A4. Raadsmededeling 48-2026 Herijking ruimtelijk beleid kleinschalige verblijfsrecreatie

2. Netwerkdag toerisme en recreatie De netwerkdagen toerisme zijn een goed middel gebleken om toeristische ondernemers en VVVvrijwilligers uit de gemeente met elkaar in contact te brengen. Een deel van het programma wordt ingevuld met kennisuitwisseling, waarna excursies naar lokale bezienswaardigheden plaatsvinden. Deze dagen worden als waardevol ervaren en willen we blijvend, tweejaarlijks organiseren.

3. Grensoverschrijdende samenwerking Het grensoverschrijdend netwerk wordt gefaciliteerd door de werkgroep toerisme van de Grenzhoppers. Met regelmaat vinden bijeenkomsten plaats waarin toeristisch ondernemers en VVVvrijwilligers elkaar grensoverschrijdend ontmoeten. Ook wij nemen deel aan dit netwerk. Op lokaal niveau wordt nauw samengewerkt met o.a. Heimatverein Suderwick en Bürgerinitiatief Dinxperwick. Dit gaat over en weer; in Suderwick worden bijvoorbeeld door de Heimatverein op bijzondere locaties de ‘Aaltense’ erfgoedpanelen geplaatst.

4. Afstemming beleidsterreinen Binnen de gemeentelijke organisatie vindt regelmatig overleg plaats met andere beleidsvelden. Zo zijn erfgoed en toerisme (zie ook de recent vastgestelde Arfgoodnota) nauw aan elkaar verbonden. Ons (cultureel) erfgoed is van belang voor het versterken van de eigen identiteit en van de gemeenschap. Samen met de landschappelijke kwaliteiten in onze gemeente een belangrijke ‘reason to travel’. Het merendeel van de gebruikers van voorzieningen op het gebied van wandelen, fietsen, ruiteren etc. komt uit de eigen plaats of regio. We dragen hiermee dus ook bij aan een aantrekkelijker en gezondere leefomgeving. Gebruikers zien dit nut ook, getuige de inzet van lokale verenigingen en 13

bedrijven bij bijvoorbeeld de aanleg van de ruiter- en mtb-routenetwerken (deze laatste is in ontwikkeling). De relatie met deze en andere beleidsvelden blijft onder de aandacht in de vorm van regelmatig integraal overleg.

14

Beleidsthema 3.

Lokale promotie en productontwikkeling

Hoewel we overtuigd zijn van nut en noodzaak van regiomarketing en promotie, achten we het daarnaast noodzakelijk om te blijven investeren in lokale producten en middelen om de aantrekkelijkheid van ons gebied en bedrijfsleven, activiteiten en evenementen professioneel te promoten. Daarnaast blijven we inzetten op versterking van de conceptuele beleving van de bijzondere geschiedenis en ligging van onze gemeente cq de kernen.

Dit doen we de komende periode door:

1. Overeenkomst met St. Achterhoek Toerisme voor de inzet van een regiocoördinator voor productontwikkeling en promotie van toeristisch gemeente Aalten De regiocoördinator staat een werkbudget ter beschikking. Taken van de regiocoördinator zijn o.a. het uitbrengen van promotiemateriaal, (mede) ontwikkelen van routes en arrangementen, ondersteuning van gemeentelijke en/of gemeentebrede projecten in promotionele zin en online en offline promotie . Continuïteit en kennis van de lokale situatie is een must. De regiocoördinator weet verbindingen tussen ondernemers te leggen en vormt een brug tussen lokaal aanbod en regionale producten en campagnes van St. Achterhoek Toerisme. Jaarlijks wordt in afstemming met gemeente en toeristisch netwerk een activiteitenplan opgesteld ten behoeve van de inzet van uren en middelen in het volgende jaar.

2. Ontwikkelen gemeentelijke/lokale toeristische profilering en promotieplan incl. actieplan online marketing We zetten gemeentebrede Grenzeloos Genieten promotie voort maar onderzoeken daarnaast de wijze waarop we de kernen / ons onderscheidend aanbod daarbinnen willen profileren en verdiepen. In de basis ligt deze profilering er al. We gaan samen met partijen onderzoeken of deze aanscherping behoeft en hoe we met beschikbare middelen aan de uitvoering het beste vorm kunnen geven. Hierop passen we het productaanbod indien nodig aan. We onderzoeken specifiek de route naar meer online marketing, met name via Facebook en Instagram, én grensoverschrijdende gezamenlijke (evenement)promotie.

3. Onderzoek naar alternatieve ontsluiting van verhalen/routes We vertellen veel verhalen door middel van themaroutes. Deze bundels zijn veelal zeer kostbaar en vinden minder aftrek dan algemene routekaarten en bijv. ‘route van maand’ producten van de VVV’s. Mede met het oog op de omslag naar online marketing, waardoor ook een verschuiving van de inzet van de beschikbare financiële middelen noodzakelijk is, wordt voortaan minder ingezet op routefolders. We onderzoeken hoe we de verhalen op alternatieve wijze kunnen ontsluiten, zowel 15

digitaal (via websites VVV of erfgoedaalten.nl maar ook via apps) als op locatie (bijv. het verhaal van de knopenfabriek Bredevoort d.m.v. foto’s op het pand en toevoeging van erfgoedpanelen). We maken hierbij gebruik van de expertise binnen St. Achterhoek Toerisme.

4. Faciliteren/ondersteunen van initiatieven t.b.v. conceptuele versterking De gemeente ondersteunt projecten die betrekking hebben op versterking van de beleving van de grensligging van Dinxperlo-Suderwick, de Heerlijckheid Bredevoort en de onderduik- en ontstaansgeschiedenis van het dorp Aalten. Maar ook projecten die in de basis ons aanbod wat betreft (religieus) erfgoed, cultuur en landschap verbeteren. Dit kan zij doen door aan te jagen en coördineren, bijvoorbeeld in het toeristisch netwerk, of door projecten (ook van derden) in financiële zin te ondersteunen. Voorbeelden hiervan zijn versterking van het toeristisch karakter van de Heelweg in Dinxperlo en toevoeging van grensbeleving in het centrum van Dinxperlo, zoals in de centrumvisie Dinxperlo als ambitie is benoemd. Daarbij wordt dan tevens samenwerking gezocht met partijen als Stadt Bocholt, Heimatverein Suderwick en Bewaar ’t Olde, zoals tot nu toe al gebruikelijk is.

16

Beleidsthema 4.

Gastheerschap stimuleren

Gemeente Aalten verleent budgetsubsidie voor 3 VVV-agentschappen in de kernen Aalten, Bredevoort en Dinxperlo. Wij hechten er aan dat de gast, klant, in elk van de drie kernen terecht kan voor toeristische informatie, aankoop van routeproducten en georganiseerde activiteiten.

De komende jaren zetten wij daarom in op:

1. Behoud 3 gastvrijheidspunten door handhaving budgetsubsidie Gastvrijheid laat de kassa niet rinkelen. Het gros van de bezoeken aan de VVV-agentschappen betreft vragen om informatie. De kosten worden laag gehouden door uitsluitend met vrijwilligers te werken, maar huisvesting kost simpelweg geld. Wij zetten de budgetsubsidie daarom voort. Wij kiezen niet voor één inspiratiecentrum ten koste van 2 andere agentschappen. Dit zou namelijk kiezen voor één kern betekenen en tegelijkertijd het wegvallen van draagvlak en inzet door vrijwilligers in de andere twee kernen. Wij hechten er wel veel waarde aan dat de 3 agentschappen samenwerken en de Achterhoekse lijn voor professionalisering van gastheerschap volgen. De VVV-agentschappen hebben daartoe gezamenlijk een overeenkomst gesloten met St. Achterhoek Toerisme voor 3 gastvrijheidspunten.

2. Ondersteuning gastvrijheidspunten door productie promotiemateriaal De producten die (beleidsthema 3) door de regiocoördinator worden ontwikkeld, worden verspreid door en via de VVV-agentschappen. Op dit moment zijn dat gratis producten als de gids Grenzeloos Genieten, lokale flyers en plattegronden, en tegen betaling routeproducten. Ook St. Achterhoek Toerisme ontwikkelt producten die de VVV’s aan gasten kunnen aanbieden of verkopen. Daarnaast ontwikkelen de agentschappen zelf ‘routes van de maand’ en de gezamenlijke evenementenkalender. Hierin kunnen naar aanleiding van de actiepunten 2 en 3 van beleidsthema 3, mogelijk andere keuzes worden gemaakt. 3. Bedrijven/ondernemers en inwoners als ambassadeurs Of het nu via opgedane kennis in het IVN-programma Gastheer van het Landschap is, of door het beschikbaar stellen van algemeen promotiemateriaal, de gastheren en dames van onze logiesverstrekkende bedrijven zijn vaak eerste inspirator voor uitstapjes in de omgeving. Kennis van en relaties in de nabije omgeving geven dan net dat beetje extra. Wij willen dit blijven stimuleren. Zie ook beleidsthema 2.

