Agendabundel

Bundel - 1a.Commissie Ruimte Beeldvormend van 21 november 2023 0.1 1 2 3 4 5

Afsprakenlijst beeldvormende commissie Ruimte van 21 november 2023 AFSPRAKENLIJST Beeldvormende Commissie Ruimte 21-11-2023 Opening door de voorzitter van de Commissie Ruimte, de heer D.G. van der Zwaag Vaststelling van de agenda Agenda Beeldvormende commissie R 21-11-2023 Actieve informatie uit het college Mededelingen vanuit de fracties Presentatie bestemmingsplan Fort Kudelstaart Portefeuillehouder: S.A.S. Spaargaren Doel: informeren Het doel van dit overleg is om de raad te informeren over de uitkomsten van het onderzoek dat door Hylkema Erfgoed is verricht op het gebied van erfgoed in relatie tot de uitvoerbaarheid van het opnieuw aangepaste bestemmingsplan. Introductie: achtergronden In 2017 heeft Zeilfort B.V. met haar ondernemingsplan Zeilfort Kudelstaart de tender gewonnen om het fort Kudelstaart te herontwikkelen. Het ondernemingsplan is uitgewerkt in een masterplan. Voor de realisatie van het masterplan is aanpassing van het bestaande bestemmingsplan nodig. Op 21 december 2021 heeft de Raad van State (RvS) het door de gemeenteraad vastgestelde bestemmingsplan vernietigd omdat naar haar mening in de planregels de borging van de kernkwaliteiten van het Fort als onderdeel van de Stelling van Amsterdam (onderdeel van het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies) onvoldoende is opgenomen.

Dat maakt volgens de Raad van State dat er strijdigheid is met het artikel in de provinciale ruimtelijke verordening dat ziet op de borging van de kernkwaliteiten van Werelderfgoederen. Daarnaast is de RvS ook inhoudelijk ingegaan op de in opdracht van de provincie Noord-Holland uitgevoerde HIA (Heritage Impact Assessment) die als onderbouwing was toegevoegd. Het instrument van de HIA is ontwikkeld om de effecten te onderzoeken van een voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling op de kernwaarden van Werelderfgoederen. De HIA is over het geheel genomen positief over het plan en signaleert veel winst op aspecten van instandhouding, benutting en beleving, maar constateert dat er sprake is van een beperkte aantasting van de kernkwaliteiten op onderdelen. Dat leidt volgens de Raad van State ook tot strijdigheid met de provinciale verordening omdat aan ontwikkelingen die een aantasting met zich meebrengen geen medewerking kan worden verleend. In het opnieuw aangepaste ontwerp bestemmingsplan dat ter nadere besluitvorming aan de raad zal worden voorgelegd is een explicietere borging van de kernkwaliteiten opgenomen. Daarnaast is het masterplan op onderdelen aangepast.

Verder zijn door het in erfgoed gespecialiseerde adviesbureau Hylkema Erfgoed de effecten van het masterplan op de zogenoemde kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam beoordeeld, zoals deze zijn gedefinieerd in de ruimtelijke verordening van de provincie. In het adviesrapport van Hylkema Erfgoed wordt beargumenteerd dat er geen sprake zal zijn van aantasting van de kernkwaliteiten door realisatie van het masterplan van juni 2023. Op basis van dit advies heeft het college van GS van Noord-Holland (als bevoegd gezag) geoordeeld dat ook in zijn ogen geen sprake is van aantasting van de kernkwaliteiten en dat het bestemmingsplan dus niet strijdig is met het betreffende artikel in de ruimtelijke verordening. Bij brief van gedeputeerde J. Beemsterboer is dit inmiddels schriftelijk aan ons bevestigd. Voor het einde van het jaar wordt het ontwerp bestemmingsplan ter inzage gelegd. Na verwering van mogelijke bezwaren, zal het definitieve bestemmingsplan volgend jaar aan de raad ter besluitvorming worden voorgelegd.

Spreker(s): Maarten Wilschut, Hoofd afdeling Projecten & Advies Ben Verfürden, directeur Hylkema Erfgoed Bijlage(n): Rapport Hylkema Erfgoed, brief Provincie N-H Oplegnotitie Presentatie Beeldvormende Commissie Fort Kudelstaart 20231114 Presentatie Fort Kudelstaart gemeenteraad Aalsmeer 21 november 2023 DEF Fort Kudelstaart 7 nov 2023 Hylkema erfgoed beoordeling provincie Noord-Holland concept bestemmingsplan inspraak Stichting Werkgroep Fort Kudelstaart Cie 211123

7

8

9

Portefeuillehouder: L.B. Kabout Doel: Doel van de presentatie is het informeren van de raad over de veranderingen in het werkproces voor ruimtelijke initiatieven en projecten. Introductie: Directe aanleiding is de invoering van de Omgevingswet en het nieuwe participatiebeleid. Met het nieuwe werkproces gaan we de komende periode experimenteren. Voor nu vraagt dit geen raadsbesluit. Spreker(s): Sprekers zijn Jeroen Adolfse (adviseur ruimtelijke regie) en Niels Wendel (planningsadviseur). Bijlage(n): Presentatie nieuw planproces bij ruimtelijke initiatieven en projecten. Oplegnotitie Presentatie Nieuw planproces bij ruimtelijke initiatieven en projecten 20231121 presentatie nieuw planproces bij ruimtelijke initiatieven en projecten Vaststellen bestemmingsplan Zijdstraat Portefeuillehouder: W. Kikkert Het doel van dit bestemmingsplan is te voorkomen dat de begane grond van meer panden aan de straatzijde in het kernwinkelgebied, waaronder de Zijdstraat, worden getransformeerd naar wonen. Hiermee blijft de winkelstraat in stand en wordt het kernwinkelgebied versterkt. Vergaderorde: Gelegenheid voor inspraak Gelegenheid voor vragen van de fracties aan de portefeuillehouder Gelegenheid voor aanvullende vragen n.a.v.

de beantwoording door de portefeuillehouder Vrije gespreksronde waar fracties elkaar kunnen bevragen en van gedachten kunnen wisselen om een beeld te vormen van het voorstel 20231031 Getekend RAADSVOORSTEL bestemmingsplan Zijdstraat RAADSBESLUIT bestemmingsplan Zijdstraat 1. Ingediende zienswijze en beantwoording 2. Bestemmingsplan Zijdstraat_compleet Wijziging Nota bodembeheer Amstelland en Meerlanden 2019 Portefeuillehouder: W. Kikkert Het doel van dit voorstel is er voor te zorgen dat het bodembeleid wordt voortgezet onder het stelsel van de Omgevingswet. Vergaderorde: Gelegenheid voor inspraak Gelegenheid voor vragen van de fracties aan de portefeuillehouder Gelegenheid voor aanvullende vragen n.a.v. de beantwoording door de portefeuillehouder Vrije gespreksronde waar fracties elkaar kunnen bevragen en van gedachten kunnen wisselen om een beeld te vormen van het voorstel 20231031 Getekend Raadsvoorstel wijziging nota bodembeheer incl toevoeging def2 Besluit van de raad van de gemeente Aalsmeer tot wijziging van de Nota bodembeheer Amstelland en Meerlanden Nota bodembeheer versie Aalsmeer Nota bodembeheer versie Aalsmeer bijlagen Het beleidsneutraal bijwerken van diverse verordeningen gelet op de inwerkingtreding van de Omgevingswet Portefeuillehouder: L.B. Kabout Het doel van dit voorstel is uitsluitend om de werking van de verordeningen te behouden.

