26. Raadsmededeling 141-2024 Evaluatie inlooppunt Dinxperlo Centrum Oost en het vervolgtraject
Tekst van het document
Afhankelijk van de gebiedsaanpakken kun je gedifferentieerd beginnen met het communiceren en het betrekken van de bewoners uit verschillende wijken. Stap 2. Organiseer bijeenkomsten met de lokale gemeenschap Organiseer bijeenkomsten met de lokale gemeenschap om het concept-
Deel IV Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
warmteprogramma te bespreken. Presenteer het programma tijdens een of meerdere bijeenkomsten aan bewoners en andere belangrijke groepen in de gemeente. Verduidelijk de voorlopige keuzes en de redenering erachter. En werk samen met de buurt om wensen en ideeën te verzamelen die het plan kunnen verbeteren. Stap 3. Betrek de (tussen)resultaten van de eventuele plan-mer in je participatie proces Heb je als gemeente een plan-mer opgesteld? Betrek dan de (tussen)resultaten in het participatieproces. Gebruik deze ook om het warmteprogramma verder aan te scherpen. Stap 4. Toets het concept aan de wettelijke vereisten van een warmteprogramma De wettelijke vereisten bieden veel vrijheid voor de inhoud van het warmte programma, maar het is belangrijk om tenminste aan de minimumeisen te blijven voldoen in verband met de rechtmatigheid. Toets het concept daarom aan de wettelijke vereisten voor een warmteprogramma. Zie voor meer informatie Hoofdstuk 1 Wat is een warmteprogramma?. Stap 5. Verfijn het concept-warmteprogramma op basis van de feedback die je hebt verzameld Pas het concept-warmteprogramma aan op basis van de opgehaalde wensen en zorgen. Erken dat sommige suggesties misschien niet haalbaar zijn en leg uit waarom, bijvoorbeeld in het participatieverslag bij het warmteprogramma. Stap 6.
Stel een ontwerp-warmteprogramma op Fase 4 sluit je af met een getoetst voorstel voor het warmteprogramma dat klaar is om het besluitvormingsproces in te gaan. Dit voorstel omvat dezelfde thema’s als de conceptversie van het uitvoeringsplan. De inhoud kan verschillen van het voorgaande document, afhankelijk van de resultaten van deze fase. Aandachtspunten • Denk in deze fase goed na over de participatie met alle wijken in de gemeente. Focus op de gebieden waar een collectieve aanpak is voorzien, maar vergeet ook de andere gebieden niet.
42
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III
Opstellen warmteprogramma
Fase 5: Vaststellen warmteprogramma
5.
In deze laatste fase besluit het college van burgemeester en wethouders over het warmteprogramma. Het betreft een zorgvuldige belangenafweging die de wettelijke procedure volgt.
6.
Doel van deze fase • Een vastgesteld warmteprogramma, dat de basis vormt voor het warmtebeleid van je gemeente in de komende 10 jaar. Stap 1. Stel het warmteprogramma vast volgens de uitgebreide voorbereidingsprocedure De besluitvorming over het warmteprogramma volgt verplicht de uitgebreide voorbereidingsprocedure (ook wel de uniforme openbare voorbereidingsprocedure) uit de Algemene wet bestuursrecht: 1. Kennisgeving ontwerp-warmteprogramma. De gemeente geeft vóór de terinzagelegging kennis van het ontwerp-warmteprogramma. Als de gemeente ook een plan-mer heeft opgesteld, dan kan de gemeente dit stuk als onderdeel van het ontwerp warmteprogramma of als apart stuk ter kennis geven. Beide worden tegelijkertijd ter kennisgeving gepubliceerd in het gemeenteblad. 2. Terinzagelegging ontwerp-warmteprogramma. De gemeente legt het ontwerpwarmteprogramma en de eventuele plan-mer zes weken ter inzage. Als er tijdens de periode van terinzagelegging nieuwe relevante stukken of gegevens zijn, dan moet de gemeente deze stukken ook ter inzage leggen. 3. Indienen zienswijzen. Gedurende de termijn van de terinzagelegging kan iedereen zienswijzen inbrengen. Dit kan schriftelijk of mondeling. De gemeente maakt een verslag van mondeling ingebrachte zienswijzen. De gemeente behandelt de zienswijzen en bepaalt of het ontwerp-warmteprogramma aangepast moet worden.
De gemeente reageert op de zienswijzen in een nota van antwoord. 4. Besluit vaststelling warmteprogramma. Het college van burgemeester en wethouders geldt als bevoegd gezag om dit besluit vast te stellen.
Deel IV Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Bekendmaking besluit. De gemeente maakt het besluit vaststelling warmteprogramma bekend door het te publiceren in het gemeenteblad. Vaak publiceert de gemeente tegelijk de nota van antwoord over de ingebrachte zienswijzen. Inwerkingtreding besluit. Het besluit tot vaststelling van het warmteprogramma treedt de dag na bekendmaking in werking. Vanwege het zelfbindende karakter staat er (in principe) geen beroep bij de bestuursrechter open.
Stap 2. Maak het vastgestelde warmteprogramma kenbaar Publicatie in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is verplicht. Daarnaast is het voor de duidelijkheid richting bewoners, ondernemers en belanghebbenden verstandig om een publiekssamenvatting beschikbaar te maken op een logische plek voor specifieke doelgroepen. Zie voor meer informatie de factsheet Data.
43
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Deel IV
Nieuwerland warmteprogramma 2026 Deel IV van deze handreiking geeft een fictief voorbeeld van een warmteprogramma van de fictieve gemeente Nieuwerland.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
44
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Inhoudsopgave deel IV Introductie voorbeeld warmteprogramma gemeente Nieuwerland
46
Samenvatting
47
1.
Inleiding
51
1.1 1.2 1.3 1.4 1.6
51 51 51 51 52
2. 3.
4.
Ambitie van de gemeente Doel van dit warmteprogramma Inhoud warmteprogramma Veranderingen ten opzichte van de transitievisie warmte Totstandkoming warmteprogramma
Leidende principes
5.
52
Participatie
53
3.1 3.2 3.3 3.4
53 53 54 54
Effect op openbare ruimte Uitgangspunten voor participatie Participatie- en communicatiestrategie Plannen per buurt
Aanpak voor de hele gemeente
55
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
55 55 57 58 59
Verwachte resultaten van het warmteprogramma Sturen in transitie Overzicht van de plannen Onderbouwing van de keuzes Een aanpak in drie sporen
6.
Aanpak per gebied
60
5.1 Onderbouwing keuze 5.2 Kippensluis Noord en Kippensluis Zuid 5.3 Zonnewende 5.4 Eikenrand 5.5 Smalle Sloot 5.6 I-Park 5.7 Parelen 5.8 Kern Zonnedorp 5.9 Lommerhaven 5.10 Overige gebieden
60 60 60 61 61 61 62 62 62 62
Monitoring en evaluatie
63
6.1 Monitoring 6.2 Evaluatie en herijking
63 63
Bijlage A: Feiten en onderzoeksgegevens
64
Bijlage B: Participatieverslag
65
Bijlage C: Evaluatie
65
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
45
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Introductie voorbeeld warmteprogramma gemeente Nieuwerland In dit deel hebben we een voorbeeld van een warmteprogramma uitgewerkt. Hiervoor gebruiken we net als in de Handreiking Uitvoeringsplan de fictieve gemeente Nieuwerland. We beschrijven meerdere buurten en verschillende technieken om de meerwaarde van het voorbeeld te vergroten. De fictieve gemeente Nieuwerland is een zeer actieve gemeente met ambitieuze doelen en diverse aanpakken. Openbare gegevens en kaarten De openbare gegevens over het gebied en de kaarten van Nieuwerland zijn gebaseerd op die van de gemeente Oudewater. De inhoud van het warmteprogramma, het gemeentelijk beleid en de betrokken partners zijn allemaal fictief. Het warmteprogramma is niet gebaseerd op de daadwerkelijke plannen van de gemeente Oudewater. Fictieve data Voor een goed warmteprogramma is sociaal, technisch en economisch onderzoek nodig. Deze tekst verwijst naar bijlagen, achterliggende documenten en onderzoeken die bij een warmteprogramma zouden horen. Deze zijn niet of niet volledig gemaakt voor dit voorbeeld. De data in deze bijlagen is fictief.