17

Beleidsthema 5.

Routestructuren versterken

Het regionale routebureau van Achterhoek Toerisme beheert en onderhoudt de regionale wandel- en fietsknooppuntennetwerken. Daarnaast zijn er lokale en gemeentegrensoverschrijdende initatieven. Zo hebben gemeenten Aalten en Winterswijk in 2019 de aanleg van een ruiternetwerk ondersteund, zit er een mtb route in het vat en komen er regelmatig initiatieven uit de buurtschappen. De kwaliteit van de ondergrond is een punt van aandacht. Enerzijds wordt de afwisseling in de Achterhoek als charme gezien (onderzoek fietsersbond); anderzijds ontvangen we (ook in gemeente Aalten) regelmatig klachten over te smalle, te mulle of juist te natte, en daarmee (met name voor ebikes) ontoegankelijke paden en zaken als prikkeldraad en onzichtbare verwijzingen. In de regionale agenda is als actiepunt opgenomen het verbeteren van paden- en route infrastructuren door knelpunten in beeld te brengen en op te lossen. Dit heeft dus al de aandacht. Maar hier hoeven we niet op te wachten voor wat betreft onze onverharde paden en andere veel gebruikte trajecten voor wandelen, fietsen en ruiteren.

Actiepunten binnen dit beleidsthema zijn:

1. Verbetering halfverharde (fiets)paden Bij wijze van proef wordt op enkele paden halfverharding aangebracht. Bij gebleken succes wordt geïnventariseerd welke recreatieve tracés hier verder voor in aanmerking zouden moeten komen. Uitgangspunt is verbetering van veiligheid en comfort voor fietsers; hiermee zijn niet de zandwegen bedoeld waarvoor apart beleid is vastgesteld.

2. Afronding mountainbikeroutenetwerk In 2019 is met fietsverenigingen overleg gestart over de aanleg van een mtb-routenetwerk AaltenWinterswijk-Oost Gelre. Hieraan is reeds een gemeentelijke cofinaniering van € 25.000 toegezegd. Uitvoering is voorzien in 2021.

3. Stimuleren van initiatieven uit de kernen en buurtschappen De St. Olde Karrespoor in De Heurne heeft een aantal paden (o.a. ’t Dieksken, ’t Bleikertpad) in ere hersteld en is betrokken bij het project Fietspad Keizersbeek. In Lintelo is op verzoek van Lintelo’s belang meegewerkt aan de opname van nieuwe ommetjes aan het regionaal wandelnetwerk. Dergelijke initiatieven willen wij ondersteunen. Per project wordt bezien of een bijdrage vanuit het budget voor nieuw beleid mogelijk is, danwel een kredietaanvraag wordt gedaan.

4. Onderzoek haalbaarheid fietspad Keizersbeek Het Waterschap past het talud langs de Keizersbeek aan. Het gedeelte op grondgebied van Oude IJsselstreek is nagenoeg gereed, gecombineerd met het aanleggen van een fietspad. Uitvoering van 18

een laatste tracé op grondgebied van Oude IJsselstreek en een gedeelte Aalten, is voorzien voor 2021. We onderzoeken of (zo ja op welke tracé’s) de aanleg van een fietspad langs de gehele lengte van de Keizersbeek in gemeente Aalten wenselijk en haalbaar is.

5. Gebiedsverkenning Oude IJssel/Aa-strang In het college-uitvoeringsprogramma is opgenomen een samenhangende grensoverschrijdende verkenning voor het verder ontwikkelen van het gebied Oude IJssel/Aa-strang/Bocholter Aa, met name wat betreft de toeristische potentie. Wij zijn aangehaakt op het proces van gemeente Oude IJsselstreek om te komen tot een totaalvisie voor de Oude IJsselzone, incl. Aa-strang. In deze visie (oplevering begin 2021) worden kansrijke conceptuele en fysieke opgaven benoemd. Men kan hierbij denken aan waterbeleving, routes, recreatievaart. In het college-uitvoeringsprogramma is een bijdrage van € 25.000 gereserveerd; wij benutten deze als bijdrage in proces- en uitvoeringskosten inzake deze gebiedsverkenning. We onderzoeken de mogelijkheid tot doortrekken van het pad tussen de brug en de watertuin richting rondweg.

6. Optimalisering bewegwijzering De verschillende knooppuntenssystemen hebben elk hun eigen paaltjes en bordjes. Dit is in de tijd zo ontstaan omdat systemen niet gelijktijdig ontworpen zijn en een mix niet voor de hand lag. Op enkele locaties is hierdoor een veelheid aan bordjes/paaltjes ontstaan, wat niet fraai is. We gaan met Achterhoek Toerisme onderzoeken of hier bij gelegenheid (bijvoorbeeld indien vervanging van een systeem aan de orde is) aanpassingen kunnen worden verricht. Daarnaast onderzoeken we of het stroomschema dat sinds 2010 gehanteerd wordt inzake plaatsing van bruin-witte toeristische bewegwijzering aanpassing behoeft.

6. Uitvoeringprogramma en financiën In bijlage 1 treft u het uitvoeringsprogramma voor de komende jaren op basis van de uitgangspunten in deze nota. De nota wordt binnen de bestaande budgetten uitgevoerd, zie daarvoor bijlage 2.

19

Bijlagen 1. Uitvoeringsprogramma, actiepunten in schema 2. Overzicht toerismebudgetten gemeente Aalten in 2021 3. Schematisch overzicht acties per speerpunt uit de Uitvoeringsagenda 2020-2022 behorend bij Vrijetijdsagenda Achterhoek 2020-2030 4. Kengetallen 5. Leefstijlen

20

Bijlage 1: Uitvoeringsprogramma, actiepunten in schema

Thema 1. Aanbodontwikkeling

Acties Borging beleid toetsing nieuwe plannen door vaststelling nota

Planning (start) Continu

2. Bevordering samenwerking

Oprichting toeristisch netwerk

Van start voorjaar 2021; jaarlijks twee bijeenkomsten Tweejaarlijks in april Grenzhoppers continu; lokaal op projectniveau Continu

Netwerkdag toerisme en recreatie Grensoverschrijdende samenwerking Afstemming beleidsterreinen 3. Lokale promotie en productontwikkeling

4. Gastheerschap stimuleren

5. Routestructuren versterken

Overeenkomst St. Achterhoek Toerisme inz. Regiocoördinator Toeristisch profilering- en promotieplan incl actieplan online marketing Alternatieve ontsluiting verhalen/routes Faciliteren/ondersteunen initiatieven conceptontwikkelen

Inkoopovereenkomst 2022 en verder sluiten Opstellen voorjaar 2021; hierna basis voor jaarlijks actieplan Onderzoek medio 2021

Exploitatiesubsidie 3 gastvrijheidspunten Ondersteuning gastvrijheidspunten door realisatie promotiemateriaal Bedrijven/ondernemers en inwoners als ambassadeur, o.a.: - gastheer vh landschap: IVN beleefweekend - social media offensief

Continu

Verbeteren halfverharde (fiets)paden

Proef 2021; voorstel uitbreiding 2022 2021 Continu

Afronding mtb-routenetwerk Stimulering initiatieven kernen/buurtschappen Onderzoek haalbaarheid fietspad Keizersbeek Gebiedsverkenning Oude IJssel/Aastrang Optimalisering routestructuren

21

Continu

Continu

September 2021 pm

2021 (start onderzoek) Verkenning 2020; voorstel uitvoering 2021 Bruin-wit: 2e helft 2021 Overige: continu

Bijlage 2: Overzicht toerismebudgetten 2021 In de begroting 2021 zijn de volgende structurele bedragen opgenomen: 63340120 Instellingen Toerisme VVV-agentschappen StAT lokaal (regiocoördinator uren en werkbudget) StAT regionaal (marketing/promotie en bijdragen onderhoud routestructuren)

28.500 60.517 52.873 subtotaal

141.855

subtotaal Totaal

28.563 23.093 1.084 52.740 194.595

65570200 Recreatie T&R Extra div. projecten (uitvoering lokale nota) MIP T&R regionale Vrijetijdsagenda (0,80/inw) Recreatieve paden en verbindingsroutes

