Document · PDF

55. Raadsmededeling 97-2025 Leegstand centra

Gemeenteraad 30 september 2025, gemeente AaltenBij agendapunt: Mededelingen van de voorzitter en advies van de agendacommissie over de ingekomen stukken24.016 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Verzelfstandiging Professionalisering SAP

Aanpak Onderaf beginnen Leren van best practices citymarketing Gesprekken vastgoed, ketens en lokale ondernemers Herinrichting panden en bereidheid op basis van interesse Voortzetten project: in gesprek met kansrijke starters

Aandacht Pva Betrokkenheid en draagvlak

Overzicht Focus Jong SAP Mogelijkheden HAN Verbinding museum, horecaondernemers markt en aanloop. Warenmarkt Uitwerken aanbevelingen vanuit werkgroep ambtenaren/ondernemers/SAP

Mix bestaand en nieuwe ondernemers

Gesprekken SAP Achterban Best practices

Invulling Organisatie vorm Draagvlak

Verplaatsen bedrijven Nieuwe vestiging Benutten Steengoed/Regiodeal Samenwerking Aalten Vooruit Netwerk Horeca, SAP, overig

Wenselijkheid Mogelijkheden Krachtige kern Inzet en afstemming betrokkenen Exploitatie

BIJLAGE: Uitkomst enquête centrumondernemers Reacties van centrumondernemers op opmerkingen/wensen geuit tijdens interviews KSO 2023:

Aanbevelingen/opmerkingen centrumondernemers ten aanzien van de verblijfskwaliteit: • • •

• • • • • • • •

Meer parkeerruimte om meer klanten van buitenaf aan te trekken. Minder parkeerplekken in centrum maakt het gezelliger. Winkelbestand is al zeer divers met veel eigen ondernemers en weinig ketens. Maar maak het als gemeente het ook niet te moeilijk om te mogen ondernemen, ook eventuele nieuwkomers. Winkeliers op cursus sturen of attenderen op cursussen om zichzelf her uit te vinden, te ontplooien of te activeren. Meer duidelijkheid over de rollen van SAP en NOVA, meer interactie en samenwerking, ook activiteiten buiten Markt en daaraan gelegen horeca. Meer betrokkenheid gemeente bij ondernemers. Samenwerking Horeca, NOVA, SAP, VVV en Gemeente Aalten om de viering van 80 jaar bevrijding in 2025 te vieren met het meest oranje dorp van Nederland. Meer variatie in jaarprogramma, bijvoorbeeld paasbrunch voor honderden. Kerk op markt vaker gebruiken. Invullen/herbestemmen leegstand en opknappen verpauperde panden, meer diversiteit. Efficiënte aanpassingen centrum waardoor veiligheid beter gewaarborgd wordt, o.a. stoepjes vlak maken, lantaarnpalen voor stoepjes. Toevoegen zitjes/bankjes.

Koopstromen Oost-Nederland 2023 Factsheet kern

Aalten gemeente Aalten

Inhoud

Basis kenmerken

Voorzieningenaanbod

Branchering

Werkgelegenheid

Bestedingen en marktaandelen

Herkomst omzet

Bestemming bestedingen

Online aankopen

Toerisme

Alle bedragen op deze factsheet zijn inclusief BTW Factsheet | Koopstromen Oost-Nederland 2023 * De methode is in 2019 gewijzigd ten opzichte van 2015. Hierdoor zijn de resultaten van beide jaren niet volledig vergelijkbaar. Zie de onderzoeksverantwoording voor een uitgebreide toelichting.

Aalten

KSO 2023

 Benchmarkindeling

Basiskenmerken Gemeente: Provincie:

Inwoners: Benchmark:

Aalten Gelderland

Voorzieningenaanbod

Branchering

Onderstaande tabel toont de ontwikkeling van het aantal verkooppunten per branche en de ontwikkeling van het aantal vierkante meter winkelvloeroppervlakte in de detailhandelsbranches (afgerond op honderdtallen).

De figuur toont de branchering van het voorzieningenaanbod op basis van het aantal verkooppunten en vierkante meters. Dit betreft het aandeel dat de betreffende branche inneemt binnen het totale aantal verkooppunten of oppervlak. Enkel van detailhandel wordt het oppervlak getoond.

Verkooppunten

2015

2019

2023

Dagelijks vkp

Dagelijks m2

4.500

5.100

6.300

Recreatief vkp

Recreatief m2

7.500

6.700

7.000

Doelgericht vkp

Doelgericht m2

10.300

12.100

10.100

22%

28%

16% 16% 40%

2.000

Cultuur & ontspanning vkp

Diensten vkp

Overig vkp

Leegstand vkp

Leegstand m2 detailhandel

6.700

2.400

2.000

Totaal vkp

198

186

173

29.100

26.400

25.300

6% 5% 16% 17% 13% 14% 10%

Dichtheid verkooppunten (per 1.000 inwoners)

Bron: Locatus, ultimo getoonde jaar; 2023: per 1 oktober

0,97

Dagelijks

1,49 1,55

Recreatief

1,9 1,55

Doelgericht

1,98 1,32

Horeca Cultuur & ontspanning

1,82 0,63 0,61

Factsheet | Koopstromen Oost-Nederland 2023

51%

13% 15%

Horeca m2

Benchmark

16% 16%

Aalten

lichte staven

25% 22%

De figuur rechts toont het aantal verkooppunten per branche afgezet tegen het aantal inwoners. Over het algemeen geldt: hoe hoger de dichtheid, hoe groter de bovenlokale trekkracht van deze branche.

donkere staven

10% 12%

detailhandel

Branchering

Horeca vkp

Totaal m2

17.400 1 10.000 - 20.000 inwoners

Voor meer informatie en meer onderzoeksuitkomsten: www.kso2019.nl

Aalten

KSO 2023

Werkgelegenheid Aandeel in totale werkgelegenheid 11%

11%

2015

2019

86%

aandeel detailhandel aandeel horeca

2022

86%

aandeel overige banen

87%

Banen per sector Onderstaande figuur toont de ontwikkeling van het aantal banen in de detailhandelsbranches, de horeca en de sector cultuur & ontspanning*. Tussen de staven zijn de groeipercentages weergegeven. Dagelijks

Cultuur

Doelgericht Recreatief

2022

2019

2015

Horeca

420

170

300

q -7%

q -6%

q-18%

p 20%

450

180

110

250

p15%

p 6%

p 39%

390

170

110

180

* cijfers zijn exclusief diensten. Bij kleine omvang van de sector worden de labels soms niet weergegeven Bron: LISA2022, peildatum 1 april (meest recente cijfers)

Bestedingen en marktaandelen De linker figuur toont de omzet (toonbankbestedingen) van de fysieke detailhandel in de dagelijkse-, recreatieve en doelgerichte sector in 2023. De rechter figuur laat zien wat het marktaandeel daarvan is binnen de totale omzet van de fysieke detailhandel in de gemeente. Deze cijfers zijn exclusief toerisme.

Omzet detailhandel

Marktaandeel

2023

in de gemeente omzet dagelijks

€ 53

Dagelijks

68,4%

omzet totaal

omzet recreatief

€ 14

Recreatief

72,9%

€ 102

omzet doelgericht

€ 18

Doelgericht

omzet horeca

€ 17

57,7% 68,1%

Horeca

in mln. euro (excl. btw) Onderstaande figuren tonen de ontwikkeling van de omzet (links) en het marktaandeel (rechts) met indexcijfers. Hierbij geldt 2019 als basisjaar (=100). Deze cijfers zijn exclusief toerisme.

Omzetontwikkeling Dagelijks Dagelijks

Ontwikkeling marktaandeel Index: 2019=100

in de gemeente

121

Dagelijks Dagelijks

Recreatief Recreatief

103

Doelgericht Doelgericht

Recreatief Recreatief Doelgericht Doelgericht

131 113

Index: 2019=100

© I&O Research 2020 | Ondanks deOost-Nederland zorgvuldige samenstelling van deze factsheet kunnen er geen rechten aan worden ontleend. Factsheet | Koopstromen 2023 Voor meer informatie en meer onderzoeksuitkomsten: www.kso2019.nl

Aalten

KSO 2023

Herkomst omzet De figuur laat zien waar de omzet van de detailhandel en horeca vandaan komt. Hoe kleiner het aandeel van de omzet dat uit de eigen kern afkomstig is, hoe groter de toevloeiing. Tevens toont de grafiek de gemiddelde herkomstpercentages van de benchmarkkernen. Deze cijfers zijn exclusief toerisme.