Goed om te weten: toekomstige wet- en regelgeving Deze handreiking is deels gebaseerd op wetgeving die nog in ontwikkeling is en dus nog kan veranderen. Het NPLW streeft ernaar deze handreiking – en dus dit voorbeeld – up-to-date te houden.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
46
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Samenvatting Alle gemeenten in Nederland stellen een warmteprogramma op. Een warmteprogramma is een gemeentelijk beleidsdocument dat laat zien welke gebieden binnen de gemeente binnen nu en 10 jaar van het aardgas af gaan. We hebben het warmteprogramma opgesteld in overleg met betrokkenen uit onze gemeente in de periode juli 2025 tot en met juli 2026.
Goed om te weten Meer informatie over mogelijke technieken om aardgasvrij te worden is o.a. te vinden op de website van het NPLW.
Uitvoeringsplannen In het warmteprogramma kijken we naar de hele gemeente en onderzoeken we waar we voldoende zekerheid hebben om de volgende stap te zetten richting aardgasvrij. Na het vaststellen van het warmteprogramma maken we voor een aantal buurten een uitvoeringsplan per buurt. Dit start in 2027. Voor Kippensluis Noord, Kippensluis Zuid en Eikenrand zijn al uitvoeringsplannen opgesteld op basis van de transitievisie warmte. Gebiedsaanpak voor de komende 10 jaar Onderstaande kaart toont de belangrijkste plannen van het warmteprogramma 2026. De kaart laat voor 8 gebieden zien wat de beoogde gebiedsaanpak is voor de komende 10 jaar en de voorziene warmtetechniek. Voor de overige (grijze) gebieden zijn vooralsnog geen plannen. Terugkijken We kijken in het warmteprogramma ook terug naar hoe de warmtetransitie zich de afgelopen 5 jaar heeft ontwikkeld in onze gemeente. Zo evalueren we of de verwachte vooruitgang gerealiseerd is en de gestelde maatregelen doelmatig en effectief zijn geweest. Onze ambitie Over 5 jaar maken we weer een warmteprogramma, waarin we de buurten opnieuw bekijken. Zo wordt de kaart iedere keer verder ingevuld en wordt het stap voor stap duidelijker hoe we tot een aardgasvrij Nieuwerland komen. Als gemeente zijn we verplicht om uiterlijk 2050 aardgasvrij te zijn. Wij hebben echter de ambitie om al in 2045 volledig duurzaam verwarmd én verkoeld te zijn.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
47
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Toelichting op de kaart De gebieden waar we de komende jaren een collectieve aanpak voorzien, zijn ingekleurd op de kaart. Hieronder volgt een verdere toelichting per gebied op de kaart. • Rode lijn. De rode lijn op de kaart toont de in 2023 vastgestelde warmtekavel waar warmtebedrijf Hestia een warmtenet aanlegt. • Rood-gestippelde lijn. De rood-gestippelde lijn is een voorgestelde warmtekavel, waar we eerst onderzoeken of een warmtenet vanuit het I-Park haalbaar is. Is dat haalbaar? Dan gaan we over tot het vaststellen van de warmtekavel. • Lila. Het lila vlak is Lommerhaven. Dit is een herontwikkelingsgebied ten zuiden van Nieuwerland Centrum. Bij de herontwikkeling zijn de oude gebouwen afgebroken en nieuwe woningen gebouwd. Alle woningen zijn aardgasvrij gemaakt. De herontwikkeling is eind 2025 afgerond.
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Figuur 5. De samenvattende kaart van het warmteprogramma Nieuwerland.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
48
Deel I Wat is een warmteprogramma?
•
•
•
•
•
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Donkerblauw, De donkerblauwe vlakken vormen de buurten Kippensluis Noord en Kippensluis Zuid. Voor beide buurten is een uitvoeringsplan opgesteld. In 2027 ontwikkelt warmtebedrijf Hestia hier een warmtenet, gevoed door een aquathermiebron met warmte uit de rivier de Hollandsche IJssel. De aflevertemperatuur in de woningen is middentemperatuur. De gemeente wil de aanwijsbevoegdheid inzetten voor het stoppen van de aanlevering van gas 2034. Lichtblauw. Voor de lichtblauwe buurten Zonnewende en bedrijventerrein I-Park, kijken we naar collectieve warmtenetopties. Voor Zonnewende wordt onderzocht of het mogelijk is de buurt aan te sluiten op het toekomstige warmtenet in Kippensluis Noord en Kippensluis Zuid. Op bedrijventerrein I-Park is veel restwarmte aanwezig van de Zuivelfabriek YoKa en de glasfabriek NL-Glaswerken. In 2027 wordt gestart met het opstellen van een uitvoeringsplan. Dit gebeurt samen met bewoners, ondernemers en de Energiegemeenschap. Er is geen einddatum voor de aardgaslevering voorzien in Zonnewende en het bedrijventerrein I-Park. De gemeente zet de aanwijsbevoegdheid hier niet in. Donkeroranje. De beoogde oplossing voor de donkeroranje buurt Eikenrand is all-electric luchtwarmtepompen. Er is samen met de bewoners en de Energiegemeenschap een uitvoeringsplan opgesteld.
De gemeente is van plan de aanwijsbevoegdheid in te zetten met een einddatum voor het leveren van aardgas in 2034. Licht oranje. De lichtoranje buurt Smalle Sloot buurt lijkt geschikt voor allelectric oplossingen, maar nog niet alle gebouwen zijn daarvoor voldoende geïsoleerd. De gemeente wacht op uitkomsten van een soortenmanagementplan voordat ze verdere stappen zet. In 2027 starten we al wel met het opstellen van een uitvoeringsplan samen met bewoners, ondernemers en de Energiegemeenschap. Groen. Het bewonersinitiatief de Warmtetappers is in de groene buurt Parelen actief om woningen aardgasvrij-ready te maken door isolatie en hybridewarmtepompen. De gemeente sluit aan bij de lopende campagne en voorziet een collectieve aanpak voor hybride warmtepompen en isolatie. Voor Parelen is al samen met de buurtbewoners een buurtplan gemaakt, die de route naar een aardgasvrij Parelen in 2045 uitstippelt.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
•
•
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Groen-oranje gearceerd. In de groen-oranje gearceerde buurt Kern Zonnedorp is het bewonersinitiatief Zonnedorp actief om bewoners te ondersteunen met het verduurzamen van hun woning. Het bewonersinitiatief stimuleert bewoners van Zonnedorp om hun woning te isoleren en indien mogelijk over te stappen op een all-electric warmteoplossing. De gemeente ondersteunt het initiatief en voorziet een gecombineerde aanpak. In Zonnedorp is al samen met de buurtbewoners een buurtplan gemaakt, die de route naar een aardgasvrij Zonnedorp in 2045 toont. L ichtgrijs. Voor de grijsgekleurde buurten is nog geen collectieve aanpak voorzien. In 2031 maken we weer een warmteprogramma en onderzoeken we met de kennis van dan wat de beste warmteoplossing kan zijn. Tot die tijd kunnen bewoners en eigenaars individuele stappen zetten om te verduurzamen.
49
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Publicatie warmteprogramma Dit warmteprogramma is gepubliceerd in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Daarnaast worden alle data worden beschikbaar gemaakt via de ‘Open Data’ website van de gemeente.
De Energiegemeenschap De professionele partners van de gemeente hebben we samengebracht in de Energiegemeenschap. De leden van de Energiegemeenschap zijn: Warmtebedrijf Hestia, Netbeheerder Stalis, Woningcorporatie Huis & Haard, Waterschap van Woerden, RES-regio U12, BuurtEnergieCoöperatie (BEC), Ondernemersvereniging I-Park en de bewonersinitiatieven Zonnedorp en de Warmtetappers. Je leest meer over de rollen en verantwoordelijkheden binnen de Energiegemeenschap in Bijlage A.
