Agendabundel

Het eiland is voorzien van een rondloop, deels, aan de noordwestzijde, eveneens voorzien van een vaste steiger. Deze rondloop is aan de zuidoostzijde bestraat met standaard stoeptegels van 30 x 30 centimeter. Halverwege gaat deze rondloop over een afgevlakt graspad en kent diverse doorsteken richting het westelijke terreplein. De twee terrepleinen zijn in de huidige vorm vergroot ten opzichte van de oorspronkelijke situatie. De taluds (wallichamen) tegen het hoofdgebouw refereren niet meer aan de historische situatie, dat geldt ook voor de taluds van het voorgebouw en de frontwal. Er zijn op veel plaatsen taluds afgevlakt ten behoeve van de recreatieve functie die het fort heeft gehad De bestrating van de terrepleinen en de rondgang rondom het voorgebouw betreft een combinatie van betonklinkers, gebakken klinkers en stelconplaten. De contour van het forteiland is in huidige opzet nader aangezet door middel van een nieuwe beschoeiing en, deels, een vaste aanlegsteiger. In de huidige situatie vindt het parkeren plaats op maaiveldniveau. Dit is een visueel zeer ongewenste situatie. In Bijlage 2 zijn de nodige foto’s opgenomen van de bestaande toestand in 2021, met zicht op het eiland en op de wijzigingen op het forteiland zelf. Dit is ongeveer nog de huidige situatie.

De afbeeldingen laten zien hoe zeer in het verleden ingeleverd is op de compleetheid en gaafheid van het forteiland. Er is het nodige verdwenen, de wallichamen zijn deels reeds afgegraven en verzakt, de buitenruimte is opnieuw ingericht en bestraat op een niet passende wijze. Er kan dus op dit moment niet gesproken worden van een complete en gave situatie als die vergeleken wordt met de oorspronkelijke situatie. Parkeren huidge situatie 10

7. Het plan van Zeilfort Kudelstaart Het plan voor Zeilfort Kudelstaart gaat uit van een gemengd programma waarin watersportfaciliteiten, een educatief en recreatief programma, horeca en verblijfsaccommodatie de belangrijkste elementen zijn. Toegankelijkheid van het forteiland voor bezoekers is essentieel voor de exploitatie, die een solide basis moet vormen voor instandhouding op de langere termijn. Op het forteiland zelf is slechts beperkt ruimte voor parkeren, voor de beleving van het fort zou dit ook juist tot een minimum beperkt moeten worden. In de directe nabijheid van het fort is ook geen ruimte voor een substantieel aantal parkeerplaatsen en openbaar vervoer is niet zo gunstig te organiseren dat dit een reëel alternatief voor de auto kan zijn. De gemeente Aalsmeer heeft in de tenderprocedure daarom de voorwaarde opgenomen dat het parkeren op eigen terrein moet worden gefaciliteerd. Het programma van Zeilfort is nodig om te komen tot een economisch haalbare exploitatie, en dat is nodig voor een duurzame instandhouding, echter het vraagt (op basis van de normen) wel om een fors aantal parkeerplekken. Om te voorkomen dat het hele eiland vol staat met auto’s voorziet het plan in een ondergrondse parkeergarage. Om deze te realiseren zal eerst afgegraven moeten worden (overigens niet onder de gebouwen).

Na de bouw van de garage zal weer een gronddek worden aangebracht en wel volgens de oorspronkelijke contouren van de grondlichamen. In het verleden zijn de wallen aan de frontzijde voor een aanzienlijk deel verwijderd en verzakt, na de aanleg van de garage wordt dit volledig hersteld en zullen de grondlichamen zich weer tonen op een wijze die dicht aansluit bij de oorspronkelijke situatie na de bouw in 1905. In de herstelde wallichamen komen openingen ten behoeve van hotelkamers, deze zijn zo ontworpen dat ze de robuustheid van de wallichamen niet aantasten. Er komt een gecombineerde in- en uitrit aan de zuidoostzijde van het forteiland, die nauwelijks zichtbaar zal zijn. Op enkele plekken komen openingen in de wallichamen, waarmee de toegang naar de te herstellen buitenruimte mogelijk wordt gemaakt. De buitenruimte wordt geheel opnieuw ingericht, waarbij de oorspronkelijke situatie grotendeels hersteld wordt, met passende (half)verharding. Niet bij het militaire fort passende latere begroeiing wordt verwijderd, rondom het eiland komen knotwilgen en een wilgenhaag terug. Militaire elementen als de flankkazerne, observatiekoepel, hefkoepelgeschut en kanon worden in ere hersteld.

WESTEINDERPLASSEN

pe

rc

NATUURVRIENDELIJKE OEVER

ee

lgr

en

s

ZEILFORT KUDELSTAART

RINGDIJK (NATUURGEBIED)

frontzijde

UITBREIDING VASTE LIGPLAATSEN knotwilgen

AANLEGKADE PASSANTEN

kruidenrijk gras

hap

ndsc

t la

or he

en do

tlijn

zich

HOTEL GROEPSACCOMODATIE PARKEERGARAGE IN GRONDWAL

halfverharding flankkazemat

TRAILERPAD

TERRAS 1 frontgebouw

INRIT/ UITRIT PARKEERGARAGE

observatiekoepel

hefkoepelgeschut

poternegebouw UITZICHTSPLATFORM

HOTEL

RESTAURANT/ VERGADERRUIMTEN

KANON

dakraam

hoofdgebouw ZONNEPANELEN

IT

TREKSCHU

LICHTSTRAAT

TRAILERHELLING

VOORPLEIN

SPA BOOTKRAAN

gebakken klinkers

fietsenstalling

CAFÉ / TERRAS 2

wilgenhaag keelzijde

PASSANTEN

VASTE LIGPLAATSEN WEDSTRIJDZEILHAVEN

inlaat

LIGPLAATSEN VERHUUR

JOLLENSTEIGERS

fruitbomen

PLATFORM KUDELSTAARTSEWEG

laden en lossen

PLATFORM sluis

Voorlopig Ontwerp Zeilfort Kudelstaart juni 2023

Wilgenweg 20c 1031 HV Amsterdam The Netherlands

0

10m

Masterplan Herbestemming Fort bij Kudelstaart, juni 2023

+31 20 221 61 77 office@sergeschoemaker.com www.sergeschoemaker.com

11

8. Reflectie op de Heritage Impact Assesment Arcadis heeft de effecten van het ontwikkelingsplan van november 2020 op de kernkwaliteiten beoordeeld door middel van een HIA (Heritage Impact Assessment Ondernemingsplan Fort Kudelstaart, 19 maart 2021). Elk van de kernkwaliteiten Hoofdverdedigingslijn, Militairsysteem en Watersysteem (kernkwaliteiten o.b.v. OUV) is beoordeeld op de criteria Integriteit (subcriteria Compleetheid en Gaafheid) en Authenticiteit (subcriteria Vorm en ontwerp, Materiaal en substantie, Gebruik en functie, Locatie en positionering, Beleving). De beoordeling is verricht op basis van het Masterplan Zeilfort Kudelstaart, november 2020. In de samenvatting wordt aangegeven dat “op basis van de effectbeoordeling wordt ingeschat dat de ontwikkelingen een gering effect hebben op het Werelderfgoed en daarmee een beperkt risico betekenen voor het behoud van de Outstanding Universal Value (OUV).” En dat “twee van de drie kernkwaliteiten ongewijzigd blijven. Op één van de kernkwaliteiten, te weten het militaire systeem, vindt aantasting plaats.” De aantasting van het fort wordt met name veroorzaakt door de bouw van de ondergrondse parkeergarage, aldus de HIA. Op pagina 42 en 43 van de HIA is een tabel opgenomen waarin de veranderingen ten opzichte van de kernkwaliteiten in een tabel opgenomen zijn met een duiding van het effect daarvan.