22

Bijlage 3: Overzicht acties per speerpunt uit Uitvoeringsagenda 2020-2022 behorend bij Vrijetijdsagenda Achterhoek 2020-2030

Thema 1. Aanbodontwikkeling

2. Vitaliteit verblijfsrecreatie

3. Zichtbaarheid vergroten

4.Gastvrijheid bevorderen

5.Positie vrijetijdssector versterken

Overkoepelend

23

Acties Onderzoek vitaliteit dagrecreatie en ontwikkelmogelijkheden Stimuleren en ondersteunen beeldbepalende initiatieven Stimuleren en ondersteunen verbeteringen routekwaliteit Onbeperkt genieten in de Achterhoek Lobby ontsluiting (nieuwe) natuurgebieden Food en vrijetijdssector

Planning (start) Eind 2020

Opstellen van gezamenlijke doelstellingen Borging van bedrijfsmatige exploitatie Experimenteerruimte Inzet vitaliteitscoaches

2020

Internationale marktwerking (Duitsland en Vlaanderen) versterken Ondersteunen thematische campagnes

2020

Informatievoorziening up to date Ontsluiting locaties en verhalen d.m.v. digitale toepassingen Doorontwikkeling TOP’s Achterhoekse kaart voor jongeren ontwikkelen Inventarisate onderwijs- en arbeidsmarkt

2022 2021

Lobbycampagne zichtbaarheid toerisme en recreatie in regio Stimuleren en ondersteunen cross sectorale initiatieven SMAAS

2020

Kennisplein Inzet kennismakelaar

2020 2020

Eind 2020 Eind 2021 Eind 2020 2021 2021

2021 2021 2021

2020

2021 2021 2020

Eind 2021 2020

Bijlage 4: Kengetallen Achterhoek Economische effectmeting Tweejaarlijks voert St. Achterhoek Toerisme een ‘monitor toerisme’ uit; een onderzoek naar omvang/capaciteiten van het vrijetijdsaanbod, het gebruik hiervan, alsmede de economische betekenis van de sector in de Achterhoek. Begin 2020 is de monitor 2019 uitgevoerd. De belangrijkste ontwikkelingen op een rijtje:    

Het totaal aantal toeristische overnachtingen in 2019 is ten opzichte van 2017 gegroeid met 10% tot ruim 3,3 miljoen. Het aandeel buitenlandse toeristen in de Achterhoek wordt steeds groter (circa 28%, waar dat in 2017 nog 22% was). In 2019 werden bijna 7,1 miljoen dagbezoeken ondernomen in de Achterhoek. Dat is een stijging van 8% sinds 2017. De economische betekenis van de vrijetijdssector is tussen 2017 en 2019 met bijna 10% toegenomen tot circa 308 miljoen*.

* ca. 171 daarvan komt bij accommodaties en ondernemers zelf terecht; ca. 137 wordt daarbuiten besteed, zoals in horeca, vervoer en retail. Dat betekent dat het plaatselijke en regionale bedrijfsleven (buiten logiesaccommodaties en dagtoeristische aanbieders om) meeprofiteert van de bestedingen van de toerist. Gemeente Aalten Procentueel gezien is het aandeel overnachtingen, dagbezoeken en de economische betekenis van toerisme in de gemeente Aalten, afgezien tegen de Achterhoek, bescheiden. Dit is traditioneel bepaald aangezien geen sprake is van grootschalige verblijfsaanbieders als in andere gemeenten (denk aan Marveld, Twee Bruggen) en evenementen als Zwarte Cross. Absoluut gezien is echter wel degelijk sprake van groei tussen 2017 en 2019; bestedingen zijn gestegen van € 9 mln naar € 10,8 mln, dit is een stijging van 20%.

24

De groei in het aantal overnachtingen is met name veroorzaakt door meer toeristische verhuur, m.n. jaarplaatsen, op campings en groepsaccommodaties. In de gemeente groeiden de dagbezoeken aan activiteiten die buiten worden ondernomen (oeverrecreatie, routegebonden recreatie), net als het bezoek aan bezienswaardigheden (o.a. Koppelkerk) en musea (o.a. Onderduikmuseum). De totale werkgelegenheid in de R&T sector in de Achterhoek bedroeg in 2019 12.240 banen. Dit is een groei van 8% ten opzichte van 2017. Aandeel R&T werkgelegenheid per gemeente, 2017

Aandeel R&T werkgelegenheid per gemeente, 2019

Bron: Monitor economische betekenis recreatie en toerisme Achterhoek, ZKA, april 2020

25

Bijlage 5: Leefstijlen In het vitaliteitsonderzoek Achterhoek is gebruik gemaakt van de Leefstijlvinder, ontwikkeld door SAMR Marktvinders in opdracht van acht provincies. De leefstijlen geven inzicht in het gedrag, waarden en behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische kenmerken. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen vrijetijdsprofiel, zie hieronder. Harmoniezoekers Harmoniezoekers zijn hartelijke, gezellige mensen, met veel interesse in anderen. Ze omschrijven zichzelf als gemoedelijk, vrolijk en zachtaardig. In het leven hechten ze veel belang aan geborgenheid, gastvrijheid en vriendschap. Ze nemen de tijd voor het gezin, trekken er graag op uit met (of naar) familie, vrienden en kennissen, en vinden een goede relatie met buren en familie heel belangrijk. Het hoeft voor hen allemaal niet zo vreemd; doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Verbindingszoekers Verbindingszoekers zijn, bovenal, geïnteresseerd in anderen. Het zijn behulpzame, evenwichtige mensen die zichzelf omschrijven zichzelf als ‘gewoon’ en hartelijk. Voor Verbindingszoekers zijn gastvrijheid, sociale verbondenheid en ‘doe maar gewoon’ belangrijke waarden. Ze vinden het dan ook belangrijk om een goede relatie te onderhouden met buren en familie, met harmonie en gezelligheid.

Er voor elkaar zijn, dat is toch hartstikke normaal? Rustzoekers Rustzoekers vinden zichzelf hele gewone mensen. Ze omschrijven zichzelf als kalm, behulpzaam, bedachtzaam en zachtaardig. Ze houden van rust en regelmaat, en voelen zich het meest op hun gemak in hun eigen, vertrouwde omgeving. Ze vinden het fijn als ze lekker hun eigen gang kunnen gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Ze houden ervan om op hun gemak thuis te zijn, een beetje te tuineren, te klussen en tv te kijken. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Inzichtzoekers Inzichtzoekers zijn bedachtzame, serieuze en intelligente mensen. Ook omschrijven zij zichzelf als evenwichtig en zakelijk. Ze vinden het niet erg om alleen te zijn, want dan kunnen ze mooi hun eigen gang gaan. De rust en ruimte om hen heen die ze daardoor verkrijgen vinden ze fijn. Belangrijke waarden voor Inzichtzoekers zijn rationaliteit, daadkracht, privacy/rust en ‘doe maar gewoon’. Maar ook vrijheid om te doen wat ze willen is erg belangrijk voor ze. Als ze niet op pad gaan naar culturele activiteiten of natuur, dan vinden ze het ook heerlijk om rustig thuis te zijn, een beetje te klussen, TV te kijken en het nieuws te volgen. Ze houden van informatie; ‘meten is weten’! Stijlzoekers Stijlzoekers zijn intelligent, zelfverzekerd en doelgericht.

Ze hebben een sterk karakter, en omschrijven zichzelf ook wel als zakelijk, ondernemend en leidinggevend. Stijlzoekers zijn graag onder gelijkgestemden, die waarden als ambitie, uitdaging en daadkracht met hen delen. En die waarderen dat de Stijlzoekers zeggen waar het op staat, ook als anderen het daar misschien niet mee eens zijn. Stijlzoekers gaan ervoor in het leven: zowel in hun werk, als in hun vrije tijd worden ze graag geprikkeld, en zoeken ze de uitdaging op. Verveling is niet aan hen besteed. Liever besteden ze hun tijd aan sporten en feesten. Gáán! 26

Avontuurzoekers Deze recreanten zijn creatief, avontuurlijk, eigenwijs en geïnteresseerd in anderen. Ook omschrijven ze zichzelf als intelligent en ondernemend. Ze vinden het lekker om hun eigen gang te gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Als ze met anderen optrekken, dan zijn dat het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of mensen die weten wat ze willen. Ze hechten veel waarde aan vrijheid, uniek zijn en genieten van het leven. Plezierzoekers Plezierzoekers zijn spontaan, vrolijk en gezellig. Ook omschrijven ze zichzelf als avontuurlijk, impulsief en eigenwijs. Waarden die ze belangrijk vinden zijn uitdaging, uniek zijn en succes in het leven. Ze hebben het liefst veel mensen om zich heen, en trekken er dan ook graag op uit met familie, vrienden en kennissen. Ze houden van leuke dingen ondernemen: voor hen staat plezier hebben in het leven op nummer één. Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd!