Goed om te weten Bent u eigenaar van een gebouw of woning in een gekleurd gebied? Dan start de gemeente in 2027 met de vervolgstappen in uw buurt. U ontvangt daarover bericht. Bent u eigenaar van een gebouw of woning in een grijs gebied? Dan is er nu nog geen collectieve aanpak voorzien in uw buurt. U kunt zelf starten met het verduurzamen en isoleren van uw woning of gebouw. Het energieloket helpt u graag verder.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
50
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
1. Inleiding
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
1.3 Inhoud warmteprogramma
In 2019 is het Klimaatakkoord gesloten. Hierin hebben overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties afgesproken hoe we de uitstoot van broeikasgassen gaan terugdringen. Onderdeel hiervan is de warmtetransitie: de opgave om in 2050 zeven miljoen woningen en één miljoen utiliteiten met hernieuwbare energie te verwarmen in 2050. Het klimaatakkoord is niet de enige reden om van het gas af te gaan: ook de aardbevingen in Groningen, de leveringszekerheid van energie, de hoge aardgasprijzen en de sterk toegenomen energiearmoede zijn redenen om te kiezen voor de overstap naar een schone en betaalbare warmtevoorziening. Daarbij kiezen we zoveel mogelijk voor warmte uit lokale bronnen.
1.1
Deel IV
Ambitie van de gemeente
We zijn al begonnen met het aardgasvrij maken van Nieuwerland. We leren daardoor steeds beter wat slim en effectief is. De gemeenteraad besloot in 2018 vol in te zetten op een duurzaam Nieuwerland en streeft ernaar in 2045 volledig aardgasvrij te zijn, 5 jaar eerder dan de landelijke doelstelling. Om dit te realiseren moet er veel gebeuren en werken we samen met alle betrokkenen in de warmtetransitie.
1.2 Doel van dit warmteprogramma Een warmteprogramma beschrijft de plannen voor het verduurzamen én aardgasvrij maken van onze buurten in de komende tien 10 jaar. Het beschrijft in welke gebieden we de komende jaren aan de slag gaan en wat ruwweg de verwachte aanpak is. Vanaf 2027 gaan we in deze gebieden aan de slag met bewoners, ondernemers en andere betrokkenen uit de buurt om de plannen in meer detail uit te werken. Dit warmteprogramma is een verplicht programma onder de Omgevingswet. Het warmteprogramma: • Biedt duidelijkheid en handelingsperspectief voor professionele partners, en voor bewoners, ondernemers en andere gebouweigenaren. • Legt de basis voor de gebiedsgerichte aanpak en vormt de basis voor de uitvoeringsplannen per buurt. • Zorgt ervoor dat we de voortgang van de plannen voor de komende tien jaar goed kunnen bijhouden.
In 2021 maakten we een voorloper van dit warmteprogramma: ‘De ‘Transitievisie Warmte: naar een aardgasvrij Nieuwerland in 2045’. Deze transitievisie warmte (tvw) beschrijft in grote lijnen de route naar aardgasvrij in 2045. Dit warmteprogramma ‘Op weg naar duurzame verwarming in Nieuwerland 2026 – 2035’ beschrijft wat we in de komende tien jaar gaan doen: • We beschrijven in welke buurten we starten met het maken van uitvoeringsplannen. • Voor sommige buurten geven we ook een einddatum waarop we de levering van aardgas stoppen. Voor deze buurten zijn al uitvoeringsplannen opgesteld en zetten we de aanwijsbevoegdheid in. • Voor andere buurten moeten we meer onderzoeken doen en starten we met het maken van detailplannen per buurt. Bijvoorbeeld in de vorm van een uitvoeringsplan.
1.4 Veranderingen ten opzichte van de transitievisie warmte Dit warmteprogramma bouwt grotendeels voort op de transitievisie warmte uit 2021. Toch zijn er inmiddels dingen veranderd. We beschrijven hier de belangrijkste veranderingen: • N ieuwerland Centrum. Voor Nieuwerland Centrum was groengas als alternatief voor aardgas opgenomen. De meest recente onderzoeken laten echter zien dat er vooralsnog onvoldoende groengas geproduceerd wordt om te gebruiken in de gebouwde omgeving. Daarom voorzien we voor Nieuwerland Centrum de komende 10 jaar nog geen collectieve oplossing. • Herontwikkeling Lommerhaven aardgasvrij. De herontwikkeling van Lommerhaven is eind 2025 voltooid. De oude gebouwen zijn afgebroken en vervangen door nieuwe woningen. De nieuwe woningen worden verwarmd met all-electric warmtepompen. Ook wordt er elektrisch gekookt. Het gasnet is verwijderd in dit gebied. • Vastgestelde warmtekavel. Er is een warmtekavel vastgesteld die de buurten Kippensluis Noord, Kippensluis Zuid en de Zonnewende beslaat.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
51
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
1.6 Totstandkoming warmteprogramma Bij het opstellen van het warmteprogramma zijn verschillende partijen betrokken. De professionele partners zijn samengebracht in de Energiegemeenschap. De leden van de Energiegemeenschap zijn: • Warmtebedrijf Hestia • Netbeheerder Stalis • Woningcorporatie Huis & Haard • Waterschap van Woerden • RES-regio U12 • BuurtEnergieCoöperatie (BEC) • Ondernemersvereniging I-Park • en de bewonersinitiatieven Zonnedorp en de Warmtetappers. Hun rol, wat met hen is besproken en hoe hun inbreng is meegenomen, staat in het participatieverslag in bijlage A. Er is ook een gemeentebrede peiling uitgevoerd onder alle bewoners van Nieuwerland en onder de ondernemers via de ondernemersverenigingen. Uitgebreide informatie over hoe bewoners, ondernemers, de Energiegemeenschap en de interne gemeentelijke organisatie zijn betrokken en wat er met hun inbreng is gedaan, staat in het participatieverslag in bijlage A.
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
2. Leidende principes De keuzes die we in dit warmteprogramma maken, zijn gebaseerd op de leidende principes die we samen met onze bewoners en ondernemers hebben opgesteld in 2021 voor de transitievisie warmte. We hebben de leidende principes van toen herijkt en daarbij opnieuw onze inwoners en de leden van de Energiegemeenschap geraadpleegd. De inzichten uit deze raadpleging zijn meegenomen, net als de wens om aan te sluiten bij de publieke belangen van het Rijk voor infrastructuur (Nationaal Programma Energiesysteem). We kwamen zo tot de volgende leidende principes: • Duurzaam & Schoon. Onze energie is duurzaam en schoon. We besparen zoveel mogelijk energie, want de energie die we niet gebruiken, hoeven we ook niet op te wekken. We zorgen ervoor dat de energie die we opwekken duurzaam is en dat de bronnen die we gebruiken voor warmtenetten duurzaam zijn of worden. • Betaalbaar & economisch bevorderlijk. Onze overgang naar een aardgasvrije toekomst is betaalbaar en bevordert onze lokale economie. We streven ernaar dat de overstap naar alternatieve warmtevoorzieningen voor iedereen betaalbaar blijft. Waar mogelijk betrekken we lokale ondernemers bij de uitvoering van de warmtetransitie. Zo versterken we de lokale economie en benutten we de kennis van lokale ondernemers over onze gemeente. • Veilig & betrouwbaar. Onze energie-infrastructuur is betrouwbaar en veilig.