Hierin wordt aangegeven dat op de kernkwaliteiten Hoofdverdedigingslijn en Watersysteem in het geheel geen veranderingen plaatsvinden en dat op de kernkwaliteit Militair systeem minimale tot kleine veranderingen plaatsvinden met een neutraal, gering of matig effect. Het vergraven van de wallichamen wordt aangemerkt als aantasting van de gaafheid, de beoogde starttoren als negatief voor de leesbaarheid, tevens wordt op het aspect ‘beleving’ aangegeven dat de beleving van de oorspronkelijke situatie aangetast wordt. Integriteit en authenticiteit De vraag is nu of er daadwerkelijk van aantasting van de kernkwaliteit ‘militair systeem’ gesproken kan worden. Allereerst is het de vraag of de genoemde aanpassingen op het forteiland zelf wel zien op de kernkwaliteit van het ‘militair systeem’. Bij die kwaliteit gaat het immers meer om het militaire stelsel en de positie van de forten en andere elementen daarbinnen. Deze onderdelen van het systeem moeten ruimtelijk herkenbaar en beleefbaar blijven als onlosmakelijke onderdelen van het stelsel. Op het niveau van de bebouwing zelf kan alleen sprake zijn van aantasting van de kwaliteit van het militaire systeem als de landschappelijke/ruimtelijke positie en/of de herkenbaarheid op het niveau van het systeem (de ‘externe’ kwaliteit) in het geding is.

Interventies op het ‘interne’ niveau van het forteiland zelf moeten beoordeeld worden vanuit de monumentwaarden zoals die vastgelegd zijn in het rijksmonumentenregister. Of interventies acceptabel zijn wordt beoordeeld door de RCE en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Deze aantasting zou veroorzaakt worden door het vergraven van de wallichamen en “enkele minimale veranderingen met beperkte betekenis voor de kernkwaliteiten”. Verder lijkt het erop dat in de beoordeling op deze criteria in de HIA niet zozeer is uitgegaan van de huidige, al sterk gemankeerde situatie maar van de oorspronkelijke situatie. Wij bezien dit nadrukkelijk mede vanuit de huidige situatie, waar al sprake is van vergaande negatieve ontwikkelingen uit het verleden. Integriteit Wat betreft de integriteit is naar ons oordeel juist in de huidige situatie op beide criteria (compleetheid en gaafheid) sprake van vergaande eerdere aantastingen. De afbeeldingen in het vervolg laten de ontwikkeling in de tijd zien alsmede de huidige situatie.

12

Situatietekening nieuwe toestand uit 1905. Te zien is dat de gehele gracht voorzien was van een dijk, terwijl tegenwoordig de gracht in verbinding staat met de aangrenzende plas. Bron: archief www. stelling-amsterdam.

Luchtfoto uit 1907 tijdens of vlak na de aanleg van het fort, de twee geschutsplaatsen bij de hefkoepels op de uiterste punten van het eiland zijn ook al aangelegd Bron: Nederlands Instituut voor Militaire Historie

13

Luchtfoto uit 1920-1930 nader ingezoomd op het fort. De foto laat goed zien dat bestrating is aangelegd tot aan de buitenzijden van de opgaande gevel van het hoofdgebouw, de rest van het eiland is voorzien van gras. Alhoewel de hoofdvorm van het fort symmetrisch is, is de aanleg van wallen en geschuts-emplacementen dat niet. Bron: Nederlands Instituut voor Militaire Historie

Luchtfoto van het Fort bij Kudelstaart omstreeks 1980 Bron: Noord-Hollands Archief

14

Luchtfoto van Fort Kudelstaart in 2020 (dat is ongeveer de huidige situatie), gezien richting de Westeinderplassen in zuidwestelijke richting (Masterplan Zeilfort Kudelstaart)

Luchtfoto van Fort Kudelstaart in 2020 (dat is ongeveer de huidige situatie), gezien in noordoostelijke richting (Masterplan Zeilfort Kudelstaart)

15

Luchtfoto uit de beginperiode van het fort. Te zien is dat het fort conform bouwtekening is uitgevoerd. Opvallend is de asymmetrische inrichting van de terrepleinen.

Recente luchtofoto bestaande toestand. Hier zijn de wijzigingen te zien in de profilering van de taluds en de inrichting van de ruimtes tussen de bouwkundige onderdelen van het fortcomplex. 16

Boven: Uitsnede historische luchtfoto omstreeks 1925. Onder: luchtfoto 2021. In de huidige situatie zijn de taluds en tussenruimtes flink gewijzigd ten opzichte van de historische situatie . Bron: nimh/masterplan 2021

17

De afbeeldingen (zie ook de foto’s in Bijlage 2) laten zien dat op dit moment bepaald niet gesproken kan worden van een complete en gave situatie als die vergeleken wordt met de oorspronkelijke situatie. Wat betreft het criterium Compleetheid zien wij dat realisatie van het plan juist weer elementen terugbrengt die verloren zijn gegaan (o.a. het kanon). Het belangrijkste is dat de wallichamen vrijwel de oorspronkelijke contouren terugkrijgen. Ten aanzien van het criterium Gaafheid zien we dat realisatie van het plan de oorspronkelijke militaire gedaante van het forteiland in grote mate herstelt, dat geldt voor de wallichamen maar zeker ook voor de buitenruimte: de contouren van de terrepleinen, de oorspronkelijke inrichting en verhardingsmaterialen, de beschoeiing en de begroeiing die teruggrijpen op het oorspronkelijke ontwerp. Hierdoor worden de aanvals- en verdedigingslijnen ook weer hersteld. Als we de huidige gemankeerde situatie leggen naast de beoogde nieuwe situatie zien we een veel gaver beeld van het forteiland als militair element in het systeem van De Stelling. Authenticiteit Door alle hiervoor reeds aangegeven wijzigingen zijn de Vorm en het Ontwerp van het forteiland niet meer zoals ze in de oorspronkelijke situatie waren. Met name in de inrichting en de begroeiing zijn de nu waar te nemen materialen, bomen en beschoeiing niet meer oorspronkelijk.

Het Gebruik en de Functie van het forteiland zijn niet oorspronkelijk, maar dat is al lange tijd niet meer zo. Dat geldt overigens ook voor de Fortwachterswoning en de Artillerieloods die zich aan de Kudelstaartseweg bevinden, tegenover het forteiland, iets ten zuidoosten van de toegang naar het eiland. De Fortwachterswoning is volledig herbouwd en is nu een particulier woonhuis. De loods is aan de buitenzijde wel grotendeels authentiek maar thans in gebruik als kantoor en atelier. De Beleving van het forteiland als onderdeel van een militair systeem heeft ernstig te lijden gehad onder de wijzigingen op het eiland. Op de aspecten vorm, ontwerp, materialen en beleving zien we alleen maar grote verbeteringen ontstaan: de grond, de verharding, de materialen, de boom- en plantsoorten waarvoor gekozen wordt; ze zijn juist allemaal conform de keuzes van destijds. En juist om de authenticiteit te waarborgen wordt een extra verdiepte parkeergarage aangelegd, daarvoor worden kosten noch moeite gespaard. Wij kunnen ons vanuit deze overwegingen niet vinden in het oordeel dat de ontwikkeling een aantasting betekent van de kernkwaliteit ‘Systeem van militaire elementen’ zoals bedoeld in de SOUV. Naar onze mening is juist sprake van herstel van het militaire karakter en beeld. We sluiten ons aan bij de constatering dat de andere twee kernkwaliteiten niet beïnvloed worden door het plan.

Behoud door ontwikkeling In de HIA is het aspect gaafheid zeer eng gehanteerd, waarbij naar onze mening, te weinig uitgegaan is van de huidige situatie en de aantastingen van vorm en ontwerp in het verleden. Een dergelijke enge interpretatie van gaafheid (een ingreep in de bestaande materie is een aantasting) zou eigenlijk betekenen dat, gelet op de POV, in de provincie Noord-Holland geen enkele ontwikkeling mogelijk zijn waarbij sprake is van interventies. Dat verhoudt zich geenszins tot het credo ‘behoud tot ontwikkeling’ dat ook bij de extreem hoge erfgoedwaarden die bij Werelderfgoed aan de orde zijn, gehanteerd moet kunnen worden. Er moet ruimte zijn voor ontwikkeling, maar dat wel op een behoedzame en zorgvuldige manier, dat vraagt om expertise, om onderbouwde afwegingen. In dit geval is daar wat ons betreft zeker sprake van. Het is goed om erbij stil te staan dat heel wat gerealiseerde en gewaardeerde herbestemmingsprojecten niet meer mogelijk zouden zijn als de plannen beoordeeld zouden zijn zoals dat in de HIA Fort Kudelstaart is gebeurd. Bij een aantal daarvan is eveneens sprake van (tijdelijk of permanent) afgegraven wallichamen. De casus Fort Kudelstraart wijst op een problematiek die breder speelt.