Het is noodzakelijk door het updaten van terminologie, verwijzingen en grondslagen deze bestaande verordeningen te laten aansluiten bij de nieuwe Omgevingswet. Vergaderorde: Gelegenheid voor inspraak Gelegenheid voor vragen van de fracties aan de portefeuillehouder Gelegenheid voor aanvullende vragen n.a.v. de beantwoording door de portefeuillehouder Vrije gespreksronde waar fracties elkaar kunnen bevragen en van gedachten kunnen wisselen om een beeld te vormen van het voorstel 20231107 Getekend raadsvoorstel actualiseren verordeningen i.v.m. de Omgevingswet AALSMEER 1. Besluit van de raad van de gemeente Aalsmeer tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening 2. Toelichting Apv Aalsmeer 3. Was-wordtlijst APV AALSMEER 4. Wijzigingsbesluit Erfgoedverordening Aalsmeer 5. Was-wordtlijst Erfgoedverordening AALSMEER 6. Toelichting bij de wijziging van de Erfgoedverordening Aalsmeer

10

11 12

7. Wijzigingsbesluit van de Ligplaatsenverordening 2018 Aalsmeer 8. Toelichting bij de wijziging van de Ligplaatsenverordening Aalsmeer 2018 9. Was-wordtlijst Ligplaatsenverordening AALSMEER 10. Besluit van de raad van de gemeente Aalsmeer tot vaststelling van de Verordening UHO 11. Nota van toelichting bij de Verordening uitvoering en handhaving omgevingsrecht gemeente Aalsmeer 2023 12. Nota Ruimtelijke beoordeling bouwen in de Linten van de gemeente Aalsmeer, 3e 1e herziening Exploitatieplan Polderzoom fase 2 Portefeuillehouder: L.B. Kabout Het doel van dit voorstel is het actualiseren van het Exploitatieplan Polderzoom fase 2 om zo de kosten van grondexploitatie te kunnen verhalen bij de grondeigenaren waarmee de gemeente geen anterieure of posterieure overeenkomst is aangegaan. Vergaderorde: Gelegenheid voor inspraak Gelegenheid voor vragen van de fracties aan de portefeuillehouder Gelegenheid voor aanvullende vragen n.a.v.

de beantwoording door de portefeuillehouder Vrije gespreksronde waar fracties elkaar kunnen bevragen en van gedachten kunnen wisselen om een beeld te vormen van het voorstel 20231107 Getekend raadsvoorstel exploitatieplan Polderzoom II 231006 raadsbesluit EP Polderzoom II Bijlage 8 Taxatierapport Inbrengwaarden Polderzoom fase II_kl EPV2_20231009 PDZ2 Toelichting verschillen 1e herziening exploitatieplan Polderzoom fase 2 Verschillenanalyse 1e herziening exploitatieplan Polderzoom fase 2 Regionale Samenwerking Sluiting

AFSPRAKENLIJST BEELDVORMENDE COMMISSIE RUIMTE D.D. 21 NOVEMBER 2023 Aanwezig: Voorzitter: de heer D.G. van der Zwaag Griffier: de heer O.F. Matheijsen CDA: de heren M.P. Buskermolen, D. van Willegen, G.J.H. Winkels en B.P. Adema VVD: de dames M. Vleghaar en C.A.M. Simon-van Oosterhout en de heren J.G.E. Bouwmeester, J. de Vries, en E.P. Abbenhuës Absoluut Aalsmeer: mevrouw G. Holtrop en de heer W.T.J.M. Koster D66: mevrouw M.J. Geisler en de heren S.J.R. de Vries en J. van der Tol GroenLinks: mevrouw P. Lakerveld PvdA: de heren J.H. Buisma en F.A. Nisters FlorAalsmeer: mevrouw J. Keessen en de heer D.J. Biesheuvel Portefeuillehouders: de heren L.B. Kabout, W. Kikkert en S.A.S. Spaargaren

Agenda punt 1.

Onderwerp

Afspraak

Opening door de voorzitter, de heer D.G. van der Zwaag

2.

Vaststelling van de agenda

Conform vastgesteld.

3.

Actieve informatie uit het college

Er is geen actieve informatie uit het college.

4.

Mededelingen vanuit de fracties

Er zijn geen mededelingen vanuit de fracties.

5.

Presentatie bestemmingsplan Fort Kudelstaart Portefeuillehouder: S.A.S. Spaargaren en W. Kikkert

De fractie Absoluut Aalsmeer zal met een voorstel komen om dit onderwerp verder te bespreken. Deze fractie is voornemens dit onderwerp te agenderen in de oordeelsvormende commissie Ruimte van 6 december 2023.

Er is ingesproken door de heer E. Abbing namens de Stichting Werkgroep Fort Kudelstaart. Toezegging: Wethouder Spaargaren zegt toe de vraag van mevrouw Holtrop (AA) inzake de financiële dekking van de tijdelijke interventies schriftelijk te beantwoorden. 6.

Presentatie werkproces voor ruimtelijke initiatieven en projecten Portefeuillehouder: L.B. Kabout Toezegging: -

7.

Vaststellen bestemmingsplan Zijdstraat Portefeuillehouder: W. Kikkert

De commissie heeft met belangstelling kennis genomen van de presentatie werkproces voor ruimtelijke initiatieven en projecten en ziet op termijn de evaluatie graag tegemoet. Door naar de oordeelsvormende commissie van 06-12-2023 op verzoek van D66.

Er is ingesproken door de heer C. Sijnen, voorzitter winkeliersvereniging Aalsmeer Centrum. Toezegging: Wethouder Kikkert zegt toe nogmaals de ingetekende grenslijn van de supermarkt te bekijken. 8.

Wijziging nota bodembeheer Amstelland en Meerlanden 2019 Portefeuillehouder: W. KIkkert

Door naar de raadsvergadering van 2112-2023 als akkoordstuk.

Toezegging: De nota bodembeheer Amstelland en Meerlanden 2019 zal alsnog worden toegevoegd aan de vergaderstukken. 9.

Het beleidsneutraal bijwerken van diverse verordeningen gelet op de inwerkingtreding van de Omgevingswet Portefeuillehouder: L.B. Kabout

Door naar de raadsvergadering van 2112-2023 als akkoordstuk.

Toezegging: 10.

Vaststelling 1e herziening Exploitatieplan Polderzoom fase 2 Portefeuillehouder: L.B. Kabout Toezegging: De vraag van de heer Abbenhues (VVD) over te verwachten planschades en saneringskosten wordt schriftelijk beantwoord.

Door naar de raadsvergadering van 2112-2023 als akkoordstuk onder voorbehoud van de beantwoording op de toezegging.

11.

Regionale samenwerking

Er zijn geen mededelingen met betrekking tot de regionale samenwerking

12.

Sluiting

De voorzitter sluit de vergadering om 21.40 uur

AGENDA VOOR DE VERGADERING VAN DE COMMISSIE RUIMTE op dinsdag 21 november 2023, 20.00 uur BEELDVORMEND Fracties kunnen hun vragen indienen tot 12 uur op de vrijdag voor de vergadering. Het college beantwoordt de vragen op de dinsdag daarna. Het doel van een beeldvormende vergadering is dat alle deelnemers dezelfde informatie hebben over een voorstel.

Tijd 20.00

Agenda Onderwerp punt 1. Opening door de voorzitter van de Commissie Ruimte, de heer D.G. van der Zwaag Griffier: O.F. Matheijsen

20.02

2.

Vaststelling van de agenda

3.

Actieve informatie uit het college

4.

Mededelingen vanuit de fracties

5.

Presentatie bestemmingsplan Fort Kudelstaart Portefeuillehouder: S.A.S. Spaargaren Doel: informeren Het doel van dit overleg is om de raad te informeren over de uitkomsten van het onderzoek dat door Hylkema Erfgoed is verricht op het gebied van erfgoed in relatie tot de uitvoerbaarheid van het opnieuw aangepaste bestemmingsplan.

20.05

Introductie: achtergronden In 2017 heeft Zeilfort B.V. met haar ondernemingsplan Zeilfort Kudelstaart de tender gewonnen om het fort Kudelstaart te herontwikkelen. Het ondernemingsplan is uitgewerkt in een masterplan. Voor de realisatie van het masterplan is aanpassing van het bestaande bestemmingsplan nodig. Op 21 december 2021 heeft de Raad van State (RvS) het door de gemeenteraad vastgestelde bestemmingsplan vernietigd omdat naar haar mening in de planregels de borging van de kernkwaliteiten van het Fort als onderdeel van de Stelling van Amsterdam (onderdeel van het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies) onvoldoende is opgenomen. Dat maakt volgens de Raad van State dat er strijdigheid is met het artikel in de provinciale ruimtelijke verordening dat ziet op de borging van de kernkwaliteiten van Werelderfgoederen. Daarnaast is de RvS ook inhoudelijk ingegaan op de in opdracht van de provincie Noord-Holland uitgevoerde HIA (Heritage Impact Assessment) die als onderbouwing was toegevoegd. Het instrument van de HIA is ontwikkeld om de effecten te onderzoeken van een voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling op de kernwaarden van Werelderfgoederen. De HIA is over het geheel genomen positief over het plan en signaleert veel winst op aspecten van instandhouding, benutting en beleving, maar constateert dat er sprake is van een beperkte aantasting van de kernkwaliteiten op onderdelen.