4 Aalten

Dagelijks

Benchmark

90% eigen kern: 90%

10%

elders:

73%

27%

10% toerisme:

0% 0%

Recreatief 70% eigen kern: 70%

30% 30%

elders:

57%

43%

toerisme:

0% 0%

Doelgericht 74% eigen kern: 74%

26% 26%

elders:

52%

48%

toerisme:

0% 0%

Horeca 85% eigen kern: 85%

73%

elders:

15% 27%

15% toerisme:

0% 0%

Bestemming bestedingen De figuren en tabellen laten zien waar de inwoners hun detailhandels- en horecabestedingen doen. Hierbij maken we onderscheid tussen het deel van de bestedingen dat in de eigen kern blijft (binding), het deel dat afvloeit naar fysieke winkels en horeca buiten de eigen kern (afvloeiing fysiek) en het deel dat afvloeit naar webshops (afvloeiing online; alleen bij detailhandel, niet bij horeca). Deze laatste categorie betreft zowel de pure webwinkels als de webwinkels van landelijke winkelketens en lokale winkeliers (omnichannel). Deze cijfers zijn exclusief toeristische bestedingen.

Benchmark en ontwikkeling

Bestedingen

Dagelijks

in mln. euro (excl. btw)

€ 55

€ 29

Dagelijks

Recreatief

eigen kern

2023

benchmark

2019

Binding

86%

89%

Afvloeiing fysiek

12%

11%

10%

Afvloeiing online

Recreatief

2023

benchmark

2019

Binding

35%

31%

33%

Afvloeiing fysiek

30%

38%

37%

Afvloeiing online

35%

31%

30%

elders (fysiek)

Doelgericht

online

€ 29

€ 19

Doelgericht

Horeca

2023

benchmark

2019

Binding

45%

37%

48%

Afvloeiing fysiek

35%

43%

38%

Afvloeiing online

20%

14%

Horeca

2023

benchmark

2019

Binding

75%

67%

Afvloeiing

25%

33%

Aalten

KSO 2023

Online aankopen Onderstaande figuur laat voor alle artikelgroepen zien welk aandeel van de bestedingen van inwoners wordt gedaan in de vorm van online aankopen. Deze cijfers zijn exclusief toeristische bestedingen.

Dagelijks Dagelijks

2023

2% 3% 1%

benchmark 2019

Recreatief Mode

30%

33%

38%

18% 17% 16%

Huishoudelijk

30% 27% 28%

Sport & spel

34% 32%

Media & hobby

39%

Doelgericht Tuin & planten

2% 2%

Elektronica Doe-het-zelf

34% 2%

41% 42%

Woninginrichting

10%

17% 17%

Toeristische toevloeiing In de gemeente Aalten komen €3,3 miljoen toeristische bestedingen bij de detailhandel en horeca terecht, afkomstig van verblijfstoerisme (bezoekers die blijven overnachten). Deze bestedingen zijn niet toe te delen aan individuele kernen. In onderstaande figuur zijn deze toeristische bestedingen uitgesplitst naar motief.

Dagelijks

€ 0,7

Recreatief Doelgericht

€ 0,4 € 0,1

Horeca

€ 2,2

Leeswijzer

1) Inwonerklasse

→ Indeling kernen

Indeling van kernen o.b.v. inwonerstal (bron: CBS).

2) Branches

BRANCHES KSO

In de figuur hiernaast is de indeling van branches en artikelgroepen weergegeven. De sector niet-dagelijks is opgesplitst in twee hoofdgroepen: recreatief en doelgericht.

Onder Diensten in winkelgebieden vallen onder andere kappers, tatoeage- en piercingzaken, schoonheidssalons en nagelstudio’s. Klik hier voor een gedetailleerde indeling van de branches en artikelgroepen door Locatus.

3) Afkortingen vkp m2

verkooppunten vierkante meter winkelvloeroppervlak

Sector recreatief Mode & Luxe

Sector niet-dagelijks

Onder Cultuur & ontspanning vallen bijvoorbeeld fitnesscentra en escape rooms.

Sector dagelijks Dagelijks

Sector doelgericht In & Om het huis

Detailhandel Overig Sector horeca Horeca

ARTIKELGROEPEN levensmiddelen persoonlijke verzorging mode huishoudelijk sport en spel media en hobby elektronica doe-het-zelf woninginrichting tuinartikelen en planten detailhandel overig dranken eten fastfood koffie en desserts horeca overig

4) Elders

Bij herkomst van de omzet gaat het om kernen/gemeenten binnen het onderzoeksgebied en randgebied van KSO23. Bij bestemming van de bestedingen gaat het om afvloeiing naar alle gemeenten in Nederland.

Voor meer informatie en onderzoeksuitkomsten: www.koopstromen.nl/oost

Koopstromen Oost-Nederland 2023

(winkelgebied)

Factsheet winkelgebied

Centrum Aalten gemeente Aalten

Inhoud

Basis kenmerken

Voorzieningenaanbod

Branchering

Werkgelegenheid

Bestedingen en marktaandelen

Herkomst omzet

Ontwikkeling binding

Waardering

Bezoekgedrag

Centrum Aalten

KSO 2023

Basiskenmerken



Benchmarkindeling

Provincie:

Gelderland

Type locatie:

centrumlocatie

Gemeente:

Aalten

Omvang:

10.000-20.000 m²

Voorzieningenaanbod

Branchering

Onderstaande figuur toont de branchering van het voorzieningenaanbod op basis van het aantal verkooppunten en vierkante meters. Dit betreft het aandeel dat de betreffende branche inneemt binnen het totale aantal verkooppunten of oppervlak. Enkel van detailhandel wordt het oppervlak getoond.

Branchering

Verkooppunten

2015

2019

2023

Dagelijks vkp

Dagelijks m2

2.500

3.300

24%

23% 22%

11%

16%

Recreatief vkp

Recreatief m2

6.700

6.000

6.300

Doelgericht vkp

13% 14%

Doelgericht m2

3.400

2.600

1.900

14% 10%

Horeca m2

1.100

1.200

Cultuur & ontspanning vkp

Diensten vkp

Overig vkp

Leegstand vkp

Leegstand m2 detailhandel

3.300

2.300

2.000

121

114

107

donkere staven

13.500

lichte staven

15.900

13.400

37%

35%

Horeca vkp

Totaal vkp Totaal m2 detailhandel

47%

22%

17%

6% 4% 20% 18% 1% 2% 16%

14%

Centrum Aalten Benchmark

Bron: Locatus, per ultimo getoonde jaar; 2023 per 1 oktober

Werkgelegenheid Onderstaande figuur toont de ontwikkeling van het aantal banen in de detailhandelsbranches, de horeca en de sector cultuur & ontspanning* in dit winkelgebied. Tussen de staven zijn de groeipercentages weergegeven. 2022

2019

2015 dagelijks

170

150

100

q -17%

170

150

120

p 6%

p 7%

q -25%

p 50%

160

140

recreatief

doelgericht

horeca

80 cultuur

* exclusief diensten. Bij kleine omvang van de sector worden de labels soms niet weergegeven | Bron: LISA2022, peildatum 1 april (meest recente cijfers) © I&O Research 2020 | Ondanks de zorgvuldige samenstelling van deze factsheet kunnen er geen rechten aan worden ontleend.

Factsheet | Koopstromen Oost-Nederland 2023

Voor meer informatie en meer onderzoeksuitkomsten: www.kso2019.nl

Centrum Aalten

KSO 2023

Aandeel in totale werkgelegenheid 28%

33% 60%

2015

63%

aandeel detailhandel

28%

2019

aandeel horeca

2022 9%

64%

aandeel overige banen

Omzet detailhandel

Marktaandeel

2023

in de gemeente

omzet totaal

€ 36,7

omzet dagelijks

€ 20,1

Dagelijks

omzet recreatief

€ 11,4

Recreatief

omzet doelgericht

€ 5,2

Doelgericht

25,8% 57,1% 16,6%

in mln. euro (excl. btw)

Toevloeiing toerisme

Herkomst dagbezoekers

In gemeente Aalten komen naar schatting ook €3,3 miljoen bestedingen bij detailhandel en horeca terecht afkomstig van verblijfstoerisme.

Op basis van analyse van GPS-data is de herkomst van dagbezoekers van dit winkelgebied vastgesteld. Verblijfstoeristen (bezoekers die blijven overnachten) zijn voor deze analyse buiten beschouwing gelaten. Onderstaande figuur toont het aandeel dagbezoekers vanuit het onderzoeksgebied, van buiten het onderzoeksgebied KSO (overig Nederland) en vanuit Duitsland. 4% 5%

Deze bestedingen zijn niet toe te bedelen aan individuele winkelgebieden. In de figuur zijn de bestedingen uitgesplitst naar motief.