Ook bij andere actuele ontwikkelingen binnen het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies komt de vraag naar voren of de leidraad van ICOMOS, die gebruikt wordt bij het opstellen van HIA’s zich wel voldoende verhoudt tot de Nederlandse context, waarin de visie op de omgang met cultureel erfgoed samen te vatten is als ‘behoud door ontwikkeling’. Met andere woorden: hoe kijken we naar (de effecten op) de kernkwaliteiten door de bril van het Nederlandse erfgoedbeleid en de visie op de omgang met zeer waardevol erfgoed zoals we die op basis daarvan hanteren? In de beoordelingsmethodiek wordt een interventie in de bestaande materie al snel als een aantasting beschouwd, het is de vraag of de kernkwaliteit, die vaak ziet op een ander schaalniveau (oorspronkelijke functie, vorm en ontwerp, object als onderdeel van een ensemble of structuur, landschappelijke inbedding e.a.) hierdoor 18

wel beïnvloed wordt. Interventies kunnen ertoe leiden dat de kernkwaliteiten op dat schaalniveau juist versterkt, hersteld en beter beleefbaar worden. Noodzakelijke interventies hoeven dan niet per se als aantasting van de kernkwaliteit te worden beoordeeld. Er is natuurlijk wel sprake van aantasting wanneer ingegrepen wordt in bouwhistorisch, archeologische, aardkundige of andere cultuurhistorische bijzondere waarden. Het is belangrijk om de methode van ICOMOS (Guidance on Heritage Impact Assessments for Cultural World Heritage Properties, ICOMOS, januari 2011) op een manier te interpreteren die passend is bij de Nederlandse situatie en praktijk, waarin ‘behoud door ontwikkeling’ en belangrijk uitgangspunt is. De Guidance van ICOMOS bevat daartoe ook een uitnodiging in artikel 2-1-3, waar staat: “There are many ways of assessing impact on heritage assets, some formalised in law, some very technical and sophisticated, others less so. This guidance sets down some principles and options. But whatever route is chosen, the assessment must be “fit-for-purpose” – suitable for the World Heritage property and for the changes proposed, and suitable to the local environment.

It must provide the evidence on which decisions can be made in a clear, transparent and practicable way.” Reflectie op Technical Review ICOMOS In juli 2022 heeft ICOMOS een ‘technical review’ opgesteld waarin zij een kritische reflectie geeft op de HIA voor het Zeilfort Kudelstaart. ICOMOS is van mening dat de beoordeling beduidend negatiever zou moeten zijn. Ze is van mening dat de HIA zich te veel beperkt tot het Fort Kudelstaart op zichzelf en te weinig op het fort als onderdeel van het Werelderfgoed als geheel. ICOMOS is verder van mening dat de ingrepen dusdanig ambitieus en vergaand zijn dat het plan de authenticiteit van het Forteiland lijkt te bedreigen. Wat betreft het eerste aspect is moeilijk te vatten waarop ICOMOS baseert dat de ontwikkeling van het Zeilfort de collectieve waarden en betekenis van de Stelling van Amsterdam/Hollandse waterlinies negatief zou beïnvloeden. Zoals hiervoor betoogd zal het plan naar ons oordeel de beleving van Fort Kudelstaart als onderdeel van het militaire landschap en het militaire systeem juist versterken, niet alleen in de ruimtelijke beleving maar ook omdat het verhaal van het Fort, als onderdeel van de Stelling, verteld en beleefbaar gemaakt wordt. Dat de militaire functie er niet meer is, dat is een onomkeerbaar iets (gelukkig).

Belangrijk is dat een nieuwe bestemming het karakter van het Fort als onderdeel van een militair stelsel niet wegpoetst. In het masterplan voor het Zeilfort is naar onze mening juist het dna van het Fort als uitgangspunt genomen. Het niet aanwezig laten zijn van auto’s op het Fort draagt onzes inziens aanzienlijk bij aan het behoud van het beeld van het militaire forteiland. Dat geldt ook voor het verwijderen van niet passende begroeiing en verharding op het eiland. Ten aanzien van de beoordeling van de ingrepen op het Forteiland zelf houdt de review van ICOMOS naar onze maning te weinig rekening met de huidige toestand van het aanzienlijk gemankeerde forteiland. De indruk wordt gewekt dat op dit moment nog sprake is van een vergaand intacte situatie en dat is bepaald niet het geval. Het lijkt erop dat ICOMOS zich geen beeld heeft gevormd van de situatie ter plekke. Ook is duidelijk dat geoordeeld is op basis van een onvoldoende beeld van het masterplan, dat inmiddels natuurlijk ook aanzienlijk verbeterd is. Dat is op zich begrijpelijk, omdat de HIA waarover geoordeeld wordt, ook uitging van het masterplan van 2020. ICOMOS heeft het bijvoorbeeld op kritische toon over de essentie van zichtlijnen vanuit en naar het fort, terwijl dit in het Masterplan juist een belangrijk vertrekpunt is.

Mogelijk houdt dit verband met de beoogde starttoren, die inmiddels geen onderdeel meer is van het plan. Vreemd is ook de opmerking dat het beplantingsontwerp a-historisch zou zijn, terwijl uitgangspunt juist is om het Fort te ontdoen van niet bij het oorspronkelijke militaire karakter passende begroeiing te ontdoen en weer een historisch passende terreininrichting en begroeiing terug te brengen. Waar het gaat om interventies in de bebouwing en de buitenruimte zijn er deskundige adviesorganen die met specialistische en hoogwaardige kennis en expertise kunnen oordelen over de vraag of deze zich voldoende verhouden tot de monumentwaarden van het als rijksmonument beschermde geheel. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit adviseren de gemeente hierover. Zij zijn zich bij uitstek bewust van de kwaliteiten van het Fort Kudelstaart op zich en in de context van de Stelling van Amsterdam als geheel. Bovendien is het de vraag of de kernkwaliteiten zoals geformuleerd in de OUV wel zien op dit niveau van ‘interne’ waarden en interventies, wij denken van niet. Die kernkwaliteiten hebben betrekking op de samenhangende waarden van de Stelling van Amsterdam: het militaire systeem, het militaire landschap, het watermanagementsysteem dat functioneel gerelateerd is aan het militaire stelsel.

Op dat ‘externe’ niveau verandert er ruimtelijk nauwelijks iets en wat betreft de beleving wordt de situatie juist versterkt. De review van ICOMOS geeft ons geen aanleiding om ons oordeel over de vraag of het plan voor het Zeilfort een aantasting zou zijn van de kernkwaliteiten aan te passen. 19

9. Tast het plan Zeilfort Kudelstaart de kernkwaliteit militair systeem aan? In deze paragraaf laten we een en ander nog eens de revue passeren en geven we ons eigen oordeel, los van de HIA. Eerdere ontwikkelingen op het eiland van Fort Kudelstaart hebben geleid tot de nodige aantastingen van de kernkwaliteit ‘militair systeem’, op de aspecten integriteit en authenticiteit (ervan uitgaande dat deze kwaliteit ook ziet op individuele forten (en niet alleen op het systeem van forten, wat op zich nog best voor discussie vatbaar is). Door alle betrokken partijen (en ook in de HIA) wordt erkend dat realisatie van het plan aanzienlijke positieve effecten zal hebben op de beleving van het forteiland Kudelstaart als onderdeel van het militaire systeem van De Stelling van Amsterdam, waarvan het onderdeel uitmaakt: bij de vormgeving en inrichting van het forteiland wordt teruggegrepen op de oorspronkelijke situatie: de contouren van de wallichamen worden hersteld, de buitenruimtes worden weer vergaand ingericht zoals dat oorspronkelijk het geval was, niet passende verharding en begroeiing verdwijnen, de beschoeiing wordt hersteld: het gaat straks weer daadwerkelijk als militair fort beleefd worden, nu ervaart men het vooral als een groen eiland, waarvan de bijzondere geschiedenis en de relatie met de Stelling van Amsterdam niet meer evident zijn.

