21. Burger email inzake energietransitie (geanonimiseerd)
Tekst van het document
5.4 Vervolgstappen
Daarnaast leidt een tijdgebonden kWh-tarief er onvermijdelijk toe dat de inkomsten van
Invoering van tariefstelsel duurt al snel vier tot zes jaar
netbeheerders minder voorspelbaar worden dan in het huidige tariefstelsel. Door het tarief aan verbruik te koppelen kunnen de inkomsten bijvoorbeeld tijdens zachte winters
Het invoeren van een alternatief tariefstelsel zoals voorgesteld kent volgens geïnterviewde
aanzienlijk Jager uitvallen dan verwacht. Ook zit er een onzekere factor in de mate waarin
partijen en stakeholders een lang proces waarin veel verschillende partijen betrokken zijn.
aangeslotenen inspelen op de tariefprikkel. Afhankelijk van hun gedragsverandering kunnen inkomsten voor de netbeheerders anders uitpakken.
Figuur 12 toont de globale stappen van het invoeringsproces en een conceptuele tijdlijn tussen verkenning en het daadwerkelijk waarnemen van effect in de maatschappij.
Het is voor de netbcheerders van belang dat hun kosten worden gedekt en dat
Na een lange verkenningsfase is de nut en noodzaak op dit moment voor de betrokken
inkomstenzekerheid wordt geborgd in de verdere uitwerking van de voorgestelde nieuwe tariefvariant, ook omdat de kapitaalvoorwaarden mogelijk verslechteren bij grotere
netbeheerders helder en zijn zij overgegaan tot de eerste stappen in de uitwerking. Deze rapportage vormt een eerste stap in de uitwerkingsfase, waarin in samenspraak met
onzekerheid, wat kostenverhogend werkt voor alle kleinverbruikers. Hiervoor zijn in de verdere uitwerking van het tariefstelsel nadere inkomstenscenarioanalyses nodig voor
betrokkenen verschillende varianten zijn geëvalueerd. Er is met dit onderzoek gezamenlijk
mogelijke oplossingsrichtingen. Daarnaast moet de reguleringsmethodiek hierop aansluiten
geconvergeerd richting een concrete uitwerkingsvariant en er zijn verschillende analyses uitgevoerd naar de uitwerking ervan. Deze fase is nog niet afgerond en vraagt bijvoorbeeld
om inkomstenrisico’s te beperken.
nog om een detailuitwerking (zie paragraaf 6.6) en een aantal aanvullende analyses. Uit de uitwerkingsfase volgt een gezamenlijk voorstel vanuit de regionale netbeheerders
aan de ACM. De ACM neemt het voorstel in behandeling,
stelt een ontwerpbesluit op en
consulteert dan de verschillende marktpartijen. Om een wijziging van de Tarievencode elektriciteit door te voeren, dient een grondslag gevonden te worden in de Energienet om ten
behoeve van dit doel slimme meters te mogen uitlezen. Indien de ACM besluit het voorstel (dan wel aangepast) aan te nemen, volgt een periode waarin betrokken organisaties zoals de regionale netbeheerders, leveranciers, ministeries en energiedatapartijen zoals EDSN en
MFFBAS voorbereiden op het uitvoeren van het nieuwe tariefstelsel. Als het stelsel in werking is getreden duurt het mogelijk nog even voordat de consument (volledig) anticipeert. Aan de andere kant kan communicatie er al voor zorgen dat een deel van het effect al voor invoering
gerealiseerd wordt.
n
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport
<
l
v
43
Conceptuele tijdlijn voor invoering van een alternatief nettariefstelsel Opgedeeld in 5 stappen, met primaire activiteiten en betrokken actoren en grove tijdsinschattingen
VerkenningsEES
Uitwerkingsfase
Consultatiefase
Effect in markt
3
Start Activiteiten primair
.Ijr-oo Nut/noodzaak Quickscan impact Evaluatie varianten
ca.1jr Keuze variant Vormgeving Impactanalyses Detailuitwerking
ca.1jr Marktconsultatie Tariefcodewijziging
ca.13jr Uitwerking gegevensuitwisseling en facturatie Aanpassen systemen en (IT) processen Mogelijke wijzigingen (privacy)wetgeving Wijzigingen CAPTAR en C-AR Uitvoeren van pilots Uitwerken
Actoren primair
Figuur\2
RNBs, ACM, leveranciers ministeries, onsumenten vertegenwoordiging, energiedata partijen
RNBs, ACM, leveranciers, ministeries, consumenten-verteg enwoordiging, energiedata partijen
Overzicht van de verschillende processtappen
ACM, leveranciers, ministeries, consumenten vertegenwoordiging, energiedata partijer
richting invoering van een alternatief tariefstelsel.
Tijdige aankondiging van invoering kan slimme sturing bevorderen en biedt ruimte voor gewenningsperiode Het vroeg aankondigen van een nieuw tariefstelsel biedt mogelijk een signaal aan marktpartijen om te innoveren, bijvoorbeeld met een HEMS systeem (home energy
management system). Tevens kan het helpen een verdere lock-in te voorkomen waarin al veel apparatuur, zoals EV en (hybride) warmtepompen, worden geïmplementeerd zonder slimme sturing. Tijdig starten biedt daarnaast speelruimte voor een stapsgewijze doorvoering,
waarin de omvang van de alternatieve component langzaam kan toenemen ten opzichte van de netwerkkosten. Hiermee groeit de impact voor huishoudens stapsgewijs en kan de hoogte van de prikkel worden geëvalueerd in relatie tot de effectiviteit ervan.
communicatieplan
Onbekend Jaarlijkse monitoring en evaluatie
richting consument
RNBs, ACM, leveranciers, ministeries, consumenten-vertegenwoordiging, energiedata partijen
RNBs, ACM, leveranciers, ministeries, consumenten vertegenwoordiging, energiedata partijen
Einde
dAED
+
)
< # n
7} u
(3}
[sel
Tijdgebonden kWh-tarief
geniet lichte voorkeur
ten
opzichte van alternatieven
44
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
AäE)>
| Eindrapport
Er zijn vele tariefvarianten te bedenken die sturen op efficiënt netgebruik. Wanneer verschillende varianten kwalitatief vergeleken worden op vooraf opgestelde criteria, blijkt dat een tijdgebonden kWh-tarief net iets beter scoort dan het (tijdsgebonden) piekvermogentarief. Hierin zijn drie overwegingen doorslaggevend. Ten eerste is netefficiëntie een tijdsafhankelijk probleem en zodoende speelt een tarief met een tijdscomponent hier beter op in. Ten tweede valt mogelijke invoering samen met de energietransitie die een onvoorspelbaar verloop kent. Een stelsel dat enige vorm van adaptiviteit kent, heeft daardoor als voordeel toekomstbestendiger te zijn. Tot slot is een volumevariant mogelijk eenvoudiger voor consumenten omdat deze meer in lijn ligt met hoe ook variabele leveringskosten in rekening worden gebracht. Het tijdgebonden kWh-tarief voldoet naar verwachting beter aan deze criteria.
45
De afweging tussen verschillende varianten is gemaakt op basis van randvoorwaarden, onder andere ingegeven door wettelijke (Europese) kaders, en uitgangspunten en criteria
die zijn opgesteld op basis van inbreng van de regionale netbeheerders en de klankbordgroep (zie paragraaf 6.2). In vier stappen is toegewerkt naar een concrete uitwerkingsvariant. +
Im stap 1 zijn aan de hand van wetenschappelijke literatuur en praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland drie fundamentele sturingsprincipes gedestilleerd (zie paragraaf 6.3).
+
Vervolgens zijn n stap 2 deze sturingsprincipes met behulp van de randvoorwaarden, uitgangspunten en criteria vertaald naar vier voorkeursvarianten, waarbij expliciet geen
combinatiemogelijkheden zijn beschouwd omwille van de begrijpelijkheid. +
Im stap 3 zijn deze varianten kwalitatief gescoord en vergeleken, waaruit een advies van
Berenschot volgde voor een tijdgebonden kWh-tarief (zie paragraaf 6.4).