5 Dagelijks

€ 0,7

onderzoeksgebied KSO

Recreatief

€ 0,4 € 3,3 mln.

Doelgericht

overig Nederland

€ 0,1

Horeca

Duitsland

€ 2,2 91%

Omzetontwikkeling

Ontwikkeling marktaandeel

index: 2019=100

in de gemeente; 2019=100

Dagelijks Dagelijks

125

Dagelijks Dagelijks

102

Recreatief Recreatief

130

Recreatief Recreatief

102

Doelgericht Doelgericht

103

Doelgericht Doelgericht

Centrum Aalten

KSO 2023

Herkomst omzet Onderstaande figuur laat zien waar de detailhandelsomzet vandaan komt. Hoe kleiner het aandeel van de omzet dat uit de eigen gemeente afkomstig is, hoe groter de toevloeiing. Tevens toont de grafiek de gemiddelde herkomstpercentages van vergelijkbare winkelgebieden (benchmark).

Centrum Aalten Benchmark

Dagelijks 96% eigen gemeente:

96%

andere gemeente KSO: 4% 11%

89%

België:

klik hier voor de kaart

Recreatief 84% eigen gemeente:

84%

16%

andere gemeente KSO: 16% 26%

74%

België:

klik hier voor de kaart

Doelgericht 93% eigen gemeente:

93%

andere gemeente KSO: 7% 20%

80%

Belgie:

0% 0%

klik hier voor de kaart

Ontwikkeling binding Onderstaande grafiek toont de ontwikkeling van de koopkrachtbinding. De binding betreft het aandeel van de bestedingen van consumenten uit de gemeente dat in dit winkelgebied terecht komt.

Ontwikkeling binding Dagelijks

22%

2023

21%

2019

Recreatief

21%

2023

20%

2019

Doelgericht 2023 2019

11% 12%

Centrum Aalten

KSO 2023

Waardering Onderstaande tabel toont de gemiddelde rapportcijfers die consumenten geven aan verschillende aspecten van een winkelgebied. Bij het aspect faciliteiten gaat het bijvoorbeeld om wc, wifi, afhaalpunt en bankjes. De resultaten worden vergeleken met de benchmarkgebieden en de cijfers over 2019 (indien beschikbaar).

2023 totaaloordeel winkelaanbod sfeer en uitstraling veiligheid netheid aanwezigheid groen faciliteiten service parkeren auto stalling fiets bereikbaarheid auto bereikbaarheid fiets

bereikbaarheid OV horeca

Benchmark

2019

7,5 7,2 7,4 7,6 7,9 7,2

7,7

7,5

7,4

7,3

7,4

7,7

7,8

6,8

5,9 7,7 7,4 7,4 7,3 8,4

5,8

7,7

7,8

7,4

7,7

7,4

7,9

8,5

8,4

4,9 7,7

6,2

5,1

7,2

7,6

Motieven 54%

dichtst bij huis

De figuur laat zien waarom consumenten voor dit winkelgebied kiezen en wat de bezoekmotieven van vergelijkbare winkelgebieden zijn (benchmark).

dichtst bij werk

lag op de route

21%

omvang winkelaanbod

20%

kwaliteit winkelaanbod

34%

combinatie van winkels

14% 15%

openingstijden winkels

sfeer en uitstraling winkelgebied

11%

toegankelijkheid

12%

13%

bereikbaarheid per auto

10%

bereikbaarheid te voet

20%

11%

parkeermogelijkheden parkeertarief

combinatie met tanken

anders

21%

18%

bereikbaarheid per fiets

Centrum Aalten Benchmark

19%

45%

13%

prijsniveau winkelaanbod

combinatie met een ander bezoekdoel

28%

29%

bepaalde winkel(s)

bereikbaarheid per openbaar vervoer

62%

Centrum Aalten

KSO 2023

Bezoekgedrag Onderstaande figuren laten zien hoe lang consumenten in het winkelgebied verblijven, met welk vervoermiddel ze komen en welke voorzieningen ze bezocht hebben. De resultaten worden vergeleken met die van de benchmarkgebieden.

Verblijfsduur

37%

50%

0 tot 30 minuten

11%

30 tot 60 minuten

Centrum Aalten

1 tot 2 uur 2 tot 4 uur

benchmark

43%

44%

Vervoermiddel

15%

44%

meer dan 4 uur

11%

41%

te voet

Centrum Aalten

met de fiets

benchmark

met de auto

13%

Frequentie

36%

30%

51%

19%

16%

meer dan 1x per week

33%

1 keer per week

16%

Centrum Aalten

1 of meer keren per maand 1 of meer keren per jaar

benchmark

46%

17%

11%

23%

minder dan 1x per jaar

Bezochte voorzieningen De grafiek toont bezochte voorzieningen bij aankoop van mode. Kledingwinkel

88%

Schoenenwinkel

90%

41%

Supermarkt

27%

10%

Warenmarkt

Versspeciaalzaak

Andere winkels

27% 5%

15% 18%

Verzorging

19%

13%

Bank of financiële instelling

Pakketpunt

Café, bar of terras

Lunchroom of broodjeszaak

10%

Cafetaria, snackbar, fastfood

Restaurant

Sportvoorziening

Culturele voorziening

Bioscoop of filmhuis

Entertainment

Overig

0% Centrum Aalten Benchmark

0% 0%

Leeswijzer

1) Type locatie

- Centrale winkelgebieden: het centrale winkelgebied van een plaats - Ondersteunende winkelgebieden: wijk-, buurt- en stadsdeelcentra veelal sterk gericht op dagelijkse boodschappen. - Grootschalige winkelgebieden: winkelgebieden met grootschalig winkelaanbod veelal in doelgerichte branches (zoals woonboulevards). → Indeling winkelgebieden Omvang Indeling van winkelgebieden o.b.v. het totaal aantal vierkante meter winkelvloeroppervlakte (alle branches inclusief leegstand). BRANCHES KSO

2) Branches

Sector dagelijks Dagelijks

In de figuur hiernaast is de indeling van branches en artikelgroepen weergegeven. De sector niet-dagelijks is opgesplitst in twee hoofdgroepen: recreatief en doelgericht.

3) Afkortingen

Sector niet-dagelijks

Onder Cultuur & ontspanning vallen bijvoorbeeld fitnesscentra en escape rooms.

Sector recreatief Mode & Luxe

Sector doelgericht In & Om het huis

Detailhandel Overig Sector horeca Horeca

vkp verkooppunten m2 vierkante meter winkelvloeroppervlak

Leegstand Leegstand vkp: het totale aantal leegstaande verkooppunten. Leegstand m2 detailhandel: het aantal leegstaande vierkante meters detailhandel (berekend conform de formule van → formule Locatus Locatus)

4) Bestedingen bij niet-aanwezige branches

Het kan voorkomen dat de factsheet bestedingen toont bij branches die niet in het winkelgebied zijn gevestigd. In dat geval hebben consumenten in de enquête aangegeven dat ze wel producten in de betreffende artikelgroep in het winkelgebied hebben gekocht. Veelal gaat het om artikelen zoals b.v. etenswaren bij een doe-het-zelf -zaak.

5) Toerisme/toeristische bestedingen

Bestedingen bij de detailhandel door binnen- en buitenlandse verblijfstoeristen (bezoekers die blijven overnachten in het onderzoeksgebied). Het gaat om toeristische bestedingen in winkels en horeca.

6) Andere gemeenten KSO

Het gaat hier om gemeenten binnen het onderzoeksgebied en randgebied van KSO23.