WESTEINDERPLASSEN

pe

rc

ee

lgre

ns

NATUURVRIENDELIJKE OEVER

ZEILFORT KUDELSTAART

RINGDIJK (NATUURGEBIED)

frontzijde

UITBREIDING VASTE LIGPLAATSEN knotwilgen

AANLEGKADE PASSANTEN

kruidenrijk gras hap

dsc

r het

lan

en doo

tlijn

zich

HOTEL GROEPSACCOMODATIE PARKEERGARAGE IN GRONDWAL

halfverharding flankkazemat

TRAILERPAD

TERRAS 1 frontgebouw

INRIT/ UITRIT PARKEERGARAGE

observatiekoepel

hefkoepelgeschut

poternegebouw UITZICHTSPLATFORM

HOTEL

RESTAURANT/ VERGADERRUIMTEN

KANON

dakraam

hoofdgebouw ZONNEPANELEN

TREKSCHUIT

LICHTSTRAAT

TRAILERHELLING

VOORPLEIN

SPA BOOTKRAAN

gebakken klinkers

fietsenstalling

CAFÉ / TERRAS 2

wilgenhaag keelzijde

PASSANTEN

VASTE LIGPLAATSEN WEDSTRIJDZEILHAVEN

inlaat

LIGPLAATSEN VERHUUR

JOLLENSTEIGERS

fruitbomen

PLATFORM KUDELSTAARTSEWEG

laden en lossen

PLATFORM sluis

Wilgenweg 20c 1031 HV Amsterdam The Netherlands

0

10m

Masterplan Herbestemming Fort bij Kudelstaart, juni 2023

+31 20 221 61 77 office@sergeschoemaker.com www.sergeschoemaker.com

Na de realisatie wordt het fort geëxploiteerd op zo’n manier dat veel bezoekers er kennis van kunnen nemen, door er te verblijven, aan te meren, rond te wandelen én door de museale presentatie te bekijken, waar de historische context van het forteiland, de Stelling van Amsterdam en het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies verteld en getoond wordt. Dit alles herstelt en bevordert juist de integriteit en authenticiteit en zeker ook de beleving. Het Fort wordt teruggezet in de oorspronkelijke kracht en er wordt een duurzame basis gelegd voor gebruik en instandhouding. 20

Linksboven het oorspronkelijke ontwerp van 1905. Linksonder de huidige situatie waar de eerste aantastingen goed zichtbaar zijn, o.a. de ontgraven en verzakte delen van de wallichamen (rood omcirkeld), rechtsboven nog eens de huidige situatie uitgetekend. Rechtsonder het ontwerp voor het Zeilfort, te zien is dat dit leidt tot vergaand herstel naar de oorspronkelijke situatie. Om het beoogde resultaat te bereiken kunnen (tijdelijke) interventies niet achterwege blijven. We zijn ons er als erfgoedprofessionals meer en meer van bewust: in de Nederlandse situatie is behoud onmogelijk zonder ontwikkeling. Interventies zijn dus nodig om de technische conditie op te krikken, verloren gegane kwaliteiten terug te brengen, om het Fort veilig en toegankelijk te maken, om de belevingswaarde te vergroten en om aan functionele eisen tegemoet te komen. Dit vraagt om enkele meer bescheiden interventies maar ook om een forse ingreep, namelijk het realiseren van parkeercapaciteit. Om te voorkomen dat het eiland vol blik komt te staan (wat de authentieke beleving wel zeer zou schaden) wordt er een ondergrondse parkeergarage aangelegd. Daarvoor moet eerst ontgraven worden, dat is echter een tijdelijke situatie, de wallichamen worden teruggebracht en zelfs gereconstrueerd waar ze eerder verdwenen en verzakt zijn.

De garage zelf is permanent: het bestaan van de ondergrondse volume heeft echter geen invloed op de beleving van het fort als militair object en onderdeel van een militair systeem. Dat zou met veel auto’s op maaiveld wel het geval zijn. Het is een noodzakelijke interventie (alternatieven zijn onderzocht maar niet gevonden), maar is het een aantasting van de kernkwaliteit? Naar onze mening niet. De positie van het fort binnen het systeem en het landschap van De Stelling van Amsterdam verandert niet. Er is ook geen aantasting van de beleving van het fort als militair erfgoedobject/terrein, die beleving wordt alleen maar versterkt. Het afgraven en later (deels) terugbrengen van grond zien wij niet als aantasting van de kernkwaliteit van het militaire systeem, maar als een tijdelijke interventie waarbij geen bijzondere waarden verloren gaan. De aanwezige duingrond kwam van elders en heeft geen historische relatie met de plek. De materie in kwestie (de grond) heeft geen bijzondere bouwhistorische of archeologische waarde die bepalend is voor het monument. De nulsituatie is bepaald niet gaaf, de nieuwe situatie zal een veel gaver beeld geven van waar het bij een militair systeem in wezen om gaat: het militaire aanzien en de vorm die daarbij hoort (in dit geval een Model-A-fort). De gaafheid wordt o.i.

bepaald door de gaafheid van de constructie en het beeld, en die worden oorspronkelijker dan ze in de huidige situatie zijn. Van al het blik dat toegang moet krijgen tot het fort ga je straks zo goed als niets zien: hoe positief is dat voor een authentieke beleving van het militaire, besloten karakter van het forteiland? Er kan derhalve naar onze mening niet van aantasting van de kernkwaliteit militair systeem gesproken worden. Als we een en ander bezien vanuit de kernkwaliteiten zoals ze zijn beschreven in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie van de provincie, dan gaat het om de vraag of de beoogde ontwikkeling (citaat):

“ - Het unieke, samenhangende en goed bewaard gebleven, laatnegentiende-eeuwse en vroegtwintigste eeuwse hydrologische en militair-landschappelijke geheel schaadt, bestaande uit: - Een doorgaand stelsel van liniedijken in een grote ring om Amsterdam; - Sluizen en voor- en achterkanalen; - De forten, liggend op regelmatige afstand, voornamelijk langs dijken; - Inundatiegebieden; - Voormalige schootsvelden (visueel open) en verboden kringen (merendeels onbebouwd gebied); - De landschappelijke inpassing en slechte zichtbaarheid van de voormalige militaire objecten; - De relatief grote openheid schaadt; - De groene en relatief stille ring rond Amsterdam aantast.” De eerste kernkwaliteit ziet nadrukkelijk op het ‘geheel’, op het stelsel van dijken, watergangen, forten, inundatiegebieden, schootsvelden, en op de landschappelijke inpassing van de militaire objecten en hun slechte zichtbaarheid. De ontwikkeling van het Zeilfort heeft geen invloed op dit stelsel, het heeft alleen betrekking op het forteiland zelf. De bouw van een start-/uitkijktoren voor vaarwedstrijden kan strijdig zijn met het verborgen karakter van de forten van De Stelling van Amsterdam, omdat een start-/uitkijktoren juist de aanwezigheid van het fort markeert. Nu besloten is af te zien van de eerder beoogde starttoren, zien wij geen aantasting op deze kernkwaliteit. 21

De openheid rond het Fort Kudelstaart wordt niet aangetast, er komt geen bebouwing die de openheid vermindert. Hoewel de exploitatie mikt op een aantrekkelijk programma dat veel bezoekers trekt, zal dit, gezien de aard van de activiteiten, geen negatieve invloed hebben op het groene karakter en het geluidsvolume binnen de uitgestrekte ring rondom Amsterdam. Als we dus sec kijken naar de kernkwaliteiten waar de provinciale verordening op ziet, dan zien wij geen aantasting daarvan. Samengevat: wij kunnen de constatering in de HIA dat sprake is van aantasting van de kernkwaliteiten zoals benoemd in de SOUV niet onderschrijven. Ook als we het plan toetsen aan de kernkwaliteiten zoals beschreven in de provinciale Leidraad Landschap en Cultuurhistorie zien wij geen aanleiding om aantasting te vrezen. In het geval van het plan voor Zeilfort Kudelstaart is naar onze mening sprake van een goed onderbouwd en doordacht ontwerp waar de fysieke cultuurhistorische waarden en de historische belevingskwaliteit juist leidend zijn geweest. Er zijn interventies nodig om dit mogelijk te maken (‘behoud dor ontwikkeling’), maar ze zijn van tijdelijke aard. De beoogde ontwikkeling leidt, gezien de huidige staat van ongewijzigde veranderingen en verval niet tot nieuwe aantastingen, het maakt juist eerdere aantastingen ongedaan.