Dat geldt voor zowel de warmte-infrastructuur in warmtenetten als de infrastructuur voor elektriciteit. Bij het maken van keuzes nemen we alle infrastructuur in ogenschouw en wegen we zorgvuldig af. • Ruimte & Milieu. We borgen de kwaliteit van de leefomgeving door integraal rekening te houden met ruimte en milieu. Onze energietransitie vraagt om een zorgvuldige ruimtelijke planning die rekening houdt met de fysieke leefomgeving en de behoeften van onze gemeenschap. We streven naar een integrale benadering waarbij de ontwikkeling van energie-infrastructuur hand in hand gaat met andere ruimtelijke opgaven zoals woningbouw, mobiliteit en natuurbehoud. Door ruimte efficiënt te benutten en duurzame energieoplossingen te integreren in onze ruimtelijke plannen, zorgen we voor een leefbare en veerkrachtige omgeving.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
52
Deel I Wat is een warmteprogramma?
•
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Rechtvaardig & Participatief. Onze warmtetransitie is rechtvaardig en participatief. Iedereen moet mee kunnen doen. Energie is een basisbehoefte om te kunnen leven en werken. Dat betekent dat wij als gemeente streven naar een inclusieve en rechtvaardige transitie die ongelijkheid en armoede tegengaat.
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
3. Participatie De warmtetransitie raakt iedereen in onze gemeente. Daarnaast is het een grote opgave om onze gemeente aardgasvrij te maken. Zeker omdat nu nog 91% van al onze gebouwen is aangesloten op het aardgasnet. Gelukkig hoeft de warmtetransitie niet van vandaag op morgen gerealiseerd te zijn. Het kost namelijk tijd om uit te zoeken welk alternatief voor aardgas geschikt is voor welke buurt. Bovendien is de warmtetransitie alleen succesvol als iedereen meedoet en de nodige stappen zet om zijn of haar woning of gebouw met een duurzaam alternatief te verwarmen.
3.1
Effect op openbare ruimte
De warmtetransitie heeft niet alleen effect op onze huizen en gebouwen, maar ook op de openbare ruimte. Door de hele gemeente zullen daarom werkzaamheden plaatsvinden, zowel op de korte als op de langere termijn. Elke inwoner zal dus iets merken van de warmtetransitie.
3.2 Uitgangspunten voor participatie Om iedereen mee te nemen in de plannen voor de warmtetransitie hebben we uitgangspunten opgesteld voor participatie. Zo maken we betere plannen, zorgvuldigere besluiten krijgen en behouden draagvlak voor de veranderingen in de leefomgeving die de warmtetransitie met zich meebrengt. In onze participatienota: ‘Nieuwerland sterk verbonden door participatie’ beschrijven we de uitgangspunten op basis waarvan keuzes voor participatie worden gemaakt. Deze nota is opgesteld in november 2022 na een peiling onder inwoners en enkele bijeenkomsten. Bekijk voor meer informatie de participatienota. De uitgangspunten uit de participatienota vullen we aan met 2 uitgangspunten specifiek voor de warmtetransitie: • Passende participatie tijdens de hele warmtetransitie. De transitie duurt jaren. Tijdens deze periode staan we in contact met onze bewoners en ondernemers over de warmtetransitie, op een manier die past bij de betreffende fase in het proces.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
53
Deel I Wat is een warmteprogramma?
•
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
ctief ondersteunen van bewonersinitiatieven en energiecoöperaties. De transitie A slaagt alleen als we samenwerken en er draagvlak is onder bewoners en ondernemers. Daarom ondersteunen we lokale initiatieven actief – denk aan bewonersinitiatieven of energiecoöperaties – en helpen hen om de gewenste rol te pakken.
•
3.3 Participatie- en communicatiestrategie Voor het zorgvuldig inrichten van de participatie tijdens de warmtetransitie is een participatie- en communicatiestrategie ontwikkeld. Deze overkoepelende strategie wordt periodiek geëvalueerd. De doelen die voortkomen uit de participatiestrategie zijn: • Betere plannen. Gebruikmaken van de kennis van partners en bewoners (Energiegemeenschap) bij het maken van dit warmteprogramma. De inzichten uit de samenleving verbeteren onze plannen. • V ersterken draagvlak. We stemmen met onze partners de ambities af, zoeken actief naar meekoppelkansen en sluiten aan op planningen. We betrekken bewoners, ondernemers en andere betrokkenen in de gemeente door hen tijdig te informeren en zorgvuldig te betrekken. • Vertrouwen, transparantie en democratische verantwoordelijkheid. We zijn een betrouwbare partner voor iedereen in onze gemeente. Bewoners, ondernemers en andere betrokkenen moeten kunnen meedoen en meepraten op basis van heldere informatie. Gemeente Nieuwerland heeft een maatschappelijke taak in het verbeteren van de leefbaarheid in de buurten en het welzijn van de inwoners. Participatie bij dit warmteprogramma draagt bij aan een eerlijke, duurzame samenleving via zorgvuldige besluitvorming.
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
de mensen uit de buurt. Samen met vertegenwoordigers van bewoners werken we een uitvoeringsplan uit dat past bij de buurt en de diversiteit van bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Buurten zonder collectieve aanpak. In buurten zonder collectieve aanpak gaan we verder met de algemene informatievoorziening zoals beschreven in de participatie- en communicatieaanpak. We ontwikkelen voor deze groep informatiemateriaal om hen het juiste handelingsperspectief te bieden. Zo zorgen we voor passende, efficiënte en effectieve participatie.
Professionele partners en vertegenwoordigers van bewoners en ondernemers zijn betrokken via de Energiegemeenschap. We bespreken periodiek met hen de detailplannen en activiteiten, waarbij we zoveel mogelijk aansluiten bij hun activiteiten.
3.4 Plannen per buurt Per buurt wordt op basis van deze participatie- en communicatiestrategie een gedetailleerd plan uitgewerkt. We maken daarbij in de strategie onderscheid tussen twee typen buurten: • Buurten met een collectieve aanpak. In de buurten waar we een collectieve aanpak voorzien in de komende tien jaar gaan we actiever samenwerken met
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
54
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
4. Aanpak voor de hele gemeente Dit deel van het warmteprogramma beschrijft de aanpak en beoogde resultaten voor de hele gemeente. We beschrijven: • De rol van de gemeente en haar partners. • Een overzicht van de plannen op hoofdlijnen: waar we starten en wat daar een geschikte aanpak lijkt • De onderbouwing van onze keuzes. Onze keuzes zijn gebaseerd op sociaal, technisch en economisch onderzoek, data en informatie en gemaakt in samenspraak met de Energiegemeenschap. Een uitgebreidere beschrijving van de plannen en onderbouwing van de keuzes per gebied staan in het volgende hoofdstuk.
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
4.1 Verwachte resultaten van het warmteprogramma De grafiek hieronder toont aan hoeveel woningen en utiliteiten jaarlijks van het gas af moeten om in 2045 een aardgasvrije gemeente te zijn. De verwachte resultaten en de bijbehorende keuzes stippelen de route naar aardgasvrij uit en bepalen het tempo. In een volgende fase werken we dit verder uit in de vorm van uitvoeringsplannen met de desbetreffende buurten. Figuur 6 laat zien dat er nog een lange weg te gaan is om aardgasvrij te worden. Van de 5.260 woningen en utiliteiten van de gemeente werden er begin 2026 slechts 50 aardgasvrij verwarmd. Door bevolkingsgroei zal de gemeente Nieuwerland naar verwachting in 2045 uit 5.860 woningen en utiliteiten bestaan. Nieuw bijgebouwde gebouwen worden altijd aardgasvrij verwarmd. Van 2026 tot en met 2035 heeft de gemeente de ambitie om 160 woningen en utiliteiten per jaar aardgasvrij te maken. Van 2035 tot en met 2045 moeten er 436 woningen per jaar aardgasvrij worden gemaakt. Deze versnelling verwachten we te bereiken door: • De opschaling van aanpakken die we de komende jaren ontwikkelen. • Technische innovaties en kostendaling. • Het toenemende belang dat gebouweigenaren hechten aan aardgasvrije verwarming.
Voor alle buurten maken we een inschatting van het aantal aardgasvrije gebouwen aan het einde van de programmaperiode (2035), op basis van de verwachte resultaten van de gebiedsgerichte aanpak per gebied, buurt of wijk. In hoofdstuk 4.3 lees je hoe we 1.500 aardgasvrije woningen en utiliteiten realiseren.