27

Raadsmededeling openbaar Nummer Datum B&W datum Beh. Ambtenaar Portefeuillehouder Onderwerp

: : : : : :

161-2022 25 oktober 2022 E.E. Koenders mr. A.B. Stapelkamp en T.M.M. Kok Beleidsregels voor de ontwikkeling van verblijfsrecreatie

Aanleiding: Uw raad heeft op 23 maart 2021 de beleidsnota Vrijetijdseconomie vastgesteld. Ten aanzien van ontwikkeling van verblijfsrecreatie is hierin een beleidslijn opgenomen. Uw raad heeft bij vaststelling van de nota een motie aangenomen die ruimte biedt aan meer ontwikkeling dan waarin de beleidslijn voorziet. Wij hebben u bij raadsmededeling 80-2021 toegezegd ieder plan op zijn eigen merites met inachtneming van ruimtelijke principes af te wegen, ook indien het een burgerwoning betreft. Wij hebben gedurende het afgelopen jaar diverse verzoeken beoordeeld, en vastgesteld dat de beleidslijn als gevolg van de motie onvoldoende grond tot een goede afweging biedt. Wij hebben daarom nadere beleidsregels vastgesteld.

Inhoud mededeling: Wij bieden u de beleidsregels voor de ontwikkeling van verblijfsrecreatie ter kennisname aan.

De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Beleidsregels voor de ontwikkeling van verblijfsrecreatie

Pagina 1 van 1

Beleidsregels voor de ontwikkeling van verblijfsrecreatie Datum 11 oktober 20221 oktober 2022

Pagina 1 van 5

Gemeente Aalten

Beleidsregels voor de ontwikkeling van verblijfsrecreatie 1. Aanleiding De gemeenteraad heeft op 23 maart 2021 de beleidsnota Vrijetijdseconomie vastgesteld. Ten aanzien van ontwikkeling van verblijfsrecreatie is hierin een beleidslijn opgenomen. De raad heeft bij vaststelling van de nota een motie aangenomen die ruimte biedt aan meer ontwikkeling dan waarin de beleidslijn voorziet. Het college heeft bij raadsmededeling de raad toegezegd ieder plan op zijn eigen merites met inachtneming van ruimtelijke principes af te wegen, ook indien het een burgerwoning betreft. Het college heeft gedurende het afgelopen jaar diverse verzoeken beoordeeld, en vastgesteld dat de beleidslijn als gevolg van de motie onvoldoende grond tot een goede afweging biedt. Het college heeft daarom nadere beleidsregels vastgesteld. 2. Achtergrond De beleidslijn in voornoemde nota is opgesteld naar aanleiding van het Vitaliteitsonderzoek Verblijfsrecreatie, dat in 2019 voor de gehele Achterhoek is uitgevoerd. De hoofdconclusies van het Vitaliteitsonderzoek zijn als volgt: • • •

• •

• •

Algemeen: er is sprake van groeiende bezettingen. Er is (beperkte) marktruimte in de categorie hotels/groepsaccommodaties. Met planvoorraad is deze al grotendeels ingevuld. Er is geen marktruimte voor bungalowparken en campings. Alle vraag kan op bestaande terreinen geaccommodeerd worden; er is geen ruimte voor nieuwe initiatieven. Hoewel nu sprake is van een stabiele bezettingsgraad is sprake van een teruglopende vraag. Indien deze zich doorzet, zijn minder campings nodig. Een kans voor campings is het omzetten van jaarplaatsen/toeristisch kamperen naar verhuuraccommodaties. Leefstijlen: het bestaande aanbod is met name geschikt voor verbindingszoeker, rustzoeker en harmoniezoeker. Nieuwe initiatieven voor deze doelgroepen voegen dus niets toe. Er is behoefte aan vernieuwing t.b.v. de doelgroepen stijlzoekers, avontuurzoekers en plezierzoekers (mensen met hang naar luxe & comfort, interesse in grandeur & historie en die graag verrast willen worden) kortom accommodaties op een bijzondere locatie, met een eigentijdse inrichting, hoge servicegraad en bijzonder concept. We moeten voorzichtig omgaan met het creëren van nieuw aanbod gezien verzadiging van de markt. In het algemeen is de verblijfsrecreatiesector vitaal. Voor campings geldt dat hoewel sprake is van een teruglopende markt, de vitaliteit nu redelijk goed is maar ze zich wel meer moeten gaan onderscheiden.

In de beleidsnota Vrijetijdseconomie is met het oog op bovenstaande de volgende beleidslijn geformuleerd: 1. Hoewel er weinig marktruimte is, willen we blijven open staan voor nieuwe innovatieve ontwikkelingen, mits deze onderscheidend vermogen hebben en gericht zijn op de

Pagina 2 van 5

Gemeente Aalten

2.

3. 4. 5.

leisureleefstijlen stijlzoekers, avontuurzoekers, plezierzoekers (en in mindere mate inzichtzoekers). We verlenen in principe alleen medewerking aan plannen die leiden tot toekomstgerichte vernieuwing van bestaande volwaardige recreatiebedrijven danwel die bestaande/leegstaande bebouwing een nieuwe functie kunnen geven op of in aansluiting van een bestaand erf, niet zijnde burgerwoning. Toevoeging van bebouwing dient te worden gecompenseerd door sloop en daarmee kwaliteitverbetering op locatie of elders (volgens 1:2) Toevoeging nieuwe eenheden uitsluitend indien bedrijfsmatige exploitatie wordt gewaarborgd; dit wordt middels een overeenkomst vastgelegd. Geldende/gangbare ruimtelijke ordenings- en duurzaamheidsprincipes zijn van toepassing.

De aangenomen motie van de raad luidt als volgt: In principe medewerking verlenen aan plannen die leiden tot ‘kwalitatieve’ toekomstgerichte recreatiebedrijven of bedrijfjes, zonder verdere aanvullende eisen; woonbestemmingen die geschikt zijn voor recreatieve doelen hiervoor ook in aanmerking te laten komen. De raad geeft in haar toelichting aan met ‘kwalitatief, toekomstgericht’ te doelen op vernieuwend aanbod, afwijkend van wat er al is: “het doel van deze motie is dan ook dat kleine ondernemers en bijvoorbeeld particulieren met een stuk grond of grote schuren (van bijvoorbeeld voormalige agrariërs) een mogelijkheid krijgen om hier kwalitatieve, op de toekomst gerichte, recreatiemogelijkheden kunnen ontwikkelen. Dit houdt in dat we niet ‘meer’ van hetzelfde willen, maar frisse nieuwe ideeën welkom zijn en deze plannen in principe medewerking zullen krijgen. We willen kwalitatieve recreatie om verrommeling te voorkomen.” Het college heeft bij raadsmedeling (80-2021) de raad toegezegd ieder plan op zijn eigen merites met inachtneming van ruimtelijk principes af te wegen, ook indien het een burgerwoning betreft. Mocht blijken dat aanvullende (beleids) regels nodig zijn, komt het college daar bij de raad op terug. Evaluatie van een groot aantal ingediende verzoeken gedurende het afgelopen jaar, heeft geleid tot het inderdaad stellen van aanvullende beleidsregels.

3. Mogelijkheden binnen huidig bestemmingsplan Landelijk Gebied 2015 Recreatieterreinen zijn als zodanig bestemd; groepsaccommodaties en minicampings hebben een functie-aanduiding (specifieke vorm van recreatie). Hotels hebben een horecaaanduiding categorie 4. T.a.v. kleinschalig kamperen (ook ten behoeve van camperplaatsen) kent het vigerende bestemmingsplan Landelijk Gebied 2015 onder voorwaarden een afwijkingsmogelijkheid binnen de bestemming Agrarisch en Agrarisch met waarden. Hiervan hebben we de afgelopen periode met inachtneming van de uitkomsten van het vitaliteitsonderzoek geen gebruik gemaakt. In de beleidslijn zelf is niet met zoveel woorden aangegeven dat we geen medewerking verlenen aan nieuwe (mini)campings; dit is echter wel af te leiden uit de eerste bullit “hoewel er weinig marktruimte is, willen we blijven open staan voor nieuwe innovatieve ontwikkelingen”. Hieronder vallen geen (mini)campings of camperplaatsen gezien het gestelde in de hoofdconclusies van het onderzoek: “er is geen marktruimte voor bungalowparken en campings”. Overigens is dit ook niet wat we onder nieuw/innovatief verstaan. We leggen dit expliciet vast in de nieuwe beleidslijn.