De kans voorbij laten gaan die het plan hiertoe biedt, dát zou juist een verdere aantasting van de kernkwaliteit betekenen.

22

Bronnen en verantwoording

-

Uitspraak Raad van State, Afdeling Bestuursrecht, inzake bestemmingsplan Fort Kudelstaart, 28 december 2022 (kenmerk ECLI:NL:RVS:2022:3970)

-

Arcadis (2021). Heritage Impact Assessment Ondernemingsplan Fort Kudelstaart, in opdracht van Provincie Noord-Holland

-

Koepelnotitie Masterplan Zeilfort Kudelstaart, Serge Schoenmaker/Martijn de Liefde, juni 2023

-

Bestemmingsplan Fort Kudelstaart, vastgesteld 3 december 2020, gemeente Aalsmeer

-

Gewijzigd Bestemmingsplan Fort Kudelstaart, vastgesteld 2 december 2021, gemeente Aalsmeer

-

SOUV De Stelling van Amsterdam, UNESCO

-

Guidance on Heritage Impact Assessments for Cultural World Heritage Properties, ICOMOS, januari 2011

-

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro), Titel 2.13 (1 oktober 2012) met Bijlage 8 (Kernkwaliteiten van de erfgoe-deren van uitzonderlijke universele waarde)

-

Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRV), 7 juni 2019

-

Provinciale Omgevingsverordening (POV) NH2020, 17 november 2020

-

Inspraakbrief RCE raadsvergadering 16 november 2021

-

Verslagen na locatiebezoeken Commissie Ruimtelijke Kwaliteit op 29 mei 2020 en 3 juni 2022

-

Verslag Kruimel Expertsessie Zeilfort Kudelstaart, Erfgoed Expert Team, 6 april 2023

-

Preadvies RCE in het kader van de omgevingsvergunningprocedure Zeilfort Kudelstaart, Ref. 1293073

-

Reactie Provincie Noord-Holland op het Voorlopig Ontwerp Masterplan Zeilfort Kudelstaart, 30 juni 2022 (kenmerk 1856856/1856858)

-

Provincie Noord-Holland, https://www.stellingvanamsterdam.nl

23

Bijlagen Bijlage 1 SOUV DE Stelling van Amsterdam Samenvatting SOUV Stelling van Amsterdam The Stelling van Amsterdam (Defence Line of Amsterdam) is a complete ring of fortifications extending more than 135 km around the city of Amsterdam. Built between 1883 and 1920, the ring consists of an ingenious network of 45 forts, acting in concert with an intricate system of dikes, sluices, canals and inundation polders, and is a major example of a fortification based on the principle of temporary flooding of the land. Since the 16th century, the people in the Netherlands have used their special knowledge of hydraulic engineering for defence purposes. The area around the fortifications is divided into polders, each at a different level and surrounded by dikes. Each polder has its own flooding facilities. The depth of flooding was a critical factor in the Stelling’s success; the water had to be too deep to wade and too shallow for boats to sail over. Water levels were maintained by means of inlet sluices and barrage sluices. Forts were built at strategic locations where roads or railroads cut through the defence line (accesses). They were carefully situated at intervals of no more than 3500 m, the spacing being determined by the range of the artillery in theforts. The earlier ones were built of brick, the later of massed concrete.

The land forts have an important place in the development of military engineering worldwide. They mark the shift from the conspicuous brick/stone casemated forts of the Montalembert tradition, in favour of the steel and concrete structures that were to be brought to their highest level of sophistication in the Maginot and Atlantic Wall fortifications. The combination of fixed positions with the deployment of mobile artillery to the intervals between the forts was also advanced in its application. Criterion (ii): The Stelling van Amsterdam is an exceptional example of an extensive integrated European defence system of the modern period which has sur-vived intact and well conserved since it was created in the late 19th century. It is part of a continuum of defensive measures that both anticipated its construc-tion and were later to influence some portions of it immediately before and after World War II. Criterion (iv): The forts of the Stelling are outstanding examples of an extensive integrated defence system of the modern period which has survived intact and well conserved since it was created in the later 19th century. It illustrates the transition from brick construction in the 19th century to the use of reinforced con-crete in the 20th century.

This transition, with its experiments in the use of concrete and emphasis on the use of unreinforced concrete, is an episode in the his-tory of European architecture of which material remains are only rarely preserved. Criterion (v): It is also notable for the unique way in which the Dutch genius for hydraulic engineering has been incorporated into the defences of the nation’s capital city. Integrity The Stelling van Amsterdam and its individual attributes are a complete, integrated defence system. The defence works have not been used for military purpos-es for the past four decades. As the surrounding area was a restricted military zone for many decades, its setting has been preserved through planning develop-ment control, although it could in the future be vulnerable to development pressures. The ring of forts make up a group of connected buildings and other structures whose homogeneity and position in the landscape have remained unchanged and distinguishable in all its parts. They form the main defence line together with the dikes, line ramparts, hydraulic properties, forts, batteries and other military buildings, and the structure of the landscape. Authenticity The fortifications have been preserved as they were designed and specified. The materials and building constructions used have also remained unchanged. Repair in arrears applies in some cases.

No parts of the Stelling have been reconstructed. The Outstanding Universal Value is expressed in the authenticity of the design (the typology of forts, sluices, batteries, line ramparts), of the specific use of building materials (brick, unreinforced concrete, reinforced concrete), of the workmanship (meticulous construction apparent in its constructional condition and flawlessness), and of the structure in its setting (as an interconnected military functional system in the human-made landscape of the polders and the urbanised landscape). The Stelling van Amsterdam is a coherent human-made landscape, one in which natural elements such as water and soil have been incorporated by humans into a built system of engineering works, creating a clearly defined landscape.

24

Bijlage 2 - Afbeeldingen huidige situatie Fort Kudelstaart

Van boven met de klok mee: zicht op het forteiland vanuit het zuiden, vanaf de Kudelstaartseweg; vanuit het oosten gezien; vanuit het zuidoosten gezien. Door het opgaande groen, bosschages en een traditionele beschoeiing is het niet duidelijk dat het hier gaat om een forteiland

Van linksboven met de klok mee: zicht op de toegangsdam; hijsinstallatie nabij de keelkazemat; hellingbaan tbv het te water laten van boten; doorzicht vanaf oostelijke keel- kazemat richting fortgracht

25

Van linksboven met de klok mee: weg richting het terreplein; zicht vanaf zuidoostelijke punt eiland richting hoofdgebouw; betegeld pad aan de zuidoostelij-ke rand van het eiland; betegeld pad aan de oostelijke rand van het eiland

Van linksboven met de klok mee: recreatieve strook aan de zuidelijke rand van het eiland; doorsteek richting het frontgebouw; zuidelijk terreplein met links een geschutsemplacement

26

Van linksboven met de klok mee: recreatieve strook aan de zuidwestelijke rand van het eiland; zicht op uitgevlakte groenstrook en rechts een betegeld pad richting het noordelijke terreplein; gezien vanaf de westelijke voormalige geschutskoepel in de richting van het noordelijke terreplein

Van boven met de klok mee: jachthaven en doorkijk richting de westeinderplassen (coupure in conrescarp); westelijke punt van het forteiland gezien richting terreplein; westelijke punt van het forteiland gezien richting keelzijde fort

27

Colofon Opdrachtgever Gemeente Aalsmeer Maarten Wilschut en Rachid Maachou 020-540 49 11 m.wilschut@amstelveen.nl r.maachou@amstelveen.nl

Opdrachtnemer Hylkema Erfgoed BV Ben Verfürden Mariahoek 4 3511 LD Utrecht 030-232 88 66 info@hylkemaerfgoed.nl

Product Adviesrapport beoordeling plan Zeilfort Kudelstaart aan de kernkwaliteiten van De Stelling van Amsterdam Projectnummer: 23.099.06 Versie: 07-11-2023

POSTBUS 3007 | 2001 DA HAARLEM

Burgemeester en Wethouders van de gemeente Aalsmeer Postbus 253 1430 AG AALSMEER

Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon .J. Dam BEL/RO

Telefoonnummer +31235145123 jolanda.dam@noord-holland.nl

1|1 Verzenddatum

Betreft: Vooroverlegreactie Bestemmingsplan Fort Kudelstaart 2024 Kenmerk

Geacht college,

2108558/2127864

Wij hebben kennisgenomen van het voorontwerp Bestemmingsplan Fort Kudelstaart 2024.