4.2 Sturen in transitie Het succes van de warmtetransitie valt of staat bij de inzet van alle betrokken partijen. Het is belangrijk om te weten wie welke rol heeft en welke rol wij als gemeente hebben.
Figuur 6. De doelstelling uit dit programma voor aardgasvrije verwarming en het benodigde pad hierna.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
55
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Rol van gemeente Gemeente Nieuwerland is zich sterk bewust van haar regierol in de warmtetransitie. We vullen deze rol op verschillende manieren in en doen dat met diverse instrumenten. Als gemeente Nieuwerland: • Zorgen wij voor de samenwerking tussen de partijen die nodig zijn voor gezamenlijke oplossingen. Daarom werken we nauw samen met de Energiegemeenschap en andere belanghebbenden om een samenhangende aanpak te waarborgen. • Blijven wij met bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden op een passende manier in gesprek. Zo blijven hun belangen en wensen zichtbaar en kunnen we hun inbreng een passende plek geven in de besluitvorming. Zie voor meer informatie ook de participatie-uitgangspunten in hoofdstuk 3. • Blijven wij inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden stimuleren en motiveren om te verduurzamen. We ondersteunen daarnaast lokale warmteinitiatieven en stimuleren de ontwikkeling van (kleinschalige) duurzame energieprojecten. • Zorgen wij voor (duidelijkheid over) randvoorwaarden en vergunningen. We gebruiken juridische instrumenten zoals de aanwijsbevoegdheid en stellen duidelijke kaders voor de verlening van vergunningen en ontheffingen. • Faciliteren wij ingrepen in de openbare ruimte zoals het aanleggen van kabels en leidingen en het inpassen van nieuwe traforuimtes.
•
•
•
•
• Rol van partnerorganisaties Als gemeente werken we nauw samen met onze partners in de lokale warmtetransitie. Veel van de activiteiten om aardgasvrij te worden, worden uitgevoerd door of in overleg met partnerorganisaties. Hieronder beschrijven we de belangrijkste partners en hun rol binnen dit warmteprogramma: • Provincie. De provincie draagt bij aan regionale afstemming van bronnen in de Regionale Structuur Warmte (RSW) en de ontwikkeling van het energiesysteem in de pMIEK. De provincie biedt daarnaast ondersteuning voor warmteplannen via het provinciaal warmteondersteuningsbedrijf. • Waterschap van Woerden. Het waterschap is betrokken bij de ontwikkeling van aquathermieprojecten en het beheer van (drink)waterbronnen. • Buurgemeenten. We werken binnen de Regionale Energiestrategie (RES) aan
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
•
•
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
regionale duurzame energieoplossingen. Binnen de RSW stemmen we het gebruik van bovenlokale warmtebronnen af en hebben we afspraken gemaakt over onderzoek naar geothermie in buurgemeente Diepersum. Ondernemersvereniging I-Park. De ondernemersvereniging stemt toezeggingen en randvoorwaarden rondom het gebruik van restwarmte van het bedrijventerrein af met haar ondernemers en de gemeente. Netbeheerder Stalis. De netbeheerder zorgt voor een betaalbare en betrouwbare infrastructuur voor elektriciteit en gas. Dit omvat het onderhouden en aanleggen van kabels, leidingen en stations, het aansluiten van gebouwen en het oplossen van storingen. Stalis en de gemeente hebben een samenwerkingsovereenkomst over de aanpak van de verzwaring van het laagspanningsnet in buurten waar dit voor de warmtetransitie noodzakelijk is. Huis & Haard. De woningcorporatie zorgt voor betaalbare en goede woningen voor haar huurders. De gemeente maakt prestatieafspraken met Huis & Haard over woningverduurzaming. De woningcorporatie zal de verduurzamingsplannen voor hun woningen duidelijk communiceren en bespreken met haar huurders. Bewonersinitiatief Zonnedorp. Het bewonersinitiatief stimuleert bewoners van Zonnedorp om hun woning te isoleren en – indien mogelijk – over te stappen op een all-electric oplossing.
Het initiatief organiseert informatieavonden, inloopdagen en collectieve inkoopacties van onder andere PVT-panelen, warmtepompen en HR++-glas. Bewonersinitiatief de Warmtetappers. Dit initiatief stimuleert bewoners van Parelen om hun woning voor te bereiden op een hybride of all-electric warmtepomp. Ook is samen met lokale installateurs een aanbod ontwikkeld voor hybride warmtepompen. BuurtEnergieCoöperatie (BEC). De BEC stimuleert bewoners gemeentebreed om hun woningen te verduurzamen. Daarnaast onderzoekt BEC de mogelijkheden om een rol te nemen in de ontwikkeling van een mogelijk warmtenet in de Zonnewende en I-Park. Hestia. Het warmtebedrijf ontwikkelt en beheert het warmtenet in Kippensluis Noord en Zuid. Als hiervoor aanleiding is, kan Hestia ook in andere warmtenetten in de gemeente een rol spelen.
56
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Organisatie De gemeente en haar partners werken samen aan de plannen uit dit warmteprogramma. De afspraken en samenwerking vinden plaats op twee niveaus: • Gemeentebreed. Gemeentebreed organiseert de gemeente haar inzet voor de warmtetransitie vanuit dit warmteprogramma. Deze inzet wordt besproken met de Energiegemeenschap, waarin alle partners zitten. De leden van de Energiegemeenschap delen ook hun plannen. • Per buurt. Voor elke buurt waarvoor we een aanpak ontwikkelen, vormen we een buurtteam. Het buurtteam stuurt het buurtproces en de uitvoering van de plannen aan. In dit team zitten deelnemers van de gemeente en van de partners. De precieze invulling van de rolverdeling en gezamenlijke besluitvorming bepalen we per buurt op basis van de plannen en de behoeften van de partners.
4.3 Overzicht van de plannen De komende tien jaar gaan de gemeente en haar partners in 8 buurten aan de slag. Figuur 7 en tabel 6 vatten de aanpakken per buurt samen. We kunnen niet alle buurten tegelijkertijd aanpakken en starten daarom in de buurten die het meest kansrijk lijken. In het volgende warmteprogramma – over 5 jaar – bepalen we opnieuw wat logische buurten zijn om in de 10 daaropvolgende jaren aan de slag te gaan. De beoogde aanpak per buurt beschrijven we in het volgende hoofdstuk in meer detail. Deze aanpak ligt nog niet vast. Startpunt buurtproces De aanpak in het warmteprogramma vormt het startpunt van het buurtproces. Samen met bewoners, ondernemers en andere belangrijke organisaties in de buurt werken we een uitvoeringsplan uit waarin we deze aanpak vertalen naar de praktijk. Gemeentebrede ondersteuning Naast deze collectieve aanpakken bieden we ook gemeentebreed algemene ondersteuning voor het verduurzamen van woningen: ons energieloket geeft advies en ondersteuning en er bestaat een gemeentelijke lening met gunstige rentevoorwaarden. Gebieden zonder collectieve aanpak kunnen hiervan ook gebruikmaken.
Figuur 7. De geplande gebiedsaanpakken voor de komend tien jaar op de kaart.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
57
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Gebied
Start buurt proces
Beoogde aanpak
Beoogde start uitvoering
Voornemen aanwijs bevoegdheid
Aantal gebouwen
Kippensluis Noord
Al gestart
Warmtenet op aquathermie
2027
Ja
605
Kippensluis Zuid
Al gestart
Warmtenet op aquathermie
2027
Ja
212
Eikenrand
Al gestart
Volledig elektrische warmtepompen
2027
Ja
586
Zonnewende
2027
Warmtenet op aquathermie of mogelijk geothermie
2029
Nee
26
I-Park
2027
Warmtenet, mogelijk geothermie of restwarmte
2029
Nee
130
Smalle Sloot
2027
Collectieve inkoopacties voor warmtepompen
2029
Nee
490
Parelen
Al gestart
Ondersteuning bewonersinitiatief
2028
Nee
65
Kern Zonnedorp
Al gestart
Ondersteuning bewonersinitiatief
2028
Nee
184
Lommerhaven
n.v.t.