61
Gekozen variant volgt uit een doorlopen proces met input vanuit stakeholders
+
De stuurgroep heeft daarop besloten dat in stap 4 het tijdgebonden kWh-tarief verder
uitgewerkt zou worden en zowel kwantitatief zou worden doorgerekend als kwalitatief
In deze rapportage wordt de impact van een tijdgebonden kWh-tarief geanalyseerd. Deze
beschouwd op de uitgangspunten, randvoorwaarden en criteria. Daarnaast is ervoor gekozen om in deze uitwerking ook steeds een kwalitatieve reflectie te doen op hoe dit
concreetheid is nodig om een impactberekening te kunnen doen van een alternatief nettarief, Er zijn echter vele andere typen sturing, variaties in uitwerking en combinaties te
zou uitpakken voor een (tijdsgebonden) piekvermogentarief (zie paragraaf 6.5). De keuze tussen een vermogen- (kW) of volumegebaseerd (kWh) tarief bleek namelijk moeilijk te
bedenken. Om te komen tot een concrete uitwerkingsvariant is een proces doorlopen waarin
maken, vanwege verschillende voor- en nadelen van beide keuzes ten opzichte van elkaar.
stapsgewijs vanuit de breedte van fundamentele sturingsprincipes is geconvergeerd naar een concrete uitwerkingsvariant (zie figuur 13). Dit proces is doorlopen in samenwerking met de netbeheerders en met tussentijdse consultatie van een klankbordgroep met een brede
afvaardiging van belanghebbenden (zie Bijlage 2 voor toelichting op de samenstelling van de stuur- en klankbordgroep).
fl
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport
l
6.2
Doorlopen proces voor het komen tot een tariefrichting voor uitwerking In gezamenlijkheid met stakeholders
1
2
sturingsprincipes
Voorkeursvarianten
sturing in de tijd
Uurprijs op netprofiel (kWh)
P” sturing op vermogen
Tijdsblokken piek, midden, dal (kWh)
Et
|
v
46
Randvoorwaarden, uitgangspunten en criteria
bieden een beoordelingskader voor tariefstelsels Keuze
voor
nadere uitwerking Keuze
Uurprijs op netprofiel (kWh)
In samenspraak met de stuurgroep en de klankbordgroep is een lijst opgesteld van randvoorwaarden, uitgangspunten en criteria (zie figuur 14). De randvoorwaarden komen
voort uit Europese wetgeving' en vormen dus een harde eis voor een alternatief nettarief. De uitgangspunten zijn aanvullende eisen vanuit de regionale netbeheerders waaraan een alternatief nettarief zou moeten voldoen.
l U/
kleiner dan nu (KW) |
Ook zijn ontwerpcriteria uiteengezet waarop verschillende tariefvarianten zijn beoordeeld. Hierin is efficiënt Kwalitatief beschouwen
Week of maandpiek gemiddelde (kW)
netgebruik een kerncriterium, aangezien dit de aanleiding en het hoofddoel van de tariefstelselwijziging vanuit de netbeheerders
vormen.
sturing op kritische
momenten
Em
|
Maandpiek gemiddelde (kW)
|!
TTT
s |
!
|
O.bv.
wetenschappelijke
literatuur en uit het
Figuur13
Op basis van wettelijke randvoorwaarden,
uitgangspunten
en criteria
voorbeeiden
buitenland
Om te komen tot een tariefrichting is in gezamenlijkheid met stakeholders een proces doorlopen bestaande uit vier stappen. In deze rapportage worden voornamelijk de sturingsprincipes (stap 1 en de daadwerkelijke keuze
43)
De wettelijke randvoorwaarden zijn overgenomen
18 van VERORDENING
uit afdeling 2, artikel
(EU) 2019/943 VAN HET EUROPEES PARLEMENT
EN DE RAAD betreffende de interne markt voor elektriciteit (lnk).
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
47
| Eindrapport
Wettelijke randvoorwaarden, uitgangspunten en criteria Voor het duiden
van
verschillende
alternatieve
nettarieven
Wettelijke randvoorwaarden Non-discriminatoir
Transparant
In gelijke situaties moeten dezelfde tarieven gehanteerd worden.
Voor huishoudens dient het helder en toetsbaar te zijn ‘hoe hun eigen energienota is berekend.
Kostenreflectief
De kosten die in rekening blijven van de daadwerkel
rden gebracht moeten een afspiegeling gemaakte kosten.
Leveringszekerheid en flexibiliteit De tarieven moeten zekerheid
van
het
rekening houden met de noodzakelijke
netwerk
en flexibiliteit.
Voorzienbaar
Consumenten moeten kunnen voorzien wat de energiekosten gaan zijn bij een bepaald gebruik.
Overige uitgangspunten Kostendekkend
Leveranciersmodel
Een nettariefstelselwijziging leidt op zichzelf niet tot een verandering van de totale inkomsten
van
de
netbeheerders.
Het leveranciersmodel wordt in stand gehouden, waarin alle energiekosten op één nota worden gepresenteerd.
Criteria
Efficiënt netgebruik
Begrijpelijkheid consument
In hoeverre de nieuwe situatie zorgt voor een efficiënter gebruik van het elektriciteitsnet?
Rechtvaardige kostenverdeling De mate waarin de nieuwe situatie zorgt voor een rechtvaardige verdeling van kosten.
Uitvoerbaarheid
De verwachte complexiteit en doorlooptijd voor het invoeren van een alternatief stelsel.
Handelingsperspectief consument In welke mate de nieuwe nettarieven de huidige marktwerking faciliteren of verstoren.
Energietransitie
Robuustheid
De
mate
waarin
‚en daarmee
Figuur14
Effect op markt
De mate waarin consumenten de mogelijkheid hebben om te kunnen acteren op de prijsprikkel
het
nieuwe
de snelheid
van
tariefstelsel
de
elektrificatie
businesscase beinvloedt.
De mate waarin het tariefstelsel bij veranderende omstandigheden nog steeds de gewenste doelen behaalt.
Om verschillende tariefrichtingen onderling te kunnen vergelijken en om te komen tot een uitwerkingsvariant, zijn verschillende varianten onderling beoordeeld op bovenstaande wettelijke randvoorwaarden, uitgangspunten en criteria.
n
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport 6.3
Uit de literatuur en praktijkvoorbeelden volgen drie fundamentele sturingsprincipes
De wetenschappelijke literatuur beschrijft een brede variatie aan alternatieve nettariefstelsels. In het buitenland bestaan ook uiteenlopende praktijkvoorbeelden (zie figuur 9). Deze alternatieve stelsels kunnen onderverdeeld worden op hetgeen waarop het stelsel stuurt.
Hieruit volgen drie fundamentele sturingsprincipes: sturing in de tijd, sturing op vermogen en sturing op kritische momenten.
9”1
Sturing in de tijd
Sturing op vermogen
Door gedurende de dag verschillende tarieven te hanteren, wordt de consument verleid om zijn verbruik te verplaatsen naar een moment waarop meer
gestimuleerd individueel piekverbruik te beperken. Een bekend voorbeeld is
netcapaciteit beschikbaar is. Een bekend voorbeeld is het stelsel waarbij ieder uur van de dag een ander tarief voor afname geldt. Met name in de frequentie
wanneer het hoogste vermogen gedurende een bepaalde periode, zoals een maand, wordt aangerekend met een tarief per kW. Het huidige nettariefstelsel
van prikkels zijn in deze categorie veel variaties mogelijk:
Door de afname van hoge vermogens te beprijzen wordt de consument
bijvoorbeeld een
in Nederland brengt het maximale technische vermogen (doorlaatwaarde) in
andere prijs voor in de dag/nacht, elk uur of zelfs elke kwartier. Ook kunnen
rekening, maar niet de daadwerkelijke gemeten netbelasting van de individuele
tarieven gebaseerd worden op de actuele netcapaciteit en dus elk moment verschillen, of kunnen ze een herhalend patroon volgen gedurende een bepaalde
gebruiker. Variaties zijn mogelijk op basis van de periode waarover een piek wordt gemiddeld (zoals per week of maand) en/of wordt afgerekend op staffels
periode (bijvoorbeeld een seizoen lang dezelfde tarieven per dag).
of op een oplopende prijs per kW. Ook aan een variant met vermogenssturing
Voorbeeld: In Wallonië kunnen consumenten kiezen voor een enkelvoudig,
kan een tijdsgebonden component worden toegepast, zoals de variant waarop kwalitatief is gereflecteerd in dit rapport.
tweevoudig en vanaf 2026 een ‘aanmoedigingstarief’**). Het enkelvoudige tarief is elk uur van elke dag gelijk. Het tweevoudige tarief maakt onderscheid
Voorbeeld: In 2023 is een nieuw tariefstelsel ingevoerd in Vlaanderen*®), 60%
in piek- en daluren, en tot 2026 nog tussen weekdagen en weekenden. Het
van de netwerkkosten worden nu afgerekend via een capaciteitstarief ofwel
‘aanmoedigingstarief’ kent een drie tarieven verdeeld over vijf tijdsblokken:
kW-tarief. Hiervoor betaalt de consument op basis van zijn hoogste pieken.
groene uren (11:00-17:00 en 01:00-07:00), oranje uren (07:00-11:00 en 22:00-01:00) en rode uren (17:00-22:00).
