21. Burger email inzake energietransitie (geanonimiseerd)

extra per jaar, bovenop het gemiddelde niveau. Aangezien de totale inkomsten voor de

schatting gaat 79% er relatief op vooruit, waarvan 61% met meer dan € 100,- per jaar!”).

netbeheerder constant moeten blijven, compenseren deze grote kleinverbruikers voor de lagere netkosten van de kleine kleinverbruikers. Wanneer huishoudens in heel Nederland

Toch is er ook nog een groep van 10% die er meer dan € 200,- per jaar op achteruit gaat. Het betreft in dergelijke gevallen bijvoorbeeld bewoners van slecht-geïsoleerde woningen,

‘meer dan verwacht zullen reageren op de prijsprikkel of wanneer de adoptie van elektrische

die desondanks zijn uitgerust met een warmtepomp. Bij invoering van een alternatief tariefstelsel is het van belang om juist deze kwetsbare groep goed in beeld te hebben en hier

apparaten versnelt, zal de kostenverdeling een andere spreiding kennen. Naar verwachting blijft de vorm soortgelijk, alleen verandert de mate waarin huishoudens erop voor- en

passend beleid voor te ontwikkelen.

achteruit gaan ten opzichte van het huidige stelsel. Door het reageren van huishoudens kan het gemiddelde tarief voor alle huishoudens dalen, als gevolg van vermeden/uitgestelde netinvesteringen.

17)

18)

Dit betreft het algemene beeld over de verdeling van elektrciteitsverbruik per woningtype. Een appartement met een hoog elektriciteitsverbruik (bijvoorbeeid door een warmtepomp, veel elektrische apparatuur) kan meer gaan betalen onder het nieuwe stelsel

Deze cijfers betreffen een eerste inschatting op basis van de aannames, zie Bijlage 2

19

Let op, dit is relatief ten opzichte van het huidige nettariefstelsel in 2030. De netwerkkosten zullen in 2030 gemiddeld aanzienlijk hoger zijn dan momenteel het geval i. Het kan dus nog steeds zo zijn dat deze huishoudens in 2030 meer betalen dan momenteel het geval .

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

<

| Eindrapport

Verdeling van nieuwe netkosten 2030 (€) over huishoudens

l

v

23

Reflectie op een (tijdsgebonden) piekvermogentarief

Verdeling per woningtype, en inkomensgroep

€ 557,98 2030,

huidig

66%

1200

‘Gaaterop vooruit

2o

s

stelsel

|-Ga

2

8

S Appartementen

£|

800

Tussenwoning

d)

600

2-onder-l kap

z|

<o0

5

200

£

Ook een (tijdsgebonden) piekvermogentarief leidt waarschijnlijk tot een kostenrechtvaardigere en soortgelijke nieuwe kostenverdeling: kleine kleinverbruikers gaan erop vooruit, grote kleinverbruikers erop achteruit (ten opzichte van de netwerkkosten in 2030 onder het huidige systeem). Wellicht zullen er iets minder extreme uitschieters in tarieven voorkomen bij grote kleinverbruikers, aangezien de piekvraag ondanks hoger verbruik niet extreem zal toenemen. Kleine kleinverbruikers zullen er dan dus ook iets minder op vooruit gaan. Wel is er een iets groter risico op incidenteel hoge rekeningen door bijvoorbeeld een moment van zeer hoog verbruik. Dit brengt vooral voor huishoudens met een laag inkomen risico's met zich mee.

Hoekwoning

3

<

Vrijstaande woning

412

Situatieschets

individuele

huishoudens

Een wijziging van het tariefstelsel heeft als doel een financiële prikkel te bieden en

daarmee gedragsverandering ten behoeve van efficiënt netgebruik te bewerkstelligen voor aangeslotenen. Als zodanig heeft het zowel financiële gevolgen voor alle aangeslotenen als effect op hun verbruikspatronen. Daarnaast moet worden voorkomen dat een

0 o

€200

€

400

€600

€800

_

€1000

€1200

€1400

kostenverzwaring ten aanzien van elektrificatie resulteert n een rem op de energietransitie. Om deze verschillende effecten van het tijdgebonden kWh-tarief te kunnen adresseren, lichten we op basis van de casuïstiek van verschillende huishoudens toe hoe het tariefstelsel

Netkosten (€ per huishouden)

Lageinkomens

37%i

teaskbesteedbaarinkomenjaa)

i

Middeninkomens

28%!

Gss2kbesteedbaarinkomen/aal

_i

Hogeinkomens

17%

esakbesteedbaarinkomen/iaar)

mì

FiguurS

24%17%|6%

is%

'10%

=100% van de lage inkomens

uitwerkt op de elektriciteitsrekening van consumenten en wat de gevolgen zijn voor de businesscase van enkele (duurzame) technologieën.

g 20%!20%|8%

!8%

!16%

m

im

im

16%/23%|10%

10%

25%

m m

B

_ =100%

van

de

midden

inkomens

=100% van de hoge inkomens

A

_ Verdeling van de netwerkkosten onder het nieuwe tariefstelsel, ten opzichte van het capaciteitstarief ‚een ongewijzigd stelsel (€ 557,98). Uitgelicht per woningtype en per inkomensgroep (laag, midden, hoog)+°

In grote lijnen zien we dat kleine verbruikers er relatief op vooruit gaan ten opzichte van de netwerkkosten in 2030 onder het huidige stelsel. Zij hebben echter ook een beperkt handelingsperspectief om hun netwerkkosten te beïnvloeden. Grote kleinverbruikers en

huishoudens met vergaande elektrificatie gaan doorgaans meer betalen, maar hebben ook de mogelijkheid om hun rekening aanzienlijk te beïnvloeden door op de tariefprikkel te reageren. Voor enkele kwetsbare groepen die vanwege bijvoorbeeld medische apparatuur

20

De verdeling van energieverbruik per woningtype en corresponderende aantallen huishoudens en inkomens is gebaseerd op openbare CBS-data. Deze dataset geeft een eerste beeld van de impact. Gezien deze data geaggregeerd zijn op buurtniveau zal de spreiding in werkelijkheid groter zijn. Tevens betreft dit een eerste analyse en is het effect afhankelijk van de mate waarin daadwerkelijk gedragsverandering optreedt

hun elektriciteitsverbruik niet goed kunnen aanpassen, zal moeten worden nagedacht over flankerend beleid. Wat betreft verduurzaming van de warmtevoorziening, zal het gebruik van een (hybride) warmtepomp in totale kosten over de levensduur iets duurder worden bij een

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

AED

| Eindrapport

alternatief nettarief. Toch blijft het als verduurzamingsoplossing voor een gemiddelde woning

Stap 1. Verduurzaming verwarming met hybride warmtepomp. Door aanschaf van

nog steeds goedkoper dan een cy-ketel. Bovendien gaat een gemiddeld huishouden na aanschaf

een hybride warmtepomp neemt het elektriciteitsverbruik van de woning toe en stijgen de

van een hybride warmtepomp nog steeds minder betalen aan de netwerkkosten dan ze zouden doen onder het huidige tariefstelsel. Woningen met een warmtenetaansluiting zullen in de

netwerkkosten voor elektriciteit tot € 452,-/jaar (+59% ten opzichte van de vorige stap).

regel lagere nettarieven voor elektriciteit gaan betalen en er daarmee op vooruit gaan.