Pagina 3 van 5

Gemeente Aalten

T.a.v. recreatiewoningen (dit kan ook een B&B zijn) biedt het vigerende bestemmingsplan Landelijk Gebied 2015 bij agrarische- en woonbestemmingen de mogelijkheid voor de uitoefening van verblijfsrecreatie als nevenactiviteit: “alle vormen van verblijfsrecreatie, met uitzondering van het verblijf in kampeermiddelen, dienen in het hoofdgebouw plaats te vinden, met dien verstande dat het gebruik van één vrijstaand bijbehorend bouwwerk ten behoeve van verblijfsrecreatie is toegestaan waarbij de exploitatie uitsluitend mag worden uitgeoefend door de hoofdbewoner en/of eigenaar”. Met deze regeling is verblijfsrecreatie bij agrarische- en woonbestemmingen bij recht toegestaan in het hoofdgebouw en in maximaal één vrijstaand bijbehorend bouwwerk (bestaand). Met deze regeling is beoogd dat vrijstaande bijbehorende bouwwerken getransformeerd kunnen worden tot vakantiewoning. Het bestemmingsplan regelt aanvullend dat het voor nevenactiviteiten gebruikte oppervlak maximaal 50% van de bestaande bebouwing mag bedragen, tot een absoluut maximum van 350 m2. Concluderend stellen we dat de huidige planregeling al in redelijke mate ruimte voor initiatief biedt binnen bestaande bebouwing. Bij initiatieven die niet binnen deze mogelijkheden passen, dienen we op basis van beleid te overwegen of we medewerking willen en kunnen verlenen. Dit doen we op basis van de volgende: 4.

Beleidsregels voor de ontwikkeling van verblijfsrecreatie 1. Hoewel er weinig tot beperkte marktruimte is, willen we blijven open staan voor nieuwe innovatieve ontwikkelingen in de categorieën hotels, groepsverblijven, vakantiewoningen/B&B’s. Onder innovatieve ontwikkelingen verstaan wij plannen die onderscheidend vermogen hebben en gericht zijn op de leisureleefstijlen stijlzoekers, avontuurzoekers, plezierzoekers (en in mindere mate inzichtzoekers). Dit dient door middel van een onderbouwing door een ter zake kundige te worden aangetoond en is aan de gemeente ter beoordeling. 2. We verlenen in principe alleen medewerking aan plannen die leiden tot toekomstgerichte vernieuwing van als zodanig bestemde bestaande recreatiebedrijven danwel plannen die bestaande/leegstaande bebouwing een nieuwe functie kunnen geven op of in aansluiting van een bestaand agrarisch erf, cf de regeling nevenactiviteiten. 3. Toevoeging van bebouwing met een verblijfsrecreatieve functie binnen agrarische bestemmingen dient te passen binnen de maatvoering in het bestemmingsplan (bijgebouwenregeling) en dient te worden gecompenseerd door sloop en daarmee kwaliteitverbetering op locatie of elders volgens 1:2. 4. Bij woonbestemmingen verlenen we medewerking aan plannen die passen in de nevenactiviteitenregeling (bestaande bebouwing). 5.

Toevoeging van bebouwing ten opzichte van de bestaande situatie op woonbestemmingen ten behoeve van verblijfsrecreatie dient te passen binnen de maatvoering in het bestemmingplan (bijgebouwenregeling) en dient te worden gecompenseerd door sloop en daarmee kwaliteitverbetering op locatie of elders volgens 1:4 en een gedegen landschappelijk inpassingsplan. Er mogen maximaal 3 eenheden worden toegevoegd; de woonfunctie dient de hoofdfunctie te blijven. 6. Bij toevoeging van bebouwing stellen we aanvullende eisen ten aanzien van duurzaamheid, landschappelijke inpassing en doelgroepbenadering. Met duurzaam wordt in deze beleidsregel bedoeld dat de recreatieverblijven voldoen aan de

Pagina 4 van 5

Gemeente Aalten

duurzaamheidseisen voor nieuwbouw uit het geldende Bouwbesluit. Middels een door de gemeente goed te keuren landschapsinrichtingsplan dient te worden aangetoond dat er sprake is van een goede landschappelijke inpassing. En door middel van een onderbouwing door een deskundige dient te worden aangetoond dat het plan gericht is op de juiste doelgroep. 7. Toevoeging van nieuwe eenheden is uitsluitend toegestaan indien bedrijfsmatige exploitatie wordt gewaarborgd; dit wordt middels een overeenkomst vastgelegd. 8. We verlenen in principe geen medewerking aan uitbreiding van het aantal (mini)campings / camperplaatsen op nieuwe locaties. Indien een bestaande minicamping stopt, mag die ruimte door een ander worden ingevuld, mits passend binnen de bestaande afwijkingsmogelijkheid voor kleinschalig kamperen en voorzien van een goede ruimtelijke onderbouwing. 9. Geldende/gangbare ruimtelijke ordenings- en duurzaamheidsprincipes zijn van toepassing. Er moet sprake zijn van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

Bovengenoemde beleidsregels zijn van toepassing op verzoeken, die vallen binnen het plangebied ‘Landelijk Gebied 2015’ en/of herzieningen/wijzigingen op dit plan. Voor de bebouwde kommen gelden deze regels niet. (Her)ontwikkeling van verblijfsrecreatie is maatwerk. De regels zijn niet uitputtend en moeten als een hoofdlijn van beleid worden gezien. De beleidsregels vervangen de beleidslijn voor (her)ontwikkeling van verblijfsrecreatie op p. 11 van de Beleidsnota Vrijetijdseconomie (vastgesteld 23 maart 2021).

Pagina 5 van 5

Gemeente Aalten

Raadsmededeling - Openbaar Nummer Datum B&W datum Beh. Ambtenaar Portefeuillehouder Onderwerp

: : : : : :

80-2021 29 april 2021 E.E. Koenders M.J. Veldhuizen/T.M.M. Kok Moties Grensbeleving/Aa-strang en Ruimte voor initiatieven n.a.v. beleidsnota Vrijetijdseconomie

Aanleiding: Bij de vaststelling van de Beleidsnota Vrijetijdseconomie in uw raad van 23 maart jl. zijn twee moties aangenomen: Motie Grensbeleving en ontwikkeling Aa-strang tot speerpunt maken, waarin het college wordt opgedragen om: a. Belevingsinrichting van het gebied rondom de grens i.c.m. de Aa-strang tot één van de speerpunten te maken bij de uitwerking van deze beleidsnota en b. Een prioriteitenlijst van de uit te voeren acties op te stellen en deze aan de raad voor te leggen. Motie Ruimte voor initiatieven, waarin het college wordt opgedragen om: c. In principe medewerking te verlenen aan plannen die leiden tot “kwalitatieve” toekomstgerichte recreatiebedrijven of bedrijfjes, zonder verdere aanvullende eisen; d. Woonbestemmingen die geschikt zijn voor recreatieve doelen hiervoor ook in aanmerking te laten komen.

Inhoud Mededeling: Hierbij informeren wij u over de wijze waarop wij uitvoering geven aan uw moties: Ad A: wij beschouwen de versterking van de grensbeleving als één van de speerpunten. De mogelijkheid om hier fysiek uiting aan te geven wordt onderdeel van de herinrichting van de Heelweg na realisatie van de relevante deelprojecten uit de centrumvisie Dinxperlo. Wij hebben de Stadt Bocholt inmiddels benaderd en haar toezegging tot deelname in het bouwteam te zijner tijd. Ook bij de plannen voor herinrichting van het Prins Clausplein/kernwinkelgebied moet het gevoel van de grensligging terugkomen. Ideeën van lokaal betrokken partijen (ook grensoverschrijdend) worden hierin meegenomen. De Aa-strang wordt samen met regio- en grensgemeenten in vier thema’s de komende jaren waar mogelijk uitgewerkt, waaronder toerisme en recreatie, zie raadsmededeling 70-2021. Op korte termijn realiseren wij de doortrekking van het fietspad op de dijk, waarmee de beleefbaarheid van ‘ons’ stukje Aa-strang wordt vergroot. In onze promotie, marketing en productontwikkeling wordt de grensbeleving ook uitdrukkelijk als prioritair thema meegenomen. Zeer binnenkort volgt bijv. de lancering van een nieuwe lokale kidsroute voor Dinxperlo-Suderwick. Tevens ondersteunen wij de Heimatverein Suderwick bij de totstandkoming van een derde Büdeken op het dorpsplein in Suderwick.