Per maand wordt de hoogste piek bepaald, het jaarlijkse gemiddelde daarvan wordt vervolgens belast. In 2023 werd een prijs van € 41,50 per kW over deze
jaarpiek gerekend, met een minimum van 2,5 kW.
44)
Renouvelle (2024) Elektriciteitsverbruik: nieuw tariefsysteem in Wallonië in 2026
45)
MijnEnergie Wat i het capaciteitstarief?.
n
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport É
49
Sturing op kritische momenten
6.4 Tijdgebonden
de consument uitgedaagd verbruik op dat moment te reduceren. Dit instrument bestaat vaak naast het regulier geldende tariefstelsel en wordt
Zoals toegelicht in paragraaf 6.1, zijn uit de fundamentele tariefrichtingen vier
slechts enkele keren per jaar ingezet. Tijdens deze momenten loopt de
voorkeursvarianten gedestilleerd met behulp van de randvoorwaarden, uitgangspunten
netbelasting zodanig op dat de netbeheerder een buitengewoon sterke (prijs) prikkel geeft, Deze methodiek kan de netproblematiek verlichten, doordat
en criteria.
het net wordt uitgerust op de hoogst (verwachte) piek van het jaar. Een
Twee varianten sturen op tijd. De variant tijdsblokken introduceert drie tariefblokken over
netbeheerder probeert consumenten voortijds n te lichten; bijvoorbeeld als het
de dag heen (piek, midden en dal). De variant uurprijs heeft een apart tarief voor elk
weerextremiteiten verwacht.
uur van de dag. Twee varianten sturen op vermogen. De variant Kleine(re) staffels introduceert smallere
Voorbeeld: In Noord-Amerika wordt veelal gestuurd op airco's gedurende extreem warme dagen. In Californië bestaat bijvoorbeeld het Emergency
staffels (gecontracteerd, niet op technische doorlaatwaarde) dan nu het geval is. De variant week- of maandpiek belast de hoogste gemeten piek van een week of maand.
Door op kritische momenten sterke prijsprikkels te introduceren, wordt
kWh-tarief geniet lichte
voorkeur ten opzichte van alternatieven
Demand Response Program (EDRP)*% waar consumenten $2/kWh ontvingen
voor elke kWh die ze reduceren tijdens een kritiek moment (relatief ten opzichte van hun typische verbruik die dag).
Deze varianten zijn kwalitatief gescoord en vergeleken op de criteria. Hieruit volgt dat alle varianten zorgen voor efficiënter netgebruik en een rechtvaardigere kostenverdeling ten opzichte van de huidige situatie. De varianten uurprijs en week- of maandpiek scoorden beter
op alle criteria behalve uitlegbaarheid en uitvoerbaarheid. Verder scoorden de varianten uurprijs en week- of maandpiek slechts beperkt onderscheidend.
In het uiteindelijke advies sloeg de balans licht uit naar de variant voor de uurprijs. De zwaarstwegende argumenten hiervoor waren:
+
Het moment van de piek doet ertoe voor de impact op het net. Als een huishouden ’s middags een piek veroorzaakt draagt dit minder bij aan de netbelasting dan ’s avonds.
+
Tijdgebonden tarieven zijn adaptiever qua vorm en grootte van de prikkel en kunnen daarmee makkelijker inspelen op nieuwe of onverwachte ontwikkelingen. Hierdoor zijn ze toekomstbestendiger.
46}
CPUC
Emergency Load Reduction Program.
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
+
4'>
| Eindrapport
Tijdsgebonden tarieven sluiten beter aan bij de diversiteit van kleinverbruiksaansluitingen. Zo zijn ze niet alleen passend voor huishoudens maar ook voor laadpalen en een
50
geregistreerd, waama het gemiddelde wordt genomen over alle maandpieken. Dit gemiddelde wordt vermenigvuldigd met een factor in euro’s per KW.
diversiteit in kleinzakelijke aansluitingen. Tijdgebonden sturing op piekvermogen tarifeert de hoogste ‘gewogen’ vermogenspiek binnen +
Tijdsgebonden tarieven sturen meer op het beperken van terugleverpieken, met name bij
een maand van ieder huishouden, soortgelijk aan het tariefstelsel dat momenteel wordt
een groei in flexibel vermogen vanuit bijvoorbeeld opslag of airco’s.
ingevoerd voor grootverbruikaansluitingen op het landelijk hoogspanningsnet*®)49), Figuur 15 (rechts) toont hoe een dergelijk tariefstelsel er voor kleinverbruikers uit zou
De stuurgroep heeft hierop besloten om te focussen op een uurprijs-variant voor verdere
kunnen zien. Om de hoogste gewogen vermogenspiek te bepalen, wordt het vermogen
uitwerking in dit onderzoek. Daarnaast wordt ook een tijdgebonden vermogensvariant in gedachten gehouden en zodoende is in dit document bij analyses hierop kwalitatief
van elk uur gecorrigeerd met een bepaalde wegingsfactor. Deze wegingsfactor is gelijk aan
gereflecteerd.
1 tijdens gemiddeld hoge netbelastinguren, zoals in de ochtend en avond, en lager dan 1 tijdens lage netbelastinguren, zoals in de nacht en rond het middaguur. In de zomer en
winter geldt een verschillend profiel.
6.5
Inzichten
ten
aanzien
van
een
(tijdsgebonden) piekvermogentarief
Piekvermogentarief realiseert naar verwachting ook
vraagpiekreductie, maar mate ervan is niet gekwantificeerd Een piekvermogentarief lijkt kwalitatief gezien weinig verschil in netimpact te geven ten
Deze rapportage toont naast een uitgebreide impactanalyse van een tijdgebonden kWh-
opzichte van een tijdgebonden kWh-tarief. Daar waar er bij een tijdgebonden kWh-tarief
tarief ook in kaders een kwalitatieve reflectie op een (tijdgebonden) piekvermogentarief
een risico bestaat op geheel nieuwe pieken tijdens andere momenten van de dag, is er bij een piekvermogentarief juist een risico op nieuwe pieken op momenten na de oorspronkelijke
(KW) omdat netbeheerders benieuwd zijn naar de uitwerking van deze varianten. Eerdere onderzoeken suggereerden namelijk dat deze variant ook effectief zou kunnen zijn. Een
piek. De kleinverbruiker zal naar verwachting zijn verbruik verlagen en spreiden in de tijd,
í
kwalitatieve vergelijking van deze stelsels helpt om in een vervolgproces keuzes te maken in
plaats van te verplaatsen naar de goedkoopste momenten. Hierdoor neemt de gelijktijdigheid
de verder uit te werken variant. Hieronder vatten we de belangrijkste bevindingen samen.
in gebruik tussen verschillende verbruikers toe met het risico op nieuwe hoge pieken vlak na de oorspronkelijke piek (zie paragraaf 6.4). Bovendien biedt dit tarief daarom geen prikkel
Een (tijdsgebonden) piekvermogentarief belast de hoogste gewogen maandpiek
om aanbodpieken te reduceren. Zodoende is de uiteindelijke doorwerking op de ruimte op laagspanningsnetten nog onduidelijk. Bij een tijdsgebonden piekvermogentarief bestaat er al
Sturing op piekvermogen (zonder tijdsgebonden element) tarifeert de hoogste vermogenspiek
wel een prikkel om vraag te verplaatsen.
binnen een maand van ieder huishouden, soortgelijk aan het tariefstelsel dat recentelijk is ingevoerd in Vlaanderen””. Figuur 15 (links) toont hoe een dergelijk tariefstelsel er voor kleinverbruikers uit zou kunnen zien. De hoogste piek van de maand (kW) wordt
4|
WijnEnergie Wat is het capaciteitstarief?.
48) 49)
ACM Ontwerp codebesluit Tijdgebonden transporttarieven hoogspanningsnetten. ACM Voorstel Netbeheer Nederland tijdsafhankelijke transporttarieven.
-
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport
<
Voorbeeld piekvermogen tarief
Voorbeeld tijdgebonden piekvermogen tarief
Maandpiek (€/kW/, over een jaar, voorbeeldwaarden
Met een maandpiek correctiefactor, in tijdsblokken
ZP
51
1 55
53
52
1
2
3
(V+eKrmWog)n 4
5
6
Maanden +
Figuur1s
maanden, en
dat
de
op de
8
9
0
T
12
|
Voorbeeld van een niet-tijdsgebonden Links toont
7
consument
(links) en wel-t
betaalt voor
y-as het vermogen
de
(kW].
maand
hoogste piek per maand wordt genoteerd, en over d met een factor (€ per kW]. Rechts wordt een extra stap van complexiteit toegevoegd: elke piek wordt vermenigvuldigd met een wegingsfactor (0,4-1), afhankelijk van wanneer de piek op de dag is opgetreden.