Voor meer informatie en onderzoeksuitkomsten: www.koopstromen.nl/oost

van hall larenste n

university of applied sciences

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

1 nformatiepagina Titel:

Vergroenen van het centrumgebied Aalten

Ondertitel:

Adviesdocument

Status:

Definitief

Plaats, datum:

Aalten, 10-06-2024

Naam: Studentnummer: E-mail:

Organisatie:

Hogeschool van Hall Larenstein,

Opleiding:

Bachelor, Land- en Watermanagement

-sEl

1 ntern begeleider:

Functie: Docent hydrologie Mail:

Opdrachtgever:

Gemeente Aalten,

Extern begeleider: Functie: Beleidsmedewerker groen en openbare ruimte Mail: Extern begeleider: Functie: Medewerker inhuur klimaat Mail:

Pagina 2 van 34

Gemeente Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

Samenvatting Dit onderzoek, bestaande uit een onderzoeksverslag en dit adviesrapport, is uitgevoerd in opdracht van de gemeente Aalten. De aanleiding voor het onderzoek is de toenemende urgentie om te vergroenen. Er is onderzocht hoe de gemeente Aalten vergroend kan worden,

aan de hand van vijf deelvragen, waaronder een casus over het centrumgebied van Aalten, die in dit adviesdocument

wordt

behandeld

De belangrijkste bevindingen zijn dat het belang van vergroening door de toenemende urgentie van klimaatadaptatie al bekend is bij overheden en nu ook steeds meer bij bewoners en ondernemers. In de gemeente Aalten en andere gemeenten zijn succesvolle vergroeningsinitiatieven gerealiseerd in samenwerking met bewoners, grotendeels door het faciliteren van materiaal en/of ondersteuning bij werkzaamheden. De belangrijkste knelpunten bij de vergroening van de gemeente Aalten zijn het budget, de

regelgeving en de weerstand van bewoners en ondernemers. Toch bieden de interne buitendienst, subsidies en sterke gemeenschapsbetrokkenheid kansen om deze uitdagingen te overwinnen. Subsidies kunnen maatregelen door de buitendienst mogelijk maken, en

gemeenschapsbetrokkenheid kan gestimuleerd worden door bewoners en ondernemers te ondersteunen

bij het vergroenen van gemeentelijke grond. Bij het implementeren van

praktische maatregelen moeten infrastructuur, onderhoud en de keuze van beplanting in acht worden genomen. Hoewel de exacte effecten onbekend zijn, kan de functie van de maatregel een inschatting geven van de geschiktheid voor de situatie. Voor de gehele gemeente Aalten wordt geadviseerd om verschillende vergroeningmaatregelen te implementeren en te onderzoeken.

Pilots kunnen worden

opgestart om nog niet geteste maatregelen, zoals het inplanten van boomspiegels, te testen. Daarnaast is het belangrijk om de adoptie van groen en het aanleggen van geveltuinen meer onder de aandachtte brengen, duidelijke regels op te stellen en ondersteuning bij de aanleg te faciliteren.

Bij onderhoud aan parkeerterreinen wordt geadviseerd te investeren in waterdoorlatende of open verharding, wat de waterhuishouding verbetert. Open verharding biedt bovendien kansen om hittestress te verminderen en de biodiversiteit te verhogen. Voor grote platte

daken wordt nader onderzoek aanbevolen om groene daken te realiseren, eerst voor gemeentepanden en daarna voor bedrijven. Voor de vergroening van het centrumgebied Aalten wordt geadviseerd de uitvoerbare

maatregelen zoals geveltuinen, gevelgroen, groenstellages en groenvakken te implementeren. Het gevelgroen moet verder worden uitgebreid, bijvoorbeeld bij het gemeentehuis en andere panden waar gevelplanten met behulp van gespannen draad kunnen worden aangebracht, zelfs aan zijden zonder regenpijp. Daarnaast moeten locaties waar bomen geplant kunnen worden in overweging worden genomen, waarbij geïnvesteerd wordt in ondergrondse groeiruimte voor de bomen waarvoor een grotere ingreep benodigd zal zijn. Ook het advies voor het aanpakken

van parkeerterreinen geldt voor het

centrumgebied, met de hoge blik, lage blik en de hoven.

Pagina 3 van 34

Gemeente N

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

Inhoudsopgave Begrippen . 1 Inleiding . 2 Casus centrumgebied Aalten … 2.1 Afbakening.. 2.2 Analyse. 2.2.1 HUidige S1a&t grOeN … 2.2.2 Gevoeligheid.. 2.2.3

Stakeholders...

2.2.4 Knelpunten. 2.3.4 Kansen

3 Het centrumgebied Aalten vergroenen 3.1

Geveltuinen..

3.2 Groenvak..

3.3 Boomspiegel.. 3.4 Groene stellage ….….

…20

3.5 Open verharding…eeeeeeee

…21

3.6 Boom..

4 Conclusie casus centrumgebied

Aalten

….….

5 Aanbeveling casus centrumgebied Aalten . 5.1 Focus op eenvoudig uitvoerbare maatregelen ….…… 5.2 Toepassen van open verharding … 5.3 Onderzoek naar groene daken..… 5.4 Integrale benadering en samenwerking … 5.5

Plaatsen van bOMen.….esseereereseeeeereeeereereeeeeeeeeeeeeeeereereeee

6 Figurenlijst 7 Literatuurlijst……

Bijlagen. Bijlage |: Bruikleenovereenkomst voor gevelgroen Bijlage II: Evenementen centrumgebied Aalten… Bijlage III: KLIC-melding 11-04-2024, centrumgebied Aalten Bijlage IV: Vergroeningsmaatregelen centrumgebied Aalten

Pagina 4 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

Begrippen Albedo: Albedo is een maat voor het reflectievermogen van een oppervlak.

Het geeft aan welk

percentage van het invallende zonlicht door een oppervlak wordt weerkaatst. Albedo wordt uitgedrukt als een getal tussen 0 en 1, waarbij O betekent dat al het licht wordt geabsorbeerd en niets wordt weerkaatst, en 1 betekent dat al het licht wordt weerkaatst en niets wordt geabsorbeerd. (Wikipedia,

2024) Deltaplan ruimtelijke adaptatie (DPRA): Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is een strategisch nationaal programma n Nederland dat gericht is op het aanpassen van de ruimtelijke inrichting om weerbaarte zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. Het plan richt zich op het anticiperen op en het verminderen van de risico's van extremere weersomstandigheden zoals overstromingen, droogte, hitte, en wateroverlast. (Kennisportaal klimaatadaptatie ‚ Z.d.) Koelteplekken: Koelteplekken zijn openbare locaties waar (kwetsbare) inwoners koelte kunnen vinden

op hete zomerdagen.

Deze ruimtes zijn minimaal 200m2 (en bij voorkeur minimaal 400m2) n

oppervlakte en dienen verkoeling te bieden op een hete zomerdag. Daarnaast moet het ook aangenaam en uitnodigend zijn, denk aan een diversiteit aan schaduw en zon, zitplekken en aanwezigheid van voorzieningen zoals een speelplek. Inwoners zonder tuin hoeven niet meer dan 300 meter te lopen om bij een koelteplek te komen. Voor inwoners met tuin geldt een afstand van

maximaal 500m. (Epping, 2024) Stedelijk hitte-eiland effect/ Urban heat Island (UHI):

Het stedelijk hitte-eiland effect is een fenomeen

dat de temperatuur in stedelijk gebied gemiddeld hoger is dan in het omliggende landelijk gebied. Dit komt

doordat de

stad

veel donkere

materialen

heeft die zonlicht

absorberen

warmte

vasthouden.

Voorbeelden hiervan zijn asfalt, bestrating en daken. Het stedelijk hitte-eiland effect kan leiden tot grote temperatuurverschillen tussen de stad en het platteland, vooral op zonnige zomerdagen met

weinig wind. (Atles leefomgeving ‚ 2023) Hittestress: Aandoening bij mensen en dieren veroorzaakt door extreme hitte, die zich uit n diverse lichamelijke klachten; aandoening waarbij mensen en dieren warmte niet kwijt kunnen na een periode

van extreme hitte. (Algemeen Nederlands Woordenboek

, Z.d.)

Klimaatadaptatie: Het aanpassen (van de leefomgeving) aan de gevolgen van klimaatverandering (National geographic , Z.d.

)

Nationale klimaatadaptiestrategie (NAS): De NAS is een overkoepelende Nederlandse strategie op het gebied van klimaatadaptie. Deze strategie beschrijft de belangrijkste klimaatscenario's voor Nederland en zet de koerst uit om deze risico's aan te pakken vanuit verschillende sectoren. 3-30-300: Vanuit elk huís zouden

mensen

minstens drie bomen

moeten

kunnen zien. Dit helpt om de

zichtbare groenvoorziening in stedelijke gebieden te vergroten, wat kan bijdragen aan een verbeterd

psychologisch welzijn en een gevoel van verbondenheid met de natuur.

In elke wijk zou minstens 30%

van het gebied bedekt moeten zijn met een bladerdak van bomen. Dit bevordert niet alleen de biodiversiteit en de luchtkwaliteit, maar helpt ook bij het verminderen van de stedelijke hitteeilandeffecten en het bieden van schaduw. Niemand zou verder dan 300 meter van de dichtstbijzijnde groene ruimte moeten wonen. Dit zorgt ervoor dat alle bewoners gemakkelijk toegang hebben tot natuurgebieden, wat recreatieve mogelijkheden biedt en bijdraagt aan fysieke en mentale gezondheid (NI Greenlabel, 2024)

Pagina 5 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

1 Inleiding Er is onderzoek gedaan naar het vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten. De ‘hoofdvraag hierbij is: Met welke maatregelen kan versteend gebied in de Gemeente Aalten vergroend worden, om hittestress tegen te gaan, de waterhuishouding te verbeteren en de biodiversiteit te

versterkten? De beantwoording van deze vraag is door middel van vijf deelvragen gedaan, zie onderstaand de deelvragen.

aron=

Wat zijn de ontwikkelingen rond vergroening in het kader van klimaatadaptatie? Wat zijn voorbeelden van vergroening in versteend gebied?