24

Dit bedrag ligt nog altijd lager dan de € 557,98/jaar die het huishouden in 2030 onder het huidige stelsel zou betalen. Bij slimme aansturing van de hybride warmtepomp kunnen de

netwerkkosten beperkt worden tot € 435,-/jaar. Deze afname van de netwerkkosten is nog Om op de lange termijn echt handelingsperspectief te bieden, is de ontwikkeling van slimme sturingsapparatuur essentieel. Dit kan versneld ontsloten worden door nu duidelijkheid te

bieden over een voornemen tot stelselwijziging en aanvullend na te denken over normering of standaardisering ten aanzien van slimme sturingsapparatuur en -software (zie ook hoofdstuk 7). Modale

huishoudens gaan

er relatief op vooruit; stapeling van elektrificatie

hoeft niet te leiden tot hogere netwerkkosten, mits er slim gestuurd wordt

steeds beperkt, vooral omdat het verplaatsen van verbruik voor ruimteverwarming slechts beperkt mogelijk is vanwege comforteisen. Ter vergelijking, de overstap naar een all-electric warmtepomp leidt tot toename van de netwerkkosten naar € 562,-/jaar (zonder sturing) of € 513,-/jaar (met slimme sturing). In dit geval kan tevens de gasaansluiting opgeheven worden, wat tot een vermindering van de nettarieven voor gas leidt van -€ 180,-/jaar:>). Aangezien hybride warmtepompen

Van huishoudens wordt verwacht en wordt in sommige gevallen verplicht te verduurzamen. Ook komt het voor dat huishoudens geconfronteerd worden met

mogelijk worden genormeerd?>, gaan de vervolgstappen uit van een hybride warmtepomp.

verduurzamingsmaatregelen, bijvoorbeeld vanuit een woningcorporatie. De vraag is hoe

Stap 2. Aanschaf van een elektrische auto. Steeds meer huishoudens hebben richting

dergelijke elektrificerende ingrepen in de woning de netwerkkosten in het geval van een tijdgebonden kWh-tarief zullen beïnvloeden. Daarom beschouwen we de gevolgen voor de

2030 naar verwachting een elektrische auto. Wanneer deze auto wordt opgeladen bij een

Stap 0. Modaal huishouden in 2030. Een gemiddeld huishouden van twee personen (wonend in een rijtjeshuis, bouwjaar 1946-1965, energielabel B*, elektriciteitsverbruik

privé-laadpaal bij het huis, telt dit verbruik ook mee voor de netkosten van de aansluiting. Bij normaal laadgedrag zullen veel laadsessies in de duurdere uren plaatsvinden. Hierdoor nemen de netwerkkosten toe tot € 655,-/jaar in 2030: ruim boven de waarde die dit huishouden in het huidige stelsel zou betalen. Als dit huishouden een deel van het verbruik verplaatst naar goedkopere uren, dan dalen de netwerkkosten naar € 549,-/jaar (-16,2%).

van 2801 kWh/jaar) en zonder elektrificerende maatregelen, zal bij invoering van een tijdgebonden kWh-tarief ongeveer € 285,-/jaar kwijt zijn aan netkosten, wat een

Uit deze sterke daling valt op te maken dat elektrisch vervoer bij uitstek geschikt is om flexibel in te zetten om netkosten en -belasting te verminderen.

netkosten bij een modaal huishouden dat stapsgewijs elektrificeert.

daling van € 273 (-49%) inhoudt ten opzichte van het huidige tariefstelsel2). Omdat

het elektriciteitsverbruik van een dergelijk huishouden grotendeels voortkomt uit niet-

Stap 3. Aanschaffen van een set zonnepanelen. Ook het aantal zonnepanelen in de

verplaatsbaar verbruik (zoals keukenapparatuur en verlichting), zijn de mogelijkheden om de netkosten verder terug te brengen zeer beperkt (ongeveer € 3,-).

gebouwde omgeving neemt sterk toe, Wanneer dit huishouden acht zonnepanelen laat installeren, zal het voor een deel van zijn verbruik in de middag zelfvoorzienend worden.

2IJ)

22} 23}

Het huidige capaciteitstarief voor een woning in 2030 bedraagt € 522,40/ jaar. Dit is dus exclusief de overige componenten van de netwerkkosten, zoals het ‘mesttarief en de aansluitvergoeding, zie Tariefvoorstellen ACM 2024

Berenschot, De energierekening in 2023 en 2035 vergeleken Deze normering (kamerbrief over reikwijdte normering verwarmingsinstallaties (Rijksoverheid) zal ‘mogelijk geen doorgang meer vinden, zoals aangekondigd in het hoofdlijnenakkoord 20242028

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

| Eindrapport

Hierdoor dalen de netwerkkosten naar € 636,-/jaar (-3%). Door apparatuur slim te sturen naar de goedkopere én zonnige uren in de middag dalen de netwerkkosten verder tot

Stapsgewijze verduurzaming van een modaal huishouden Bij een nieuw nettarief, zonder en met gedragsverandering

€ 529,-/jaar’”). Benutting van zon-opwek loont hiermee extra. Stap 4. Aanschaffen van een thuisbatterij en overstap naar een dynamisch

leverancierscontract. Tot slot gaat het onderzochte scenario ervan uit dat het aandeel van thuisbatterijen richting 2030 landelijk zal toenemen tot zo'n 7,5% van de huishoudens. Bij aanschaf van een wat grotere thuisbatterij (10 kWh) die puur stuurt op de day-

aheadprijzen> binnen een dynamisch contract zullen de netwerkkosten van dit huishouden toenemen tot € 662,-/jaar. Interessant genoeg kan dit huishouden, door zijn batterij slim te sturen op een combinatie van de day-aheadprijs en het tijdgebonden kWh-tarief,

Stapen

viewradnumtzg

ETE Modaal huishouden

SE + hybride warmtepomp

N

EN

ER

elektrische auto

zonnepanelen

thu batterij

de netwerkkosten terugbrengen tot € 514,-/jaar (-22,4%). Dit bedrag ligt zelfs onder de netwerkkosten die het huishouden zou betalen zonder thuisbatterij, en ook onder de kosten die het zou betalen in het huidige tariefstelsel. Het is met andere woorden ook voor een gemiddeld huishouden mogelijk om vergaande verduurzamingsstappen te zetten zonder daarbij hogere netwerkkosten te hoeven betalen,

mits het huishouden zijn verbruikspatroon aanpast aan het nieuwe tariefstelsel. Hoewel handmatige sturing in theorie mogelijk is, is voor de effectiviteit een geautomatiseerde sturing van apparatuur een belangrijke succesfactor. Het veilig geautomatiseerd aanstuurbaar

maken van apparaten vraagt dan ook aandacht om enerzijds een lock-in te voorkomen van apparaten die geïnstalleerd worden zonder dat ze aanstuurbaar zijn en anderzijds om risico’s omtrent veiligheid zoveel mogelijk af te vangen.

(n€Net/ijaurwf)gzemdoransvti D . Tarief 2030 Onder

Figuur6

huidig

_ Stapsgewijze verduurzaming van een modaal huishouden. Tarieven getoond ten op zichtte van het capaciteitstarief in 2030 onder het huidige stelsel. Lichtbruin zonder gedragsverandering en donkerbruin

24

In de modellering wordt uitgegaan van een afschaffing van de salderingsregeling, zie Bilage 2.

25)

Het huidige beeld is dat vooralsnog veel batterijen sturen op onbalansmarkten, in een vervolganalyse dient het effect hiervan op de netwerkkosten te worden verdiept

met.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

A'ED

| Eindrapport

Huishoudens met hoog energieverbruik voor bijvoorbeeld medische

apparatuur vormen een kwetsbare groep bij wijziging van het tariefstelsel

26

appartementbewoner met aansluiting op een warmtenet én EV geladen via een publieke laadpaal slechts € 250,-/jaar betalen.

Hoewel een gemiddeld huishouden erop vooruit zal gaan ten opzichte van de netwerkkosten in 2030 onder het huidige systeem, bestaan er ook uitzonderingen. Met name huishoudens met een hoog basisverbruik waarin maar zeer beperkt gestuurd kan worden, zoals huishoudens

die in sterke mate afhankelijk zijn van bijvoorbeeld medische apparatuur, vormen hierin een risicogroep. Deze huishoudens zijn afhankelijk van bijvoorbeeld beademingsapparaten met

Netkosten

van grote huishoudens stijgen licht

Grote huishoudens hebben over het algemeen een hoger elektriciteitsverbruik, ook zonder

aanvullende elektrificatie zoals een hybride warmtepomp of EV. Een huishouden van twee

een groot energiegebruik, moeten omwille van medische klachten de temperatuur in huis vaak

volwassen en vier kinderen kan op jaarbasis al snel zo'n 5722 kWh verbruiken. Bij invoering van een tijdgebonden kWh-tarief gaat een dergelijk huishouden € 630,-/jaar betalen.

hoger instellen dan gebruikelijk en hebben ook in huis regelmatig ondersteunende apparatuur die altijd aan moet staan (te denken valt aan automatische deuren, trapliften et cetera).