Nieuwbouwbuurt, geen gasnetwerk
n.v.t.
n.v.t.
50
Overige gebieden
n.v.t.
Gemeentebrede maatregelen
n.v.t.
Nee
1.914
Tabel 6. De belangrijkste kenmerken van de geplande gebiedsaanpakken.
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
4.4 Onderbouwing van de keuzes We kiezen voor collectieve buurtaanpakken in de 8 gebieden die het meest kansrijk lijken om haalbaar en betaalbaar aardgasvrij te worden en waar meekoppelkansen liggen. We lichten hier toe op basis waarvan we deze keuze hebben gemaakt. Haalbaar en betaalbaar Haalbaarheid en betaalbaarheid zijn twee van de overwegingen waar onze keuzes op gebaseerd zijn. We richten ons warmteprogramma daarom op die buurten waar: • De nationale kosten van de beoogde aanpak aanzienlijk lager zijn dan de alternatieven. We hebben daar de resultaten van de Startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving voor gebruikt (bijlage A). • De betaalbaarheid op basis van eindgebruikerskosten naar verwachting vergelijkbaar of beter is dan verwarmen met aardgas. Voor dit warmteprogramma is daarvoor gekeken naar de 5 meest voorkomende woningtypes in dit gebied en zijn berekeningen gemaakt met het dashboard eindgebruikerskosten van TNO (bijlage A). In een uitvoeringsplan volgt een gedetailleerdere analyse. • De capaciteit van het stroomnet tijdig versterkt kan worden voor de beoogde verwarmingstechniek. De capaciteit van het elektriciteitsnet is een beperkende factor voor de mogelijkheden van elektrische oplossingen. Inzichten van Netbeheerder Stalis hebben ons geholpen om de keuzes te structureren.
Vooralsnog voorziet de netbeheerder geen problemen met netcongestie als de buurten Smalle Sloot en Eikenrand op een organisch tempo voor all-electric oplossingen kiezen. De gemeente staat in nauw contact met de netbeheerder om het verduurzamingstempo van deze buurten in de gaten te houden. Zo zijn we er op tijd bij als het net sneller dan verwacht dreigt vol te lopen. • Volgens een plan-mer-beoordeling geen aanzienlijke milieueffecten worden verwacht (bijlage A). • De ruimtelijke inpassing van de warmteoplossing naar verwachting geen problemen oplevert. We hebben in kaart gebracht welke ruimte er in boven- en ondergrond beschikbaar is en welke beperkingen er aan het gebruik hiervan zijn (bijlage A). Op basis hiervan lijkt een warmtenet in Nieuwerland Centrum op dit moment erg lastig, ook al is het op basis van gebouwkenmerken een geschikte oplossing.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
58
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Meekoppelkansen De mogelijkheden om zaken mee te koppelen met werkzaamheden in de openbare ruimte of met renovatie- of onderhoudsplannen van grote vastgoedeigenaren zijn geïnventariseerd in het participatietraject. Hieronder volgt een lijst met de verzamelde meekoppelkansen: • De plannen van de bewonersinitiatieven in Zonnedorp, Parelen en I-Park. • De renovatie en verduurzamingsplannen van woningcorporatie Huis & Haard. • De aanpak verduurzaming cultureel erfgoed. • De onderhoudsplanning van de riolering. • Onderhoudsplannen voor de openbare ruimte. • Nieuwbouw- en herontwikkelingsplannen.
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
collectieve aanpak voor de hand ligt. De bewoners in deze gebieden kunnen in hun eigen tempo verduurzamen en gebruikmaken van de gemeentelijke regelingen. In een volgend warmteprogramma bekijken we opnieuw of een collectieve aanpak mogelijk is.
Van de bovengenoemde kansen zijn alleen de plannen van bewonersinitiatieven van invloed geweest op de keuzes die gemaakt zijn in dit warmteprogramma. De andere ontwikkelingen nemen we waar mogelijk mee bij het opstellen van uitvoeringsplannen.
4.5 Een aanpak in drie sporen De gemeente brengt de volgende fasering aan in de gebieden waar ze wil starten met de uitvoering. • Klaar om te starten met de uitvoering. In drie gebieden is de gemeente van plan om de aanwijsbevoegdheid in te zetten: Kippensluis Noord, Kippensluis Zuid en Eikenrand. Voor deze buurten is al een uitvoeringsplan geschreven dat onderbouwt dat deze buurten aardgasvrij kunnen worden met de beoogde warmtetechniek. Hier beginnen we samen met de partners met de uitvoering. • Samen met de buurt een uitvoeringsplan opstellen. Waar een haalbare en betaalbare keuze mogelijk lijkt, wil de gemeente een uitvoeringsplan opstellen. Hierbij betrekken we de buurt en voeren verdiepend onderzoek uit naar de haalbaarheid van een warmtenet in Zonnewende en bedrijventerrein I-Park. In Parelen en Kern Zonnedorp stellen bewoners en energiecoöperaties zelf een plan voor de verduurzaming van hun buurt op met ondersteuning van de gemeente. • Algemene ondersteuning voor gebouweigenaren in gebieden waar nog geen collectieve aanpak is voorzien. Er zijn 9 buurten waar vooralsnog geen duidelijke
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
59
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
5. Aanpak per gebied In dit hoofdstuk beschrijven we wat de gemeente en haar partners in de geselecteerde gebieden uit het vorige hoofdstuk gaan doen. Na de vaststelling van het warmteprogramma vertalen we de gemaakte keuzes naar de praktijk in een uitvoeringsplan. Er zijn al uitvoeringsplannen gemaakt voor Kippensluis Noord, Kippensluis Zuid en Eikenrand. De eerstvolgende uitvoeringsplannen worden gemaakt voor de gebieden waar we de aanwijsbevoegdheid in willen zetten.
5.1
Onderbouwing keuze
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
5.3 Zonnewende Warmteoplossing Zonnewende ligt naast Kippensluis Noord en Zuid en kan mogelijk met hetzelfde warmtenet verwarmd worden. De bebouwing is vergelijkbaar en een gezamenlijk warmtenet biedt schaalvoordelen. Het valt daarom onder dezelfde warmtekavel. Samen met Hestia onderzoekt de gemeente in 2027 hoe een warmtenet hier eruit kan zien, wat de kosten en haalbaarheid zijn en hoe bewoners en ondernemers ertegenover staan. We onderzoeken ook de kansen om warmte af te nemen van de mogelijke geothermiebron in buurgemeente Diepersum.
Per gebied beschrijven we hier welke keuzes zijn gemaakt en waarom. We staan stil bij de gebieden waar de gemeente een collectieve buurtaanpak voorziet. In bijlage A vind je de analyses die tot deze selectie hebben geleid.
Haalbaarheid De uitkomsten van het technische, financiële en sociale onderzoek bepalen voor de gemeente en Hestia of de uitbreiding van het warmtenet haalbaar is.
5.2 Kippensluis Noord en Kippensluis Zuid
Einddatum gaslevering We voorzien voor de levering van aardgas in Zonnewende nog geen einddatum.
Warmteoplossing In Kippensluis Noord en Kippensluis Zuid is een warmtenet voorzien dat wordt gevoed met een aquathermiebron uit de rivier de Hollandsche IJssel. De warmtedichtheid is hoog en het gemiddelde energielabel is C. Voor beide buurten en voor het aangrenzende Zonnewende heeft de gemeente een warmtekavel vastgesteld. Samen met warmtebedrijf Hestia, bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden is ook een uitvoeringsplan gemaakt. Haalbaarheid Een belangrijke randvoorwaarde is de haalbaarheid en betaalbaarheid van het warmtealternatief. Economische en sociale onderzoeken in het uitvoeringsplan hebben uitgewezen dat een warmtenet op aquathermie hier technisch mogelijk is. En dat het een betaalbaar alternatief is voor 93% van de bebouwing in deze buurten. Bewoners vinden het belangrijk dat de gemeente een aandeel blijft houden in het warmtebedrijf dat het warmtenet ontwikkelt en straks beheert. Einddatum gaslevering De gemeente is van plan voor deze buurten de aanwijsbevoegdheid in te zetten. De einddatum voor de gaslevering is in 2034.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
60
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
5.4 Eikenrand
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
momenteel ontwikkelt voorwaardelijk voor het voldoende isoleren van de woningen. De uitkomsten van deze studie zijn waarschijnlijk eind 2027 beschikbaar.