Uw kenmerk

Wij onderschrijven uw conclusie dat, gelezen de toelichting op het bestemmingsplan en het rapport ‘Fort bij Kudelstaart, beoordeling van het plan Zeilfort Kudelstaart aan de hand van het kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam’ van Hylkema Erfgoed, er gezien de huidige situatie waarin het fort nu verkeerd geen sprake is van aantasting van de kernkwaliteiten van het werelderfgoed. Wij constateren dat met de aanscherping van de planregels de instandhouding en versterking van de kernkwaliteiten van het erfgoed voldoende is geborgd. Hiermee voldoet het bestemmingsplan aan artikel 6.49 Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarden van Omgevingsverordening van de provincie Noord-Holland. Succes met de verdere planafhandeling. Hoogachtend, Gedeputeerde Staten van Noord-Holland, namens dezen,

Sectormanager Ruimtelijke Ontwikkeling Mw. S. van der Meij

Postbus 3007 2001 DA Haarlem Telefoon (023) 514 3143

Deze brief is digitaal vastgesteld en daarom niet ondertekend Houtplein 33 2012 DE Haarlem www.noord-holland.nl Kvk-nummer 34362354 Btw-nummer NL.0010.03.124.B.08

Inspraak Commissie Ruimte Beeldvormend, 21 november 2023 Geachte commissieleden, en inwoners van Kudelstaart en Aalsmeer, Als voorzitter van de Stichting Werkgroep Fort Kudelstaart wil ik graag benadrukken dat onze stichting positief staat tegenover een passende invulling voor Fort Kudelstaart. Daarom strijden wij, met succes, al ruim 5 jaar tegen het megalomane Zeilfort-plan. Wij zijn er van overtuigd dat het mogelijk is, om met de gemeente Aalsmeer tot een passende toekomst voor het fort te komen. Het is spijtig te constateren dat het College, ondanks alle beschikbare feiten, toch door blijft gaan op haar eenmaal ingeslagen weg. Het Zeilfort-plan is, op enkele details na, vrijwel onveranderd. Dit betekent dat de straks volgende presentatie het begin markeert van wederom een jarenlange bestemmingsplanprocedure, die zal eindigen bij de Raad van State. De gemeente Aalsmeer heeft aan bureau Hylkema Erfgoed gevraagd om, ik citeer, “een onafhankelijk oordeel te vellen over de vraag óf er wel voldoende aanleiding is om te spreken van aantasting van de betreffende kernkwaliteit van het Werelderfgoed als het plan Zeilfort Kudelstaart gerealiseerd wordt.” Deze rapportage is samengevat in de presentatie die u straks kunt volgen. Hylkema Erfgoed is inmiddels een oude bekende inzake de procedures met het fort.

In opdracht van Zeilfort Kudelstaart BV is dit bureau al twee keer eerder gevraagd om de besluiten van de gemeenteraad te onderbouwen. Namelijk bij de vaststelling van het vorige bestemmingsplan Fort Kudelstaart en het herstelbesluit. In beide gevallen is gebleken dat Hylkema haar opdracht niet goed heeft uitgevoerd. Nu waagt Hylkema een nieuwe poging. Maar, gezien de eerdere betrokkenheid en belangen, is er geen enkele sprake van onafhankelijk onderzoek. En, gezien de eerder behaalde resultaten in de Raad van State procedure, geen bureau waar u op kunt rekenen. Hylkema Erfgoed meent het beter te weten dan Arcadis, die in opdracht van de Provincie Noord-Holland een Heritage Impact Assessment heeft gemaakt. En meent het ook beter te weten dan ICOMOS, het officiële adviesorgaan van UNESCO. Heel bijzonder, want ICOMOS is de enige onafhankelijke en toonaangevende autoriteit op dit gebied, en hun oordeel is u bekend. Het Zeilfort-plan is vrijwel onveranderd. Het nieuwe bestemmingsplan is in feite niets anders dan “oude wijn in nieuwe zakken”. Dit is niets anders dan een zeer doorzichtige poging om u zand in de ogen te strooien, om u te laten geloven dat het Zeilfort-plan nu opeens geen aantastingen aan de UNESCO kernkwaliteiten veroorzaakt. Laat u niet verblinden door de presentatie. Stichting Werkgroep Fort Kudelstaart info@fortkudelstaart.com

Oplegnotitie Presentatie Beeldvormende Commissie Onderwerp

Nieuw planproces bij ruimtelijke initiatieven en projecten

Portefeuillehouder

Wethouder Kabout

Toelichting:

1. Doel: Doel van de presentatie is het informeren van de raad over de veranderingen in het werkproces voor ruimtelijke initiatieven en projecten. 2. Introductie: Directe aanleiding is de invoering van de Omgevingswet en het nieuwe participatiebeleid. Met het nieuwe werkproces gaan we de komende periode experimenteren. Voor nu vraagt dit geen raadsbesluit. 3. Spreker(s): Sprekers zijn Jeroen Adolfse (adviseur ruimtelijke regie) en Niels Wendel (planningsadviseur). 4. Bijlage(n): Presentatie nieuw planproces bij ruimtelijke initiatieven en projecten.

Richtinggevend planproces • Ruimtelijke initiatieven en projecten • Afdeling Stedelijke Ontwikkeling

• 21 november 2023

Waarom een aangepast planproces? • Omgevingswet (omgevingsvergunningen van 26 naar 8 weken) • Participatie / vroegtijdig betrekken van de omgeving • Initiatieven kwamen via verschillende kanalen binnen

Wat verandert er • Wijzigen met name in de initiatieffase • Initiatieven komen via één loket binnen in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) • Ambtelijk advies op basis van staand beleid • Participatie aan de voorkant door initiatiefnemer • Ruimte voor een gesprek met de gemeenteraad • Gemeente toetst de participatie. College bepaalt op basis van beleid en uitkomsten participatie of het initiatief wenselijk is • Daarna kan een project worden opgestart om de haalbaarheid te onderzoeken • Startnotitie wordt Projectnota • Werk bij omgevingsvergunningen verschuift naar voortraject • Werken met omgevingstafels, waar nodig inclusief ketenpartners (brandweer, politie, waterschap, provincie, etc)

Tot slot

• Met het nieuwe werkproces gaan we de komende periode ervaring opdoen • In de tweede helft van 2024 vindt een evaluatie plaats • Voor nu vraagt dit geen raadsbesluit

{{signer1}} 02/11/2023 20:05:52 CET

Signed By: Oude Kotte, G.E. (Gido) <gido.oudekotte@aalsmeer.nl ID: 341454f7-c567-400c-bd36-4b472a3a3159 Auth: Scribble

RAADSVOORSTEL

{{signer2}} 02/11/2023 16:48:48 CET

Signed By: Simonse, P. (Petra) <petra.simonse@aalsmeer.nl> ID: 341454f7-c567-400c-bd36-4b472a3a3159 Auth: Scribble

Zaaknummer:

Z23-026854

Voorstel van:

college van burgemeester en wethouders

Behandelend ambtenaar:

S. Honig s.honig@amstelveen.nl Stedelijke Ontwikkeling

Datum: Portefeuillehouder:

31 oktober 2023 wethouder W. Kikkert

Onderwerp

Vaststellen bestemmingsplan Zijdstraat Raadsbesluit

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten:

1. over de ingediende zienswijze op het ontwerpbestemmingsplan Zijdstraat te besluiten conform opgenomen in hoofdstuk 4.3.3 van de toelichting van het bestemmingsplan “Zijdstraat”; 2. het bestemmingsplan Zijdstraat, met bijbehorende toelichting en bijlagen, als vervat in de bestandenset met planidentificatie NL.IMRO.0358.16E-VG01, ongewijzigd vast te stellen; 3. te bepalen dat voor de locatie van de geometrische planobjecten gebruik is gemaakt van de ondergrond welke is ontleend aan de Topografie Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) met datum 23 maart 2023; 4. op grond van artikel 6.12, lid 2, van de Wet ruimtelijke ordening af te zien van het vaststellen van een exploitatieplan; Samenvatting