Het huishouden kan dit bij gedragsverandering terugbrengen tot € 615,-/jaar. De netkosten van grote huishoudens zullen dus zonder aanvullende elektrificatie licht stijgen. Hierbij

Hierdoor is hun basisverbruik gedurende het hele jaar hoog en niet-flexibel. Wanneer we

dient opgemerkt te worden dat hun kosten vooral zullen afhangen van de specifieke

doorrekenen wat dit betekent voor het doorgerekende voorbeeldhuishouden met een basis-

verbruikssituatie. Deze kosten zijn gebaseerd op een gezin dat veel verbruik heeft in de dure

verbruik van 6.589 kWh, zien we dat een dergelijk huishouden onder het tijdgebonden kWh-tarief al snel € 774,-/jaar kwijt zal zijn aan netwerkkosten. Hoewel hierin wellicht een

avonduren. De netkosten van een huishouden dat zijn verbruik over de dag verspreidt, kunnen aanzienlijk lager uitvallen.

kleine winst te behalen valt voor deze casus door vraagsturing (tot € 707,-/jaar), blijven de ‘netwerkkosten hoger dan dat ze onder het huidige stelsel in 2030 zouden zijn geweest. Hoewel juist, zoals eerder geïllustreerd, de meeste kwetsbare huishoudens (op basis van inkomen)

Huishoudens

erop vooruit gaan, zal dat niet voor iedereen zo zijn. Deze uitzonderingsgroep behoeft daarom extra aandacht en het is aan te raden flankerend beleid te formuleren om hen te beschermen

Zoals al bleek uit de analyse van het modale huishouden, nemen de netwerkkosten over het algemeen toe wanneer huishoudens vergaande stappen zetten richting elektrificatie.

tegen oplopende kosten. Het aantal huishoudens in deze categorie schatten wij tussen de

Een 2-onder-1-kapwoning met een hybride warmtepomp en een elektrische auto gaat

dertigduizend huishoudens (zie paragraaf 4.3.3 voor een toelichting op de schattingen van

(ondanks acht zonnepanelen) met een tijdgebonden kWh-tarief inderdaad aanzienlijk meer betalen Bij een gelijkblijvend verbruiksprofiel stijgen de netwerkkosten tot € 874,-/

groepsgroottes).

met aanzienlijke elektrificatie gaan meer betalen, maar

deze stijging kan beperkt blijven door te reageren op de tariefprikkel

jaar. Tegelijkertijd heeft een dergelijk huishouden veel meer apparatuur tot Tijdgebonden

kWh-tarief

gunstig voor huishoudens

met een

warmtenetaansluiting en/of publieke laadpaal

Huishoudens die voor hun warmtevoorziening al de verduurzamingsstap gemaakt hebben

naar een warmtenet, betalen in het huidige tariefstelsel ook mee aan de verduurzaming van andermans warmtevoorziening, Hetzelfde geldt voor eigenaren van een elektrisch voertuig dat opgeladen wordt bij een publieke laadpaal: zij betalen netkosten voor de

publieke laadpaal en betalen via het huidige tariefstelsel mee aan de netkosten van andermans elektrische voertuig, Bij invoering van een tijdgebonden kWh-tarief gaat een

zijn beschikking

waarvan het verbruik naar andere momenten verplaatst kan worden. Indien dit huishouden zou reageren op de prijsprikkel, zouden zijn netwerkkosten aanzienlijk kunnen worden gereduceerd tot € 687,-/jaar. Het loont voor deze huishoudens, die het net zwaar belasten,

dus om hun gedrag aan te passen.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

De netkosten

|

van maximaal geëlektrificeerde woningen

maar deze huishoudens kunnen

verdubbelen,

hun rekening sterk beïnvloeden

Hoewel maximale elektrificatie voor het overgrote deel van de huishoudens in 2030 nog zeer onwaarschijnlijk is, bekijken we ook het extreme geval waarin een huishouden volledig elektrificeert. De netwerkkosten van een vrijstaande woning met warmtepomp,

twee elektrische auto’s, twintig zonnepanelen en een thuisbatterij (10 kWh) verdubbelen tot € 1149,-/jaar. Wanneer een dergelijk huishouden zijn verbruik- en laad/ontlaadgedrag aanpast op het tijdgebonden kWh-tarief, dalen de netwerkkosten met meer dan

30% tot een bedrag van € 782,-/jaar. Hoewel dit nog steeds aanzienlijk meer is dan het verwachte nettarief van €557,98/jaar, verbruikt dit huishouden met 9.647 kWh/jaar drie tot vier keer meer elektriciteit dan een gemiddeld huishouden en belast het huishouden het

elektriciteitsnet daarmee ook aanzienlijk meer. Daarnaast heeft een volledig geëlektrificeerd huishouden geen aansluiting meer nodig op het gasnet.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

<

p

28

WP-water

mm

EV thuis

| Eindrapport

Zes voorbeeldhuishoudens Bij het huidige nettarief, en het nieuw nettarief zonder en met gedragsverandering

Kwetsbaar

huishouden

Elektrischeapparatuur

==

WP-ruimte

mm

Hybride

Een eenpersoons huishouden in een appartement. Het huishouden is aangesloten op een warmtenet.

te veranderen. Hoge elektriciteitskosten door medische apparatuur, een hybride warmtepomp en een kleine EV.

De appartement eigenaar heeft een EV, maar |aat deze

Jaarverbruik

Jaarverbruik

Jaarverbruik

2.623

2.801

6.589 kWh

=

tarief

€558

mm

Appartementeigenaar

Een huishouden met een relatief hoog elektriciteitsverbruik, maar met beperkte mogelijkheden om gedrag

Huidig

WP-ruimte

Nieuw

_

Gedrags-

tarief _ verandering

op aan een publieke

laadpaal voor hun

Een modaal huishouden in rijwoning uit de jaren 70. Het huishouden heeft een HR-ketel voor verwarming.

huis.

kWh

kWh

e

€558

€285

Een

(geano im se rd)

huis vol

Maximale

€282

elektrificatie

Een gezin van vier kinderen in een typische eengezinswoning uit de jaren 80. Het huishouden maakt gebruik van een HR-ketel voor verwarming.

Een gezin wonend in een 2-onder-1 kap nieuwbouwwoning, met al vergaande stappen in verduurzaming. Met een hybride warmtepomp, een EV en een set van 8

Een vrijstaande woning met een zeer hoog elekt: verbruik. Een vrijstaande woningen met een full-electric warmtepomp, twee EVs, 20 zonnepanelen en een thuis-

5722

7.819

9.647

kWh

zonnepanelen. kWh

batterij

KWh

€1149

€874

€558 90-260k Figuur 7

Zes voorbeeldwoningen met netwerkkosten onder het huidige tarief, het nieuwe tarief en met en zonder gedragsverandering. Tevens is het jaarlijkse elektriciteitsverbruik getoond, met een onderverdeling per apparaat (zie legenda rechtsboven).

oa €687

€558 90-180k

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

| Eindrapport

De totale kosten

verbeteren aanzienlijk,

van warmtenetaansluiting

de elektriciteitsnetkosten voor een (hybride) warmtepomp veranderen beperkt ten opzichte van de klassieke cv-ketel

We onderzoeken het effect van het tijdgebonden kWh-tarief op de businesscase van verschillende duurzame verwarmingsinstallaties. Hiervoor kijken we naar de kosten over de

<

verandert de netwerkkosten voor elektriciteit en zodoende de businesscase niet. Wel lieten

29

Vergelijking van businesscases bij overstap naar duurzame warmtevoorziening Totale kosten over levensduur (TCO), 2030 Voor vastrecht zijn de meerkosten

t.o.v. gasreferentie en van huidig naar nieuw systeem getoond

Rijwoning, bouwjaar 1946-1965

Energielabel B*

+

Voor de meeste

levensduur van de verwarmingsinstallaties. Hierin worden afschrijving, financieringslasten, onderhoud, jaarlijkse variabele energiekosten en meerkosten voor vastrecht onder het huidige en het nieuwe stelsel meegenomen. De overstap van gas naar een warmtenet

>

8,2%

warmtenetwoningen

€ 4000

dalen detotale

netwerkkosten (zie

+33,1%

(@3.388

voorbeeldhuishoudens)

+9,8%

-1,2% ì l

665

-0,8%

€3.000

de voorbeeldhuishoudens zien dat warmtenetwoningen (vaak appartementen of stadswoningen) door laag elektriciteitsverbruik er op de totale netwerkkosten veelal sterk op

vooruit gaan. Doordat de (hybride) warmtepomp elektriciteit in plaats van gas verbruikt, gaat de businesscase er met het nieuwe nettarief iets op achteruit; voor het uitgelichte rijtjeshuis hieronder met respectievelijk 9,8 en 8,2%. Slim sturen kan de stijging wat dempen

met respectievelijk 0,8% en 1,2%. Deze veranderingen zijn relatief klein en veranderen de businesscase in vergelijking met

Gasreferentie €2.000

€1.000

co

de referentie van een cy-ketel slechts beperkt. Voor dit type woning lijkt een hybride warmtepomp de meest voordelige keuze?®). -€1000