Ad B: de acties zijn in bijlage 1 van de beleidsnota in een planning neergezet. Hierbij is rekening gehouden met aanwezige capaciteit en behoeft daarom geen nadere prioritering. Bij veel projecten is ook sprake van afwachten van het juiste momentum, bijvoorbeeld een subsidiebeschikking of overleg inzake aanleg routestructuren. Dit laat zich niet altijd goed plannen. Algemeen kunnen wij wel duiden dat vooralsnog binnen de thema’s met name aandacht uit gaat naar de oprichting van het toeristisch Pagina 1 van 2

netwerk, de ontwikkeling van een profilerings- en promotieplan, uitbreiding van ‘lokaal ambassadeurschap’, afronding mtb-routenetwerk en versterking conceptuele beleving, waaronder grensligging. Ad C en D: wij zeggen u toe dat ieder plan op zijn eigen merites met inachtneming van ruimtelijke principes wordt afgewogen. Ook indien het een burgerwoning betreft. Met u zijn wij het eens dat dan wel sprake moet zijn van kwalitatieve, op de toekomst gerichte, vernieuwende recreatiemogelijkheiden; niet méér van hetzelfde. Op dit moment zien wij geen noodzaak voor aanvullende (beleids)regels. Mocht in de komende tijd blijken dat dit alsnog wenselijk is, dan komen wij daar bij u op terug.

De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: --

Pagina 2 van 2

TOEKOMST KLEINSCHALIGE VERBLIJFSACCOMMODATIES ACHTERHOEK September 2024 | ’s-Hertogenbosch

INHOUD Inleiding

1

Inventarisatie (kwalitatief)

1

Inleiding

3

Inventarisatie (kwalitatief) 1.1

Ontwikkelingen vanuit de markt

1.1 1.2

5

5

Ontwikkelingen vanuit de markt Trends ontwikkelingen

1.2 2

3

8

8

Trends & ontwikkelingen

Analyse (kwantitatief)

2

Analyse (kwantitatief) 2.1

Ontwikkeling aanbod en vraag

2.1 2.2

Ontwikkeling aanbod en vraag Marketinganalyse en Google analytics – in samenwerking met Toerisme Achterhoek

2.2 2.3

Conclusie algemeen

3.1 3.2

3.2 3.3

Het vervolg richting ontwikkelprincipes De principes voor een ontwikkelkader

4.1 4.2 Bijlagen

23 25

De principes voor een ontwikkelkader Componenten toetsingscriteria

4.3

22 23

Aanbevelingen

Het vervolg richting ontwikkelprincipes

4.2

21 22

Conclusie per categorie Aanbevelingen

4.1

21

Conclusie algemeen Conclusie per categorie

3.3

4

18

Conclusies, aanbevelingen & ontwikkelprincipes 3.1

4

16 18

Quickscan bestemmingsplannen Stedelijk gebied (gemeente doetinchem) en buitengebied (gemeente Aalten)

Conclusies, aanbevelingen ontwikkelprincipes

3

12 16

Marketinganalyse en Google analytics – in samenwerking met Toerisme Achterhoek Stedelijk gebied Quickscan bestemmingsplannen (gemeente doetinchem) en buitengebied (gemeente Aalten)

2.3 3

12

25 26

Componenten toetsingscriteria

26

Inrichtings- en kwaliteitseisen

4.3

27

Inrichtings- en kwaliteitseisen

27

5

5

Bijlagen Bijlage A: Trends ontwikkelingen

33

Bijlage A: Trends & ontwikkelingen Bijlage B: Uitsplitsing aanbod naar gemeente

37

Bijlage B: Uitsplitsing aanbod naar gemeente

2

33 37

43 Bijlage C: Quickscan bestemmingsplannen gemeente Doetinchem en gemeente Aalten

Bijlage C: Quickscan bestemmingsplannen gemeente Doetinchem en gemeente Aalten Bijlage D: Voorbeeld ontwikkelkader

Bijlage D: Voorbeeld ontwikkelkader

43 44

44

INLEIDING Aanleiding Acht gemeenten in de Achterhoek werken nauw samen op het gebied van recreatie en toerisme. In de Vrijetijdsagenda is een aantal acties benoemd, zoals op welke wijze gemeenten beleidsmatig kunnen bijdragen aan het versterken van kleinschalig verblijfsrecreatief aanbod, zoals minicampings en B&B’s. Daarvoor hebben de samenwerkende gemeenten een algemene verkenning naar de toekomst van kleinschalige verblijfsaccommodaties in de Achterhoek laten uitvoeren. Vraagstelling De vraag die bij de acht gemeenten in de Achterhoek speelt is tweeledig, en als volgt: • Inzicht krijgen hoe het huidige aanbod in de 8 gemeenten aansluit bij de huidige en toekomstige marktbehoefte/trends (algemene verkenning en niet op bedrijfsniveau) en welke ontwikkelruimte/behoefte er in de toekomst is voor minicampings en kleinschalig recreëren in de Achterhoek (o.a. met het oog op de economische haalbaarheid en de bredere ontwikkelingen op het platteland). • In beeld brengen wat er vanuit de Achterhoekse gemeenten (beleidsmatig) nodig is om in te spelen op de uitkomsten van de eerste vraag (en daarmee kunnen sturen op de ontwikkelingen van minicampings en kleinschalig recreëren in de Achterhoek). De inzichten die deze acties opleveren zijn bruikbaar voor eventuele beleidskeuzes rondom kleinschalig recreëren.

Het uiteindelijke doel is om ontwikkelprincipes uit te werken waar alle gemeenten inspiratie uit kunnen halen om beleid aan te scherpen op het gebied van kleinschalige logiesaccommodaties of voor een eventueel ontwikkelkader kunnen gebruiken.

Met deze aanleiding en vraagstelling is Ginder aan de slag gegaan met analyses van de bestaande aanbodbestanden van alle gemeenten, is er een sessie geweest met alle gemeenten om input op te halen over de huidige situatie en waar ze tegenaan lopen, is een quickscan van twee gemeenten gemaakt voor wat betreft beleid, zijn trends en ontwikkelingen uitgewerkt en is een marketinganalyse uitgevoerd (in samenwerking met Achterhoeks Toerisme). Op basis van deze input is een rapport samengesteld en zijn ontwikkelprincipes gevormd als handvat en basis voor het vormgeven / aanscherpen van een ontwikkelkader/huidig beleid of toekomstig beleid. Leeswijzer In het eerste hoofdstuk gaan we in op de kwalitatieve inventarisatie. Hier lichten we toe wat er uit de sessie is gekomen met de ambtenaren binnen de Achterhoek, geven we een samenvatting van ontwikkelingen die voort komen uit de interviews met marktpartijen/organisaties/stichtingen en zetten we de trends en ontwikkelingen op een rij binnen de sector van kleinschalige logiesaccommodaties. Hoofdstuk twee gaat in op de kwantitatieve analyse, ofwel de (CBS) cijfers van vraag en aanbod in de sector, marketing en google analytics analyse en een korte opsomming van de bestemmingsplannen van de gemeente Doetinchem en Aalten.

Hoofdstuk drie geeft een conclusie en aanbevelingen weer en hoofdstuk vier sluit af met ontwikkelprincipes, toetsingscriteria en inrichtings- en kwaliteitseisen. Het laatste hoofdstuk bevat de benodigde bijlagen.

3

1

Inventarisatie (kwalitatief)

De inventarisatie bestaat uit een samenvatting van de input uit de

bijeenkomst met alle 8 gemeenten uit de Achterhoek, input uit de schouw en trends en ontwikkelingen.

4

1.1

KWALITATIEVE ONTWIKKELINGEN (VANUIT DE MARKT)

Om te weten wat de huidige situatie is binnen de gemeenten op het gebied van kleinschalige logiesaccommodaties hebben we een bijeenkomst gehad met de 8 gemeenten in de Achterhoek en heeft een schouw plaats gevonden in het gebied. Om nog meer verdieping te vinden in kwalitatieve ontwikkelingen is het gesprek is aangegaan, of per mail is contact geweest, met verschillende partijen (Vekabo/in ‘t Groen, B&B.nl, Gelders Landschap, LTO en ZLTO) die te maken hebben of onderdeel zijn van kleinschalige logiesaccommodaties. Een korte samenvatting van de ontwikkelingen die deze partijen zagen wordt onderstaand per partij weergegeven, inclusief een korte samenvattende conclusie. • Vekabo/ in ‘t Groen. Sinds 2014 is er binnen Vekabo een verschuiving zichtbaar in het ledenbestand en de dynamiek van kleinschalige recreatiebedrijven. Waar voorheen oudere ondernemers de meerderheid vormden, vaak zonder opvolgers vanwege de beperkte perspectieven of agrarische voorkeuren van hun kinderen, zien we nu een toename van nieuw bloed in de sector. Dit komt deels doordat sommige bedrijven zijn gegroeid en daardoor buiten de definitie van kleine camping vallen (< 75 eenheden). Toch blijft kleinschalige recreatie levensvatbaar, mits goed georganiseerd, zodat het kan worden gecombineerd met een deeltijdbaan of boerderij.