Het doel van dit bestemmingsplan is het versterken van het kernwinkelgebied van Aalsmeer door te voorkomen dat de begane grond van meer panden in het kernwinkelgebied worden getransformeerd naar wonen. Hiermee blijft de winkelstraat in stand en wordt het kernwinkelgebied versterkt. De winkelpanden in het centrum hebben de bestemming ‘Gemengd’ binnen het bestemmingsplan Aalsmeer Dorp 2016. Naast detailhandel zijn er ook dienstverlenende bedrijven, kantoren, maatschappelijke voorzieningen en wonen binnen deze bestemming toegestaan. Binnen de bestemming is wonen ook op de begane grond toegestaan met als gevolg dat er aanvragen worden ingediend om (leegstaande) panden, ook op de begane grond, te transformeren naar woningen. Dit is op basis van het geldende bestemmingsplan toegestaan, maar past niet bij het optimaliseren van het winkelgebied zoals vastgelegd in de Centrumvisie Aalsmeer. Om het realiseren van woningen op de begane grond tegen te gaan is er op 29 september 2022 een voorbereidingsbesluit genomen die het wijzigen van de begane grond naar wonen binnen het kernwinkelgebied tegengaat. Om de voorbescherming te behouden dient het bestemmingsplan binnen twaalf weken na de ter inzagelegging door de raad te worden vastgesteld en daarna binnen twee weken te worden gepubliceerd. Doel

Het voorkomen dat de begane grond van meer panden aan de straatzijde in het kernwinkelgebied, waaronder de Zijdstraat, worden getransformeerd naar wonen. Hiermee blijft de winkelstraat in stand en wordt het kernwinkelgebied versterkt.

[RAADSVOORSTEL bestemmingsplan Zijdstraat.docx] 101/F105a/ICT

Pagina

2 van 4

Prestatie

Het vaststellen van het bestemmingsplan ‘Zijdstraat. Het bestemmingsplan biedt na inwerkingtreding het actueel juridisch-planologisch kader voor het uitsluiten van woningen aan de straatzijde in het kernwinkelgebied. Bestaande woningen in de plint worden gerespecteerd. Voorgeschiedenis en context

Voorafgaande besluiten:  bestemmingsplan Aalsmeer Dorp 2016 ( vastgesteld 29 juni 2017);  Centrumvisie Aalsmeer (vastgesteld op 31 oktober 2019);  Voorbereidingsbesluit Zijdstraat Aalsmeer (vastgesteld omgevingsplan 29 september 2022);  Ter inzagelegging ontwerpbestemmingsplan Zijdstraat (van 18 september tot en met 19 oktober 2023). Dit bestemmingsplan betreft een gedeeltelijke technische uitwerking van de Centrumvisie Aalsmeer. Overwegingen die hebben geleid tot het voorgestelde besluit

1. Zienswijzen Het ontwerpbestemmingsplan heeft van 18 september tot en met 19 oktober 2023 conform afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) ter inzage gelegen. Gedurende deze periode is één zienswijzen ontvangen. Deze zienswijze geeft geen aanleiding om het bestemmingsplan te wijzigen. 2b. Voorstel aan de gemeenteraad om bestemmingsplan vast te stellen Ingevolge de Wet ruimtelijke ordening stelt de gemeenteraad een bestemmingsplan vast. Het vaststellen van het bestemmingsplan moet uiterlijk 11 januari 2024 gebeuren om de voorbereidingsbescherming van 12 weken vanaf de datum van terinzagelegging van het ontwerpbestemmingsplan te behouden. Dit houdt in dat de vaststelling uiterlijk in de raadsvergadering van 21 december 2023 plaats dient te vinden. 2d. Geen exploitatieplan noodzakelijk Om gemaakte kosten te verhalen dient de gemeenteraad ingevolge artikel 6.12 van de Wet ruimtelijke ordening een exploitatieplan vast te stellen voor de gronden waarop een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen bouwplan is voorgenomen (artikel 6.2.1. Bro). Voorliggende bestemmingsplan voorziet niet in nieuwe ontwikkelingen. Het vaststellen van een exploitatieplan is daarom niet noodzakelijk. 3. Bekendmaking vaststellen bestemmingsplan Burgemeester en wethouders publiceren de kennisgeving van het vaststellingsbesluit in het elektronische gemeenteblad.

Deze kennisgeving dient binnen twee weken na vaststelling te worden gepubliceerd. Keuzemogelijkheden/alternatieven

Er zijn geen alternatieven om woningbouw op de begane grond in het kernwinkelgebied tegen te gaan, anders dan het gebruik in een nieuw bestemmingsplan te verbieden. Participatie

Voor het vaststellen van de Centrumvisie Aalsmeer is een participatietraject doorlopen. Aangezien het bestemmingsplan Zijdstraat een (gedeeltelijke ) technische uitvoering is van deze centrumvisie is er niet opnieuw geparticipeerd. Om de omwonenden en de winkeliers te informeren zijn alle bewoners en gebruikers binnen het kernwinkelgebied

Pagina

3 van 4

per brief geïnformeerd over het bestemmingsplan en de mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen. Kantekeningen en risico’s

Planschade Als gevolg van de beoogde planologie kan directe planschade (= schade als gevolg van wijziging op het eigen perceel) optreden. In dit geval is er sprake van het onttrekken van wonen op de begane grond. Echter is er geconcludeerd dat er sprake is van passieve risicioaanvaarding. Dit aangezien uit de centrumvisie uit 2019 volgt dat sprake is van een voldoende concreet beleidsvoornemen vanuit de gemeente om het toevoegen van wonen op de begane grond in de winkelstraten en pleinen in het kernwinkelgebied niet meer toe te staan. Voorbescherming Indien niet binnen 12 weken vanaf de einddatum van terinzagelegging van het ontwerpbestemmingsplan (19 oktober 2023) het bestemmingsplan wordt vastgesteld vervalt de voorbescherming. Dit houdt in dat de vaststelling van bestemmingsplan Zijdstraat uiterlijk 11 januari 2024 dient plaats te vinden. Financiën

Op basis van dit bestemmingsplan worden geen nieuwe bouwplannen ontwikkeld als bedoeld in artikel 6.2.1 Bro. Het opstellen en vaststellen van een exploitatieplan is daarom niet van toepassing. Vervolgstappen Uitvoering en procesplanning

Op de voorbereiding van een bestemmingsplan is de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. Nadat het bestemmingsplan Zijdstraat is vastgesteld, wordt het bestemmingsplan, binnen twee weken, voor de duur van zes weken ter inzage worden gelegd. Gedurende deze termijn (plus één dag) kan beroep worden ingediend bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Het bestemmingsplan treedt in werking met ingang van de dag na die waarop de beroepstermijn afloopt. Bij de Afdeling kan tegelijkertijd, naast het indienen van beroep, een verzoek om voorlopige voorziening worden ingediend. In dat geval treedt het vaststellingsbesluit van de gemeenteraad pas in werking nadat op dat verzoek is beslist, en bij toekenning van de voorlopige voorziening nadat op het beroep is beslist door de Afdeling. Evaluatie

Evaluatie is niet van toepassing bij het vaststellen van dit bestemmingsplan. Duurzaamheidsaspecten

Duurzaamheidsaspecten zijn niet van toepassing op dit bestemmingsplan aangezien er geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt. Het onderdeel duurzaamheid is opgenomen in hoofdstuk 6.4 van de toelichting van het bestemmingsplan. Bijlagen

1. Concept raadsbesluit bestemmingsplan Zijdstraat; 2. Bestemmingsplan Zijdstraat: Toelichting, Regels en Verbeelding, en Bijlagendocumenten.

Pagina

De secretaris,

De voorzitter,

drs. Sj. Vellenga

mr. G.E. Oude Kotte

4 van 4

Dit document is elektronisch ondertekend. Zie de elektronische handtekening(en) rechtsboven op pa gina 1.