2023

2030

Huidig

Nieuw

Huidig

Nieuw

Nieuw

_ Huidig

Nieuw

_ Nieuw

systeem

systeerm

systeem

systeem

systeem

systeem

systeem

systeem

(met sturing)

Gasreferentie

_

Warmtenet

_

Hybridewarmtepomp

(met sturing)

_ All-electric warmtepomp

CV-ketel

Figuur8

26)

Voor elk woningtype, bouwjaar en energielabel geldt een andere businesscase. Zo is de lbusinesscase voor een warmtenet bij apparternenten doorgaans beter dan voor rijtjeshuizen. Het doel van dt figuur is de impact van de netwerkkosten op de businesscase UIt e lichten

« Afschrijving

= Meerkosten

« Financieringslasten

= Onderhoud

vastrecht

_ a Jaarlijkse energiekosten

variabel

_ Vergelijking van de businesscase over de totale levensduur van een verwarmingsinstallatie, onder het huidige netwerktarief en het nieuwe. Hierin zijn de afschrijving, financieringslasten,

n

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport

4A'Eb>D

Reflectie op een (tijdsgebonden) piekvermogentarief

30

Op basis van ervaringen uit deze landen en de literatuur: blijkt dat in de uitleg aan de consument drie zaken zeer helder dienen te worden gemaakt: waarom het stelsel wordt

Naar verwachting leidt een piekvermogentarief tot een soortgelijke verdeling van kosten over gebruikers. Er is geen reden om aan te nemen dat deze significant anders zal zijn dan in de bovenstaande analyse.

ingevoerd, hoe het werkt, en hoe erop geacteerd kan worden. Bij motivering voeren zaken als (toekomstige) betrouwbaarheid van het elektriciteitsnet,

duurzaamheid en een rechtvaardige kostenverdeling de boventoon. De werking van het stelsel kan worden geduid met infographics, heldere energienota's en simulatie- of educatie413

Begrijpelijkheid en risico's van tijdgebonden

kWh-tarief

apps. Ook kan gebruik worden gemaakt van versimpelde gedragsregels zoals ‘laad je auto als

De begrijpelijkheid van een alternatiefis altijd lager dan die van het huidige tariefstelsel

het even kan op in de nacht of rond het middaguur’ of ‘stel je was uit tot lunch- of bedtijd’. Voor handelingsperspectief van de consument is het van belang dat er in de aanloop van de

De elektriciteitsrekening is in het algemeen voor de meeste consumenten moeilijk te

invoering voldoende flexibiliteit is ontsloten, bijvoorbeeld door (slimme) stuurbaarheid van

doorgronden. De meerderheid van de consumenten is zich er bijvoorbeeld mogelijk niet van bewust wat hun nettarief behelst. Omdat het momenteel een vast bedrag betreft, is

groot verbruikende elektrische apparaten (EVs, warmtepompen) te normeren.

het nettarief weinig complex en Ieven er daarom wellicht beperkt vragen over. Dit zal zeer

waarschijnlijk veranderen wanneer het nettarief aangepast wordt naar een variabel bedrag gedurende de dag. Elk alternatief nettarief, zo ook een tijdgebonden kWh-tarief, zal een hogere complexiteit met zich meebrengen voor de consument?). Communicatie richting de consument moet gericht zijn op de

motivering, de werking en het handelingsperspectief

Om een nieuw prijsstelsel succesvol te introduceren, is het belangrijk dat het goed uit te leggen is aan het bredere publiek om zo draagvlak te creëren, voldoende respons op de prijsprikkel te bewerkstelligen en ervoor te zorgen dat iedereen erop kan acteren.

De nettariefstelsels in het buitenland laten zien dat consumenten tijdgebonden tarieven kunnen accepteren. Figuur 9 laat zien dat Nederland een uitzondering vormt in Europa.

28) 27)

Zie Hoofdstuk S voor de kwestie over hoe en door wie (voornamelijk) een nieuw stelsel uitgelegd zal moeten worden aan de consument.

Berenschot heeft in een (voorjonderzoek meerdere experts geïnterviewd, waaronder netbeheerders en toezichthouders uit andere Europese landen. Deze deelden ervaringen van hun eigen tariefstelsel en wijzigingen daarin. Tevens is er een Iiteratuurstudie gedaan naar de gedragsverandering en demand response-programma's.

n

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport

l

v

Netwerktarieven in andere, veelal Europese landen

Automatisering bevordert gemak

Figuur uit onderzoek Fluvius

Ook kan automatisering een grote bijdrage leveren aan het gemak van acteren op een Geen

TOU

31

en begrip van een nieuw stelsel

tijdgebonden kWh-tarief. Hoewel automatische aansturing momenteel nog beperkt is, worden vooral de grote energievragers, zoals (hybride) warmtepompen, steeds vaker uitgerust met de mogelijkheid om ze te programmeren, De invoering van een alternatief nettarief

zal een extra stimulans geven aan de markt om aanstuurbaarheid van apparatuur verder te

kwW

ontwikkelen.

°OOB

(geanonimise rd) kWh

îì

SFBE)

wú

_.‘ ,._

model

#

(geano im se rd)

kW

:

Geëlektrificeerde huishoudens

lopen

een groter risico op een

Wanneer het nieuwe nettarief niet goed begrepen wordt, kan dit leiden tot een hogere elektriciteitsrekening dan wanneer het nieuwe nettarief wel begrepen wordt én erop

kWh

®

®

geacteerd wordt. Voor het merendeel van de huishoudens zal dit echter een beperkt

verschil betreffen. Bovendien valt voor hen de energierekening vaak lager uit dan met het huidige stelsel het geval zou zijn. Zoals de casuïstiek laat zien in figuur 7, zijn het vooral de ver-geëlektrificeerde huishoudens waar de rekening hoog kan uitvallen in het geval

kWh

er niet geacteerd wordt. Deze groep, eigenaren van woningen uitgerust met (hybride) In de meerderheid van de Westerse landen geldt momenteel al een tijdgebonden time-of-use-tarief (ToU] dat tarifeert op KWh (& KW]. Nederland vormt hierin een uitzondering

TolIntraday: e-of-use, betreft tijdsgebonden nettarieven Uurtarieven, elk uur een andere prijs Figuur9

makkelijker om in te spelen op variabele nettarieven.

‘hoge rekening en verdienen dus extra aandacht

p‚N

Tijdsgebonden

Aanvullend kan dit versneld ontsloten worden door te sturen op standaardisering en normering. Dergelijke automatische aansturing maakt het voor een consument aanzienlijk

_ Figuur aangepast vanuit het onderzoek van het Belgische Fluvius”’ naar de nettarieven in andere, veelal Europese landen. Binnen hun categorisering zou Nederland verschuiven naar een ToU-tar basis van

kWh.

warmtepompen en EV, zullen dus extra aandacht moeten krijgen in termen van educatie en voorlichting. De voorspelbaarheid van netwerkkosten

neemt af en brengt met name

voor huishoudens met een laag inkomen risico's met zich mee

Door de netwerkkosten afhankelijk te maken van verbruik neemt de voorspelbaarheid van de kosten af. In een koude winter zullen huishoudens met hogere netwerkkosten eerder geconfronteerd worden dan in een warme winter. Hoewel de netwerkkosten voor

de meeste huishoudens afnemen (en met name voor lage inkomens) ten opzichte van de netwerkkosten in 2030 onder het huidige stelsel, vormt deze onvoorspelbaarheid toch een 29)

Onderzoek

naar Time-of-Use tarieven en injectie - decemnber 2023 (Fluvius).

risico voor met name huishoudens met een laag inkomen. Dit risico is momenteel ook al

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

A'E)>

| Eindrapport

aanwezig in de component van de leveringstarieven. Verbruik is altijd een onzekere factor

4.2

322

Impact op de businesscase publieke laadpalen

en wordt door veel energieleveranciers afhankelijk van historisch verbruik en type woning

vooraf ingeschat en vaak gemiddeld over het jaar. Een soortgelijke aanpak kan helpen om de risico’s van fluctuerend verbruik en daarmee gepaard gaande onvoorspelbare kosten te mitigeren.

Het voorgestelde tariefstelsel zou niet alleen gaan gelden voor huishoudens, maar voor alle aansluitingen kleiner dan 3x80 ampère. Hieronder vallen ook publieke laadpalen. We onderzochten hoe de businesscase van publieke laadpalen verandert tussen het huidige

en het nieuwe tariefstelsel, zonder en met slim laden. Er is gekeken naar 25 individuele publieke laadpaalprofielen over een jaar, met twee oplaadpunten per laadpaal:.