Dat leidt

volgens de Raad van State ook tot strijdigheid met de provinciale verordening omdat aan ontwikkelingen die een aantasting met zich meebrengen geen medewerking kan worden verleend. In het opnieuw aangepaste ontwerp bestemmingsplan dat ter nadere besluitvorming aan de raad zal worden voorgelegd is een explicietere borging van de kernkwaliteiten opgenomen. Daarnaast is het masterplan op onderdelen aangepast. Verder zijn door het in erfgoed gespecialiseerde adviesbureau Hylkema Erfgoed de effecten van het masterplan op de zogenoemde kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam beoordeeld, zoals deze zijn gedefinieerd in de ruimtelijke verordening van de provincie. In het adviesrapport van Hylkema Erfgoed wordt beargumenteerd dat er geen sprake zal zijn van aantasting van de kernkwaliteiten door realisatie van het masterplan van juni 2023. Op basis van dit advies heeft het college van GS van Noord-Holland (als bevoegd gezag) geoordeeld dat ook in zijn ogen geen sprake is van aantasting van de kernkwaliteiten en dat het bestemmingsplan dus niet strijdig is met het betreffende artikel in de ruimtelijke verordening. Bij brief van gedeputeerde J. Beemsterboer is dit inmiddels schriftelijk aan ons bevestigd. Voor het einde van het jaar wordt het ontwerp bestemmingsplan ter inzage gelegd.

Na verwering van mogelijke bezwaren, zal het definitieve bestemmingsplan volgend jaar aan de raad ter besluitvorming worden voorgelegd. Spreker(s): Maarten Wilschut, Hoofd afdeling Projecten & Advies Ben Verfürden, directeur Hylkema Erfgoed Bijlage(n): Rapport Hylkema Erfgoed, brief Provincie N-H 20.35

6.

Presentatie werkproces voor ruimtelijke initiatieven en projecten Portefeuillehouder: L.B. Kabout Doel: Doel van de presentatie is het informeren van de raad over de veranderingen in het werkproces voor ruimtelijke initiatieven en projecten. Introductie: Directe aanleiding is de invoering van de Omgevingswet en het nieuwe participatiebeleid. Met het nieuwe werkproces gaan we de komende periode experimenteren. Voor nu vraagt dit geen raadsbesluit. Spreker(s): Sprekers zijn Jeroen Adolfse (adviseur ruimtelijke regie) en Niels Wendel (planningsadviseur). Bijlage(n): Presentatie nieuw planproces bij ruimtelijke initiatieven en projecten.

21.05

7.

Vaststellen bestemmingsplan Zijdstraat Portefeuillehouder: W. Kikkert Het doel van dit bestemmingsplan is te voorkomen dat de begane grond van meer Panden aan de straatzijde in het kernwinkelgebied, waaronder de Zijdstraat, worden Getransformeerd naar wonen. Hiermee blijft de winkelstraat in stand en wordt het kernwinkelgebied versterkt. Vergaderorde: 1. Gelegenheid voor inspraak 2. Gelegenheid voor vragen van de fracties aan de portefeuillehouder 3. Gelegenheid voor aanvullende vragen n.a.v. de beantwoording door de portefeuillehouder 4. Vrije gespreksronde waar fracties elkaar kunnen bevragen en van gedachten kunnen wisselen om een beeld te vormen van het voorstel

21.45

8.

Wijziging nota bodembeheer Amstelland en Meerlanden 2019 Portefeuillehouder: W. Kikkert Het doel van dit voorstel is er voor te zorgen dat het bodembeleid wordt voortgezet onder het stelsel van de Omgevingswet. Vergaderorde: 1. Gelegenheid voor inspraak 2. Gelegenheid voor vragen van de fracties aan de portefeuillehouder 3. Gelegenheid voor aanvullende vragen n.a.v. de beantwoording door de portefeuillehouder 4. Vrije gespreksronde waar fracties elkaar kunnen bevragen en van gedachten kunnen wisselen om een beeld te vormen van het voorstel

22.15

9.

Het beleidsneutraal bijwerken van diverse verordeningen gelet op de inwerkingtreding van de Omgevingswet Portefeuillehouder: L.B. Kabout Het doel van dit voorstel is uitsluitend om de werking van de verordeningen te behouden. Het is noodzakelijk door het updaten van terminologie, verwijzingen en grondslagen deze bestaande verordeningen te laten aansluiten bij de nieuwe Omgevingswet. Vergaderorde: 1. Gelegenheid voor inspraak 2. Gelegenheid voor vragen van de fracties aan de portefeuillehouder 3. Gelegenheid voor aanvullende vragen n.a.v. de beantwoording door de portefeuillehouder 4. Vrije gespreksronde waar fracties elkaar kunnen bevragen en van gedachten kunnen wisselen om een beeld te vormen van het voorstel

22.40

10.

Vaststelling 1e herziening Exploitatieplan Polderzoom fase 2 Portefeuillehouder: L.B. Kabout Het doel van dit voorstel is het actualiseren van het Exploitatieplan Polderzoom fase 2 om zo de kosten van grondexploitatie te kunnen verhalen bij de grondeigenaren waarmee de gemeente geen anterieure of posterieure overeenkomst is aangegaan. Vergaderorde: 1. Gelegenheid voor inspraak 2. Gelegenheid voor vragen van de fracties aan de portefeuillehouder 3. Gelegenheid voor aanvullende vragen n.a.v. de beantwoording door de portefeuillehouder 4. Vrije gespreksronde waar fracties elkaar kunnen bevragen en van gedachten kunnen wisselen om een beeld te vormen van het voorstel

23.00

Regionale samenwerking

23.10

Sluiting

Oplegnotitie Presentatie Beeldvormende Commissie Onderwerp Presentatie uitkomsten deskundige onderzoek Fort Kudelstaart Portefeuillehouder

Sven Spaargaren en Willem Kikkert

Toelichting:

1. Doel: informeren Het doel van dit overleg is om de raad te informeren over de uitkomsten van het onderzoek dat door Hylkema Erfgoed is verricht op het gebied van erfgoed in relatie tot de uitvoerbaarheid van het opnieuw aangepaste bestemmingsplan. 2. Introductie: achtergronden In 2017 heeft Zeilfort B.V. met haar ondernemingsplan Zeilfort Kudelstaart de tender gewonnen om het fort Kudelstaart te herontwikkelen. Het ondernemingsplan is uitgewerkt in een masterplan. Voor de realisatie van het masterplan is aanpassing van het bestaande bestemmingsplan nodig. Op 21 december 2021 heeft de Raad van State (RvS) het door de gemeenteraad vastgestelde bestemmingsplan vernietigd omdat naar haar mening in de planregels de borging van de kernkwaliteiten van het Fort als onderdeel van de Stelling van Amsterdam (onderdeel van het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies) onvoldoende is opgenomen. Dat maakt volgens de Raad van State dat er strijdigheid is met het artikel in de provinciale ruimtelijke verordening dat ziet op de borging van de kernkwaliteiten van Werelderfgoederen. Daarnaast is de RvS ook inhoudelijk ingegaan op de in opdracht van de provincie Noord-Holland uitgevoerde HIA (Heritage Impact Assessment) die als onderbouwing was toegevoegd.

Het instrument van de HIA is ontwikkeld om de effecten te onderzoeken van een voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling op de kernwaarden van Werelderfgoederen. De HIA is over het geheel genomen positief over het plan en signaleert veel winst op aspecten van instandhouding, benutting en beleving, maar constateert dat er sprake is van een beperkte aantasting van de kernkwaliteiten op onderdelen. Dat leidt volgens de Raad van State ook tot strijdigheid met de provinciale verordening omdat aan ontwikkelingen die een aantasting met zich meebrengen geen medewerking kan worden verleend. In het opnieuw aangepaste ontwerp bestemmingsplan dat ter nadere besluitvorming aan de raad zal worden voorgelegd is een explicietere borging van de kernkwaliteiten opgenomen. Daarnaast is het masterplan op onderdelen aangepast. Verder zijn door het in erfgoed gespecialiseerde adviesbureau Hylkema Erfgoed de effecten van het masterplan op de zogenoemde kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam beoordeeld, zoals deze zijn gedefinieerd in de ruimtelijke verordening van de provincie. In het adviesrapport van Hylkema Erfgoed wordt beargumenteerd dat er geen sprake zal zijn van aantasting van de kernkwaliteiten door realisatie van het masterplan van juni 2023.