9
2
4
6
8
Uur van de dag +
b
2
kk
8
20
2
02
46
16
18
20
2
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
4')>
| Eindrapport
Piekvermogen mogelijk wel makkelijker uitvoerbaar voor leveranciers
52
iteratief een tariefstelsel kan worden verfijnd, bijvoorbeeld door het starten met eenzelfde
Uitgaande van een ongewijzigd leveranciersmodel, geven de leveranciers aan dat zij
prijsprofiel voor elke dag gedurende een seizoen, om hierna een verschillend profiel voor
minder grote problemen voorzien in de communicatie over een niet-tijdsgebonden piekvermogentarief, met name omdat er minder dataverkeer gemoeid zou zijn met deze
week- en weekenddagen te introduceren.
variant. Hierdoor is de schatting van in- en uitvoeringskosten door energieleveranciers voor
een piekvermogentarief ongeveer de helft van de kosten voor een tijdgebonden kWh-tarief. Voor een tijdsgebonden piekvermogentariefis geen schatting gegeven.
Tijdgebonden piekvermogentarief extra complex voor consumenten en zal daardoor waarschijnlijk minder effect sorteren Een tijdgebonden piekvermogentarief is intrinsiek complexer in begrijpelijkheid omdat het
een combinatie betreft van sturing in de tjd en sturing op vermogen. Het is daarom moeilijk om aan consumenten simpele gedragsregels mee te geven hoe zij kunnen handelen om hun netwerkkosten te reduceren. Daarnaast begrijpen niet alle consumenten het verschil tussen
kWh en kW. Omdat zij bij deze variant zowel op vermogen (door middel van nettarief) als op verbruik (door middel van leveringstarief) getarifeerd worden, moeten zij begrip hebben voor het verschil en voor hoe zij kunnen handelen om hun totale energierekening te
beïnvloeden. In Spanje is een dergelijke variant minder effectief gebleken dan werd gehoopt, juist doordat consumenten de werking van het tariefstelsel niet goed bleken te begrijpen. Dit effect is mogelijk te voorkomen door uitgebreidere voorlichting
6.6
Overwegingen
in detailuitwerking
Hoewel in deze rapportage een specifieke variant van een tijdgebonden kWh-tarief is geanalyseerd, kunnen in de vervolgstappen van de uitwerking ook nog andere afslagen
worden genomen. In deze detailuitwerking zijn nog allerlei keuzes te maken in de vormgeving (zie het kader hierna). De keuzes die hierin worden gemaakt, beïnvloeden in sterke mate hoe het tariefstelsel aansluit op de wettelijke randvoorwaarden, uitgangspunten
en criteria (zie paragraaf 6.2). Daarnaast zijn ook nog keuzes te maken op het vlak van de optionaliteit van het alternatieve tariefstelsel. We delen hierover enkele overwegingen. Voor alle overwegingen geldt dat bij invoering een groeipad mogelijk is, waarin stapsgewijs en
Overwegingen in detailuitwerking Intensiteit van de prikkel Ontwerpkeuzes kunnen de prikkel richting de consument afzwakken of versterken, allereerst door het aandeel van de netwerkkosten dat wordt gealloceerd aan het
sturende deel (de kWh-component). In de uitgewerkte variant ging twee derde van het budget hier naartoe, en het restant naar een vaste basislast (zie paragraaf 3:). Daarnaast kan het budget voor het sturende deel verschillend worden verspreid. In de
in dit rapport uitgewerkte versie volgen de uurtarieven de netbelasting. Dit zou verder uitgerekt kunnen worden voor een sterkere prikkel door een groter piek-dal-verschil. Een tarief per gemiddelde maandpiek (kW) kan ook meer dan lineair groeien.
Statische versus dynamische tarieven Enerzijds bieden vaste tarieven voor een langere termijn de consument meer
voorspelbaarheid, bijvoorbeeld een jaar lang een vast zomer- en winterprofiel voor elke dag, zoals in dit onderzoek is verondersteld. Anderzijds bieden frequentere updates van tarieven een zuiverdere en effectievere prikkel, doordat dichter op de dan geldende netbelasting wordt gestuurd. Vanuit netefficiëntie bezien is dit wenselijker.
Regionaliteit Netcongestie op laagspanningsnetten vindt veelal lokaal plaats. Een meest effectieve en zuivere prikkel zou daarom lokaal gegeven moeten worden dan wel andere hoogtes van prikkels per regionale netbeheerder. Het is echter de vraag of dit opweegt tegen de extra complexiteit met verschillende profielen per regio en ten aanzien van implementatie en communicatie.
Een eerste analyse op basis van -140 stations laat een
zeer grote correlatie in het moment van pieken en dalen in verbruik zien. Dit suggereert dat differentiatie per regio beperkt toegevoegde waarde heeft, dit kan echter naar de toekomst toe (na 2030) mogelijk veranderen wanneer de elektriciteitsvraag in de gebouwde omgeving diversifieert vanwege verschillende verduurzamingsroutes met name voor verwarming.
n
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport
4AE)>
53
Basisverbruik
Als deze situatie wordt voortgezet onder het nieuwe stelsel wordt feitelijk een ‘opt-out’
In dit hoofdstuk is een basisverbruik veronderstelt van 0,3 kWh/uur (zie Paragraaf 2.1).
gerealiseerd. Het risico is dat dan juist woningen die het net intensief gebruiken om
Voor het verbruik onder deze grens betaalt de consument een vast bedrag van € 174,13. De redenatie is te voorkomen dat consumenten hun verbruik zodanig minimaliseren dat basisapparatuur (zoals licht en koelkast) wordt uitgeschakeld. De hoogte van het basisverbruik is hiermee een ‘knop’ tussen het vaste en tijdgebonden tarief, waarmee ook de impact van het stelsel kan worden geregeld. Daarnaast zorgt
financiële redenen deze ‘opt-out’ verkiezen. De Europese toezichthouder (ACER)5D adviseert dan ook tegen optionaliteit bij tijdsgebonden tarieven.
het ervoor dat ook
incidentiele verbruikers
meebetalen
aan
het in stand
houden
van
de
verbinding (zoals vakantiehuisjes). Anderzijds voegt een basisverbruik extra complexiteit toe. Ook bevat het leveringstarief vanuit de leverancier geen dergelijke voorziening.
Invoedingstarief Het huidige stelsel bevat alleen afnametarieven. Regionale netbeheerders zien ‚en verwachten echter tevens netcongestie op laagspanning door het invoeden van zonnestroom. Bij sommige is deze problematiek al groter dan afname in de laagspanningsnetten. Bij afschaffing van saldering gaat er vanuit het huidige tariefvoorstel reeds een prikkel uit om vraag naar de middag te verplaatsen om eigen zon-opwek te verbruiken. Deze prikkel zou versterkt kunnen worden door een invoedingstarief voor zonnestroom te hanteren binnen de netwerkkosten. Een vervolgtraject kan de wenselijkheid hiervan onderzoeken.
Vrijwillige deelname
Indien toch een ‘opt-out’ (of ‘opt-in’) wordt gerealiseerd, dient de consument wel geprikkeld te worden om het tijdsgebonden tarief te nemen. Dit kan bijvoorbeeld door een bovengemiddeld hoog, constant tarief te veronderstellen bij de ‘opt-out’, indien mogelijk.
Hierdoor neemt wel de verantwoordelijkheid en inspanningsverplichting van regionale netbeheerders toe voor het verhelpen van technische belemmeringen, zoals het plaatsen van extra antennes en signaalversterkers of het optimaal plaatsen van meters.
door middel van opt-in of opt-out wordt afgeraden
Er zijn situaties denkbaar waarin huishoudens niet mee kunnen dan wel willen doen aan een
nieuw tariefstelsel. Ten eerste zijn slimme meters niet altijd goed uitleesbaar, bijvoorbeeld door technische storingen, netwerkproblemen en fysieke blokkering van het signaal (zoals
bij dikke muren). Daarnaast kunnen consumenten een slimme meter weigeren en kan de communicatiefunctionaliteit worden uitgeschakeld’). Momenteel geven huishoudens in deze gevallen jaarlijks de meterstanden door. Bij tijdsafhankelijke tarieven is dat niet
langer mogelijk.
SI S0]
Mag ik een slimme meter weigeren?