Reflectie op een (tijdsgebonden) piekvermogentarief Piekvermogentarief: naar verwachting scoort een piekvermogentarief, met een gemiddelde maandpiek, soortgelijk op complexiteit voor kleinverbruikers. Aan de ene kant kan afrekenen op een vermogen (kW) iets complexer zijn dan afrekenen op een verbruik (kWh), omdat er dan twee grootheden op de energierekening zullen verschijnen (zowel kWh als kW). Anderzijds rekent dit tariefstelsel, in tegenstelling

Door het tariferen van verbruik (kWh) in de netwerkkosten verbetert de businesscase van weinig-gebruikte publieke laadpalen aanzienlijk. De businesscase voor veelgebruikte (reeds renderende) laadpalen verslechtert echter. Tot slot kunnen kostenbesparingen worden

gerealiseerd door een slim laden-functionaliteit te richten op de netwerktarieven; ook binnen het beperktere aantal uren aan de lader ten opzichte van thuisladers.

tot het tijdgebonden kWh-tarief, maar met één tarief (€/kW) en bestaan er dus niet meerdere tarieven over een dag. Ook voor deze variant zou gebruik van communicatiemiddelen (apps, voorlichtingscampagnes, versimpelde nota's etc‚) van groot belang zijn voor het creëren van begrip bij de consument. Bovendien zorgt automatisering en slimme apparatuur voor meer (passief) handelingsperspectief.

4.21

Tijdgebonden piekvermogentarief: een tijdgebonden piekvermogentarief, met een gewogen gemiddelde maandpiek, combineert twee sturingsprincipes (tijd en piekvermogen). Hierdoor wordt het tarief intrinsiek complexer dan een ‘pure’ tariefvariant zoals het tijdgebonden kWh-tarief of het piekvermogentarief. Dit wordt geïllustreerd door een voorbeeld uit Spanje, waar recentelijk een combinatievariant is ingevoerd. Daar blijkt dat men het stelsel beperkt begrijpt. Vooral twee prijzen, de ene voor levering op volume (kWh) en de ander voor netwerk op vermogen (kW] die ook 'nog eens variëren in de tijd, blijkt erg complex. Het is te verwachten dat dit voor een tijdgebonden piekvermogentarief ook het geval zou zijn.

(per kWh). Hierdoor is een grote spreiding te zien in de netwerkkosten tussen de individuele doorrekenende laadpaalprofielen, variërend tussen de € 289,- en tot € 1.505,- per jaar

De businesscase van publieke laadpalen wordt voor exploitatiebeheerders sterk afhankelijk van de mate van gebruik

Onder het nieuwe tariefstelsel is de impact op publieke laadpalen sterk afhankelijk van de

mate van gebruik. De netwerkkosten zijn nu immers naast tijds- ook volume-afhankelijk

(bij twee laadpunten per paal). Gemiddeld gezien stijgen de netwerkkosten (zonder slim laden gericht op de netwerktarieven) met 7,3%. Voor weinig-gebruikte laadpalen is het gunstig dat er geen vast netwerktarief wordt gerekend, omdat daarmee de vaste component

van het huidige tarief afneemt. Dit verbetert het perspectief voor het faciliteren van laadinfrastructuur in dunbevolkte gebieden. Voor veelgebruikte laadpalen stijgen echter de netwerkkosten. Daarentegen renderen deze laadpalen überhaupt al beter. Nieuw tariefstelsel maakt het aanbieden

van slim laden financieel aantrekkelijker

Tevens is er gekeken naar het effect van slim laden voor publieke laadpalen. Voor deze

modellering is een beperktere ruimte voor verbruiksverschuiving verondersteld dan voor 30

Deze profielen zijn gegenereerd door midde! van de profielengenerator van ElaadNL.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

| Eindrapport

thuislaadpalen. Zo wordt er in de publieke laadpaalprofielen van ElaadNL bijvoorbeeld

Reflectie op piekvermogentarief

vaker overdag (en minder ’s nachts) geladen en zijn de oplaadcycli waarbinnen kan worden

geschoven doorgaans korter. Desondanks kunnen slimme publieke laadpalen een deel van het verbruik schuiven naar de goedkopere uren van de middag. Dit resulteert n een gemiddelde kostenreductie van 18%.

Een (tijdsgebonden) piekvermogentarief is bij een publieke laadpaal lastig door te rekenen aan een specifieke klant. Wanneer een andere klant eerder die maand al op een hoog vermogen heeft opgeladen, is de nieuwe piek niet meer aan de nieuwe klant toe te rekenen. Dit resulteert er waarschijnlijk in dat de hogere kosten verdeeld zullen

worden over alle klanten en er dus geen prikkel meer bestaat om op laag vermogen/ Netwerkkosten

slim te laden. Wellicht zijn er mogelijkheden vanuit de aanbieder richting de klant om dit te verhelpen (bijvoorbeeld korting bij slim laden-functionaliteit met begrenzing).

publieke laadpalen

2 charging points, 2030 o.bv. 25 laadpaal profielen

oo

van Elaad

€557,98

i€1505 }

‚

_

H

€598,73

4.3

Een alternatief tariefstelsel voor kleinverbruik zou gaan gelden voor alle aansluitingen

€ 520,53 €

Impact op niet-huishoudelijke kleinverbruikers

400

met een aansluitwaarde tot en met 3x80 ampère. De meeste huishoudens maken gebruik

van aansluitingen tot 3x25 ampère en vormen met 90% de grote meerderheid van alle aansluitingen binnen het segment kleinverbruikers. De overige niet-huishoudelijke aansluitingen zijn veelal in gebruik door het midden- en kleinbedrijf (mkb), maar ook

€200

€29

door overheidspartijen, onderwijs-, sport- en cultuurinstellingen (zie Bijlage 4). Omdat het

n

daarbij vaker om grotere aansluitingen gaat dan die van huishoudens, vertegenwoordigen zij toch nog zo’n 15% van het totale elektriciteitsverbruik van alle kleinverbruikers.

e-

originele kosten Figuurl0

Regulier laden

slim laden

De netwerkkosten voor een exploitant van publieke laadpalen onder het huidige stelsel in 2030, en onder het nieuwe stelsel, zonder en met slimme sturing. Gebaseerd op25 profielen van ElaadNL31, met twee oplaadpunten per laadpaal.

Daarom zou het goed zijn om ook voor het niet-huishoudelijke aansluitingen in beeld te hebben wat het effect van een alternatief nettarief zou zijn. Dit wordt echter bemoeilijkt

door 1) de grote variëteit aan en 2) een gebrek aan inzicht in casuïstiek ten aanzien van elektriciteitsverbruik en -profielen binnen deze groep. Om toch een inschatting te kunnen maken van de impact voor niet-huishoudelijke aansluitingen hebben we een analyse

gedaan op het type verbruikers waaruit deze groep bestaat, door hen in te delen op basis van typisch verbruiksmomenten (zie Bijlage 4). Op basis van deze indeling hebben we vijf verbruiksprofielen gesimuleerd, voor welke we doorrekenen wat de financiële consequenties

zijn van de voorgestelde tariefrichting.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

43.]

<

| Eindrapport

Casuistiek voor niet-huishoudelijke aansluitingen

Verbruiksprof ielen, netwerkkosten en typische bedrijfstakken

De voorgestelde tariefrichting pakt zeer verschillend uit voor typen niet-huishoudelijke

Voor de gegenereerde profielen

aansluitingen. De omslag van een vermogens- (kW) naar verbruikstarief (kWh) bevoordeeld inherent relatief klein verbruik binnen hun aansluiting. Vooral niet-huishoudelijke klanten

Verbruiksprofiel, over een gemiddelde dag in 2030, jaarverbruik 25.000 kWh

met (moeilijk verschuifbare) avondpieken ondervinden negatieve financiële effecten.