{{signer1}}

{{signer2}}

RAADSBESLUIT

De raad van de gemeente Aalsmeer;

gelezen het voorstel van college van burgemeester en wethouders, d.d. 31 oktober 2023, zaaknummer Z23-026854; gelet op de artikelen 3.8 en 6.12 van de Wet ruimtelijke ordening;

Besluit

1. om over de ingediende zienswijze op het ontwerpbestemmingsplan Zijdstraat te besluiten conform opgenomen in hoofdstuk 4.3.3 van de toelichting van het bestemmingsplan “Zijdstraat”; 2. het bestemmingsplan Zijdstraat, met bijbehorende toelichting en bijlagen, als vervat in de bestandenset met planidentificatie NL.IMRO.0358.16E-VG01, ongewijzigd vast te stellen; 3. te bepalen dat voor de locatie van de geometrische planobjecten gebruik is gemaakt van de ondergrond welke is ontleend aan de Topografie Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) met datum 23 maart 2023; 4. om op grond van artikel 6.12, lid 2, van de Wet ruimtelijke ordening af te zien van het vaststellen van een exploitatieplan;

Aldus besloten in de openbare vergadering van 21 december 2023. De plv.griffier,

De voorzitter,

drs. O.F. Matheijsen

mr. G.E. Oude Kotte

Dit document is elektronisch ondertekend. Zie de elektronische handtekening(en) rechtsboven op pagina 1.

[E105b Raadsbesluit - Aalsmeer NIEUW (Elektronisch ondertekend).docx.docx] 101/F105/ICT

Bijlage 1 Ingediende zienswijze en beantwoording1 Op 3 oktober 2023 is per e-mail een zienswijze ingediend tegen het ontwerpbestemmingsplan Zijdstraat. De indiener stelt/verzoekt het volgende: "27 December 2021 is aan de winkelruimte gelegen aan het Molenpad 3 een omgevingsvergunning verleend voor het gebruik als (Poolse) Supermarkt. Z21-067040 Deze ruimte is gesitueerd op de hoek Molenpad/ Zijdstraat 2A, 4, 6, 8 en 10 en bevat een oppervlakte van 699 m2. Deze supermarkt gaarne verwerken in het vernieuwde bestemmingsplan en de bijbehorende plan tekening(en) omdat een supermarkt binnen dit bestemmingsplan een specifieke gebruiksaanduiding nodig heeft." De ingediende zienswijze heeft geen planaanpassing tot gevolg. Op de planverbeelding wordt geen aanduiding voor een supermarkt opgenomen. De reden hiervoor is dat het verzoek niet aansluit bij het doel van dit bestemmingsplan om te voorkomen dat de begane grond van panden in het kernwinkelgebied worden getransformeerd naar wonen. Daarnaast is op 27 december 2021 een omgevingsvergunning verleend voor het afwijken van het bestemmingsplan ten behoeve van het gebruik van de winkelruimte als supermarkt voor (hoofdzakelijk) Poolse levensmiddelen. Er is hier medewerking verleend voor afwijken van het bestemmingsplan vanwege het onderscheid ten opzichte van andere supermarkten door het speciale assortiment.

Hierdoor is sprake van een planologische aanvaardbare invulling op het winkelaanbod. Het is niet wenselijk om de locatie de aanduiding 'supermarkt' op te nemen. De aanduiding ‘supermarkt’ maakt geen onderscheid in assortiment van een supermarkt, terwijl juist het onderscheid ten opzichte van de andere supermarkten en de aanvulling op het winkelaanbod in het centrum voor de Poolse supermarkt op de hoek Molenpad/ Zijdstraat de motivering was om af te wijken van de regels van het bestemmingsplan.

1 De zienswijze en de beantwoording op de zienswijze zijn in hoofdstuk 4.3.3 van de toelichting

van het bestemmingsplan Zijdstraat opgenomen.

TOELICHTING Bestemmingsplan Zijdstraat

vastgesteld toelichting Zijdstraat

Inhoudsopgave HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding en doelstelling 1.2 Ligging en begrenzing plangebied 1.3 Geldende bestemmingsplannen 1.4 Leeswijzer HOOFDSTUK 2 VISIE PLANGEBIED 2.1 Huidige situatie en omgeving 2.2 Uitgangspunten 2.3 De ontwikkeling 2.4 Functionele en ruimtelijke uitwerking HOOFDSTUK 3 PLANOPZET 3.1 Algemeen 3.2 De planregels en bestemmingen HOOFDSTUK 4 UITVOERBAARHEID 4.1 Actuele regionale behoefte 4.2 Economische uitvoerbaarheid 4.3 Maatschappelijke uitvoerbaarheid 4.4 Handhaving HOOFDSTUK 5 BELEIDSKADER 5.1 Inleiding 5.2 Rijksbeleid 5.3 Provinciaal en regionaal beleid 5.4 Gemeentelijk beleid HOOFDSTUK 6 OMGEVINGSKWALITEIT 6.1 Archeologie en cultuurhistorie 6.2 Bedrijven en milieuzonering 6.3 Bodem 6.4 Duurzaam bouwen en energie 6.5 Ecologie 6.6 Externe veiligheid 6.7 Geluid 6.8 Luchtkwaliteit 6.9 Vormvrije m.e.r-beoordeling 6.10 Water

vastgesteld toelichting Zijdstraat

3 3 3 4 4 5 5 5 6 6 8 8 8 11 11 11 11 13 15 15 15 18 20 27 27 30 31 32 33 34 35 38 39 40

HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding en doelstelling Op 29 juni 2017 is het bestemmingsplan 'Aalsmeer Dorp 2016' vastgesteld. Hierbij zijn de bestaande situatie qua gebruik en bebouwing vastgelegd en zijn mogelijkheden geboden voor verschuiven en verruimen van functies binnen het centrumgebied om zodoende een compacter winkelgebied te optimaliseren. De winkelpanden in het centrum hebben de bestemming ‘Gemengd’. Naast detailhandel zijn er ook dienstverlenende bedrijven, kantoren, maatschappelijke voorzieningen en wonen binnen deze bestemming toegestaan. Binnen de bestemming is wonen ook op de begane grond toegestaan met als gevolg dat er aanvragen worden ingediend om (leegstaande) panden, ook op de begane grond, te transformeren naar woningen. Dit is op basis van het geldende bestemmingsplan toegestaan, maar past niet bij het optimaliseren van het winkelgebied. Vooruitlopend op dit bestemmingsplan heeft de gemeenteraad op 29 september 2022 een voorbereidingsbesluit "Zijdstraat" genomen. Met het voorbereidingsbesluit wordt voorkomen dat, totdat het ontwerpbestemmingsplan ter inzage wordt gelegd, het gebruik aan de voorzijde van de panden in de winkelstraten op de begane grond worden gewijzigd naar wonen. Op 31 oktober 2019 is de 'Centrumvisie Aalsmeer' vastgesteld.

Eén van de aanleidingen voor het opstellen van deze visie was dat het centrum, met de Zijdstraat als hoofdwinkelstraat, tot jaren geleden de voornaamste bestemming binnen Aalsmeer was voor zowel de dagelijkse als niet dagelijkse boodschappen. Deze positie is echter door de jaren heen afgenomen. De centrumvisie geeft handvatten om de winkelstructuur te optimaliseren en het voorzieningenaanbod te verbeteren. Het is de ambitie om het centrum van Aalsmeer te ontwikkelen tot een aantrekkelijke, herkenbare en karakteristieke plek, zowel functionele als specialistische detailhandel, cultureel maatschappelijke functies en horeca. De Zijdstraat is samen met het Praamplein, Molenpad en Raadhuisplein en alles wat hiertussen ligt het kernwinkelgebied. Gedeelten van de Van Cleeffkade, Stationsweg, Drie Kolommenplein, Dorpsstraat, Marktstraat, Weteringstraat en Schoolstraat zijn aanloopstraten. Samen behoren ze tot het hoofdwinkelgebied in Aalsmeer. De Zijdstraat is een ruimtelijke en functionele drager van de winkelstructuur en daarmee van groot belang voor het gehele winkelgebied. Daarom is het van belang dat deze straat ook voor de toekomst zijn functie blijft behouden. Het doel van dit bestemmingsplan is het versterken van het kernwinkelgebied van Aalsmeer door te voorkomen dat de begane grond van meer panden in het kernwinkelgebied worden getransformeerd naar wonen.

Hiermee blijft de winkelstraat in stand en wordt het kernwinkelgebied versterkt.

1.2 Ligging en begrenzing plangebied Het plangebied is gelegen in het centrum van Aalsmeer en betreft de Zijdstraat en delen van de aansluitende straten en pleinen. Aan de noordzijde wordt het plangebied begrenst door het Molenpad en de Dorpsstraat, aan de oostzijde door de Gedempte sloot, aan de zuidzijde door de Van Cleeffkade en Uiterweg en aan de westzijde door de Grundelweg, Praamplein en het Molenpad.