(Bijksoverheid
ACER Electricity network tarif report, anuari 2023 ‘Where time-of-use signals are introduced to reflect system costs,the network tarifstruetures and the signals should be mandatory forall network users, without a possibility to opt-out (optionality may be temporariy reasonable during transition)!
dAED
Bernschot
HOOFDSTUK =— ==
_ = —==
7
Alternatieve
_
—
E e
| &
nettarieven
in
79
relatie tot de
energietransitie
54
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
<
| Eindrapport
Alternatieve nettarieven zijn onderdeel van een breed pakket aan
Communicatie, aansluitvoorwaarden en eenzijdige prikkel uit
maatregelen om
de energierekening ondersteunen alternatieve nettarieven Drie maatregelen ondersteunen alternatieve nettarieven: communicatie, aansluitvoorwaarden en een eenzijdige prikkel vanuit de energierekening:
netcongestie op laagspanningsnetten tegen te gaan
en het net slimmer te gebruiken. Zo verbetert heldere communicatie en educatie de legitimiteit van alternatieve nettarieven, terwijl normering
en standaardisatie van slimme apparatuur het handelingsperspectief voor de consument vergroot. Een eenduidigere prikkel vanuit de energierekening door dynamische leveringstarieven en het afschaffen van de salderingsregeling kan het effect tevens versterken. Uiteindelijk is er ook een technische achtervang nodig voor uitzonderingsituaties, waarvan de kans op inzet beperkt kan worden door middel van alternatieve
1. Het informeren van en bewustzijn creëren onder kleinverbruikers over netcongestie helpt voor begrip in nut en noodzaak van alternatieve nettarieven. 2. Aansluitvoorwaarden, zoals een verplichte slim laden-functionaliteit bij het plaatsen van publieke laadinfrastructuur’>, ontsluit flexibiliteit en dus handelingsperspectief bij de consument om te kunnen acteren op de nieuwe tarieven.
nettarieven.
3. Dynamische leveringstarieven en het afschaffen van de salderingsregeling zorgen voor een eenduidigere prikkel vanuit de energierekening. Zo is er een hoge gelijktijdigheid
7.1
Alternatieve
nettarieven
als onderdeel
van
actieagenda
netcongestie laagspanningsnetten
tussen de day-ahead markt en de netbelasting*”), en stimuleert afschaffing van de salderingsregeling*® kleinverbruikers met zonnepanelen tot meer eigenverbruik en daarmee efficiënter netgebruik.
Een alternatief nettariefstelsel kan helpen netcongestieproblematiek te verlichten, maar biedt geen garantie op het voorkomen van overbelasting. Het wordt dan ook benoemd als een van de maatregelen binnen de Actieagenda netcongestie laagspanningsnetten’? (zie
kader onderaan de paragraaf). Binnen deze actieagenda is voor het efficiënter gebruiken van het net een ‘ladder’ gevormd met elkaar ondersteunende maatregelen om netcongestie te verlichten (zie figuur 16). De minst impactvolle en meest vrijwillige maatregelen
(onderaan) worden als eerst geïmplementeerd. Wanneer het effect onvoldoende blijkt, er geen netruimte komt of er zelfs schade en uitval dreigen op te treden, wordt geëscaleerd naar meer ingrijpende maatregelen. Alternatieve nettarieven bevinden zich midden op deze ladder
onder ‘marktgebaseerde oplossingen’, en zijn daarom een belangrijke bouwsteen n een systeem aan maatregelen. 55} 54)
5}
52)
Actieagenda netcongestie laagspanningsnetten.
Via het programma 'Slim Laden voor ledereen’ (SLVI) als onderdeel van het nationale programma Een hoge gelijktijdigheid s gevonden voor dynamische leveringstarieven die sturen op de day-ahead markt. Wanneer dynamische leveringstarieven sturen op fexibiliteitsmarkten zoals onbalans is het effect naar verwachting minder positief. De regeling waardoor zonnepaneeleigenaren hun opgewekte zonnestroom kan afstrepen (salderen) tegen hun afgenomen stroom.
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport
dA'E)>
Maatregelenladder efficiënter netgebruik laagspanning Op basis van figuren Actieagenda netcongestie laagspanningsnetten
J
ij
ï
ij
Directe
Als technisch vangnet tegen overbelasting en daarmee schade en stroomuitval.
aansturing
Reactief
Netcongestie oplossen -
Preventief
Netcongestie
voorkomen
|
Directe aansturing van elektrische apparatuur door netbeheerder
n
a |9° pascerde oplossingen
Afgeven van prijsprikkels op de elektriciteitsrekening
ariefoplossi e
Bijvoorbeeld via het knijpen van
de laadsnelheid van elektrische auto's of het omschakelen van hybride warmtepompen naar gasverbruik.
em # nv‘;“'"9'"d
waeden
Om de consument te stimuleren tot efficiënter netgebruik, zoals alternatieve nettarieven. Maar ook via dynamische leveringstarieven die sturen op de day-ahead markt. Of het afschaffen van de salderingsregeling voor leveringstarieven en energiebelasting +
Aansluitvoorwaarden voor extra ruimte voor aansluitingen en apparatuur
Voorwaarden stellen aan het vergeven van aansluitingen (van apparatuur). Bijvoorbeeld concessies voor
zonnepanelen met regelbare vermogensbegrenzing en netbewust laden voor publieke laadinfrastructuur
£È
2 8
Communicatie Figuurl6
Informeren en educatie van kleinverbruikers
Over netcongestie, het belang en handelingsperspectief Wat vraagt om een basisboodschap en communicatie per maatrege!.
£
g Ë
Maatregelenladder voor het efficiënter benutten van het net, opgemaakt op basis van de Actieagenda netcongestie laagspanningsnetten. Hoger in de piramide worden maatregelen ingrijpender voor de consument.
Alternatieve nettarieven bieden handelingsperspectief en verminderen
Een invulling hiervan kan zijn dat op kritieke momenten apparaten met hoog vermogen,
de noodzaak/frequentie van directe aansturing door de netbeheerder
bijvoorbeeld boven de 3 kW, worden geknepen naar maximaal 3 kW. Ter illustratie:
Als de overige maatregelen uit de actieagenda onvoldoende effect blijken te hebben, zal een
bijna alle huishoudelijke apparaten zitten onder de 3 kW. Met name elektrische auto’s,
technisch vangnet benodigd zijn’”. Dit betreft directe aansturing van elektrische apparatuur door de netbeheerder in uitzonderingssituaties waar anders stroomuitval zou plaatsvinden.
warmtepompen en grote inductiekookplaten overschrijden de 3 kW. Buurlanden, zoals Duitsland, verkennen of implementeren al dergelijke maatregelen. Om voor een
Een technisch vangnet geeft de netbeheerder de mogelijkheid, daar waar toestemming is
‘noodmaatregel draagvlak te creëren, zijn alternatieve nettarieven een logische tussenstap.
verleend, de vermogensvraag van grote apparaten te knijpen tegen een vergoeding. Vanwege de toenemende elektrificatie en de gelijktijdigheid van de vraag vormt dit zeer waarschijnlijk
Op deze manier wordt aan de markt en aan consumenten handelingsperspectief geboden voor het flexibeler en beter aanstuurbaar maken van apparaten, waardoor het gebruik van
een noodzakelijk instrument wanneer overbelasting van het net dreigt te ontstaan.
een technisch vangnet minder vaak noodzakelijk
zal zijn.*”) Naast noodmaatregelen zijn
er andere marktgebaseerde mogelijkheden zoals flexibiliteit bij huishoudens inzetten via S6)
Netbeheer
Nederland en de ACM onderzoeken
momenteel de inzet
van een dergelijk verplicht congestiemanagement
_
S7) Actieagenda netcongestie aagspanningsnetten.
56
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
| Eindrapport
marktpartijen. Dit gebeurt al voor systeemdiensten op de landelijke markt, maar kan ook
Actieagenda netcongestie laagspanningsnetten
ingezet worden om lokale congestie op te lossen.
Alternatieve nettarieven ondersteunen deze maatregel tweezijdig. Ze verlagen netcongestie (zie paragraaf 3.2), waardoor directe aansturing minder vaak noodzakelijk wordt. Ze bieden
tevens een opmaat voor directe aansturing, waarin de consument kan wennen aan de impact van netschaarste en nog handelingsvrijheid heeft.
Normering en standaardisering ondersteunen aanpak netcongestie laagspanning over de breedte Ondersteuning over de breedte van de actieagenda wordt gezocht in normering en
standaardisering van slimme apparatuur. In 2023 is in een Kamerbrief aangekondigd dat ‘slimme, aanstuurbare apparaten de norm zouden worden en dat het (toenmalige) kabinet inzet op certificering, standaarden en registratie’’®, Zo verkende minister Jetten plannen
om slimme, aanstuurbare warmtepompen en laadpalen de norm te maken en dynamische omvormers te verplichten bij zonnepanelen*). De hierboven genoemde aansluitvoorwaarden zijn een voorbeeld. Dergelijke normering biedt de consument handelingsperspectief voor alternatieve nettarieven.