Welke knelpunten en kansen zijn er in de gemeente Aalten ten aanzien van vergroening? Welke maatregelen zijn er om te vergroenen? Met welke maatregelen kan het centrumgebied Aalten vergroend worden?

In deelvraag vijf wordt de casus centrumgebied Aalten behandeld. Het centrumgebied van Aalten vormt een specifieke situatie waar ondernemen, historie, wonen en verkeer samenkomen. Deze combinatie brengt extra knelpunten met zich mee, die vragen om een nader advies om een effectieve vergroening te realiseren. Dit adviesdocument behandeld de vijfde deelvraag.

En is opgebouwd uit drie hooftukken.

Hoofdstuk

één bevat de inleiding, waarin de achtergrond en probleemstelling worden uiteengezet. In hoofdstuk twee volgt een gedetailleerde analyse van het casusgebied. Hoofdstuk drie presenteert het vergroeningsplan, met de conclusie en aanbevelingen voor de casus. Het onderzoek is geheel na te lezen in het onderzoeksverslag.

Pagina 6 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

2 Casus centrumgebied Aalten Het centrumgebied van de kem Aalten, gelegen in de gemeente Aalten, is gekozen als casus voor het vergroenen van versteend gebied. Dit stedelijke gebied is momenteel sterk versteend, waardoor het bijzonder gevoelig is voor de gevolgen van klimaatverandering, zoals wateroverlast en hittestress. Het doel van deze casus is om te onderzoeken hoe het centrumgebied effectief vergroend kan worden om de weerbaarheid tegen deze klimaatuitdagingen te vergroten en de leefbaarheid op lange termijn te waarborgen

Projectgebied gemeente Aalten

Legend

m Naam: Projectgebied gemeente Aalten Project: Aalten afstuderen Datum:

21-02-2024

Figuur 1: Gemeente Aalten met ligging centrumgebied Aalten.

(ESRI Nederland, Z.d.)

2.1 Afbakening Het gebied is afgebakend in figuur2. Te zien s het centrumgebied van het dorp Aalten. Het gebied is gekozen vanwege de aanwezige gevoeligheden en de uitdaging die het biedt door de vele voorzieningen. Uit het Koopstroomonderzoek van 2023 is ook gebleken dat gebruikers en bezoekers meer groen wensen.

Casus centrumgebied Aalten N

Legend TD ousgebes

8 8

oneiers

Naam: Casus centrumgebied Aakten

Project: Aalten afstuderen Datum:

21-02-2024

Figuur 2: Afbokening centrumgebied Aalten. (ESRI Nederland, Z.d.}

Pagina 7 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

2.2 Analyse Het centrumgebied van Aalten is momenteel sterk versteend, met weinig groene ruimtes en een overwegend verhard infrastructuur. Het gebrek aan groen heeft voor verschillende problemen gezorgd, waaronder verminderde biodiversiteit, verhoogde oppervlaktetemperaturen en beperkte mogelijkheden

voor waterinfiltratie. De straten, pleinen en parkeerterreinen bestaan voornamelijk uit bestrating, wat bijdraagt aan de opwarming van het gebied en de gevoeligheid voor hittestress tijdens warme periodes. Het aanwezige groen in het centrumgebied bestaat uit gevelgroen, enkele groenvakken en een aantal

bomen. Er is een gebrek aan infiltratiemogelijkheden voor regenwater, waardoor dit oppervlakkig via de

straten afstroomt en via kolken het riool instroomt. Bij hevige regenbuien wordt er dan ook wateroverlast ondervonden. Het afstromen van regenwater op straat wordt versterkt door de hoogteverschillen van 24 U/m 33 m +NAP in het gebied, wat het plaatselijk zeer hellend

maakt.

Op dit moment wordt het gebied gebruikt als

Figuur 3: Waterstroom op de Landstraat bij neerslag.

openbare ruimte met direct gebruik door de aangrenzende detailhande! & horeca, omwonenden en sociaal-culturele voorzieningen. Het gebied dient als kernwinkelgebied voor bewoners, toeristen en recreanten die aangetrokken worden door de

faciliteiten, het landschap, het dorpsgezicht en een rijke geschiedenis.

2.2.1 Huidige staat groen Uit onderzoek van Anne van Gijsel (2023) blijkt dat gemeenten in Gelderland Oost over het algemeen veel groen hebben. Echter, vooral in sterk stedelijke buurten wordt de groennorm van 30% niet gehaald, wat ook geldt voor het stedelijk gebied van het centrum van Aalten. In het centrumgebied van Aalten bestaat de openbare ruimte voor 5-10% uit bomen per buurt, 20-30% uit laag groen en 50-

60% uit grijs (verhard oppervlak). Deze percentages omvatten zowel de openbare als de private ruimte. De vuistregel 3-30-300 (zie: Begrippen) wordt in het casusgebied nog niet overal bereikt. De ambitie van de klimaatadaptatiestrategie van Aalten is om 30% van het publieke domein uit groen te laten bestaan en ervoor te zorgen dat inwoners zonder tuin binnen 300 meter een koelteplek kunnen bereiken. (Anne van Gijsel, 2023)

Pagina 8 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

3- bomen zichtbaar vanuit elke woning

- r._.‚ll_„‚_‘g‚"ü ti„!% lo

Legends

Figuur : Drie bomen zichtbaar, centrumgebied Aalten, (Dijk, Drie bomen zichtbaar, 2022)

In bovenstaand figuur is visueel weergegeven of de panden zicht hebben op minimaal 3 bomen. (Dijk, Drie bomen zichtbaar, 2022) Het zicht op drie bomen vanuit elke woning wordt in een groot deel van de panden behaald. Een aantal panden aan de Landstraat en Prinsenstraat behaalt dit echter niet. Deze straten zijn zeer smal, en in de Prinsenstraat is er tijdens een reconstructie gevelbeplanting aangebracht. Ook in de Ormelstraat is er nog onvoldoende zicht op bomen. De kans om hier een boom te plaatsen is klein, omdat een aantal jaren geleden is gepleit om bomen te verwijderen vanwege overlast (schaduw, vogelpoep en blad). Het is waarschijnlijk dat dezelfde bewoners nu geen nieuwe bomen in de

straat willen.

30% - van de wijk bedekt met het bladerdak van bomen. Het percentage groen door bomen ligt met publiek- en privaatterrein bij 17,1 %. Hiermee worden de 30%

niet behaald

De ambitie van de gemeente Aalten volgens de klimaatadaptatiestrategie is om in het publieke

domein 30% groen te behalen tegen 2050.

Deze ambitie wordt momenteel niet gehaald in het

centrumgebied van Aalten, waar het percentage openbaar groen momenteel slechts 10% is. Om deze

ambitiete bereiken, moet dus 20% van de openbare ruimte worden vergroend.

(Charel van Dijk, 2023)

percentage groen naar oppervlak (inclusief Verspreide huizen!)

29,8% zonder agrarisch land bijdrage openbaar groen

Bijdrage privaat groen

10% Bijdrageopenbarebomen

8,4%

18,7% Bijdrageopenbaarlaaggroen

1,8%

Biĳdrageprivatebomen

8,7%

Bidrage privaataag groen

10,1%

Figuur 5: Groen per wijk, centrumgebied Aalten, (Dijk, Drie bomen zichtbaar, 2022)

Pagina 9 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

Binnen 300 meter een koelteplek Koelteplekken van minimaal 200m2 zijn in een groot dee! van Aalten beschikbaar voor inwoners. In het centrumgebied zijn n het noordoosten een aantal panden waar de maximale afstand tot de eerstvolgende koelteplek van 300 meter niet behaald wordt. (Dijk, Afstand tot koelte, 2023)

ETr_v' z -'…:.‚:' | ---m‚g/\ P D 0200m D

200-300mater

400 meter

b 200-st0meter a

500 neter

D Koepiek m î

”

w Figuur6: Afstand tot koelte, centrumgebied

Aalten, (Dijk, Afstand tot koelte, 2023)

2.2.2 Gevoeligheid De gevoeligheid voor de gevolgen van klimaatverandering zijn n stresstesten op straatniveau

inzichtelijk gemaakt met de stresstesten voor hittestress, wateroverlast. Droogte wordt in dit geval niet meegenomen omdat de hoofdzakelijke problemen zich buiten het stedelijk gebied voordoen. Hittestress

Onderstaand is het stedelijk hitte-eilandeffect weergegeven voor het casusgebied en omliggende straten. Vanaf grotere schaal valt op dat het stedelijk gebied al bijna overal een minimale toename van 2,0-2,5 graden Celsius in de gevoelstemperatuur heeft ten opzichte van de daadwerkelijke temperatuur. In het ingezoomde Figuur 7: Stedelijk hitte-eiland effect, centrumgebied Aalten, wordt duidelijk dat het centrumgebied een toename in gevoelstemperatuur kan ervaren van 2,5 tot meer dan 3,0 graden Celsius. Hieruit kan geconcludeerd worden dat het centrumgebied van Aalten eerder hittestress zal ondervinden dan niet-stedelijke gebieden in warme periodes door het sterke stedelijke hitte-eilandeffect. (Waterschap Rijn en IJssel, Gemeente Aalten, Z.d.)