Warmteoplossing Net als Kippensluis Noord en Kippensluis Zuid is voor Eikenrand samen met bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden een uitvoeringsplan opgesteld. De onderzoeken die zijn uitgevoerd in het kader van het uitvoeringsplan concluderen dat de warmteoplossing met de laagste maatschappelijke kosten een all-electric luchtwarmtepomp is. Eikenrand is een goed geïsoleerde buurt: alle woningen hebben een energielabel B of hoger. Sommige bewoners verwarmen hun huis al met een warmtepomp en koken elektrisch. Zij zijn dus al aardgasvrij. De gemeente ondersteunt de andere bewoners bij het verduurzamen van hun woning door collectieve inkoopacties voor luchtwarmtepompen te faciliteren. Haalbaarheid Netbeheerder Stalis laat weten dat de buurt een goede infrastructuur voor de implementatie van all-electric oplossingen heeft. Dat is een randvoorwaarde voor deze oplossing. Einddatum gaslevering De gemeente wil haar aanwijsbevoegdheid inzetten in deze buurt en een einddatum voor de gaslevering vastleggen. Dat is nu gepland voor 2034.
5.5 Smalle Sloot Warmteoplossing Smalle Sloot lijkt qua bebouwingskenmerken op Eikenrand, maar heeft meer woningen met energielabel C. De woningen lijken relatief gemakkelijk all-electric te maken. In 2027 starten we met het opstellen van een uitvoeringsplan samen met de buurt en de Energiegemeenschap. Haalbaarheid De buurt heeft een goede infrastructuur voor all-electric oplossingen. Dit is bevestigd door Stalis. Het is een belangrijke randvoorwaarde voor de beoogde aanpak. Daarnaast is de uitkomst van het soortenmanagementplan dat de gemeente
Einddatum gaslevering Omdat nog niet alle woningen klaar zijn voor een elektrische warmtepomp, is de gemeente nog niet van plan haar aanwijsbevoegdheid in te zetten in deze buurt. Pas als er meer zekerheid is over de haalbaarheid van deze oplossing voor alle gebouwen in de buurt, plannen we een einddatum voor de gaslevering in deze buurt.
5.6 I-Park Warmteoplossing In bedrijventerrein I-Park lijken collectieve warmtenetopties mogelijk. Er s veel restwarmte aanwezig van de Zuivelfabriek YoKa en glasfabriek NL-Glaswerken. Beide bedrijven elektrificeren hun proceswarmtevraag via elektrische boilers. De gemeente heeft onderzocht of hier een doelmatige en betrouwbare collectieve warmtevoorziening te realiseren is – zie bijlage A – en wil op basis hiervan in het komende half jaar een warmtekavel vaststellen. Dit moet gebeuren via een los besluit van het college. Hierna wil de gemeente op korte termijn starten met vervolgonderzoeken om het ontwerp verder te detailleren en de haalbaarheid en betaalbaarheid te toetsen. Daarnaast maken we samen met de ondernemers van I-Park een energiescan: we doen onderzoek bij alle ondernemers naar de warmtevraag en het warmteaanbod en bekijken wat de mogelijkheden zijn om de proceswarmte te verduurzamen door elektrificatie. Haalbaarheid De uiteindelijke haalbaarheid van de plannen hangt sterk af van de productie- en verbruiksprofielen van de betrokken bedrijven. Daarnaast is de capaciteit op het elektriciteitsnet een belangrijke vereiste voor de verduurzamingsplannen. Netbeheerder Stalis is bij deze onderzoeken betrokken om de netsituatie te monitoren in het oog te houden en mee te denken over slimme oplossingen en het koppelen van systemen.
Einddatum gaslevering Er is (nog) geen einddatum voor de aardgaslevering voorzien in I-Park.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
61
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
5.7 Parelen
5.8 Kern Zonnedorp
Warmteoplossing In de wijk Parelen is gekozen voor een individuele aanpak waarbij bewoners zelf verantwoordelijk zijn voor het aardgasvrij maken van hun woning. Dat doen ze met behulp van het bewonersinitiatief de Warmtetappers. Als gemeente steunen we dit bewoners initiatief actief. In Parelen is in 2022 samen met bewonersinitiatief De Warmtetappers een campagne gestart voor gezamenlijke inkoop van HR++ glas en gevelisolatie. Ook heeft het bewonersinitiatief samen met lokale installateurs een aanbod ontwikkeld voor hybride warmtepompen. Het bewonersinitiatief heeft al vijf woningen aardgasvrij-ready gemaakt door isolatie en een hybride warmtepomp. De meeste woningen in Parelen lijken geschikt voor deze verduurzamingsoptie. Samen met De Warmtetappers voert de gemeente in de komende periode een woningschouw uit bij vijf van de meest voorkomende woningtypes in het dorp. De uitkomsten daarvan vormen de basis voor campagnes om bewoners te ondersteunen richting aardgasvrij-ready. Het bewonersinitiatief maakt een dorpsplan. Met extra aandacht voor het natuurvriendelijk isoleren van gebouwen.
Warmteoplossing In Kern Zonnedorp is gekozen voor een individuele aanpak waarbij bewoners zelf verantwoordelijk zijn voor het aardgasvrij maken van hun woning. Dat doen ze met behulp van het bewonersinitiatief Zonnedorp. Als gemeente steunen we dit bewonersinitiatief actief. In Kern Zonnedorp voert het bewonersinitiatief Zonnedorp campagne om bewoners te ondersteunen met het verduurzamen van hun woning. Het bewonersinitiatief stimuleert bewoners van Zonnedorp om hun woning te isoleren en indien mogelijk over te stappen op een all-electric oplossing. Zij organiseren informatieavonden, ‘openhuisdagen’ en collectieve inkoopacties van onder anderen PVT-panelen, warmtepompen en HR++-glas. Uit een eerste verkenning blijkt dat individuele all-electric oplossingen de meest haalbare en betaalbare oplossing zijn voor deze buurt. Het bewonersinitiatief wil in 2028 een dorpsplan gereed hebben. In de tussentijd ondersteunt de gemeente het bewonersinitiatief en kunnen bewoners gebruikmaken van gemeentelijke verduurzamingsregelingen en landelijke subsidies.
Einddatum gaslevering De gemeente zet haar aanwijsbevoegdheid niet in deze buurt in, en verwacht dat in 2036 een groot deel van de buurt aardgasvrij-ready is.
Einddatum gaslevering De gemeente zet haar aanwijsbevoegdheid in deze buurt niet in.
5.9 Lommerhaven Dit is nieuwbouwbuurt Lommerhaven. Bij de herontwikkeling van deze buurt zijn alle woningen aardgasvrij gemaakt. Eind 2025 zijn de laatste nieuwe woningen opgeleverd. Bewoners verwarmen hun huis met all-electric warmtepompen en koken elektrisch. Het is de eerste aardgasvrije buurt van gemeente Nieuwerland.
5.10 Overige gebieden Voor deze grijsgekleurde gebieden is nog voorzien. In 2031 maken we weer een warmteprogramma en onderzoeken we met de kennis van dan wat de beste warmteoplossing voor deze gebieden kan zijn. Tot die tijd kunnen bewoners en eigenaars gebruikmaken van gemeentelijke verduurzamingsregelingen en landelijke subsidies om hun woning te verduurzamen.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
62
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
6. Monitoring en evaluatie Hoe ver zijn we ons streven om heel de gemeente in 2045 aardgasvrij te maken? Om die vraag te beantwoorden, blijven we het warmteprogramma monitoren. Dit is verplicht voor buurten waar we in de komende jaren van het aardgas af willen gaan. We moeten zeker weten dat een alternatief voor aardgas daadwerkelijk beschikbaar en toegepast is voordat de levering van aardgas stopt. Dit heet de vergewisplicht. De gemeente wil tegelijkertijd ook leren van de warmtetransitie. Dat betekent dat we onze aanpak regelmatig evalueren en waar nodig bijstellen. Hier beschrijven we ons monitorings- en evaluatieaanpak.