De Actieagenda netcongestie laagspanningsnetten®%! is begin 2024 gepresenteerd en is onderdeel van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN]®. Het verkent drie oplossingsrichtingen voor de (verwachte) netcongestie op laagspanning: het uitbreiden ‚en verzwaren van de netten, het efficiënter gebruikmaken van de huidige capaciteit en het besparen van energie. Eerst dient echter meer inzicht te worden verkregen in de (toekomstige) belasting van de LS-netten; in tegenstelling tot midden- en hoogspanningsnetten was hier tot voor kort zeer beperkt zicht op. De actieagenda tracht dit te doen door bijvoorbeeld het aanbieden van (verbeterde) slimme meters, vragen om meer machtigingen van netbeheerders in verbruiksdata (zoals de Gedragscode Slim Netbeheer), en het verplicht laten registeren van net-intensieve apparaten zoals laadpalen en warmtepompen. Voor elk van de drie oplossingsrichtingen worden maatregelen gepresenteerd. De in dit hoofdstuk gevormde maatregelenladder en daarmee alternatieve nettarieven behoren tot de tweede oplossingsrichting van efficiënter netgebruik. Tot slot ziet de actieagenda het belang van communicatie richting kleinverbruikers, om hen te informeren en bewustwording te creëren. Zo wordt er gewerkt aan een basisboodschap voor de gehele agenda, en een communicatieplan per maatregel.
Dit handelingsperspectief wordt vergroot wanneer de apparatuur geautomatiseerd,
onderling kan communiceren. Standaardisatie biedt interconnectiviteit en -operabiliteit in het kunnen uitlezen en aansturen tussen verschillende merken en typen apparaten. Voor totaaloplossingen zoals Home Energy Management Systemen is dit bijzonder van belang,
wat het effect van alternatieve nettarieven significant zou versterken. Standaardisatie van aansturing voorkomt daarnaast onwenselijke bijeffecten zoals invloed op spanningskwaliteit ‚en de veiligheid.
7.2
Alternatieve
nettarieven
ten
behoeve
van een robuust systeem Een nieuw nettarief kan maatschappelijk nadelige verdienmodellen ontmoedigen en juist netbewuste verdienmodellen stimuleren Door de toename aan wind- en zonne-energie enerzijds en toenemende elektrificatie in vraag nemen schommelingen in vraag en aanbod in het elektriciteitsnet toe. De energiemarkten worden zodoende volatieler en volumes op markten die dichter op het moment zitten,
S58) 59
kamerbrief over nieuwe maatregelen netcongestie. Rijksoverheid, Overheid en netbeheerders nemen maatregelen tegen vol stroomnet
60} Landelijk Actieprogramma Netcongestie S} Voortgang landelijke aanpak netcongestie. 62) Actieagenda netcongestie laagspanningsnetten.
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
| Eindrapport
zoals de intraday markt, nemen naar verwachting toe, Hierdoor ontstaan interessante verdienmodellen voor batterijsystemen die hierop goed kunnen inspelen. Op welke manier
Tegelijkertijd is in dit onderzoek gekeken of de voorgestelde nettarieven, in het licht van de
en in welke mate verschillende vormen van flexibiliteit, zoals batterijsystemen, hierop zullen
dit een rem wordt op elektrificatie. Uit de eindgebruikerskostenberekening voor de uitgelichte voorbeeldsituatie in figuur 8 blijkt dat, wanneer met behoud van comfort wordt ingespeeld
inspelen en hoe markten zich naar de toekomst ontwikkelen is nog onzeker. Dit hangt mede af van de prikkels die in het systeem aanwezig zijn die verdienmodellen mogelijk maken.
energietransitie, de businesscase voor verduurzamingsopties niet dusdanig verslechtert dat
op de nettarieven, de kostenstijging beperkt is. Dit relatief gezien tot andere onzekerheden in
2030 en daarna zoals energieprijzen en beleid ten aanzien van energiebelastingen, ETS-2 of een mogelijke bijmengverplichting groen gas‘®.
Op dit moment bieden de nettarieven voor kleinverbruik geen prikkel. Dit is wel noodzakelijk om te zorgen dat hiermee ook rekening wordt gehouden met de
beschikbaarheid van en de impact op het elektriciteitsnet wanneer dat relevant is. Het voorgestelde tariefmodel beloont inzet van flexibiliteit op die momenten dat die ruimte ook aanwezig is. Het kent ook een prijs toe aan die momenten dat het net zwaar
belast
wordt. Zodoende ontstaan er minder snel verdienmodellen voor flexconcepten die negatieve effecten hebben op het elektriciteitsnet, netcongestie en de maakbaarheidsopgave.
Een alternatief nettarief kan bijdragen aan een kostenrechtvaardigere vergelijking tussen systeemopties Veel gemeenten hebben plannen om warmtenetten te ontwikkelen. Vaak zijn deze plannen
gestoeld op analyses waaruit blijkt dat dit de oplossing is met de laagste nationale kosten (maatschappelijk gezien de minst kostbare duurzame warmteoplossing). De infrastructurele kosten van deze warmtenetten landen direct bij de aangesloten woningen.
De kosten van verduurzaming met warmtepompen worden echter niet lokaal afgewenteld maar nationaal gesocialiseerd. Hierdoor ontstaat een scheve verhouding tussen de kosten die
de eindgebruiker ervaart en de kosten die nationaal worden ervaren‘. Het gevolg hiervan is dat het huidige systeem gemeenten tegenwerkt om voor de laagste nationale kosten te kiezen. Het voorgestelde nettarief zorgt dat kosten voor warmtepompen, net zoals bij warmtenetten, ook daar terechtkomen daar waar deze kosten worden veroorzaakt.
63)
Berenschot
(2024),
De keuze voor warmtenetten of andere warmteoplossingen.
64)
Berenschot (2024), De energierekening in 2023 en 2035 vergeleken.
n
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport Begrippenlijst Aangeslotene: Personen, bedrijven of organisaties met een
Leverancier: De elektriciteitsleverancier is het bedrijf dat
variëren op basis van verschillende factoren zoals verbruik,
fysieke aansluiting op het elektriciteitsnet. Dit betekent
elektriciteit levert aan de aangeslotenen. De leverancier
capaciteit, tijd van gebruik en aansluitingstype.
dat zij gebruik maken van het netwerk en diensten
koopt vaak de energie in bij producenten of produceert deze zelf en verkoopt het vervolgens aan eindgebruikers, waarbij
ontvangen van een netwerkbeheerder. De aangeslotene is daarmee verantwoordelijk voor het betalen van de bijbehorende kosten. Kleinverbruiker: Aangeslotenen van netbeheerders zijn
onderverdeeld in kleinverbruikers en grootverbruikers afhankelijk van de grootte van de aansluiting. Alle verbruikers met een aansluitwaarde tot 3x80 ampère
worden als kleinverbruiker gecategoriseerd.
zij ook de facturering en klantenservice verzorgen.
energie die gedurende een bepaalde periode wordt verbruikt. Netbeheerder: De netbeheerder is de organisatie die verantwoordelijk is voor het beheer, onderhoud en de netbeheerder zorgt ervoor dat deze voorziening betrouwbaar en veilig getransporteerd wordt van de producent naar
Vermogen (kW): Vermogen, uitgedrukt in kilowatt (KW), geeft aan hoeveel elektrische energie een apparaat
de eindgebruikers. Dit omvat taken zoals het aanleggen van nieuwe netwerkinfrastructuur, het oplossen van
per tijdseenheid kan leveren of verbruiken. Het i cen
storingen, het meten van verbruik en het waarborgen
dat de tarieven die aan gebruikers in rekening worden
van de kwaliteit van de dienstverlening. Netbeheerders opereren onafhankelijk van leveranciers en zijn gereguleerd
product (ook wel kostenveroorzakingsprincipe). In de
om eerlijke toegang tot het netwerk voor alle gebruikers
te garanderen.
context van het elektriciteitsnetwerk betekent dit dat de
prijzen die consumenten en bedrijven betalen, gebaseerd
Nettariefstelsel: Een nettariefstelsel is een systeem
zijn op de daadwerkelijke kosten van distributie, onderhoud en beheer van de infrastructuur. Dit principe zorgt ervoor
voor het bepalen en heffen van tarieven voor het gebruik
dat de prijsstructuur eerlijk en transparant is en dat de
netwerkbeheerders in rekening brengen aan consumenten
van het elektriciteitsnet.