Interessant is dat nieuwe leden minder waarde lijken te hechten aan collectieve belangenbehartiging en informatievoorziening, wat een reflectie lijkt van de huidige tijdgeest. Hun unieke positie in marketing, met een vast bedrag per jaar voor kwalitatieve prestaties, blijft echter een sterk punt en trekt nog steeds nieuwe leden aan.

• B&B.nl. In maart 2018 stonden er 81 B&B's uit de Achterhoek op de website, en in juni 2024 is dit aantal gestegen naar 150. De verwachting is dat de vraag naar B&B's de komende tijd blijft stijgen. De laatste jaren krijgen B&B's veel positieve aandacht door TV-programma's zoals "B&B Vol Liefde" en "Bed & Breakfast" bij Omroep Max. Er is dit jaar zelfs een bioscoopfilm gemaakt over het runnen van een B&B. Deze mediaaandacht draagt bij aan de populariteit van B&B's, zowel bij gasten als bij potentiële B&B-eigenaren. Daarnaast hechten gasten steeds meer waarde aan duurzame vakantieadressen, waarvoor B&B's vanwege hun kleinschalige opzet zeer geschikt zijn. Gasten worden persoonlijk ontvangen en genieten 's ochtends van een vers ontbijt, wat bijdraagt aan de charme van een B&B en vaak de reden is waarom gasten voor een B&B kiezen. Er is dan ook een toename in het aantal B&B's dat zich aansluit en in het aantal reserveringen. De websites zijn recent vernieuwd, waardoor het zoeken naar de perfecte B&B nog eenvoudiger wordt. • Brancheorganisatie KCI/Campercontact. Deze partijen hebben we niet gesproken wel geven ze een opvallende ontwikkeling aan, namelijk dat het aanbod van camperparken groeit. De campermarkt in Nederland is een groeimarkt (brancheorganisatie KCI).

Het aanbod aan kleinschalige camperparken (25 of minder eenheden) in de acht Gelderse gemeenten bedraagt 38 en gezamenlijk hebben deze parken ca. 350 eenheden voor campers (bron: campercontact.com/nl). Daarnaast zijn er in deze regio ook nog vijf grotere camperparken met gezamenlijk een kleine 200 eenheden. Het gaat hier specifiek om camperplaats-parken, die uitsluitend toegankelijk zijn voor campers. Ook op veel campings kunnen campers overnachten, al gaat het vaak om reguliere kampeerplaatsen waar bijvoorbeeld ook een tent of caravan zou kunnen staan. Het totale aanbod is dus flexibel. 5

• Gelders Landschap. Het vraagstuk rondom kleinschalige logiesaccommodaties speelt ook bij Gelders Landschap, maar in beperkte mate met ongeveer 3 à 4 aanvragen per jaar. Het is voor Gelders Landschap belangrijk dat boeren een volwaardig inkomen kunnen verdienen en dat dit soort initiatieven als een nevenactiviteit kunnen dienen. Verder wordt gesproken over extensieve Bed & Breakfast faciliteiten, waarbij het karakter van de hoeve behouden moet blijven. De verwachting is dat er in de komende jaren veel meer van dit soort vragen zullen komen door de transitie in de landbouw. Een belangrijke drempel hierbij is vaak het planologische aspect, dat soms heel lastig kan zijn, evenals de monumentenstatus van de gebouwen. Een voorbeeld dat genoemd wordt, is het koetshuis bij Huis Verwolde.

• LTO (Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland). LTO meldt dat 40% van de agrarische bedrijven een multifunctionele tak heeft, variërend van de verkoop van appels tot zorgboerderijen. Er zijn zes sectoren binnen deze multifunctionele landbouw: boerderij, zorg, verblijfsrecreatie, verkoop, kinderopvang en overig. Brede landbouw, zoals wonen op het erf, is iets anders. Voor multifunctionele landbouw moet er altijd een relatie zijn tussen landbouw en de gast of klant. Vooral melkveehouderijen stappen over naar recreatie, een sector die groeit en naar verwachting blijft groeien. Echter, er mag niet te veel aanbod komen en er moet een goed verdienmodel zijn. De omgevingsvisie biedt ruimte voor deze ontwikkelingen, maar het proces verloopt traag en moeizaam, zoals blijkt uit de VNG-handreiking voor ‘’Multifunctionele landbouw • en de Omgevingswet’’. Hoewel deze sector kansen biedt voor ondernemers, zijn zij zelf verantwoordelijk voor het succes. De overstap naar recreatie moet passen bij de ondernemer, wat essentieel is. LTO heeft zorgen dat gemeentes wel recreatie als oplossing zien, maar niet

voldoende faciliteren. Er is onvoldoende ruimte opgenomen in de omgevingsvisie, en LTO benadrukt het belang van directe communicatie met boeren. Een onderzoek naar de omzet van 2007-2020, zal in het vierde kwartaal van 2024 worden geüpdatet, wat meer inzicht moet geven in de economische impact van multifunctionele landbouw. • ZLTO (Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie). • Kleinschalige verblijfsrecreatie is zeker een optie voor agrarische bedrijven, maar het succes ervan hangt sterk af van de ondernemerskwaliteiten van de boer. Het is geen activiteit die men er zomaar bij doet; het vereist passie en inzet. De vorm van recreatie moet aansluiten bij de persoonlijkheid van de ondernemer, en daarom is het niet geschikt voor ieder bedrijf. Naast verblijfsrecreatie zijn er ook veel agrarische bedrijven die zich bezighouden met kleinschalige dagrecreatie. • Groei in kleinschalige logiesaccommodaties is niet direct gerelateerd aan het stoppen van boerenbedrijven. Vaak worden deze recreatieve activiteiten parallel aan het agrarische bedrijf uitgevoerd, wat de unieke beleving voor bezoekers versterkt. Zonder een actieve agrarische bedrijfsvoering zou het gewoon een camping of winkel zijn, wat de aantrekkelijkheid verminderd.

Het is lastig om kleinschalige logiesaccommodaties simpelweg als een nevenactiviteit te definiëren omdat het altijd een bepaalde mate moet bijdrage in het bedrijfsresultaat. Ruimtelijk moet de recreatieve activiteit planologisch goed worden geborgd zonder ingewikkelde, moeilijk toetsbare koppelingen. In een parallel onderzoek wordt hier aandacht aan gegeven Het succes is sterk afhankelijk van de ondernemende vaardigheden van de boer. 6

• Vervolg ZLTO. • Er zijn zeker kansen voor kleinschalige logiesaccommodaties, hoewel er de laatste jaren al voldoende campingplaatsen zijn ontstaan. Er lijkt nog groei mogelijk in camperplaatsen, afhankelijk van de regio. Niet elke stoppende boer kan succesvol overschakelen naar recreatie; het moet passen bij de ondernemer. Ondernemers moeten zich onderscheiden door de unieke aspecten van hun bedrijf of locatie te benutten, variërend van luxe tot basic, en een unieke beleving creëren met een totaalconcept.

Conclusie. Uit de gesprekken met de bovengenoemde partijen blijkt dat kleinschalige logiesaccommodaties in de Achterhoek aanzienlijke potentie hebben. • Vekabo/In ‘t Groen ziet een toename van jongere ondernemers en goed georganiseerde kleinschalige recreatie. • B&B’s die aangesloten zijn bij de marketingorganisatie https://www.bedandbreakfast.nl/nl zien een groei van bedrijven die zich hierbij aansluiten, mede door landelijke TVmedia-aandacht en de groeiende vraag naar duurzame en persoonlijke vakanties. • De campermarkt breidt zich uit met een groeiend aantal camperparken. • Gelders Landschap merkt een stijging in aanvragen voor kleinschalige logies, hoewel planologische uitdagingen blijven bestaan. • LTO en ZLTO zien multifunctionele landbouw en recreatie als groeimarkten, afhankelijk van de ondernemerskwaliteiten en ondersteunende ruimtelijke plannen. • Gemeentes tonen meer flexibiliteit, maar er zijn nog knelpunten in regelgeving en facilitering. Al met al potentie voor kleinschalige logiesaccommodaties, met verschillende uitdagingen in de realisatiefase.