STEDELIJK

HITTE-EILAND

EFFECT

Toename temperatuu

De kaart geeft aanin welke gebieden het op warme dagen extra heet aanvoelt bijvoorbeeld door de aanwezigheid van veel ‘bebouwing en verharding. Ook zijn de koelere plekken in de omgeving zichtbaar zoals wegen met laanbeplanting.parken en bosgebieden.

Figuur:

Stedelik hite-oland efect, centrumgebied Aalten, (Waterschap Rjn en ssel,

Pagina 10 van 34

Gemeente Aattn, Z d)

Gemeente Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

Wateroverlast

De wateroverlast die zich voordoet bij een bui die eens per 100 jaar voorkomt, wordt in de stresstest wateroverlast weergegeven (zie Figuur 8: Waterdiepte bij een piekbui van 70 mm/ 1 uur, . Buiten het centrumgebied van Aalten worden hierdoor vooral lagergelegen wijken en gronden in het buitengebied getroffen. In het centrumgebied van Aalten stroomt een groot deel van het wateraf naarde BovenSlinge, die door het Aaltens dorp stroomt, waar plaatselijk plasvorming tot meer dan 30 cm ontstaat. Het overgrote deel van het centrumgebied ondervindt geen of nauwelijks wateroverlast, maar het water dat afstroomt vanaf het verharde gebied zorgt wel voor een extra belasting in kwetsbare gebieden. Het doel i daarom om het water vast te houden, te bergen en op een later moment af te voeren. (Waterschap Riĳn en IJssel, Gemeente Aalten , Z.d.) WATERDIEPTE

2 PIEKBUIEN

WAEOEPTE(CM)

sss

KWETSBAARHEID

PANDEN

BEGAANBAARHEID

WEGEN

Klein isico

Segeanbaar

SEA 1 dp

Figuur 8: Waterdiepte bij een piekbui van 70 mmy 1 uur, (Waterschap Rijnen IJssel, Gemeente Aalten 2.2.3

Stakeholders

Overheid

« « «

Gemeente Aalten: Belang bij verbetering van de leefomgeving door betere luchtkwaliteit, verminderen van hittestress, verbeteren van de leefbaarheid en aantrekkelijkheid, beperken van wateroverlast. Economische verbetering door mensen aan te trekken tot het gebied Waterschap Rijn & IJssel: Belang bij verbeteren van waterbeheer en daarmee het verminderen van wateroverlast en droogte. Provincie Gelderland: Belang bij het behalen van klimaatdoelen. Rijksoverheid: Belang bij het behalen van klimaatdoelen

Inwoners

Bewoners casusgebied: Belang bij een fijne leefomgeving, fijne woonplek en voorzieningen n de

buurt.

Omwonenden casusgebied: Belang bij een fijne leefomgeving en voorzieningen in de buurt.

Bedrijfsleven «

Ondernemers en winkeliers: Belang bij een aantrekkelijk centrum waardoor klanten de

winkel- en horecagelegenheden bezoeken. « _ Stichting Aalten Promotie (SAP): Ondersteunt het overkoepelende belang van ondernemers in Aalten.

Horeca:

Belang bij een goede buitenruimte en plek voor terras/evenementen.

Marktkooplieden: Belang bij het aantrekken van klanten en een goede plek voor de kraam. Cultuur, recreatie & toerisme « Organisatoren evenementen: Belang bij een locatie voor het organiseren van een evenement met zo min mogelijk obstakels.

Pagina 11 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

« _ Recreanten/Toeristen: Belang bij een aantrekkelijke verblijfsplek met voorzieningen «

Verblijfsplaatsen toeristen (vakantiepark, camping, veel mensen

binnen

hotel): Belang bij het aantrekken van

en buiten het vakantieseizoen.

« _ Stichting Figulus welzijn: Belang bij een fijne leefomgeving voor iedereen. Overige « _ Scholen: Belang bij een veilige route voor hun leerlingen van en naar school, en educatief gebruik maken van de directe leefomgeving. « Zorg/verzorgingstehuizen: Belang bij een goed toegankelijke, aangename leefomgeving voor de kwetsbare groep

oo ®

Waterkchap

Rijn en

Rijksoverheid

d S

Gemeente Aalten

IJssel

Provintie Gelderland

=è

Organisatoren | Ondernemers toliar evenementen

en winkeliers

Marktkooplieden | Ondernemers

ing SAP

Hotel/camping

Scholen

°TE _ Bewoners

casusgebied

HOFeCa

Omwonenden

casusgebied

Stichting Figulus welzijn

Recreanten Toeristen

Belang hoog Figuur9: Stakeholdermatrix, centrumgebied

Aalten.

De stakeholders in het gebied behoren tot diverse groepen en hebben allemaal een eigen belang. De overheid wil de klimaatdoelen behalen en de leefomgeving verbeteren. Inwoners hebben belang bij een prettige en goed voorziene woonomgeving. Het bedrijfsleven heeft belang bij het aantrekken van klanten door een aantrekkelijk centrum. De cultuur-, recreatie- en toerismesector heeft belang bij het bieden van een aantrekkelijke verblijfsplek en faciliteiten van evenementen. Scholen en zorginstellingen hebben vooral belang bij een veilige en toegankelijke omgeving. Het succes van de vergroening hangt af van de samenwerking tussen alle partijen. Het gemeenschappelijke doel is om een veerkrachtige leefomgeving te creëren.

Om tot een gedragen plan te komen met de vergroening zullen de stakeholders die zich in de stakeholdermatrix bevinden betrokken worden (zie Figuur9: Stakeholdermatrix, centrumgebied Aalten. Naast het behalen van klimaatdoelen is het dus belangrijk om de belangen van bewoners, het

bedrijfsleven, cultuur- recreatie- & toerismesector, scholen en zorginstellingen in acht te nemen.

Pagina 12 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

2.2.4 Knelpunten Naast de algemene knelpunten en kansen die de gemeente Aalten kent als het gaat om vergroenen van versteend gebied (zie hoofdstuk 6, onderzoeksverslag) zijn er in het centrumgebied van Aalten nog een aantal specifieke knelpunten en kansen. Deze zijn als aandachtspunten voor het vergroenen van versteend gebied verder onderzocht. De aandachtspunten zijn kabels & leidingen, onderhoud, zichtlijnen en evenementen.

Kabels en leidingen De ondergrondse infrastructuur van kabels en leidingen is een aandachtspunt bij het plaatsen van

bomen.

Hiervoor zijn afspraken gemaakt over de minimale afstand tussen de kabels en leidingen en

de stam van de boom, zoals hieronder beschreven.

Voor meer informatie wordt verwezen

naar CROW

500 (Gemeente Aalten , 2024). De minimale afstand tussen de boom en kabels/leidingen moet zijn: « _ Streven naar meer dan 2,5 meter afstand tussen de zijkant van de leidingsleuf en het hart van de boom.

* °

Bijeen afstand van 2,5 tot 1,5 meter tussen de zijkant van de sleufen het hart van de boom zijn er geen beschermende maatregelen nodig voor kabels en leidingen Bijeen afstand van 1 tot 1,5 meter tussen de zijkant van de sleuf en het hart van de boom zijn er wel beschermende maatregelen nodig voor kabels en leidingen. Dit gebeurt in overleg tussen de gemeente en de eigenaar van de leidingen.