Ochtend- en middagpiekende bedrijven profiteren juist van de daluren.

chtendpiek

sokw

=—

Nac

k

50 40 30

Gesimuleerde profielen laten zien hoe het nieuwe tarief positief kan

20

uitpakken voor ochtend- en overdagpiekende

10

vlakke profielen, nachtpieken

en met name

aansluitingen, maar voor

avondpieken

negatief

Om ondanks de grote variëteit aan niet-huishoudelijke aansluitinge, toch inzicht te kunnen

0

bieden in de impact van het tijdgebonden kWh-tarief op deze groep, hebben we een verdeling gemaakt naar vijf typen verbruiksprofielen. Deze gesimuleerde profielen variëren met een ‘ochtendpiek’, ‘overdagpiek’, ‘avondpiek’, ‘nachtpiek’ of een ‘vlak profiel’ (Figuur 11,

bovenste paneel). Bijlage 3 toont op basis van sbi-codes een inschatting van de verdeling niet-huishoudelijke aansluitingen over deze vijf typen verbruiksprofielen.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

M

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Jaarlijkse transportkosten, bij 25.000-40.000 kWh/jaar, 3x50A aansluiting, 2030 €8000 €

_

= Basislast

6000

€5.000 €4.000

Voor aansluitingen met een doorlaatwaarde groter dan 3x25 ampère hanteren we hetzelfde prijsprofiel, maar een grotere waarde voor de basislast (een vertaling van het tijdgebonden kWh-tarief naar aansluitingen met een grotere doorlaatwaarde staat

beschreven in Bijlage 4). Figuur 11 toont in het middelste paneel hoe deze profielen zich vertalen naar transportdienstkosten onder het tijdgebonden kWh-tarief. Hierbij worden

€3.000

e2000 €1000

o _ €27 20%

-150k

AAveroer Landbouw, ES

FSouwnijerheid

bedrijfstakken die een dergelijk verbruiksprofiel hebben (onderste paneel). Het gehanteerde prijsprofiel beprijst de doorgaans hoge netbelasting van huishoudens in met

verbruik in de daluren. Dit komt overeen met onze analyse waarin verbruiksprofielen met

€1527

Avondpiek

€1527

€1527

Nachtpiek

Vlakprofiel

4%

15%

Typische bedrijfstakken, SBI-codes 2008

worden betaald bij het huidige tariefstelsel. Tot slot toont Figuur 11 een aantal typische

‘name de avond en stimuleert verbruik in de middag en diep in de nacht. Het alternatieve nettarief i zodoende naar verwachting voordeliger voor klein-zakelijke aansluitingen met

€1527

Ochtendpiek _ Overdagpiek

in het staafdiagram voor elk profiel een gemiddeld en een hoog verbruiksscenario getoond

(verbruik van 25.000 kWh en 40.000 kWh per jaar bij een aansluiting van 3x50 ampère en bijbehorende basislast). De rode lijn toont het tarief dat voor deze aansluiting zou

N

FiguurT

48% _

-350k

13%

-90k

Giensterening _ RCURUUsport oOpenbaar $ Gienstverlening Overlge ET Eommunietie KFinanciële

p Onderwis_ 3 intormatieen

1 Horeca

:

-30k

B$ Cuitaarsport Overlge dienstveriening 1 Horecs

-110k

DEnergievoorE Ë.„ elzin cindustie

(geanonimiseerd)

Rafdeheer QCezondherds.

Verbruiksprofielen, transporttarieven en typische bedrijfstakken van een vijftal gegenereerde profielen van klein‘zakelijke aansluitingen. Voor vijf gesimuleerde profielen is berekend hoe het tijdgebonden kWh-tarief uitpakt bij twee verschillende jaarverbruiken (25.000 KWh en 40.000 kWh). Het onderste paneel geeft een inschatting van typische bedrijfstakken die onder de vijf typen verbruiksprofielen zouden passen.

23

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

| Eindrapport

een ochtend- en overdagpiek er bij een gemiddeld verbruik op vooruit gaan, Bij een hoog verbruik gaan zij meer betalen. Deze twee categorieën omvatten gezamenlijk het grootste

De impact van het voorgestelde nettarief op niet-huishoudelijke

deel van de niet-huishoudelijke aansluitingen: +500k klein-zakelijke aansluitingen en +68% van het totaal (zie figuur 11). Hierbij kan gedacht worden aan bouwbedrijven,

Uit bovenstaande analyse blijkt de heterogeniteit van de groep klein-zakelijke aansluitingen, in tegenstelling tot de relatief homogene groep huishoudens. Hierdoor is de impact van de

overheden, onderwijsinstellingen en kantoorbanen zoals zakelijke dienstverlening, ICT en

voorgestelde tariefrichting dan ook zeer uiteenlopend en afhankelijk van sectorspecifieke

communicatie.

factoren zoals omvang van verbruik, moment van afname, huidige aansluiting en potentie

‘s Nachts piekende en vlakke verbruiksprofielen blijven bij gemiddeld verbruik ongeveer

voor verbruiksverschuiving. Dit bemoeilijkt een algemene duiding van de impact voor deze groep. Onze verwachting is dat de impact op specifieke bedrijfstakken hoog kan zijn, omdat

hetzelfde betalen als bij het huidige tariefstelsel in 2030 het geval zou zijn. Bij hoger dan gemiddeld verbruik gaan zij er echter al snel op achteruit, waarbij de grootte van dit effect afhankelijk is van het jaarverbruik. Deze twee verbruiksprofielen representeren naar

huishoudens varieert sterk per bedrijfstak

zij bijvoorbeeld op dure momenten typisch een hoog verbruik hebben dat bovendien een lagere flexibiliteit kent dan bij huishoudens: een restaurant kan avondverbruik waarschijnlijk beperkter verschuiven dan een huishouden dat een auto thuis laadt. In de uitwerking van

schatting £140k klein-zakelijke aansluitingen en 19% van het totaal. Het betreft typisch (kleine) industrie en maakbedrijven, energievoorzieningsbedrijven, water- en afvalbeheer en

de tariefrichting zouden daarom in meer detail gekeken moeten worden naar de sectoren die een grotere kans lopen op grote impact van deze tariefrichting. Hierbij kan bijvoorbeeld

gezondheidszorg.

gericht onderzocht worden wat de impact en het handelingsperspectief is voor groepen met

een typisch ‘avondpiek'-profiel. Profielen met een sterke avondpiek zullen echter vrijwel zeker een negatief financieel effect ondervinden van het nieuwe nettarief, doordat zij met name verbruiken tijdens de duurste

Impact waarschijnlijk overwegend positief voor meerderheid klein-

uren. Dit kan, afhankelijk van het verbruik, tot aanzienlijk hogere transportkosten leiden.

zakelijke klanten; impact voor bedrijven met avondpiek nadelig

Bij hoog verbruik kan dit oplopen tot een verdubbeling van de transportdienstkosten. Het gaat binnen deze groep naar schatting om #90k klein-zakelijke aansluitingen en 13% van het

De impactanalyse laat zien dat de financiële impact van het voorliggende nettarief voor

totaal. Typische avondverbruikers zijn bijvoorbeeld horeca, sportverenigingen en de kunst- en cultuursector. In hoeverre gedragsverandering mogelijk is of wat voor verlichting oplossingen

uitvallen en voor bedrijven met een ‘vlak’ en ‘nacht’-profiel neutraal. Tegelijkertijd zullen

als opslag(batterijen) kunnen bieden om verbruik te verplaatsen is niet onderzocht.

4.3.2

Wat betekent dit voor niet-huishoudelijke aansluitingen?

bedrijven met een gemiddeld verbruik en een ‘ochtend’ en ‘overdag’-piek gunstig zal binnen deze groepen de bedrijven met een gemiddeld hoog verbruik juist in het algemeen meer gaan betalen. Dit is in die zin in lijn met de wens om het nieuwe nettariefstelsel kostenreflectiever te maken. Gezamenlijk vormen deze bedrijven een ruime meerderheid

De diversiteit en het gebrek aan informatie over klein-zakelijke aansluitingen bemoeilijkt het

van de klein-zakelijke aansluitingen (487%). De impact zal dus waarschijnlijk overwegend positief zijn. Een uitzonderingsgroep wordt gevormd door de bedrijven met een typische

duiden van de impact. In de detailuitwerking dient meer aandacht te worden besteed aan de effecten van een alternatief nettarief voor niet-huishoudelijke aansluitingen. Dit is van

‘avond’-piek: deze bedrijven zullen hun netwerkkosten naar alle waarschijnlijkheid flink zien stijgen. Omdat hun bedrijfsvoering typisch in de avonduren plaatsvindt, is het naar alle

belang voor zowel het ontwerpen van de tariefrichting, als voor het mogelijk bijsturen van onredelijke effecten.

waarschijnlijkheid slechts in beperkte mate mogelijk om vraag te verschuiven. Zodoende

zal voor deze groep bedrijven (£13%) de impact van het voorliggende nettarief fnancieel ongunstig uitpakken.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

| Eindrapport

Er is onvoldoende informatie beschikbaar over klein-zakelijke aansluitingen

433

Aanbevelingen

Casuïstiek van daadwerkelijke (geanonimiseerde) verbruiksprofielen kan meer inzicht bieden

in de impact op specifieke klein-zakelijke aansluitingen. Verbruiksprofielen voor kleinzakelijke klanten zijn echter nauwelijks voorhanden (zie Bijlage 4 voor enkele voorbeelden).