Het omvat de kosten die
kosten evenredig worden verdeeld onder de gebruikers,
en bedrijven voor de aanleg, het onderhoud en het beheer
zodat ze corresponderen met het daadwerkelijke gebruik
van het elektriciteitsnetwerk.
van de diensten.
Als een apparaat met een vermogen van 1 KW gedurende 1 uur werkt, bedraagt het verbruik 1 kWh.
ontwikkeling van het fysieke netwerk van elektriciteit. De
Kostenreflectiviteit: Kostenreflectiviteit is het principe gebracht, nauwkeurig de werkelijke kosten weerspiegelen die gemaakt worden voor het leveren van een dienst of
Verbruik (kWh): Verbruik, uitgedrukt in kilowattuur (KWh), is een maat voor de totale hoeveelheid (elektrische)
Deze tarieven kunnen
‘maat voor de directe energiecapaciteit van een apparaat. Een apparaat met een vermogen van 1 kW verbruikt
bijvoorbeeld 1 kilowatt energie per uur wanneer het op volle capaciteit werkt.
n
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport
60
Bijlage 1 Onderzoeksproces
Doorlopen stappen in dit onderzoekstraject Op basis van de fasen voor invoering van alternatieve nettarieven
Dit onderzoek vond plaats in de
uitwerkingsfase van de eerder genoemde fasen voor invoering van alternatieve
Verkennings-
Uitwerkings-
fase
fase
Implementatie en
besluit
Door
Technologie, communicatie & educatie
ACM
nettarieven (zie paragraaf 5.4). Hierbinnen
is in drie stappen gekomen tot de vorm en uitwerking van een tariefstelselvariant®). Na dit onderzoek dient nog een
detailuitwerking plaats te vinden, waar nog allerlei (ontwerp)keuzes gemaakt moeten
(geanonimise rd)
1.
Fundamentele
sturingsprincipes*
Criteria
&
Karakteristieken
3.
Vorm &
uitwerking
Doorlopen stappen in dit traject
worden die het effect en de uitvoering
beïnvloeden (zie paragraaf 6.6).
2.
Figuurl7
D
eel van de uitwerkingsfase voor de
invoering van
iet in scope.
Governance De governance van dit onderzoek bestond uit drie lagen: een stuurgroep met bestuurders waar besluitvorming plaatsvond, een klankbordgroep met brede afvaardiging vanuit stakeholders en een projectgroep met vertegenwoordiging vanuit de netbeheerders en
Berenschot. De stuurgroep bestond uit bestuurders vanuit de netbeheerders, ACM nam deel als toehoorder, en KGG gaf beleidsmatige aandachtspunten voor het onderzoek mee, De klankbordgroep bevatte vertegenwoordigers van energieleveranciers, consumentenpartijen,
het mkb, het Rijk en (andere) belangenverenigingen. 65}
Deze variant is gehanteerd voor de doorrekening. Bij deze analyses wordt ook gereflecteerd op een (tijdsgebonden) piekvermogentarief.
Effect in
maatschappij |
fl
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport Stuurgroep
Projectgroep
* Alliander * Coteq
* Autoriteit Consument
en Markt (ACM)
* Alliander « Enexis
* Enexis
* Netbeheer
* Ministerie van Groene
Groei
* Netbeheer
Klimaat en
*
en Klimaat
Nederland
* Rendo * Stedin * Westland
Infra
Klankbordgroep
Energieleveranciers * ANWB Energie (ook consumenten-
vertegenwoordiging)
° Eneco
* Energie Nederland * Essent
* Greenchoice * Zonneplan
Consumenten-
vertegenwoordiging
Overig
* Woonbond * NIBUD
* MKB Nederland * Ministerie van
Infrastructuur en
Waterstaat
* Nederlandse Vereniging Duurzame
Energie (NVDE)
* Stichting Doet
Stedin
* Berenschot Nederland
n
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport Bijlage 2 Deze bijlage geeft een beknopte toelichting op de voornaamste aannames en gedragsregels in
Gehanteerd
scenario
de modelleringen van dit onderzoek. Deze zijn gehanteerd voor de eigen impactanalyses van
Berenschot, zoals getoond in dit document; voor de netimpact berekening zijn de resultaten uit de analyses van Berenschot gedeeld met de regionale netbeheerders voor een eerste, ruwe
Het centrale scenario dat is gehanteerd in deze analyse is Klimaatambitie (KA) uit het
doorrekening op hun laagspanningsnetmodellen.
1P2024 voor 2030 (gebaseerd op 113050). Dit scenario is gebaseerd op bestaand en voorgenomen beleid uit de KEV 2022, aangevuld met (toenmalige) kabinetsambities uit
Voor elk van deze analyses geldt dat het eerste, grove inschattingen zijn om gevoel te geven
het Coalitieakkoord®). Ter illustratie zijn hieronder een aantal kengetallen te vinden uit het scenario voor 2030 ten opzichte van 2019:
bij het verwachte effect van het uitgewerkte alternatieve nettariefstelsel, In de hierop
volgende detailuitwerking van de tariefrichting zijn nog vele ontwerpkeuzes te maken, en zijn fijnmazigere analyses benodigd.
Kentallen
OETG
N
Aantal huishoudens
79 min
8,7 min
Zonnepanelen (opgesteld vermogen)
290W
14,5 GW
Elektrische voertuigen
16%
33,4%
Warmtepompen
3,2%
15,1%
Hybride warmtepompen
0,2%
1,5%
0%
75%
Aantal
huishoudens
met:
Thuisbatterijen
66}
Scenario's investeringsplannen 2024.
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
AED
| Eindrapport
Uit het Energietransitiemodel® zijn voor dit scenario geaggregeerde verbruiksprofielen op uurbasis voor heel Nederland verkregen. Deze profielen zijn verbeterd/vervangen met data
uit andere bronnen, zoals de Laadprofielengenerator van ElaadNL®). Deze profielen vormden de basis voor alle landelijke analyses, zoals het vaststellen van prijsprofielen voor het nieuwe
63
(€ 185,99 /jaar) en 0,3 kWh/uur verbruik naartoe gaat. In deze gemodelleerde werkelijkheid brengen deze netwerktarieven voor de regionale netbeheerders evenveel op als onder het
huidige stelsel; in werkelijkheid zullen de kosten/opbrengsten afwijken juist doordat er gedragsverandering optreedt.
nettarief (zie hieronder) en landelijke vraagverschuivingen voor de netimpact.
Om de hoogte van de basislast te bepalen is wederom de Zonnedael-dataset van Liander Voor analyses van individuele usecases, zoals de voorbeeldwoningen (zie figuur 7) en de verduurzaming van een modaal huishouden (zie paragraaf 4.1.2), zijn individuele
verbruiksprofielen gebruikt van de Zonnedael-dataset van Liander, te vinden onder Verbruiksdata slimme meter 2012-2014, wat slimme meterdata op kwartierbasis bevat”, De dataset bevat geen informatie over de aanwezigheid van elektrische auto’s of
warmtepompen, aangezien de data uit 2013 komen is in de dataset nog geen elektrificatie
gebruikt. De grens is gesteld zodat kleine tot normale gebruikers 80% van de tijd onder de basislast blijven. Dit zorgt ervoor dat kwetsbare huishoudens niet aangemoedigd worden hun
essentiële dagelijkse routines aan te passen. Voor alle huishoudens is het tachtigste percentiel van de vraag per uur genomen. De jaarlijkse vraag heeft direct invloed op de hoogte hiervan. Het gemiddelde van deze waarde is genomen voor verbruikers tot maximaal 2.800 kWh per jaar. Dit resulteert in 0,3 kWh/uur.
van verwarming en vervoer van toepassing. Voor de gedragsveranderingberekeningen (zie hieronder) is gekeken naar het integrale
De basisprofielen zijn zodoende gedimensioneerd naar 2030 en hier zijn (afhankelijk van de karakteristieken van de gedefinieerde voorbeeldwoningen) profielen van EV's,
elektriciteitskostenperspectief voor consumenten. Zo zijn er vier consumentengroepen
warmtepompen, thuisbatterijen etc. aan toegevoegd.
*
consumenten met een vast contract en geen zonnepanelen
Prijsreeksen
* *
consumenten met een vast contract en wel zonnepanelen (20%) consumenten met een dynamische contract zonder zonnepanelen (10%)
+
consumenten met een dynamische contract met (10%) zonnepanelen’”).
onderscheiden:
(verondersteld op 60% van de huishoudens)
Zoals kort toegelicht in paragraaf 3.1 is het profiel van de uurtarieven in het tijdsgebonden nettarief gebaseerd op het geaggregeerde landelijke belastingprofiel uit ETM (zie hierboven).
Voor dynamische tarieven is de ETM-data op uurbasis voor 2030 gehanteerd7).
