Agendabundel

In Aalsmeer willen we door het Programma Arbeidsmigranten uit te voeren dit soort situaties voorkomen en indien nodig aan te pakken. We zien dit als gezamenlijke opgave om met alle partijen vast te leggen hoe we deze arbeidsmigranten goed kunnen huisvesten en de zorg en welzijn bieden die nodig is. Daartoe gaan we in overleg met de grootste uitzendbureaus en werkgevers die in de gemeente en de regio gevestigd zijn. Daarnaast wordt er binnen Greenport Aalsmeer verband gewerkt aan een regionaal programma arbeidsmigranten. Dit is nodig omdat de arbeidsmigranten en een groot deel van het werkgevers niet gebonden zijn aan een specifieke gemeente. Gezien het regiobrede tekort aan huisvesting reizen veel arbeidsmigranten heen en weer tussen werk- en verblijfsplaats. Uit de eerste verkennende gesprekken blijkt dat Aalsmeer op een aantal specifieke aspecten, zoals huisvesting en registratie, voorop loopt. Andere gemeenten zijn verder met het opstellen van een integraal programma. Hierbij is van belang dat het regionale – en het lokale programma complementair zijn. Momenteel wordt een aanvraag voor een zgn Regiodeal voorbereid door 3 Greenportregio’s. De kernthema’s daarin zijn Arbeidsmarkt en Circulariteit. Een van de pijlers daarin is Weerbare en vitale sierteeltregio. In de programmalijn van deze pijler is het regionale programma arbeidsmigranten ingebracht.

Vanuit de drie regio’s wordt het belang van het thema arbeidsmigranten onderkend en zal het thema een prominent onderdeel vormen van de aanvraag. Dit biedt de kans de investering in dit thema flink te vergroten. Immers, bij honorering van de Regiodeal kan het programmabudget van dit thema verdubbeld worden door een bijdrage vanuit het Rijk. De aanvraag is op 31 oktober ingediend. De Adviesraad sociaal domein van Aalsmeer (ASD) heeft in april 2022 een ongevraagd advies uitgebracht voor het te ontwikkelen beleid voor onze gemeente. Zowel het rapport Roemer als het advies van de ASD worden benut bij het opstellen van dit programma. Onlangs is in Greenport verband gestart met een regionaal project om op termijn met de regio gemeenten afspraken te maken over de verdeling van de huisvestingopgave van arbeidsmigranten. Aalsmeer neemt deel aan deze werkgroep maar zal ook haar eigen programma uit gaan voeren.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/10/30/tweede-advies-aanjaagteambescherming-arbeidsmigranten 4

Pagina

3 van 10

Gegevens over Aalsmeer De focus van het beleid van Aalsmeer is de afgelopen jaren en ook nu met name gericht op het huisvestingsvraagstuk. Door de toenemende vraag naar short stay huisvesting voor werknemers in de sierteeltsector en daaraan gelieerde bedrijvigheid is de druk op het realiseren van goede huisvesting fors. Deze werknemers zijn van cruciaal belang voor de Aalsmeerse bedrijven om te kunnen produceren. Het in balans brengen en houden van zowel deze uitdaging als ook de impact op de lokale woonomgeving en de sociale cohesie is voor de gemeente en initiatiefnemers een ingewikkelde opgave. De gemeente wil zich inzetten voor goede huisvesting en arbeidsomstandigheden en het verbeteren van de sociale cohesie in onze lokale samenleving. Een deel van de arbeidsmigranten woont inmiddels vast in onze gemeente. Er is een toenemende trend om zich definitief te willen vestigen ( Decisio onderzoek) en op zoek te gaan naar een koop- of huurwoning. Momenteel staan er vooral inwoners van Poolse afkomst in de Basisregistratie Personen van onze gemeente ingeschreven. Ook zijn er Bulgaarse, Roemeense en Spaanse ingeschreven inwoners. Er is onlangs gestart met het aanbieden van Nederlandse taalles aan deze groep inwoners.

Ondanks het (economische) belang van arbeidsmigranten is het voor de Nederlandse overheid, dus ook voor Aalsmeer niet mogelijk om accuraat vast te stellen hoeveel arbeidsmigranten er op dit moment in Nederland per gemeente verblijven. Er is namelijk voor EU burgers geen verplichting om je in te schrijven bij de gemeente of voor een verblijfsduur van 4 maanden bij het RNI-register. De huisvesting van deze medewerkers is divers; er is een aantal grootschalige locaties en daarnaast is is er ook huisvesting in woningen of kleinschalige locaties ( op bedrijvenlocaties). De locaties in woonwijken kunnen door mogelijk door meer inzetten op huisvesting op grootschalige locaties op termijn afgebouwd worden. Dit is gezien de grote druk op de woningmarkt een positieve ontwikkeling op termijn. Gemeente Aalsmeer streeft naar een integrale aanpak en structurele oplossingen voor daar waar nodig het verbeteren van de woon– en leefomstandigheden van arbeidsmigranten in onze gemeente. Hiertoe wordt dit programma opgesteld voor de duur van 4 jaar om deze aanpak uit te voeren. Het programma is gericht op intensieve samenwerking met ketenpartners als uitzendbureaus, bedrijven, belangenorganisaties en zorgaanbieders.