Beschouw

Ook de regionale netbeheerders hebben hier weinig tot geen inzicht in, wat het inschatten

In bovenstaande analyse is voortgebouwd op de prijsteeksen die zijn gehanteerd voor

van de impact van een alteratief nettarief bemoeilijkt. Deze analyse is dan ook een eerste inschatting. We adviseren de netbeheerders om na te denken over het ontsluiten van data

huishoudens. Omdat deze groep zowel in aantallen als in verbruik de meerderheid van alle kleinverbruiksaansluitingen behelst, en daarmee ook voor een groot deel de kosten

van kleinverbruikers voor onderzoeksdoeleinden zoals bijvoorbeeld van klant-specifieke

draagt, vormt dit voor een eerste impactanalyse een logische keuze. Om binnen elke

verbruiksprofielen op laagspanningsniveau. In de detailuitwerking dient meer aandacht te worden besteed aan het verkrijgen van daadwerkelijke (geanonimiseerde) verbruiksprofielen

aansluitcategorie dezelfde kosten te verdelen als onder het huidige stelsel is daarom, zoals toegelicht in Bijlage 4, de basislast voor de hogere aansluitcategorieën opgehoogd. Vanuit het

bijvoorbeeld door deze uit te vragen. Wanneer profielen niet beschikbaar zijn dan is het van

oogpunt van regulering, is dit echter niet de meest logische keuze, omdat de rationale achter

belang het verkrijgen van deze te agenderen.

deze ophoging niet makkelijk te formuleren is. In de detailuitwerking zijn hiervoor ook andere routes mogelijk, zoals:

in de detailtuitwerking de verschillende

methodes voor het bepalen van de prijsreeksen

+

Het opstellen van één en hetzelfde prijsprofiel voor alle aansluitingen onder 3x80 ampère, waarbij er geen differentiatie meer gemaakt wordt op basis van de aansluitcategorie (3x25 ampère, 3x35 ampère, etc.). Kort gezegd worden dan alle

kleinverbruikinkomsten verdeeld over alle aansluitingen. Dit leidt tot een herverdeling van kosten onder de kleinverbruikers: naar verwachting zullen de kosten voor grotere kleinverbruikaansluitingen afnemen en die voor kleinere kleinverbruikaansluitingen toenemen. Dit heeft als nadeel dat, met het vervallen van de differentiatie tussen

aansluitcategorieën in het transporttarief, ook de prikkel vermindert om voor een kleinere aansluiting te kiezen.

+

Het opstellen van een eigen prijsprofiel per aansluitcategorie. Hierbij kunnen zowel vorm als hoogte van het profiel worden afgestemd op de netbelasting van de verschillende

categorieën en daarmee mogelijk een nauwkeurigere prikkel geven. Deze optie resulteert echter in verschillende prijzen per kWh voor verschillende aansluitcategorieën. Dit is vanuit het oogpunt van regulering moeilijk te beargumenteren. Bovendien gaat het

introduceren van verschillende profielen waarschijnlijk ten koste van de begrijpelijkheid voor de consument.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

| Eindrapport

Deze routes kennen hun eigen voor- en nadelen, die daarom in een detailuitwerking overwogen moeten worden. Onderzoek flankerend beleid om onwenselijke effecten te mitigeren

De intentie van het voorliggende nettarief is het aanmoedigen van vraagverschuiving naar

momenten van lage netbelasting. Hierdoor ontstaat bovendien een evenredigere verdeling van kosten op basis van daadwerkelijke netbelasting. Dit heeft als gevolg dat sommige kleinverbruikers meer zullen gaan betalen en andere minder, Het is mogelijk dat er

maatschappelijk ongewenste effecten optreden als gevolg van het alternatieve nettarief, zoals bijvoorbeeld in het geval van medische noodzaak. Daarom adviseren wij om te verdiepen op welke effecten als ongewenst beschouwd kunnen worden en om hier mitigerend beleid op in

te richten. Ook in de detailuitwerking van het nettarief zijn hier mogelijkheden in, zoals het aanpassen van een eventuele basislast.

Reflectie op (tijdsgebonden) piekvermogentarief Naar verwachting kan een (tijdsgebonden) piekvermogentarief (kW) wezenlijk anders uitpakken dan het tijdgebonden kWh-tarief voor verschillende bedrijven met een kleinverbruikaansluiting. De vermogens- en verbruiksprofielen van niet-huishoudelijke aansluitingenzijn veel heterogener dan bij huishoudens. Relatief grote verbruikers binnen hun aansluitingscategorie met een vlak verbruiksprofiel, zoals volcontinue processen op laag vermogen, betalen aanzienlijk minder onder een piekvermogentarief dan kleinverbruikende bedrijven met een incidentele piekvraag en vice versa.

dED)

Fr)

o}

e [®) 07}

(} u

(}

[se)

HOOFDSTUK

5

Implicaties voor uitvoerders, de toezichthouder

en de politiek

38

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

| Eindrapport

In- en uitvoering van een nieuw tariefstelsel vraagt wat van de betrokken stakeholders. Energieleveranciers verwachten meerkosten, met uiteenlopende schattingen medeafhankelijk van hun klantenbestand, klantenservice en IT-infrastructuur. Ook uiten zij zorgen over het kunnen blijven voldoen aan hun rol binnen het leveranciersmodel. Vanuit de politiek zijn aanpassingen nodig in het wetgevend kader rondom privacy en slimme

meter-data.

De netbeheerders

communicatie-infrastructuur

dienen

uit te breiden

onder

andere

IT- en

en de inkomstenzekerheid

neemt af, waar ook de toezichthouder rekening mee moet houden. De invoering van een nieuw stelsel duurt daarom al snel vier tot zes jaar om voor te bereiden en om te komen tot (markt)afspraken.

51

Leveranciers zullen als mede-uitvoerder additionele kosten maken

De meeste energieleveranciers verwachten meerkosten voor het in- en uitvoeren van een tijdgebonden kWh-tarief, Zij zijn door het leveranciersmodel (zie kader bij paragraaf 5.2) verantwoordelijk voor communicatie met en facturatie aan de klant. Hun inschatting van

de meerkosten van een alternatief nettarief lopen uiteen per leverancier en zijn medeafhankelijk van het klantenbestand en de al aanwezige IT-infrastructuur. Veel leveranciers maken zich zorgen over het kunnen voldoen aan hun verplichtingen onder een tijdgebonden

kWh-tarief vanwege de beperkte inzage in de meetgegevens van klanten, waardoor zij eventuele vragen niet kunnen beantwoorden, Door de verhoogde complexiteit en beperkte mogelijkheden voor leveranciers om klanten inzicht te bieden zou dit gepaard kunnen gaan met een afbreukrisico voor leveranciers. Leveranciers verwachten dan ook een toename in

klantvragen, klachten en geschillen.

Leveranciers verwachten en

uitvoeren

van

het

meerkosten

nieuwe

voor het in-

tariefstelsel

Sinds de invoering van het leveranciersmodel (zie kader bij paragraaf 5.2), zijn leveranciers het aangewezen aanspreekpunt voor de consument en zijn zij verantwoordelijk voor de facturatie van de gehele energierekening, inclusief alle energiekosten vanuit de overheid, leverancier

en netbeheerder. Een nieuw tariefstelsel verandert en verbreedt mogelijk hun activiteiten binnen deze rol. Leveranciers verwachten meerwerk en hogere kosten door een toename in klantencommunicatie en -service, noodzaak tot meer afstemming en berichtenverkeer met

netbeheerders en het moeten aanpassen van IT-systemen en opschalen van dataopslag.

Het Nieuwe Marktmodel (NMM) voor de energiemarkt, sinds augustus 2013 Door de invoering van het Nieuwe Marktmodel

(MM) verviel het netbeheerdersmodel en

werd het leveranciersmodel landelijk doorgevoerd. Een belangrijk doel was het eenvoudiger maken van de energierekening voor de consument. Sindsdien ontvangt de consument slechts één nota en is de leverancier het belangrijkste aanspreekpunt. Ook is de leverancier verantwoordelijk voor het debiteuren risico en het afhandelen van de meterstanden. Netbeheerkosten worden

periodiek afgedragen aan de netbeheerders.