7

1.2

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

Er zijn ook een aantal landelijke en sectorale trends en ontwikkelingen te zien in relatie tot de vrijetijdseconomie en specifiek kleinschalige logiesaccommodaties. Hiervoor hebben de high lights uit een onderzoek van NBTC gefilterd, uit een onderzoek van Wageningen University and Research en vanuit onze eigen expertise. De meest relevante trends en ontwikkelingen benoemen we onderstaand met afsluitend een conclusie weer. • NBTC onderzoek: Onderzoek naar de potentie van plattelandsvakanties in Nederland (november 2023). • Bijna de helft van de Nederlanders heeft al eerder een plattelandsvakantie in Nederland ondernomen, terwijl dit bij ongeveer een op de vijf Vlamingen en Duitsers het geval is. Nederlanders kiezen vaak voor Gelderland en Drenthe, Vlamingen voor Zeeland, en Duitsers voor Noord- en Zuid-Holland. De meerderheid van de mensen die eerder een plattelandsvakantie hebben ervaren, staat open om dit in de toekomst in Nederland te doen. Ongeveer de helft van degenen die nog geen plattelandsvakantie hebben ondernomen, toont interesse of wil er meer over weten. De potentiële groep geïnteresseerden is meestal jonger en hoger opgeleid dan degenen die niet geïnteresseerd zijn.

• Rust, ruimte en natuur zijn de belangrijkste redenen voor het kiezen van een plattelandsvakantie, terwijl het vlakke landschap van Nederland en de voorkeur voor een ander vakantieoord redenen zijn om dit niet te doen. • Voor een ideale plattelandsvakantie kiest men vaak voor een vakantiehuisje of bungalow. Duitsers overwegen ook appartementen, hotels of pensions. • Bij de keuze van accommodatie zijn prijs, comfort en waarderingen/reviews cruciaal, waarbij Duitsers ook een

• •

•

•

•

karakteristieke uitstraling belangrijk vinden. Zoekmachines op internet zijn de belangrijkste bron van informatie, gevolgd door tips van familie en vrienden. De verblijfsduur varieert meestal tussen 3 tot 5 nachten, hoewel Vlamingen vaak korter verblijven (1-2 nachten) en Duitsers langer (6-9 nachten). De lente is het voorkeursseizoen, maar ook zomer en herfst worden veel overwogen. Voor de meeste mensen is hun partner het favoriete reisgezelschap, gevolgd door het gezin. Belangrijke activiteiten tijdens een plattelandsvakantie zijn relaxen en tijd doorbrengen in de natuur. Nederlanders en Vlamingen waarderen wandel- en fietsmogelijkheden, terwijl Duitsers nabijheid van water of kust prefereren. Wandelen, steden en dorpen bezoeken, en fietsen zijn populaire activiteiten, terwijl Duitsers ook graag naar het strand gaan en streekproducten proeven en kopen. Nederlanders geven de voorkeur aan zelf koken, terwijl Vlamingen en Duitsers liever horecagelegenheden in de buurt hebben. De conclusie is dat de potentie van plattelandsvakanties in Nederland groot is, zowel onder Nederlanders als onder Vlamingen en Duitsers, met interesse van zowel ervaren als onervaren vakantiegangers.

• Onderzoek Wageningen University and Research. Bij recreatie op de boerderij gaat het zowel om dagrecreatie als verblijfsrecreatie. Voorbeelden van dagrecreatie zijn activiteiten zoals boerengolf of poldersport. Verblijfsrecreatie omvat boerderijcampings, groepsaccommodaties en bed & breakfasts (B&B’s).

8

Vervolg. • Impact van Covid-19 op de Recreatiesector. In 2020 werd de recreatiesector zwaar getroffen door de Covid-19-pandemie. Tijdens de voorjaarssluiting gingen hele regio’s op slot, wat de sector zwaar raakte omdat dit normaal een belangrijke periode is. In de zomer bleef echter veel vakantieverkeer binnen Nederland vanwege de onzekerheden rond corona, wat de omzet enigszins deed stijgen doordat mensen in hun eigen kring (‘bubbel’) vakantie vierden. Groepsaccommodaties hadden een extreem slecht jaar met een daling in bezettingsgraad van 35% naar 10% en een omzetdaling van 54 miljoen euro in 2018 naar 8 miljoen in 2020. De gehele sector zag een omzetdaling van 38%. • Veranderingen binnen de Sector. In 2020 steeg het aantal boerderijen dat recreatie aanbiedt iets naar ongeveer 3.200 bedrijven. Hoewel het aantal campings en groepsaccommodaties iets afnam, groeide het aantal huisjes en appartementen enigszins. Er was een opvallende toename in kleinschalige horeca, omdat veel Nederlanders het platteland opzochten en er behoefte was aan eet- en drinkgelegenheden. Het aantal B&B’s bleef gelijk, maar de bezettingsgraad daalde (2007-2020). • Zakelijke Markt. De zakelijke markt werd eveneens zwaar getroffen. Veel vergaderingen werden online gehouden, waardoor de omzet van boerderijvergaderingen met twee derde daalde van 19 miljoen euro naar 6 miljoen euro.

Online vergaderen kan in de toekomst een blijvende impact hebben op deze vorm van dagrecreatie. • Totale Omzet. De totale omzet van recreatie op de boerderij in 2020 wordt geschat op 138 miljoen euro, wat ruim 35% lager is dan in 2018. Zonder de corona-uitbraak en met gelijkblijvende seizoensdagen en

bezettingsgraden als in 2018, zou de omzet naar schatting 233 miljoen euro hebben bedragen. Onderstaande trends en ontwikkelingen laten de potentie duidelijk zien voor de verdere uitbreiding van het aanbod kleinschalige logiesaccommodaties: • Decennialang trokken Nederlanders massaal naar de steden, tegenwoordig wil een groot deel van de stedelijke bevolking tijdens vakanties ontsnappen naar het rustgevende platteland. Dit blijkt uit de stijging van het aantal geboekte woningen op het platteland via Airbnb, van ongeveer 10% naar ruim 20% in de afgelopen vijf jaar. • De Nederlandse bevolking vergrijst, met een toenemend aantal 65plussers. De ouderen groep, die steeds langer leeft en daarmee groeit. • De verkoop van campers en caravans blijft stijgen, wat wijst op een groeiende markt voor kampeerboekingen. • Er is een trend van ketenvorming, waarbij grote spelers in de markt meerdere accommodaties onder één merk verenigen om schaalvoordelen te behalen. Tegelijkertijd is er een tegenbeweging waarin kleinschalige, onafhankelijke accommodaties zich onderscheiden door hun unieke karakter en persoonlijke service. • Gemeenten tonen steeds meer flexibiliteit in RO beleid om kleinschalige logiesaccommodaties mogelijk te maken. Dit helpt bij de revitalisering van het platteland en stadsranden en ondersteunt toerisme.

• Een bijkomend aspect van het invullen van Vrijkomende Agrarische Bedrijvigheid (VAB) is het voorkomen van criminaliteit. Leegstaande agrarische gebouwen kunnen een magneet zijn voor illegale activiteiten zoals hennepteelt.

9

De volgende trends en ontwikkelingen zijn aandachtspunten bij het verder uitbreiden van het kleinschalige logiesaanbod: • Verstening van zowel grootschalige als kleinschalige recreatieparken/kampeerterreinen. Van de traditionele kampeerterreinen zie je steeds vaker dat deze worden vervangen door vaste accommodaties. Dit is een aandachtspunt om in de toekomst op te kunnen sturen voor de overheid, indien noodzakelijk. • Er is een sterke focus op duurzaamheid in verschillende sectoren. Veel gasten waarderen accommodaties die milieubewust opereren. • Natuurinclusief ondernemen, zie je meer en meer. Het is een trend die kansen oplevert voor de ondernemer én de natuur. In andere woorden blijkt dat groen loont. Daarbij zoekt de gast naar ‘betekenis’, voor henzelf en voor de omgeving. Natuurbeleving en -educatie zijn steeds vaker een doorslaggevende factor om voor een bepaalde vakantiewoning/verblijf te kiezen. • Inclusie en toegankelijkheid worden steeds belangrijker voor recreatiebedrijven om aan de behoeften van alle doelgroepen te voldoen. • Technologie en automatisering spelen een grote rol, met geavanceerde reserveringssystemen, contactloze betalingen en data-analyse voor gepersonaliseerde marketing. • Naast personeelstekort is bedrijfsopvolging ook een probleem. Dit leidt tot grote zorgen onder ondernemers en in sommige gevallen zelfs tot (tijdelijke) sluiting van bedrijven.