Om aan deze afspraken te voldoen, is een KLIC-melding opgevraagd voor het casusgebied (zie Bijlage IIl: KLIC-melding 11-04-2024, centrumgebied Aalten), waaruit blijkt dat de ondergrond van het gehele centrum vol zit met kabels en leidingen. Op enkele open plekken, zoals de markt en de parkeerterreinen, zijn enkele stukken met ruimte in de ondergrond aanwezig. Onderhoud

Uit de ontbijtsessie, een rondgang in het casusgebied en gesprekken (voor onderbouwing zie

onderzoeksverslag Hoofdstuk 7.2) zijn aanvullende aandachtspunt naar voren gekomen over het onderhoud van groen. .

Bijeen toename van groen in de openbare ruimte neemt de hoeveelheid onderhoud van groen voor de buitendienst toe. Dit betekent dat er meer budget nodig is voor de afdeling buitendienst vanwege het extra werk en personeel.

Losse objecten zoals bloembakken en verplaatsbare boombakken moeten extra water krijgen, omdat ze niet in verbinding staan met het grondwater. Daarom gaat de voorkeur uit naar vaste beplanting, met zo min mogelijk versnippering. Bovendien is het niet bevorderlijk voor een

‘boom om meerdere jaren in een bak te staan, omdat de wortels dan niet volledig kunnen ontwikkelen.

Een aantal exemplaren voor tijdelijk gebruik is acceptabel, maar als langdurige

oplossing gaat de voorkeur eveneens uit naar bomen in de volle grond. «

Het verplaatsen van bloembakken op de Markt wordt op dit moment uitgevoerd door de Stichting Aalten Promotie en de aangrenzende horecagelegenheden. Zij geven echter aan dat dit op grotere schaal niet haalbaar is, omdat het te vaak verzetten van een grote hoeveelheid bakken (20-25 keer per jaar) te arbeidsintensief is.

Voor het onderhoud en haalbaarheid van de werkzaamheden die bij de vergroening van het centrumgebied van Aalten komen kijken, gaat de voorkeur uit naar vaste plantvakken en bomen die met het grondwater in verbinding staan en niet verplaatst moeten worden

Zichtlijnen In de centrumvisie van 2009 zijn zichtlijnen naar kerktorens in Aalten bepalend geweest voor de inrichting van de openbare ruimte. Aalten kent een rijke geschiedenis met diverse kerken. Voor het vergroenen betekent dit dat op een aantal plekken geen bomen geplant kunnen worden. Er is geen kaart of schets beschikbaar die de zichtlijnen vastlegt. Bij het onderzoek is rekening gehouden met de zichtlijnen door de locatie van de mogelijke boom in relatie met de kerktorens en de zichtlijnen daaruit terug te redeneren.

Pagina 13 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

Evenementen

De evenementen die plaatsvinden in het centrum worden hoofdzakelijk op en rond de markt georganiseerd. De markt wordt ook gebruikt voor bruiloften die in het gemeentehuis plaatsvinden,

waardoor de aanrijroute via het plein op de N

keer per jaar toegankelijk moet zijn. Dit

betekent dat bloembakken verplaatst moeten worden het meubilair van de horecagelegenheden in moet krimpen. De inrichting van de evenementen en indicatief weergegeven in

Bijlage I!: Evenementen centrumgebied N 2.3.4

Kansen

Op dit moment zijn er een aantal ontwikkelingen die als kansen gezien worden voor het vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten (zie hoofdstuk 6.4.2 onderzoeksverslag). specifieke kansen van het centrumgebied Aalten zie onderstaande.

Voor de

Herijking centrumplan Aalten Op dit moment vindt onderzoek naar een mogelijk herijking van het centrumplan

plaats, die begin 2e

helft 2024 bepaald wordt. Er zullen geen grote veranderingen in de functie van het gebied plaatsvinden. Wel kan het onderzoek naar vergroening in het centrum een aanzet zijn voor uitvoering van vergroening.

In de huidige situatie zijn parkeervakken in de winkelstraat aanwezig. Wanneer bij de herijking van het centrumplan en parkeeronderzoek blijkt dat minder parkeervakken benodigd zijn, kan het een kans bieden om de parkeervakken in groene ruimtes te veranderen.

Reconstructie

Lichtenvoordsestraatweg

Aangrenzend aan de noordelijke tak van het casusgebied loopt een reconstructiewerk Lichtenvoordsestraatweg waar over het overlappende gedeelte nog geen definitieve besluiten genomen zijn door lopende zaken. Voor het uitvoeren van vergroening aan de entree van het centrumgebied aan de landstraat kan dit mogelijk met de reconstructie meegenomen worden.

Samenwerking met ondernemers en verenigingen In 2020 is onder andere in samenwerking met Stichting Aalten Promotie (SAP), Nova, Figulus welzijn en de gemeente Aalten gevelgroen in het centrumgebied Aalten aangebracht. Deze positieve samenwerking zou een vervolg kunnen krijgen wat zorgt voor een mooie kans in het centrumgebied.

Pagina 14 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied in de gemeente Aalten

3 Het centrumgebied Aalten vergroenen Het centrumgebied van Aalten kan vergroend worden met verschillende maatregelen die voorgekomen zijn uit het onderzoek naar vergroe versteend gebied in de gemeente Aalten (zie hoofdstuk 7 onderzoeksverslag). De maatregelen, locaties en mogelijke hoeveelheden worden in onderstaande paragrafen nader toegelicht. Ook wordt het mogelijke effect van de maatregel uitgelegd, gebaseerd op getallen uit het

onderzoeksverslag Tabel 1: Maatregelen ter vergroening van versteend gebied gemeente Aalten, en op basis van kennis over de werking van maatregelen. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een korte conclusie en aanbeveling voor het centrumgebied van Aalten. Op de volgende pagina is de kaart in verschaalde versie beschikbaar. Een goed inzicht centrumgebied Aalten beschikbaar met de mogelijke locaties voor de toe te passen maatregelen.

Pagina 15 van 34

Gemeente Aalten

s in

Bijlage IV: Vergroeningsmaatregelen

V°'9'9ÊÍÌÊ_IÌ van ‘(Ë_\'‚âkêâﬂü gebied in de gemeente Àâ!v\Ê\'‚\ .

Zie Bijlage: IV voor de juiste versie op schaal (A2/1:1250)

F J

Legenda :)Bestaande

boom

# 6,00

m Bestaand groen (divers} mm Nieuw gevelgroen m

Nieuw

Nieuw Boomspiegel

@ Nieuw

Groenvak

stellage

__ Nieuw open

pilot

groen

verharding

@ Nieuw boom # 6,00 m Casusgebied

uoamr

u a C

7 J

Projectnaam:

Vergroenen van versteend gebied, Aalten

Tekeningnaam:

Vergroeningsmaatregelen

° van hall

larenste:n

Figuur 10: Vergroeningsmaatregelen centrumgebied Aalten (Schaal niet kloppend)

Pagina 16 van 34

Gemeente Aalten

Formaat: A2

university of applied sciences

Vergroenen van versteend gebied n de gemeente Aalten

3.1

Geveltuinen

Waarom

een geveltuin?

Het vergroenen van versteend gebied met een geveltuin is een eerste stap richting een groener centrumgebied. Een geveltuin

is relatief gemakkelijk aan te leggen en geeft direct een aantrekkelijke uitstraling, zoals te zien in Figuur 12: Photoshop gevelgroen, waar het gemeentekantoor met behulp van

Photoshop een upgrade heeft gekregen. (Figuur 11 en 12 gemaakt door E. Hiddink (Hiddink).) Waar kan een geveltuin aangelegd worden? Een geveltuin kan langs een muur van een gebouw of schutting worden aangelegd. Daarvoor moet de eigenaar van de gevel ‚en de ondergrond toestemming geven. De overige ruimte die als loopstrook gebruikt wordt, moet minimaal 1,20 meter breed blijven. Bij een boom of lantaarnpaal mag de breedte plaatselijk minimaal 0,90 meter zijn. De tuin mag maximaal 0,45 meter diep zijn tussen gevel en loopstrook. Voor meer informatie, zie

Bijlage I: Bruikleenovereenkomst voor gevelgroen.

Figuur 12: Photoshop gevelgroen

Figuur11: Photoshop groenvak langs opstapje.

Hoeveel m2geveltuin kan in het centrumgebied van Aalten? Wanneer alle opties om een geveltuin aan te leggen in het centrum worden benut, kunnen er 1100 meter (lengte) geveltuin gerealiseerd worden, met een breedte tussen 0,30-0,45 meter.

Dit resulteert in een oppervlak van ongeveer 440 m?