Op basis van dit advies heeft het college van GS van Noord-Holland (als bevoegd gezag) geoordeeld dat ook in zijn ogen geen sprake is van aantasting van de kernkwaliteiten en dat het bestemmingsplan dus niet strijdig is met het betreffende artikel in de ruimtelijke verordening. Bij brief van gedeputeerde J. Beemsterboer is dit inmiddels schriftelijk aan ons bevestigd.

Voor het einde van het jaar wordt het ontwerp bestemmingsplan ter inzage gelegd. Na verwering van mogelijke bezwaren, zal het definitieve bestemmingsplan volgend jaar aan de raad ter besluitvorming worden voorgelegd. 3. Spreker(s): Maarten Wilschut, Hoofd afdeling Projecten & Advies Ben Verfürden, directeur Hylkema Erfgoed 4. Bijlage(n): Rapport Hylkema Erfgoed, brief Provincie N-H

Voortgang bestemmingsplan Fort Kudelstaart

Wat ging vooraf = Op 2 december 2021 heeft de gemeente het (gewijzigde) bestemmingplan Fort Kudelstaart vastgesteld. = Op 28 december 2022 heeft de Raad van State dit bestemmingplan vernietigd. = Naar mening van de afdeling is in de planregels de borging van de kernkwaliteiten van het Fort als onderdeel van de Stelling van Amsterdam (onderdeel van het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies) onvoldoende opgenomen. Dit is in principe eenvoudig te corrigeren. = Daarnaast heeft de afdeling aangegeven dat de uitgevoerde Heritage Impact Assessment (HIA) spreekt van een beperkte aantasting van de kernkwaliteiten op onderdelen. Dat leidt volgens de Raad van State ook tot strijdigheid met de provinciale verordening omdat aan ontwikkelingen die een aantasting met zich meebrengen geen medewerking kan worden verleend.

De afgelopen periode is onderzocht op welke wijze deze uitspraak geïnterpreteerd moet worden en wat dit betekent voor het vervolg.

Plan Zeilfort in relatie tot de kernkwaliteite van het Unesco Werelderfgoed Raadsinformatiebijeenkomst over Bestemmingsplan Fort Kudelstaart, 21 november 2023

Fort Kudelstaart: onderdeel Stelling van Amsterdam, onderdeel Werelderfgoed Hollandse Waterlinies

Sinds 2021 onderdeel van UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies: aangelegd 1815-1940, Meer dan 200 km lang, Bijna 100 forten, Meer dan 100 sluizen, dijken, kanalen, 6 vestingen, 2 kastelen.

Stelling van Amsterdam: UNESCO Werelderfgoed sinds 1996: aangelegd tussen 1880 en 1920, 135 km lang, 45 forten

Beschermen, beheren en uitdragen Werelderfgoedwaarden • Ratificatie Werelderfgoedverdrag door de Staat der Nederlanden in 1992. De Rijksoverheid legt verantwoording af naar UNESCO. • Provincies Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Noord-Brabant gezamenlijk verantwoordelijk voor de verplichtingen die voortvloeien uit UNESCO-status Hollandse Waterlinies: toezien op beschermen, beheren en uitdragen van de Werelderfgoedwaarden. Coördinatie bij Siteholder (gemeenschappelijke regeling). • Op rijksniveau: regels omtrent omgang met Werelderfgoederen vastgelegd in Barro (Besluit algemene regels ruimtelijke ordening), artikel 2.13. Dus ook voor Stelling van Amsterdam. • Provincie Noord-Holland (verantwoordelijk voor Stelling van Amsterdam) heeft deze regels vertaald naar provinciale beleid in de Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRV, juni 2019) en de vervanger daarvan: Omgevingsverordening NH2020.

Ruimtelijke plannen voor Werelderfgoed Artikel 21 provinciale verordening: • In het bestemmingsplan dienen regels te worden opgenomen t.b.v. behoud of versterking van kernkwaliteiten van erfgoederen van de uitzonderlijke universele waarde, als omschreven in Leidraad Landschap en Cultuurhistorie. Artikel 22 zegt: • Een bestemmingsplan mag uitsluitend voorzien in nieuwe functies en uitbreiding bebouwing van bestaande functies binnen de gebieden als bedoeld in artikel 20 voor zover deze de kernkwaliteiten van de erfgoederen met uitzonderlijke universele waarde behouden of versterken, als bedoeld in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie zoals genoemd in artikel 15 en in bijlage 1 bij deze verordening.

• In aanvulling op het gestelde in het eerste lid bevat het bestemmingsplan geen bestemmingen en regels die voorzien in een project dat, of een activiteit die de uitgewerkte Uitzonderlijke Universele Waarden van(onder meer) De Stelling van Amsterdam aantast of doet verdwijnen.

Kernkwaliteiten Stelling van Amsterdam Voor elk Werelderfgoed worden in een zogenoemde Statement of Outstanding Universal Values (SOUV, Verklaring van Uitzonderlijke Universele Waarde) omschreven waarom het een plaats op de lijst verdient. Daarbij zijn twee hoofdcriteria aan de orde: • Integriteit: de mate van compleetheid en gaafheid van • Authenticiteit: de mate waarin sprake is van een waarheidsgetrouwe en geloofwaardige verbeelding van de historische en culturele betekenis In het geval van De Stelling van Amsterdam worden in de SOUV de volgende kernkwaliteiten onderscheiden: • de hoofdverdedigingslijn (liniedijk), • het watermanagementsysteem (het systeem van inundatievelden en inundatiemiddelen) en • het systeem van militaire elementen (forten en andere objecten). Deze drie kernkwaliteiten (subsystemen) vormen met elkaar één samenhangend systeem.

Kernkwaliteiten in provinciale verordening Kernkwaliteiten in de provinciale verordening:

1. Het unieke, samenhangende en goed bewaard gebleven, laat negentiende-eeuwse en vroeg twintigste-eeuwse hydrologische en militair-landschappelijke geheel, bestaande uit: - Een doorgaand stelsel van liniedijken in een grote ring om Amsterdam; - Sluizen en voor- en achterkanalen; - De forten, liggend op regelmatige afstand, voornamelijk langs dijken; - Inundatiegebieden; - Voormalige schootsvelden (visueel open) en verboden kringen (merendeels onbebouwd gebied); - De landschappelijke inpassing en slechte zichtbaarheid van de voormalige militaire objecten; 2.

Relatief grote openheid;

3.

Groene en relatief stille ring rond Amsterdam.

Toetsing plan Zeilfort Kudelstaart via HIA Ruimtelijke ontwikkelingen worden dus getoetst aan deze kernwaarden (kernkwaliteiten), die niet aangetast mogen worden in hun integriteit en authenticiteit. Een bestemmingsplan mag geen ontwikkelingen faciliteren die kunnen leiden tot aantasting. Om dit te beoordelen heeft provincie voor het Plan Zeilfort van maart 2020 een zogenoemde Heritage Impact Assessment laten uitvoeren (HIA) door Arcadis. Arcadis concludeert: • Ontwikkelingen hebben gering effect hebben op het Werelderfgoed en dus een beperkt risico voor behoud van de Outstanding Universal Values • Twee van de kernkwaliteiten (hoofdverdedigingslijn en watermanagementsysteem) wijzigen niet • Er is sprake van geringe aantasting van de derde kernkwaliteit (militair systeem), met name door vergraven wallichamen voor aanleg van ondergrondse parkeervoorziening (mogelijk aantasting gaafheid) en door beoogde starttoren op contrescarpe (mogelijk aantasting leesbaarheid) • Beperkte aantasting beleving oorspronkelijke situatie • Bereikbaarheid en beleving van het fort zal verbeteren Over het geheel een positieve beoordeling t.a.v. effecten van het plan op de OUV/kernkwaliteiten.

Oordeel Raad van State Bezwaar aangetekend bij Raad van State tegen het op 2 december 2021 vastgestelde bestemmingsplan . Bezwaar behandeld in zitting 18 juli 2022, uitspraak 28 december 2022. Raad van State meent dat “door de met het plan voorziene ontwikkelingen in ieder geval het militair-landschappelijke geheel, dat onderdeel is van de kernkwaliteiten van De Stelling van Amsterdam, wordt aangetast. In de HIA wordt gesteld dat sprake is van een geringe aantasting van het fort als gevolg van de bouw van de ondergrondse parkeergarage”. De Raad baseert zich dus op de HIA. Op basis hiervan constateert de Raad strijdigheid met de Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRV).

