe woningen en infrastructuur worden ontwikkeld in overstromingsgevoelige of laaggelegen gebieden. Ook betekent het dat bij elk ruimtelijk plan het Waterschap moet worden betrokken. Dit is nog geen vastgesteld gemeentelijk beleid, maar is de rechtstreekse consequentie/doorwerking van landelijk en provinciaal beleid (vastgelegd in de nieuwe Nota Ruimte (als vervanger van de NOVI) en de Provinciale omgevingsvisie en -verordening). 

Woningbouw en ‘stedelijke’ ontwikkeling: In alle toekomstscenario’s dient gemeente Aalten de bouw van nieuwe woningen en de aanleg van nieuwe infrastructuur dus te richten op hogergelegen, geschikte locaties. Bovendien moeten nieuwe woonwijken in alle scenario’s waterrobuust worden ontworpen, met voldoende ruimte voor waterberging (wadi’s, vijvers) en goede afvoer bij piekbuien. Hemelwater moet in elk scenario maximaal worden afgekoppeld van het riool en ter plekke worden geïnfiltreerd in de bodem. Gemeente Aalten heeft in dit kader al beleid om regenwater niet langer via gemengde riolen af te voeren, maar lokaal te laten bezinken – bijvoorbeeld via infiltratiekratten en wadi’s. Hiernaast geldt voor elk scenario de “3-30-300 regel” om wijken groen en koel te houden (minstens 3 bomen in zicht, 30% bladerdak per buurt, en binnen 300 m een park van >1 ha). Dit groen draagt ook bij aan wateropvang bij hoosbuien. Concreet betekent het voorgaande richting 2040 voor alle scenario’s: stedelijke dichtheid waar mogelijk verhogen op veilige grond en nieuwbouw aan randen van kernen alleen na bodemtoets.

Waar herinrichting plaatsvindt (bijvoorbeeld inbreiding of herbestemming) grijpt de gemeente de kans aan om verharding te verminderen, extra groen aan te leggen en historische waterlopen (indien aanwezig) weer zichtbaar te maken, zodat de leefomgeving veerkrachtiger wordt tegen zowel droogte als wateroverlast.



Landbouw: De agrarische sector in gemeente Aalten ondervindt grote gevolgen van droogte: opeenvolgende droge jaren (2018, 2019, 2020, 2022, 2025) leidden tot lage grondwaterstanden, verminderde oogsten en druk op de drinkwatervoorraad. Om hierop in te spelen werken boeren, waterschap en provincie samen aan waterconservering. Innovatieve proeven tonen aan dat het infiltreren van winterwater op landbouwpercelen het grondwaterpeil lokaal met ~25-30 cm kan verhogen. Door in natte periodes water in de bodem te pompen (in plaats van af te voeren) wordt een “buffer” aangelegd die gewassen in droge maanden van vocht voorziet. Dit vermindert droogteschade en voorkomt uitspoeling van nutriënten.

57/86

Richting 2040 is in alle scenario’s verdere klimaatadaptieve landbouw nodig: het telen van droogtetolerante gewassen, investeren in druppelirrigatie en het verhogen van organische stof in de bodem zodat deze meer vocht vasthoudt. Tevens dient in alle scenario’s te worden ingezet op natuurinclusieve landbouw, wat naast meer biodiversiteit ook leidt tot betere waterkwaliteit en minder meststofverliezen. Boeren in gemeente Aalten en omgeving werken overigens al steeds meer “samen met de natuur” – met houtwallen, grasstroken en poelen – waardoor het landschap klimaatbestendiger wordt en opbrengsten toekomstgericht veiliggesteld blijven. 