Om dit te verwezenlijken is tevens een capaciteitstariefcode (CAPTAR) en Centraal Aansluitingen Register (C-AR) opgezet. Door de CAPTAR heeft elke aansluiting een code op basis van de aansluitingscapaciteit. De leverancier kan de netbeheerkosten voor elk huishouden berekenen door het dagtarief van de code te vermenigvuldigen met het aantal dagen dat het huishouden bij hen klant is geweest in het afgelopen jaar. Het C-AR slaat centraal (stam]gegevens op van aansluitingen (zoals persoonsgegevens, contracten, verbruik) waar 0.a. netbeheerders en leveranciers in verschillende mate toegang toe hebben. Door het C-AR wordt voor elke aansluiting centraal opgeslagen welke leveranciers deze belevert om discrepanties te voorkomen.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

l

| Eindrapport

v

40

Inschatting meerkosten lopen uiteen tussen leveranciers

Leveranciers hebben zorgen over hun

Aan een representatie van leveranciers is gevraagd een eerste, grove inschatting te maken

van de verwachte meerkosten*!. Deze inschattingen lopen sterk uiteen per leverancier. Zo geven sommigen aan reeds over de benodigde IT-infrastructuur te beschikken en hun

roluitvoering onder het nieuwe stelsel Veel leveranciers hebben zorgen over het uitvoeren van het tijdgebonden kWh-tarief binnen ‘hun wettelijke rol en machtigingen. De consument heeft enerzijds recht op uitleg van de

klantenservice te hebben ingericht op dynamische leveringstarieven. Dergelijke leveranciers

energienota en is anderzijds beschermd door privacywetgeving voor gegevens(uitwisseling).

verwachten dan ook (zeer) beperkte meerkosten. Andere leveranciers, die veelal bredere klantenprofielen bedienen, voorzien grotere meerkosten. Over de breedte is duidelijk dat de

Binnen het huidige wettelijke kader hebben leveranciers (en netbeheerders) zonder expliciete

structurele uitvoeringskosten groter zijn dan de invoeringskosten.

toestemming maar beperkt en periodiek toegang tot meterdata. Leveranciers verwachten dat zij hier ook niet toe gemachtigd zullen worden. De leverancier zou in dat geval moeten

Voor de invoering van het tijdgebonden kWh-tarief wordt aan eenmalige meerkosten voor

van het leveranciersmodel*).

de energieleveranciers gemiddeld € 0,92 per klant verwacht??, voor bijvoorbeeld het opzetten

betalingsachterstanden vanwege een afname in de voorspelbaarheid van het termijnbedrag,

van IT-systemen en het komen tot (markt)processen. Dit vertaalt zich naar circa € 8,3

doordat dit moeilijker op voorhand in te schatten is.

miljoen euro voor alle huishoudens®?. Gemiddeld gezien verwachten leveranciers binnen iets minder dan een jaar het stelsel te kunnen invoeren, met risico’s op uitloop, mede-

Waar huishoudens met een dynamisch contract hier al mee te maken hebben, zal dat voor

afstemmen met netbeheerders. Een aantal leveranciers bepleit daarom het heroverwegen

afhankelijk van ontwerp- en inrichtingskeuzes.

Daarnaast verwachten leveranciers een toename in

veel huishoudens met een vast contract een grote overgang zijn, al zijn ook zij al wel gewend aan eindejaarcorrecties op de vooraf geschatte termijnbedragen.

Structureel wordt gemiddeld € 1,14 per klant per jaar aan extra kosten voor de leveranciers

verwacht?*, De eerste jaren zijn de kosten hoger door extra klantvragen rondom de wijziging. Structureel is er meer afstemming nodig met de netbeheerder in het versturen en controleren van meetgegevens en het verrekenen van disputen.

3I}

32) 33)

Deze informatie is door leveranciers afzonderlijk met Berenschot gedeeid in volledige vertrouwelijkheid, met de afspraak dat deze data niet herleidbaar gebruikt kan worden binnen dit onderzoek De aangeleverde informatie is gemiddeld over leveranciers, zodat deze onherleidbaar is Uitgaande van volledige marktafspraken bij invoering en geen nacalculatie richting klanten. Uitgaande van de verwachte huishoudensgroef richting 2030 (Primos), exclusief inflatie en andere ontwikkelingen

34)

Met ingang van de Energiewet is er een wettelijke grondslag voor het delen van e-mailadressen van Ieveranciers naar netbeheerders, waardoor directere communicatie mogelijk zou zijn, Voor het wijzigen van het leveranciersmodel zou dan ook een wetswijziging (van in ieder geval dezelfde wet] benodigd zijn.

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

5.2

Mogelijk impact op wet- en regelgeving

Voor het uitvoeren van tijdgebonden tarieven dient de netbeheerder of leverancier frequenter inzicht te verkrijgen in de meterstanden van individuele aangeslotenen. De nieuwe Energiewet biedt hier waarschijnlijk de mogelijkheid toe, maar de slimme

meter zelf is niet verplicht (zie kader). Zodoende dient in het vervolgtraject onderzocht te worden of aanpassing van het tariefstelsel ook vraagt om aanvullende wi wetgeving en beleid.

Wetgevend kader rondom slimme meter-gegevens(uitwisseling) Rondom de tariefstelselwijziging zijn een aantal wettelijke kaders van belang. Allereerst genieten huishoudens privacyrechten vanuit de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG of GDPR)3!39, Deze Europese wetgeving dwingt de netbeheerders en leveranciers transparant en veilig om te gaan met het verzamelen, opslaan en verwerken van slimme meter-data. De recent aangenomen nieuwe Energiewet (voorheen de Elektriciteitswet van 1998) maakt duidelijk voor welke doeleinden leveranciers en netbeheerders meterstanden mogen gebruiken”, Zo ontvangt de energieleverancier van de netbeheerder één keer per dag de meterstanden (die de leverancier maximaal twee jaar mag bewaren). Alleen bij expliciete toestemming van de klant mag de energieleverancier de slimme meter vaker uitlezen (bijvoorbeeld per kwartier). Onder de nieuwe Energiewet mag de netbeheerder de slimme meter ten behoeve van het bepalen van de tarieven uitlezen*®. Bovendien leest de netbeheerder voor balanshandhaving wel standaard kwartierdata uit; de netbeheerder middelt deze informatie per marktpartij en netgebied zodat deze niet herleidbaar is naar individuele aangeslotenen. De slimme meter s echter niet

35)

De AVG

36 37) 38)

Slimme energiemeter (AP) De nieuwe Energiewet. De nieuwe Energiewet, artikel 49 d1.

in het kort.

<

| Eindrapport

=>P

4

verplicht en de consument kan de communicatiefunctionaliteit te allen tijde laten uitschakelen

voor zowel

de leverancier als de

netbeheerder”.

Daarnaast heeft de Autoriteit Persoonsgegevens de Gedragscode Slim Netbeheer van Netbeheer Nederland goedgekeurd, als richtlijn om aan de AVG te voldoen*9. Volgens deze gedragscode kan een netbeheerder alleen slimme meter-data van (een) individuele klant(en) uitlezen en beoordelen bij bepaalde usecases zoals storingen en spanningsproblemen. Het voorliggende tariefstelsel kent vanuit EU-wetgeving en -beleid geen harde belemmeringen® 'Tijdsbestekken gekoppelde nettarieven' kunnen worden ingevoerd, zolang ze voor de eindafnemer transparant, kostenefficiënt en voorzienbaar zijn. Dit blijkt ook uit de andere Europese landen die reeds tijdsgebonden nettarieven hebben ingevoerd (zie figuur 9). Ook heeft de Agency for the Cooperation of Energy Regulators (ACER) de nationale toezichthouders (zoals ACM) opgeroepen tot het onderzoeken van ‘time-of-use'-signalen‘2.

5.3

Een tariefstelselwijziging vraagt om investeringen van netbeheerders

Ook voor de netbeheerders vraagt een tariefstelselwijziging om investeringen voor in- en

uitvoering. Zo dient de netbeheerder bijvoorbeeld infrastructuur te realiseren voor het op een dergelijk grote schaal uitlezen van slimme meters en opslaan van data, oplossingen te realiseren voor niet-uitleesbare slimme meters, een methodiek te ontwikkelen voor jaarlijkse

nettariefvoorstellen aan de ACM, en het centrale proces voor periodieke afdrachten samen met leveranciers aan te passen. De invulling van met name deze laatste taken is medeafhankelijk van de uiteindelijk gemaakte marktafspraken.

39)

Slimme

meters helpen bij het balanceren van het net MFEBAS.

40} Gedragscode Slim Netbeheer. <aì) Verordening [EU| 42} ACER Electricity network tariff report (2023)

Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik

De inkomstenonzekerheid

42

| Eindrapport

bij netbeheerders neemt toe