Masterplan juni 2023 t.o.v. maart 2020 • Parkeergarage is aangepast: i.p.v. twee ingangen is er nog maar één ingang die nauwelijks meer zichtbaar is; • De starttoren is komen te vervallen; • Het uitkijkplatform is in omvang verkleind; • Het westelijke wallichaam krijgt de oorspronkelijke contour terug door i.p.v. één grote uitsnede bij het restaurant te kiezen voor enkele uitsnedes; • De indeling van de parkeergarage is geoptimaliseerd met meer parkeerplekken, zodat er bovengronds nog minder auto’s hoeven te parkeren, wat de zichtbaarheid en beleefbaarheid van het fort versterkt. • De ventilatiedoorvoeren zijn anders ontworpen zodat ze minder zichtbaar zijn.

Wordt kernkwaliteit (nog) aangetast? Aan ons bureau is gevraagd of naar ons oordeel over het aangepaste plan sprake is van aantasting van de kernkwaliteit van het militaire systeem (militair-landschappelijke geheel). Naar ons oordeel is dat niet het geval. Op de eerste plaats: de herontwikkeling heeft betrekking op/binnen het forteiland zelf, er is geen consequentie op het schaalniveau van het systeem van verdediging en het militaire landschap. Positie, contouren, zichtlijnen veranderen niet of nauwelijks. De eerder beoogde starttoren zou wel een zekere impact hebben gehad op openheid en militaire karakter, maar deze is in het huidige plan vervallen. Op de tweede plaats: er is onvoldoende uitgegaan van de huidige situatie: het forteiland is op dit moment al sterk aangetast: er is geen sprake van een volledig integere (complete/gave) situatie en ook niet van een volledig authentieke (waarheidsgetrouwe/geloofwaardige) situatie. De vormgeving en inrichting van de buitenruimte zullen na realisatie de oorspronkelijke situatie veel dichter benaderen. Realisatie van het plan versterkt juist militaire karakter en beleving.

Behoud door ontwikkeling Aanpassingen nodig voor bestemming die duurzame instandhouding voldoende kan borgen. Dat is de beste basis voor behoud op lange termijn: behoud door ontwikkeling. Tijdelijke interventies onvermijdelijk (restauratie, reconstructie, herinrichting gebouwen en buitenterrein). Er gaan geen bouwhistorische of archeologische waarden verloren. Permanente aanpassingen t.b.v. nieuw programma, o.a. openingen in wallichamen keelzijde vanuit omgeving forteiland niet of nauwelijks te zien en bovendien zo ontworpen dat zij contouren, zichtlijnen en defensieve karakter niet schaden. Op niveau militaire landschap is er geen aantasting. Forteiland is rijksmonument. Interventies op ‘interne’ niveau forteiland worden beoordeeld vanuit monumentwaarden zoals vastgelegd in rijksmonumentenregister, door RCE en Commissie Ruimtelijke Kwaliteit.

Beschermen, benutten, uitdragen Er zijn ingrepen nodig om plan Zeilfort Kudelstaart te realiseren. Ze zijn onvermijdelijk om tot duurzame passende benutting, beleving en instandhouding te komen van het forteiland als onderdeel van Stelling van Amsterdam. De aanleg van de ondergrondse parkeervoorziening is een vergaande, maar tijdelijke interventie. Na herstel wordt oorspronkelijk situatie dichter benaderd dan nu het geval is. De kernkwaliteit militaire systeem wordt niet aangetast, realisatie plan versterkt juist de kernkwaliteiten, zowel fysiek als qua beleving. Grotere toegankelijkheid en museale/educatieve presentatie draagt bijzondere geschiedenis van fort en Stelling als geheel veel beter uit, beleving wordt bevorderd. Positieve exploitatie vormt basis voor duurzame instandhouding. Beschermen, benutten en uitdragen van het Werelderfgoed (de drie doelstellingen waarvoor de Provincie Noord-Holland verantwoordelijkheid draagt) worden dus naar onze mening sterk bevorderd door realisatie van het plan.

Vervolg = Op basis van het rapport van Hylkema Erfgoed heeft ook de Provincie Noord Holland per brief aan ons bevestigd dat er geen sprake is van aantasting van de kernkwaliteiten en dat het nieuwe bestemmingsplan daarmee voldoet aan de omgevingsverordening. = De gemeente heeft er vertrouwen in dat als de Provincie -als bevoegd gezag in deze- positief oordeelt over het nieuwe bestemmingsplan, dat de Raad van State dit zal overnemen. = Hierop heeft de gemeente besloten een nieuw ontwerp-bestemmingplan op te stellen voor Fort Kuddestaart. Na de terinzagelegging en beantwoording van de zienswijze zal het bestemmingsplan ter vaststelling aan de raad worden voorgelegd.

HylkemaErfgoed Advies en Ontwerp

Fort bij Kudelstaart Beoordeling van het plan van Zeilfort Kudelstaart BV aan de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam (onderdeel van de Hollandse Waterlinies) 07 | 11 | 2023

Inhoud

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Gegevens Fort Kudelstaart 2 Samenvatting 3 Achtergrond en vraag 4 De kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam 6 Is er sprake van aantasting? 9 Huidige situatie 10 Het plan van Zeilfort Kudelstaart 11 Reflectie op de Heritage Impact Assesment 12 Tast het plan Zeilfort Kudelstaart de kernkwaliteit militair systeem aan? 20 Bronnen/verantwoording

23

Bijlage 1 SOUV De Stelling van Amsterdam

24

Bijlage 2: foto’s bestaande toestand Fort Kudelstaart

25

1

1. Gegevens Fort Kudelstaart

Naam: Vrouwentroost/Fort bij Kudelstaart Adres: Kudelstaartseweg 96 1433 GL KUDELSTAART Gemeente: Aalsmeer Kadastrale gemeente: Aalsmeer Kadastrale sectie/nr.: D/2287 Monument: Rijksmonument met nummer 6843 Functie: Vm. verdedigingswerk Bouwperiode: 1906 Omschrijving:

Fort met grachten en aardwerken

2

2. Samenvatting De gemeente Aalsmeer heeft Hylkema Erfgoed advies gevraagd over het plan voor herontwikkeling van het Fort Kudelstaart, onderdeel van De Stelling van Amsterdam. Het plan voor Zeilfort Kudelstaart omvat een gemengd programma met haven- en watersportfaciliteiten, verblijfsaccommodatie, een educatief/museaal centrum en culturele, recreatieve en horecavoorzieningen. De vraag van de gemeente is met name gericht op een beoordeling van de effecten van het plan op de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam, onderdeel van De Hollandse Waterlinies. Naar ons oordeel kan niet gesproken worden van aantasting van de kernkwaliteiten, zoals geformuleerd door UNESCO, het Rijk en de Provincie Noord-Holland. De herontwikkeling heeft vrijwel uitsluitend betrekking op het forteiland zelf, er is geen consequentie op het schaalniveau van het stelsel van verdediging en het systeem van watermanagement die zo bepalend zijn voor de bijzondere cultuurhistorische en ruimtelijke betekenis van De Stelling van Amsterdam. Realisatie van het plan versterkt juist het militaire karakter van het forteiland. De vormgeving en inrichting van de buitenruimte van het thans sleetse en gemankeerde forteiland zullen de oorspronkelijke situatie veel dichter benaderen.

Door de grotere toegankelijkheid en de museale/educatieve presentatie zal de bijzondere geschiedenis van het fort en de Stelling als geheel veel beter uitgedragen en beleefd kunnen worden. Door een attractief programma is een positieve exploitatie mogelijk, wat een basis vormt voor een duurzame instandhouding van het fort. Beschermen, benutten en uitdragen van het Werelderfgoed (de drie doelstellingen waarvoor de Provincie Noord-Holland verantwoordelijkheid draagt) worden sterk bevorderd door realisatie van het plan. Om het plan mogelijk te maken zullen wel eerst de nodige werkzaamheden moeten plaatsvinden in de zin van restauratie, reconstructie, herinrichting van gebouwen en buitenterrein. Ten behoeve van de bereikbaarheid en tegelijk om te voorkomen dat het forteiland en de directe omgeving vol komen te staan met geparkeerde auto’s wordt een ondergrondse parkeergarage aangelegd. Het is de enige mogelijke oplossing om het parkeren zo te faciliteren dat dit geen visuele inbreuk betekent voor het fort en de omgeving. Hiervoor moet eerst grond afgegraven worden, na de bouw worden de wallichamen hersteld, komt er een gronddek terug en wordt de buitenruimte ingericht, waarbij de oorspronkelijke situatie uitgangspunt is.