Hoeveel effect heeft 440 m? geveltuin? Bij neerslag kan een geveltuin 5-10 liter/m? opvangen in de beplanting en grond, afhankelijk van de hoeveelheid neerslag die voorafgaand al gevallen is. Dit betekent dat er op deze manier 2.200 tot 4.400 liter water in de geveltuinen vastgehouden kan worden. Ook de biodiversiteit profiteert van de geveltuinen. Vergeleken met tegels en klinkers is een geveltuin zeker een vooruitgang De vele kleine tuintjes bieden voeding en schuilplaatsen voor dieren en de groenstructuur wordt versterkt.

Pagina 17 van 34

Figuur 13: Potentiële locatie geveltuin

Gemeente

Aalten

Figuur 14:

Schets groenvak langs opstapje

Vergroenen van versteend gebied n de gemeente Aalten 3.2 Groenvak Waarom

een groenvak?

Een groenvak biedt ruimte voor beplanting en heesters. Het groen draagt bij aan het vasthouden en verdampen van water,

wat voor verkoeling zorgt. Daarnaast biedt het ruimte voor biodiversiteit. Omdat de wortels niet zo diep de grond ingaan als bij bomen, kan een groenvak ook op plekken geplaatst worden waar kabels en leidingen in de ondergrond liggen. (Figuur 17 gemaakt door E. Hiddink (Hiddink).) Waar kan een groenvak aangelegd worden? Een groenvak kan worden aangelegd op plekken waar nu geen actief gebruik van de ruimte wordt gemaekt. Het is ook een optie om bij het verminderen van parkeerplaatsen deze om te zetten in groenvakken. Hoeveel m?groenvak

kan in het centrumgebied

van Aalten?

In het centrum worden negen locaties aangewezen waar groenvakken kunnen komen. In totaal hebben deze

groenvakken een oppervlakte van 140 m2 Hoeveel effect heeft 140 m? groenvak? Bij neerslag kan een groenvak water opvangen en vasthouden, wat helpt bij het beheer van regenwater en het verminderen van wateroverlast. Daarnaast dragen groenvakken bij aan het verbeteren van de luchtkwaliteit en het verhogen van de biodiversiteit door het bieden van

leefgebieden voor diverse planten en dieren. Groenvakken kunnen ook bijdragen aan het verfraaien van de omgeving en het creëren van een aangenamere leefruimte voor bewoners en bezoekers

Afhankelijk van de beplanting en ondergrond kan een groenvak 10-100 L water vasthouden. Bij een groenvak met bodemverbetering tot 0,5 meter zou een realistische schatting

10-40L/m? zijn. Wat betekent dat de 140m? groenvakken in totaal 1.400 L tot 5.600L (140*10L= 1.400L) (140°40L=5.600L) kunnen

Figuur 17: Photoshop binnenkomst Landstraat,

vasthouden.

Pagina 18 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied n de gemeente Aalten

3.3 Boomspiegel Waarom een beplante boomspiegel? Een beplante boomspiegel s in principe niets anders dan een

groenvak, maar met specifieke overwegingen vanwege de aanwezigheid van de boom. Aangezien de wortels van de boom al een groot deel van de ondergrond n beslag nemen

en er mogelijk doorheen gelopen of gereden wordt, moet de beplanting zorgvuldig worden gekozen. Waar kan een beplante boomspiegel aangelegd worden? Niet elke ocatie is geschikt voor een beplante boomspiegel. Als de boom al te veel wortelopdruk heeft, kan er geen ruimte zijn voor beplanting. Bovendien moet er rekening worden gehouden met de breedte van het trottoir, vergelijkbaar met overwegingen voor geveltuinen.

Hoeveel beplante boomspiegel kunnen in het centrumgebied van Aalten gerealiseerd worden? In het centrumgebied van Aalten zijn veel boomspiegels waar momenteel een ijzeren plaat op ligt (zie Figuur 18: Boomspiegel kaal. Sommige bomen hebben weinig ruimte onder de verharding en drukken met hun wortels de bestrating omhoog. Voor een aantal van deze bomen kan worden overwogen om de boomspiegelste beplanten met robuuste plantensoorten die goed gedijen onder deze omstandigheden.

Hoeveel effect hebben beplante boomspiegel? Het beplanten van de boomspiegels draagt voornamelijk bij aan het verdampen van vocht en daarmee aan verkoeling. Bovendien vergroend het de omgeving, wat gunstig is voor de

gezondheid en de kwaliteit van de leefomgeving.

Figuur 18: Boomspiegel kaal,

Pagina 19 van 34

Gemeente

Aalten

Vergroenen van versteend gebied n de gemeente Aalten

3.4 Groene stellage Waarom een groene stellage?

De stellages met beplanting zijn al in het centrumgebied aanwezig en er zijn ‘mogelijkheden om deze ook op andere plekken toe te passen. De beplanting groeit verticaal aan de stellage omhoog en heeft een zeer groene uitstraling, zoals te zien is in de sfeerbeelden hiernaast. De foto's zijn genomen in het centrum

van

Waar

hoeveel

Aalten.

groene

ellages kunnen

geplaat

orden?

Er zijn twee mogelijkheden waar een stellage met groen uitkomst kan bieden voor het verfraaien van het pand en de omgeving: langs de muur van het HEMApand aan de zijde van het parkeerterrein, en langs het carrousel-pand op de kruising Hoge Blik — Peperstraat Hoeveel effect hebben de groene stellages? Aan een groene stellage kunnen meerdere klimplanten groeien die gezamenlijk zorgen voor schaduw, verdamping en het opnemen van water. Zo kan de gevoelstemperatuur met een aantal graden verlaagd worden op hete dagen, en ook wordt het pand minder verwarmd door de schaduw van de beplanting.

Figuur21: Groen stellage ingang HEMA,

Pagina 20 van 34

Figuur20: Groen stellage.

Gemeente Aalten

Vergroenen van versteend gebied n de gemeente Aalten

3.5 Open verharding Waarom

open

verharding?

Open verharding is in verschillende soorten, maten en uitvoeringen beschikbaar. Ook bestaande bestrating kan in een open legverband als open verharding dienen. Door de uitsparingen is het mogelijk dat water infiltreert en dit beperkt wateroverlast. Ook is het mogelijk dat er een dee! groen in de uitsparingen groeit wat zorgt voor verdamping en dat het materiaal minder warmte opneemt. Hierdoor vermindert het stedelijk hitte-eiland effect. Waar kan open verharding toegepast worden?

Figuur 25: Greenbricks, (Struyk Verwo Infra

De open verharding is toepasbaar op plekken waar lage snelheden gereden worden zoals op parkeerplaatsen en opritten. Bij een hoge intensiteit verkeer zal het groen n de open verharding slijten wat minder uitstraling geeft. Bij te weinig slijtage kan het groen voor extra onderhoud zorgen.

‚zd)

Hoeveel m2open verharding kan er in het centrumgebied van Aalten toegepast worden?

De 4 grotere parkeergelegenheden in het centrumgebied zijn;

Hoge blik (1200 m?), Lage blik (773 m?), De Hoven (1150 m2) en het parkeerterrein achter het gemeentehuis aan de

Hofstraat (720 m?). Het oppervlak aan parkeervakken ligt in

Figuur 22: Oprit Adm. de Ruyterstraat,

totaal bij +- 3.843 m2. Hoeveel effect heeft 3.843 m?open verharding.

Aalten.

De intiltratiecapaciteit verschilt tussen de soorten steen enorm.

Bij een berging van 10 L per m?kan (3.843 * 10L) 38.430 Liter water ter plekke vastgehouden worden

het riool en lagergelegen delen. (10L/m?=

i.p.v.

afstromen naar

10 mi neerslag)

Met een percentage van 25% groen in de verharding kan de temperatuur ook nog eens 0,2-2,0 graden Celsius dalen omdat het groen water verdampt en minder warmte opneemt dan de

stenen.

(Hogeschool van Amsterdam ‚ 2020) J

Figuur 26: Parkeerterrein centrumgebied Dinxperlo, Aalten.

Pagina 21 van 34

Vergroenen van versteend gebied n de gemeente Aalten

3.6

Boom

Waarom

bomen?

Bomen zorgen voor schaduw, verdamping,

biodiversiteit en vergroening. In de

schaduw van een boom kan de gevoelstemperatuur wel 19 graden lager liggen dan in de zon. De verdamping van water via de bladeren zorgt voor verkoeling, en ‘bomen dragen bij aan de groenstructuur die belangrijk is voor biodiversiteit. Waar kan een boom geplaats worden? Er zijn verschillende groottes bomen die in categorieën zijn opgedeeld. Bomen in

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Aalten&id=ec894254-d25f-4a88-8382-cfbf4cd5b2ce