Hierbij is de zon-opwek afgetrokken van het geaggregeerde verbruik op uurbasis, waaruit een gemiddeld dagprofiel in de ‘zomer-’ en ‘winter'-periode is gedestilleerd. De tijdsgebonden
In figuur 18 is cen voorbeelddag uitgelicht voor een vast en een dynamisch contract (beide zonder zonnepanelen). Wat betreft zonnepanelen is het uitgangspunt afschaffing
tarieven volgen de vorm van deze gemiddelde dagen.
van de salderingsregeling vóór 2030; voor verbruikers met zonnepanelen wordt daarom
De hoogte van de tarieven is gebaseerd op het gemiddelde jaarverbruik van een huishouden uit deze dataset, de netwerkkosten n 2030 en een basislast waar een derde van het budget
70)
87) 68 69}
TI
Energietransitiernodel. Gemiddelde laadprofielen Generator, Open data, Úander.
Volgens de ACM is het aantal dynamische contracten in 2023 meer dan verdrievoudigd, naar 232.000. Eris aangenomen dat dit doorzet richting 2030 voor met namne WP- en EV-eigenaren, tot 20% van het totaal, Ca. 25% van huishoudens (2 min. woningen)} had in 2023 zonnepanelen. De aanname is daarom dat, met het wegvallen van de salderingsregeling in ogenschouw, het aantal
ElaadNL.
huishoudens
met
PV
toeneemt
tot 30%
van
het totaal
In werkelijkheid is de spreiding in dynamische leveringstarieven over het Jaar heen groter in 2030 dan dat het ETM veronderstelt.
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport
<
l
v
2
22
64
verondersteld dat zij bij een overschot liever hun zonnestroom zelf verbruiken dan injecteren, en dat ze hun verbruik waar mogelijk richting de zonuren willen sturen. In het model maken
zonnepaneeleigenaren een afweging met het ‘misgelopen’ teruglevertarief).
Integrale elektriciteitsperspectief consument Zoals gebruikt in de modelleringen, voor een vast en dynamisch contract, op een voorbeelddag in februari 2030
Vaste leveringstarieven
10-02-2030
€0,50
€04
o
€0,30
€029 £ 027 €93 €03
l
€020
í
12345678910
ODE Figuur18
72}
€040
€030 €024
€0,20 l
uL1
€010
0
€04
€02s
€02
MEnergiebelasting
N
MLevering
1213
-
cozo
c
T
€934
€09 l
c020 | i |
€030
ü €0,24
I :l|
€10
1415
16
17
BTW
TOU
18
19
20
21
22
23
lllustratie voorbeelddag van het integrale elektriciteitsperspectiefvan de consument, waarmee is gerekend in de modelleringen en op basis waarvan gedragsverandering wel of niet plaatsvindt.
Gebaseerd
leveringstarieven
044
€038
co0
Dynamische
op de huidige terugleververgoedingen, Independer (2023
0
12345678910
ODE
mMEnergiebelasting
N
MLevering
1213
-
1415
16
1718
BTW
EITOU
19
20
23
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik
Gedragsverandering door consument
AED
| Eindrapport
(Basis) elektrische apparatuur’s
een aantal aannames
uur zal schijven maar wel naar het
goedkoopste dagdeel. Relatief gezien verschuift het verbruik van deze apparatuur niet veel. Er wordt immers verondersteld dat het
toe voor de
veronderstelde gedragsverandering bij kleinverbruikers als gevolg van het
Verondersteld wordt dat dit verbruik met de prijs meebeweegt met een prijselasticiteit van 0,037°. Hierbij worden de prijzen van elk uur vergeleken met de goedkoopste zes uren van die dag. Dit verplaatsbare potentieel wordt verplaatst naar deze zes uren. Dit is gedaan met de gedachte dat het gedrag van mensen niet perfect stuurbaar is en dat, zelfs bij gedragsverandering, niet alles naar het goedkoopste
De onderstaande tabel licht op hoofdlijnen
65
verschuiven van dit verbruik om actieve gedragsverandering van de consument vraagt. Warmtepomp
Er wordt aangenomen
dat 50% van alle warmntepompen stuurbaar is in 2030. Omdat er voor ruimteverwarming
nieuwe tariefstelsel. Dit onderzoek
sterke comforteisen zijn, wordt de originele verbruikscurve grotendeels gevolgd.
bekijkt dan ook niet het technische/
correctiefactor aangepast die de inverse van de prijscurve volgt. Hierdoor wordt verbruik voor een klein deel geschoven en meer verspreid over de dag, maar blijft kamertemperatuur binnen comforteisen. De ochtend- en
theoretische potentieel, maar maakt een inschatting van de werkelijke ruimte van kleinverbruikers om te schuiven binnen
bepaalde comforteisen. Bijvoorbeeld een continu voldoende verwarmde woning en/
of het opladen van een elektrische auto binnen een typische tijd dat een auto aan
Deze curve wordt met een
avondpiek worden hiermee gedempt.
Hybride
Voor de hybride warmtepomp wordt een vergelijkbare modellering toegepast als voor een reguliere warmtepomp.
warmtepomp
Een toevoeging is dat de hybride warmtepomp
overschakelt op gas wanneer de totale gasprijs lager is dan de
totale elektriciteitsprijs (inclusief belastingen en met het nieuwe tijdsgebonden netwerktarief). Warmtepomp
waterverwarming
Wederom wordt aangenomen dat 50% van de warmtepompen stuurbaar is. Van dit stuurbare deel wordt aangenomen dat, op elk moment, minimaal 50% van het originele verbruik van een warmtepomp behouden
moet
blijven, zodat een warmwaterreservoir warm gehouden kan worden en deels kan worden aangevuld. De rest kan worden verdeeld over de goedkoopste uren van de dag, met een maximum per uur gebaseerd op het originele profiel. De gedachte hierachter is dat het niet altijd nodig is om het warmwaterreservoir direct volledig te vullen
een publieke laadpaal staat.
Na bijvoorbeeld een douche wordt de tank tot een minimum prijs gunstig is, maar wel binnen een minimum
73) 74)
bijgevuld en deze wordt pas volledig gevuld als de
tijdspanne.
Elektrische apparatuur wordt gebruikt volgens de ETM-definitie. Het ETM licht niet toe wat hier exact onder valt. Een aantal voorbeelden van elektrische apparaten zijn witgoed, strijkijzers, magnetrons, koelkasten, waterkokers en elektronica (laptops, tv', ed_. Elektrische apparatuur is veslal de grootste verbruiksgroep van Nederlandse huishoudens. In een voorafgaand onderzoek is een uitgebreid Iteratuuronderzoek gedaan naar gedragsverandering bij prikkels. Uit een van de vooraanstaande - gemiddeid een piek-dal-prijsverschil een factor 10 in een reductie (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) sî(eemswd\es (die meerdere2013studies vergelijkt)resulteert is een prijselasticiteit overgenomen:van Acturus: International evidencevanon 30%dynamic pricing and|
(geanonimiseerd)
n
Verkenning alternatief nettariefstelsel kleinverbruik | Eindrapport Elektrische auto'sthuis en elders
dAE)> 6 _ Zoals eerder vermeld zijn voor EV's laadprofielen van de Laadprofielengenerator van ElaadNL gebruikt. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen thuis laden (bij een laadpaal), snel laden (bijvoorbeeld bij tankstations), werk laden (bij een laadpaal op werk) en publiek laden (bij publieke laadpalen zoals vlakbij huis of bij winkels). ElaadNL hanteert hierin de volgende verdeling: 19% thuis, 9% snel, 17% werk, 55% publiek. Deze profielen worden geschaald om op hetzelfde jaartotaal te komen als het Klimaatambitiescenario uit het ETM. We gebruiken echter de ElaadNL-profielen omdat deze gebaseerd zijn op historische laadsessies en meer variatie per dag hebben. De profielen uit het ETM zijn elke weekdag hetzelfde en elke weekenddag hetzelfde, wat leidt tot een gematigder profiel. Er is aangenomen dat 70% van de EV's stuurbaar is in 2030 In 2021 gaf al 72% van de EV-rijders aan in staat te zijn slim te laden75) Een groot deel doet dit nu alleen nog niet (altijd). Van de beschikbare voertuigen die thuis laden is aangenomen dat 50% van het verbruik tijdens de piek onveranderd blijft. Voor publiek laden is dit 75%. Ten eerste zal niet iedereen die slim kan laden, dit ook doen. Daarnaast zal bij limme laadsessies alsnog een deel van de elektriciteit in de minder gunstige uren verkregen worden, zodat bij korte laadsessies mensen hun auto nog steeds kunnen gebruiken.