De Raad van State heeft in haar uitspraak van 28 december 2022 (zie volgende paragraaf) opgenomen dat “door de (gemeente)raad afdoende is gemotiveerd dat het plan voldoende ruimte biedt om in het benodigde aantal parkeerplaatsen te kunnen voorzien” en dat “de Afdeling (Bestuursrecht) er voorshands van uitgaat dat de waarborging van de kernkwaliteiten er niet aan in de weg staat dat de parkeergarage op enigerlei wijze kan worden gerealiseerd. Wij beoordelen de realisatie van de ondergrondse parkeervoorziening niet als een aantasting van de kernkwaliteit van het militaire systeem. Het is een tijdelijke interventie die nodig is om een situatie te bereiken die beduidend hoogwaardiger is dan de huidige situatie, waarin de kernkwaliteit sterk aangetast is: de wallichamen zijn deels afgegraven en verzakt, de buitenruimte is verhard op een zeer ongewenst manier, de bomen en gewassen zijn niet passend; het eiland is nauwelijks meer te ervaren als onderdeel van het militaire systeem. Na realisatie van het Zeilfort wordt de oorspronkelijke situatie dicht benaderd, voor een meer authentieke beleving van het fort is dat alleen maar positief. De gecombineerde toe- en uitrit van de garage is zo geïntegreerd in de structuur van het forteiland dat deze niet of nauwelijks waarneembaar zal zijn en dus geen negatief effect zal hebben op de beleving.

Met de tijdelijke interventies die nodig zijn gaan geen bouwhistorische of archeologische waarden verloren. De kernkwaliteit zit hem ook niet daarin, die zit in de compleetheid, gaafheid en authentieke beleving van het forteiland als onderdeel van het grotere militaire stelsel waarvan het deel uitmaakt. En dat wordt allemaal juist sterk bevorderd. De permanente aanpassingen ten behoeve van het nieuwe programma, met name openingen in de wallichamen aan de keelzijde zijn vanuit de omgeving van het forteiland niet of nauwelijks te zien en bovendien zo ontworpen dat zij de contouren en het gesloten defensieve karakter van de wallichamen niet schaden. Samengevat zijn wij van mening dat de, weliswaar deels vergaande, ingrepen nodig zijn om het plan voor het Zeilfort Kudelstaart te realiseren, maar dat deze van tijdelijke aard zijn en onvermijdelijk om tot een duurzame passende benutting, beleving en instandhouding te komen van het forteiland als onderdeel van De Stelling van Amsterdam. De kernkwaliteit van het militaire systeem wordt hierdoor niet aangetast, realisatie van het plan 3 versterkt juist de kernkwaliteiten, zowel fysiek als qua beleving.

3. Achtergrond en vraag Fort Kudelstaart, onderdeel van De Stelling van Amsterdam, is in 2015 in eigendom gekomen van de gemeente Aalsmeer. Het fort, aangelegd en gebouwd in de periode 1890-1906 had de militaire status als vestingwerk verloren in 1959, waarna het, vanaf 1963, decennialang gebruikt is als vakantie- en vrijetijdslocatie voor personeel van het Ministerie van Defensie. Na de verkoop door Defensie aan de gemeente is gewerkt aan een visie op het toekomstige gebruik van het fort, waarbij versterking van de functie als jachthaven/ watersportcentrum uitgangspunt was. Om een passende nieuwe beheerder te vinden schreef de gemeente een tender uit, die er in 2017 in resulteerde dat Zeilfort Kudelstaart B.V. werd geselecteerd. De keuze was gebaseerd op het ambitieuze plan om Fort Kudelstaart te revitaliseren tot een attractief ‘watersportfort’ waarbij respect voor de bijzondere status van de Stelling van Amsterdam als Werelderfgoed een belangrijk uitgangspunt was. De Stelling was in 1996 door UNESCO op de Lijst van Werelderfgoederen geplaatst. Sinds 2017 heeft Zeilfort Kudelstaart B.V. gewerkt aan een Masterplan. In dat verband zijn cultuurhistorische waardenstellingen verricht, naast vele andere onderzoeken (o.a. in het kader van explosieven, archeologie, flora en fauna, zeldzame dieren (o.a.

vleermuizen, ringslang, en rivierdonderpad), bomen, stikstof, bodem, geluid, verkeer en parkeren, bouwkundige toestand, marktpotentie e.a.). In mei 2020 is een eerste Voorlopig Ontwerp afgerond dat zag op een gemengd programma met havenfaciliteiten, hotelkamers, culturele en recreatieve voorzieningen (o.a. expositieruimten, spa en wellness), horecafaciliteiten (restaurant, café, terras), zalenaccommodatie en beperkte detailhandel. Dit eerste VO was de basis voor de eerste herziening van het bestemmingsplan, die op 3 december 2020 werd vastgesteld. Over het VO was advies gevraagd aan de gemeentelijke Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK), de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en de Provincie Noord-Holland, waaruit geen bezwaren op stedenbouwkundig/planologisch niveau naar voren kwamen. Deze adviesorganen spraken zich positief uit over het herontwikkelingsplan, met nog enige suggesties voor optimalisatie. Ook was een positief advies ontvangen van het Erfgoed Expert Team. Tegen dit bestemmingsplan werd beroep aangetekend door de Stichting Werkgroep Fort Kudelstaart e.a. Hangende het beroep werd een aantal geconstateerde onduidelijkheden hersteld en is het Voorlopig Ontwerp aangepast, mede naar aanleiding van suggesties van de RCE, de provincie en de CRK. In een volgende versie van het Voorlopig Ontwerp werd het plan op onderdelen, met name t.a.v.

de ondergrondse parkeergarage, verder geoptimaliseerd. In dit stadium is ook de uitvoerbaarheid van het plan t.a.v. de bestaande cultuurhistorische waarden nog nader onderzocht. Het bestemmingsplan is gewijzigd vastgesteld op 2 december 2021. Hiertegen zijn door bezwaarmakers gronden ingediend, de gemeente heeft daarop gereageerd met een nader verweer. Bezwaarmakers hebben zich gericht tot de Raad van State, die partijen gehoord heeft in een zitting op 18 juli 2022. De Afdeling Bestuursrechtspraak deed uitspraak op 28 december. Deze uitspraak behelst een vernietiging van het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan (3 december 2020) en het gewijzigde bestemmingsplan (2 december 2021). De Afdeling is van oordeel dat “in de planregels onvoldoende verzekerd is dat de kernkwaliteiten van Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam worden behouden of versterkt”, zoals is bepaald in de artikelen 21 en 22 van de PRV (Provinciale Ruimtelijke Verordening, de voorloper van de Omgevingsverordening NH2020). Ook verwijst de Afdeling naar een op verzoek van de Provincie Noord-Holland, in samenspraak met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed door Arcadis uitgevoerde HIA (Heritage Impact Assessment Ondernemingsplan Fort Kudelstaart, 19 maart 2021).

De HIA is een methodiek om de effecten van een voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling op de Universele Uitzonderlijke Waarden van Werelderfgoed te beoordelen. Deze methodiek is in 2011 ontwikkeld door ICOMOS (The International Council on Monuments and Sites, het adviesorgaan van UNESCO), als een specifiek op Werelderfgoederen afgestemde cultuurhistorische effectrapportage.

4

De Afdeling verwijst naar de beoordeling van Arcadis in de HIA dat “door de met het plan (van Zeilfort Kudelstaart) voorziene ontwikkelingen in ieder geval het militair-landschappelijke geheel, dat onderdeel is van de kernkwaliteiten van De Stelling van Amsterdam, wordt aangetast. In de HIA wordt gesteld dat sprake is van een geringe aantasting van het fort als gevolg van de bouw van de ondergrondse parkeergarage”. Op basis daarvan constateert de Afdeling een strijdigheid met de Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRV). Deze strijdigheid zou er even goed zijn met de opvolger van de PRV, de thans vigerende Provinciale Omgevingsverordening NH2020. In het geval besloten wordt om een nieuw bestemmingsplan in procedure te brengen zal uiteraard aan de thans vigerende PRV getoetst worden. Nu het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan is vernietigd, kan de realisatie van het plan niet worden gecontinueerd. Dit wordt door de gemeente, en ook door de provincie en de RCE, ernstig betreurd, gezien de grote investeringen die reeds gedaan zijn en de substantiële cultuurhistorische, ruimtelijke toeristischrecreatieve en economische belangen die in het geding zijn. Zonder nieuwe bestemming blijft een voldoende investering in restauratie en belevingskwaliteit uit en komt de instandhouding van het Fort in gevaar.