6.1 Monitoring Om de voortgang van de warmtetransitie in Nieuwerland te monitoren, houden we een aantal indicatoren bij. Deze zijn toegelicht in tabel 7.
Deel IV
Deel V Factsheets
Fictief voorbeeld
Indicator
Uitwerking
Frequentie
Bron/Actiehouder
Aantal aansluitingen warmtenet*
Aantal aangesloten gebouwen op het warmtenet voor gebieden waar een warmtenet wordt gerealiseerd.
Halfjaarlijks
Warmtebedrijf
Opt-out*
Aantal gebouweigenaren dat gemeld heeft een alternatieve warmteoplossing te willen realiseren en het aantal dat dit al gerealiseerd heeft in een gebied waar een collectieve oplossing wordt gerealiseerd
Jaarlijks
Gemeente
Aantal aardgasvrije gebouwen*
Aantal gebouwen zonder aardgasaansluiting
Jaarlijks
Netbeheerder
Tabel 7. Monitoringsindicatoren voor dit warmteprogramma * Alleen in gebieden waar de gemeente de aanwijsbevoegdheid inzet, kan deze data gedeeld worden.
6.2 Evaluatie en herijking Indicator
Uitwerking
Frequentie
Bron/Actiehouder
Hoofdverwarmingsinstallatie
Samenvatting per buurt. Welk deel van de woningen heeft een individuele CV, is aangesloten op een warmtenet, heeft een warmtepomp of wordt op een andere manier verwarmd?
Jaarlijks
CBS
Betaalbaarheid van de warmtetechnieken
Actualisatie van de inschatting van eindgebruikerskosten voor de gekozen warmtetechnieken per buurt.
Incidenteel
Gemeente
Gasverbruik woningen
Gemiddeld gasverbruik per buurt
Jaarlijks
CBS
Belasting elektriciteitsnet
Percentage van de netcapaciteit dat gebruikt wordt per onderdeel elektriciteitsnet
Halfjaarlijks
Netbeheerder
Bewonersreis en -tevredenheid
Bewonersenquête
Twee jaarlijks
Gemeente
De uitkomsten van de monitoring bespreken we jaarlijks met het ambtelijk projectteam. Daarbij betrekken we onze partners. We maken een monitoringsverslag, inclusief duiding van de uitkomsten. Dit verslag delen we met de gemeenteraad. Hierin doen we ook een aanbeveling voor het uitvoeringstempo in relatie tot de risico’s en kansen met betrekking tot betaalbaarheid, netcongestie en draagvlak. Bij de vaststelling van het volgende warmteprogramma in 2031 beschrijven we de voortgang van de gebieden waar we de aanwijsbevoegdheid willen inzetten. Het huidige warmteprogramma kijkt terug op de periode 2021-2026 (zie bijlage C) Herijking Als de evaluaties daartoe aanleiding geven, passen we de plannen aan. Als dit gevolgen heeft voor budget, planning of doelen, neemt het managementteam van de gemeente hierover een besluit. In andere gevallen besluit het projectteam. Het is denkbaar dat de evaluatie ertoe leidt dat dit warmteprogramma gewijzigd moet worden. Bijvoorbeeld om een volledig andere warmteoplossing mogelijk te maken dan hier beschreven. Voor een dergelijke wijziging van het warmteprogramma is een nieuw besluit van het college van burgemeester en wethouders nodig.
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
63
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Bijlage A: Feiten en onderzoeksgegevens
Buurt code
Buurtnaam
Gebouwen Woningen Utili Woning Typisch (panden) teiten equi energie valenten label
Warmte behoefte (2026) kWh/m2
BU0101
Kern Zonnedorp
184
176
9
196
C
255
BU0102
Zonnedorpse Buurt
105
94
13
133
G
263
BU0201
Nieuwerland Centrum 1.110
1.399
175
1.757
G
267
BU0202 Eikenrand
586
681
18
701
A
161
BU0203 Smalle Sloot
490
618
25
659
C
239
BU0204 Kippensluis Noord
605
716
48
824
C
237
BU0205 Kippensluis Zuid
212
197
29
268
C
260
BU0206 Lommerhaven
50
46
4
53
A
56
BU0207 Groene Weide
10
1
7
47
A
124
BU0208 I-Park
130
47
187
1.045
B
257
BU0209 Zonnewende
26
20
6
65
C
236
BU0210
Bosuilbuurt
60
50
23
81
G
260
BU0211
Vogelzangbuurt
95
85
14
130
G
268
BU0212
Esdoornwijk
90
75
19
121
G
245
BU0213
Klaverweide
35
31
3
40
G
237
BU0301
Parelen
65
60
5
73
G
266
96
84
13
131
C
248
313
293
29
377
C
245
4.262
4.673
627
6.701
BU0302 Lindegaard BU0401
Vlinderdal
Deel V Factsheets
Fictief voorbeeld
Gebouwen Te Energie Isoleren infra structuur
Nationale kosten investering infra structuur (x1000 €)
Warmte- Warmte behoefte behoefte (2026) (2035) kWh/m2 kWh/m2
586
40
Elektrisch
50
161
140
BU0204 Kippensluis Noord 605
60
Warmtenet 1000
237
200
BU0205 Kippensluis Zuid
50
Warmtenet 300
260
200
Buurt code
In dit fictieve voorbeeld bevat deze bijlage alleen de minimaal aanbevolen onderdelen van het warmteprogramma. In een feitelijk programma neem je hier alle relevante analyses op die nodig zijn om de keuzes per gebied te onderbouwen
Deel IV
Buurtnaam
BU0202 Eikenrand
212
Tabel 9. Buurten waar de gemeente de aanwijsbevoegdheid wil inzetten.
Tabel 8. Gebouwkenmerken van alle buurten
Dit voorbeeld beschrijft een casus in de fictieve gemeente Nieuwerland.
64
Deel I Wat is een warmteprogramma?
Deel II Opbouw warmteprogramma
Deel III Opstellen warmteprogramma
Deel IV
Fictief voorbeeld
Deel V Factsheets
Bijlage B: Participatieverslag
Bijlage C: Evaluatie
Niet uitgewerkt voor dit fictieve voorbeeld.
In dit fictieve voorbeeld bevat deze bijlage alleen een beperkte beschrijving van de keuzes en uitkomsten uit de transitievisie warmte. In 2021 heeft de gemeente haar transitievisie warmte opgesteld. Tijdens het opstellen van dit warmteprogramma hebben we de uitvoering en resultaten hiervan geëvalueerd. Daarbij beperken we ons tot de buurten die in de transitievisie warmte waren aangeduid als gebieden om vóór 2030 te starten. Omdat de transitievisie een andere vorm had dan het huidige warmteprogramma, rapporteren we over de resultaten zoals we die daar formuleerden. Tabel 10 beschrijft deze resultaten op hoofdlijnen. Buurt code
Buurtnaam
Gebouwen Beoogde Energie infra structuur
Resultaat
Toelichting
50
Volledig aardgasvrij
Als onderdeel van de herontwikkeling van het gebied zijn alle gebouwen aardgasvrij gemaakt met individuele luchtwarmtepompen
BU0204 Kippensluis Noord 605
Warmtenet Uitvoerings plan vast gesteld in 2026
Woningcorporaties zijn gecommitteerd; 50%particuliere woningeigenaren hebben intentie om aan te sluiten kenbaar gemaakt. Warmtenet aanleg start in 2028, beoogde afsluitdatum gas 2034