De bouwtechnische toestand van het Fort en de laagwaardige kwaliteit van de inrichting en staat van de buitenruimte verdragen dit niet. De gemeente Aalsmeer heeft daarom aan Hylkema Erfgoed gevraagd om een onafhankelijk oordeel te vellen over de vraag óf er wel voldoende aanleiding is om te spreken van aantasting van de betreffende kernkwaliteit van het Werelderfgoed als het plan Zeilfort Kudelstaart gerealiseerd wordt.

5

4. De kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam Bij de geconstateerde strijdigheid verwijst de Afdeling naar artikelen 21 en 22 in Titel 2 van de PRV, die ziet op ‘UNESCO-erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde’. Artikel 22 is vergelijkbaar met artikel 6.49 van de Omgevingsverordening NH2020. In artikel 21 wordt verwezen naar de kernkwaliteiten zoals omschreven in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie van de provincie Noord-Holland. In artikel 22 wordt aangegeven in welke ontwikkelingen een bestemmingsplan mag voorzien. Artikel 21 Kernkwaliteiten uitzonderlijke Universele Waarden UNESCO-erfgoederen Voor de gronden gelegen binnen de in artikel 20 genoemde erfgoederen van uitzonderlijke universele waarden dienen in het bestemmingsplan regels te worden opgenomen ten behoeve van het behoud of versterking van de kernkwaliteiten van de erfgoederen van de uitzonderlijke universele waarde, zoals omschreven in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie. Artikel 22 Ontwikkelingen binnen UNESCO-erfgoederen 1.

Een bestemmingsplan mag uitsluitend voorzien in nieuwe functies en uitbreiding van de bebouwing van bestaande functies binnen de gebieden als bedoeld in artikel 20 voor zover deze de kernkwaliteiten van de erfgoederen met uitzonderlijke universele waarde behouden of versterken, als bedoeld in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie zoals genoemd in artikel 15 en in bijlage 1 bij deze verordening. 2. In aanvulling op het gestelde in het eerste lid bevat het bestemmingsplan geen bestemmingen en regels die voorzien in: a. een grootschalige stads- of dorpsontwikkelingslocatie of glastuinbouwlocatie dan wel een grootschalig bedrijventerrein of infrastructuurproject; b. een project dat, of een activiteit die de uitgewerkte Uitzonderlijke Universele waarden van het Unesco-erfgoed van uitzonderlijke universele waarden “De Beemster”, “De Stelling van Amsterdam” of de “Nieuwe Hollandse Waterlinie”, aantast of doet verdwijnen. 3. Artikel 5a, artikel 5c en artikel 15 zijn van overeenkomstige toepassing. 4. In afwijking van het tweede lid, onderdeel a, kan een bestemmingsplan hierin wel voorzien indien: a. er sprake is van een groot openbaar belang; b. er voldoende maatregelen worden getroffen om de nadelige effecten van de ontwikkeling op het behoud of de versterking van de uitgewerkte kernkwaliteiten te mitigeren of te compenseren; c.

het bestemmingsplan in overeenstemming is met artikel 5a of artikel 5c; d. het bestemmingsplan in overeenstemming is met de kwaliteitseisen zoals opgenomen in artikel 15 van deze verordening en; e. er geen reële andere mogelijkheden zijn. 5. Gedeputeerde Staten kunnen nadere regels stellen ten aanzien van de wijze waarop compensatie als bedoeld in het vierde lid plaatsheeft.

(Inter)nationaal niveau: Statement of Outstanding Universal Value UNESCO In een zogenoemde Statement of Outstanding Universal Value (SOUV, een Verklaring van Uitzonderlijke Universele Waarde) wordt omschreven waarom UNESCO aan het object of gebied een zo hoge waarde toekent dat het de status van Werelderfgoed verdient en waarom in voldoende mate aan de criteria van Integriteit en Authenticiteit tegemoet wordt gekomen. Aan deze criteria moet ook in de toekomst voldaan worden om de plaats op de Werelderfgoedlijst te borgen. In Bijlage 1 is een samenvatting opgenomen van de SOUV van De Stelling van Amsterdam. Op rijksniveau zijn de regels omtrent de omgang met Werelderfgoederen vastgelegd in de Barro (Besluit algemene regels ruimtelijke ordening), in artikel 2.13. Dit is dus ook aan de orde voor De Stelling van Amsterdam (thans onderdeel van het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies). De provincie Noord-Holland, aan wie, in de hoedanigheid van Siteholder (samen met de provincie Utrecht) de verantwoordelijkheid voor De Stelling van Amsterdam is overgedragen, heeft deze regels vertaald naar het provinciale beleid en wel in de Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRV, juni 2019) en de vervanger daarvan: de Omgevingsverordening NH2020 (zie hierna).

In de SOUV worden drie Kernkwaliteiten onderscheiden: de hoofdverdedigingslijn (liniedijk), het watermanagementsysteem (het systeem van inundatievelden en inundatiemiddelen) en het systeem van militaire elementen (forten en andere objecten). Deze drie kernkwaliteiten (subsystemen) vormen met elkaar één samenhangend systeem.

6

De begrippen integriteit en authenticiteit zijn in het verband van het Werelderfgoed als volgt gedefinieerd: Integriteit De integriteit van een Werelderfgoed duidt de mate van compleetheid en gaafheid van het Werelderfgoed en geeft aan of de OUV nog aanwezig is en niet is aangetast of bedreigd wordt. De integriteit van het Werelderfgoed wordt beoordeeld aan de hand van: -

Compleetheid: zijn alle waarden en objecten nog aanwezig? Bevat het Werelderfgoed alle elementen die noodzakelijk zijn voor de weergave van de Uitzonderlijke Universele Waarde? En heeft het Werelderfgoed een voldoende omvang om de volledige werking te laten zien. Vertaald naar De Stelling van Amsterdam gaat het om de compleetheid van het systeem, de combinatie van liniedijk, keten van inundatievelden en militaire elementen.

-

Gaafheid: zijn waarden en objecten nog intact? In hoeverre hebben er negatieve effecten van bijvoorbeeld ontwikkelingen en/of verwaarlozing plaatsgevonden? Ontbreken er bijvoorbeeld (essentiële) onderdelen van objecten?

Authenticiteit Het begrip authenticiteit omvat de waarheidsgetrouwe en geloofwaardige verbeelding van de historische en culturele betekenis van het Werelderfgoed. In de uitgevoerde HIA wordt de authenticiteit van het Werelderfgoed beoordeeld aan de hand van de vijf criteria hieronder, waarbij gekeken wordt in hoeverre deze criteria waarheidsgetrouw zijn en de oorspronkelijke situatie verbeelden. -

Vorm en ontwerp: feitelijke vorm en ontwerp van objecten en elementen. Objecten en elementen hebben nog hun oorspronkelijke vorm en ontwerp.

-

Materiaal en substantie: gebruik van materiaal en substantie bij reparaties en/of renovaties van de elementen. Bij reparaties en/of renovaties is gebruik gemaakt van originele materialen.

-

Gebruik en functie: oude functie versus nieuwe functie. Hergebruik van gebouwen sluit aan en is ondergeschikt aan de originele architectuur. De OUV is nog steeds te begrijpen ondanks de nieuwe bestemming. Elementen kunnen nog (indien gewenst) hun oorspronkelijke functie uitvoeren. Indien gewenst kan het systeem nog grotendeels functioneren.

-

Locatie en positionering: verbanden en relaties tussen de structuren en elementen. Structuren en elementen liggen nog op hun oorspronkelijke locatie. Het systeem en/of de context kan nog steeds goed begrepen worden, doordat structuren en elementen nog een zichtbare, fysieke en werkende relatie hebben met het landschap en elkaar.

-

Beleving: het erfgoed is nog beleefbaar en uitlegbaar, nu en in de toekomst. Het systeem en de wijze waarop het heeft gefunctioneerd is nog herkenbaar en begrijpelijk. Het karakter en de sfeer van de omgeving ondersteunt de beleving van het erfgoed.

In de HIA die is uitgevoerd door Arcadis is uitgegaan van de drie kernkwaliteiten zoals omschreven in de SOUV. Het plan van Zeilfort Kudelstaart (N.B.: dit betrof het Masterplan 2020) is getoetst op basis van mogelijke effecten op de integriteit en authenticiteit van het Werelderfgoed op elk van de drie kwaliteiten. Hoewel de kernkwaliteiten in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie van de provincie een vertaling zijn van de kernkwaliteiten in de Barro, dient formeel de toetsing van een ontwikkeling aan de kernkwaliteiten in de provinciale verordening (dus de Leidraad) plaats te vinden. Provinciaal niveau: Kernkwaliteiten De Stelling van Amsterdam in de Provinciale Ruimtelijke Verordening Als gezegd heeft de provincie Noord-Holland de regels van art. 2.13 van de Barro vertaald naar het provinciale beleid en wel in de Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRV, juni 2019) en de vervanger daarvan: de Provinciale Omgevingsverordening NH2020 . In artikel 21/22 worden de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam benoemd, deze zijn opgenomen in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie (2018). Ze zijn gelijkluidend aan de beschrijving in Bijlage 8 van de Barro.

7

1.

Het unieke, samenhangende en goed bewaard gebleven, laatnegentiende-eeuwse en vroegtwintigsteeeuwse hydrologische en militair-landschappelijke geheel, bestaande uit: - Een doorgaand stelsel van liniedijken in een grote ring om Amsterdam; - Sluizen en voor- en achterkanalen; - De forten, liggend op regelmatige afstand, voornamelijk langs dijken; - Inundatiegebieden; - Voormalige schootsvelden (visueel open) en verboden kringen (merendeels onbebouwd gebied); - De landschappelijke inpassing en slechte zichtbaarheid van de voormalige militaire objecten;

2.

Relatief grote openheid;

3.

Groene en relatief stille ring rond Amsterdam.

8

5. Is er sprake van aantasting? De gemeente Aalsmeer en initiatiefnemer Zeilfort BV betreuren het dat de Raad van State een dusdanig gewicht hecht aan een in de HIA als beperkt aangeduide aantasting, mede gezien de positieve adviezen van de Provincie Noord-Holland en de adviesorganen. Daarbij speelt dat de Raad van State heeft geoordeeld op basis van het Masterplan van 2020, en er daarna de nodige aanpassingen zijn doorgevoerd. Het Masterplan van 2023 verschilt aanzienlijk van het plan van 2020. De adviesorganen (ook de provincie) zijn van mening dat het plan aanzienlijke verbeteringen brengt voor het uitdragen van de Universele Uitzonderlijke Waarden. Door de actieve benutting van het fort zal de instandhouding beter geborgd zijn. Vanuit de verantwoordelijkheid van de provincie Noord-Holland als Siteholder voor het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies (onderdeel De Stelling van Amsterdam) voor het beschermen, benutten en uitdragen kan het plan als een positieve ontwikkeling worden aangemerkt. In de HIA wordt de conclusie getrokken dat “de ontwikkelingen een gering effect hebben op het Werelderfgoed en daarmee een beperkt risico betekenen voor het behoud van de Outstanding Universal Values”.

Geconstateerd wordt dat twee van de kernkwaliteiten (hoofdverdedigingslijn en watermanagementsysteem) ongewijzigd blijven, maar dat er wel sprake is van geringe aantasting van de derde kernkwaliteit (militair systeem). Tegelijk wordt aangegeven “dat er op punten verbeteringen plaatsvinden, zoals de bereikbaarheid en de beleving van het fort.” Ook in de HIA wordt overall een positieve beoordeling gegeven waar het gaat om de effecten van het voorgenomen plan op de OUV/kernkwaliteiten. Echter: de Provinciale Ruimtelijke Verordening (en de opvolger, de Omgevingsverordening NH2020) biedt geen ruimte voor een afweging op basis van een overall oordeel: een (zelfs geringe) aantasting op één aspect lijkt al in de weg te staan dat een ontwikkeling van een nieuwe activiteit, hoe welkom en positief deze ook is voor de instandhouding en beleving, doorgang kan vinden. De vraag die aan Hylkema Erfgoed gesteld is concentreert zich op die zaken waarvan in de HIA en op basis daarvan door de Raad van State is geoordeeld dat sprake is van aantasting. Hylkema Erfgoed heeft eerder, in 2021, reeds een waardenstelling uitgevoerd van het forteiland en het toen voorliggende plan beoordeeld op de mogelijke effecten op de monumentwaarden.

Er werden geen ontoelaatbare negatieve effecten op de cultuurhistorische waarden (noch op het niveau van het forteiland zelf, noch op het militaire systeem waarvan het deel uitmaakt). Deze beoordeling ging uit van de landelijke Richtlijnen voor Bouwhistorisch Onderzoek (2009) en de Richtlijnen voor Tuinhistorisch Onderzoek (2012). Er zijn wel aanbevelingen gedaan voor optimalisatie, die zijn ook gedaan door o.a. de RCE, de CRK en de provincie, dit heeft nog geleid tot de nodige aanpassingen in het Masterplan. Dit is mede aanleiding om opnieuw advies in te winnen over het plan. Het Masterplan van juni 2023 laat positieve wijzigingen zien ten opzichte van het plan waarop de uitspraak van de Raad van State gebaseerd was. Zo zijn de in- en uitrit van de parkeergarage gecombineerd, is de inpassing verbeterd en de zichtbaarheid verminderd. Dat geldt ook voor de ventilatieroosters. Van de aanwezigheid van de ondergrondse garage zal nauwelijks iets waar te nemen zijn. De opening in het wallichaam ter plaatse van het restaurant zal kleiner en gesegmenteerd worden zodat de wal aan deze zijde een dichter karakter heeft (openingen in de wal). Er wordt afgezien van de eerder beoogde starttoren waardoor de openheid over de contrescarpe heen naar de Westeinderplassen overeind blijft en het militaire karakter niet aangetast wordt.

Hierna gaan we verder in op de vraag of de ontwikkeling van Zeilfort Kudelstaart een aantasting betekent van de kernkwaliteiten. We kijken eerst naar de situatie waarin het forteiland op dit moment verkeert. Dat is immers mede bepalend voor de beoordeling of een ontwikkeling de authenticiteit en integriteit van kernkwaliteiten aantast. Aansluitend gaan we kort in op de essentie van het plan Zeilfort Kudelstaart en de interventies die dit veronderstelt. Vanuit een blik op de oorspronkelijke situatie, de huidige situatie en de toekomstige situatie reflecteren we op de constatering in de HIA dat sprake is van aantasting. Daarna geven we, alles overziende, antwoord op de vraag of naar ons oordeel het voorgenomen plan een aantasting betekent van de kernkwaliteiten.

9

6. Huidige situatie Om te kunnen oordelen over de consequenties van de herontwikkeling is het in onze optiek relevant om de uitgangssituatie te bezien. Deze staat namelijk nogal ver af van de oorspronkelijke situatie. Het gebruik door Defensie als recreatie- en vakantiebestemming voor personeelsleden heeft het forteiland geen goed gedaan. Een korte beschrijving van de huidige situatie. Voor een goed begrip van de opbouw van het forteiland is hiernaast een overzichtskaartje opgenomen van een forteiland van het zgn. Model A, waarvan Kudelstaart een voorbeeld is. (bron: www.stelling-amsterdam.nl) Vanaf de Kudelstaartseweg loopt de toegangsweg naar de keelzijde van het fort. De Kudelstaartseweg loopt in een rechte lijn van noordnoordoost naar zuidzuidwest, en maakt een bocht om het fort heen en volgt daarbij de contouren van het fort met de fortgracht. Rondom het fort ligt de gracht die in verbinding staat met de Westeinderplassen. De entree tot het forteiland loopt via een aarden dam richting de keelzijde van het fort, haaks op de opgaande gevel van het hoofdgebouw. De ruimte voor het hoofdgebouw is voorzien van betonklinkers, evenals de toegangsdam tot het eiland. Deze dam is voorzien van een flankerende enkele bomenrij. De rondgang op het eiland loopt linksom het hoofdgebouw richting de zuidoostelijke helft van het eiland.