Samenhangend beleid met alle partners is wenselijk waar alle aspecten aan de orde komen: goede huisvesting; taalles, registratie, zorg en welzijn, huisartsenzorg, en gestructureerde informatievoorziening over juridische vragen rechten en plichten. Het vergroten van het draagvlak door middel van het bevorderen van de verdere kennismaking met deze groep inwoners in onze gemeente door sport en culturele activiteiten. De gemeente wil op termijn in gesprek met ontwikkelaars, uitzendbureaus en de grotere werkgevers om afspraken te maken en een convenant te sluiten. Daarom heeft het college besloten om hier via het programma arbeidsmigranten de nodige prioriteit aan te geven en hiervoor een budget van € 50.000 per jaar te reserveren. De gemeente heeft inmiddels al acties ingezet om dit beleid uit te werken. Door het nu samen te voegen in een overkoepelende programmastructuur wint het in kracht. In de toelichting op de programmastructuur werken we de zes programmalijnen uit in concrete doelen, acties en investering. In deze afbeelding is zichtbaar uit hoeveel onderdelen een samenhangend beleid voor arbeidsmigranten bestaat.

Pagina

4 van 10

2. Onze centrale uitgangspunten voor het beleid We willen het programma vormgeven langs een zestal programmalijnen. Het is van belang om daarbij heldere uitgangspunten vast te stellen en vast te leggen in afspraken met de partners. We hanteren de volgende uitgangspunten voor het programma en onze beleidsvorming. 1.

Arbeidsmigranten vormen een belangrijke bouwsteen voor een sterke, lokale, toekomstbestendige

2.

Arbeidsmigranten verwerven een betere sociale positie en zijn beter geaccepteerd en geïntegreerd;

3.

Dit draagt bij aan een aantrekkelijke lokale woon- en werkgemeenschap met (meer) sociale cohesie

economie;

en een verminderde kwatsbaarheid voor criminaliteit en uitbuiting . 4.

Het bevorderen van een gezonde werkgevers- en werknemersverhouding bij de arbeidsmigranten.

5.

Hiervoor werken we constructief samen met belanghebbende partijen;

6.

Het bestendigen van aandacht voor deze doelgroep in gemeentelijke beleids- en besluitvorming.

3. De programmastructuur Het Programma arbeidsmigranten bestaat uit 6 programmalijnen die in deze paragraaf verder worden uitgewerkt. 1.

Informatie en voorlichting

2.

Goede huisvesting

3.

Verbeterde registratie en sturing

4.

Werk en goed werkgeverschap

5.

Ondersteuning, preventie en toegang tot zorg

6.

Veiligheid, handhaving en samenwerking met partners in de regio

1. Informatievoorziening en voorlichting Wat willen we bereiken? De basisinformatievoorziening, zowel digitaal als fysiek voor arbeidsmigranten, wordt op orde gebracht zodat het voor arbeidsmigranten duidelijk is welke rechten en plichten aan een verblijf in Nederland zijn verbonden.

Pagina

5 van 10

Wat gaan we doen? Ontwikkelen van een website of pagina op de gemeentewebsite en partnerwebsites op basis van best practice. We doen dit samen met kennisinstanties met ervaring op dit gebied. De gemeente wil als pilot de informatie samenbrengen en professionaliseren en gaat hiervoor in overleg met betrokken partijen. Daarnaast beschikt Aalsmeer over een goedlopend Poolse spreekuur dat uitgevoerd wordt door vrijwilligers. Maandelijks is dit een vraagbaak is voor onze Poolse inwoners. Wat gaat dit kosten? De gemeente heeft voor de periode 2024-2027 voor uitvoeren van de pilot voor het versterken van het Poolse spreekuur jaarlijks € 25.000,- gereserveerd. 2. Goede huisvesting Wat willen we bereiken? We willen werken aan goede huisvesting voor de arbeidsmigranten. We willen daarin samenwerken met diverse partijen om zo de juiste balans te vinden en een goede afweging kunnen maken voor onze gemeente. Bij het maken van deze afweging worden een aantal uitgangspunten gehanteerd: In dit onderdeel willen we onderzoeken hoeveel arbeidsmigranten wij willen huisvesten in de gemeente en op welke wijze we dat willen aanpakken. •

De huisvestingsbehoefte van deze groep valt onder te verdelen in: a. Short stay: arbeidsmigrant die korter dan ca. 6 maanden tot een jaar verblijft in de gemeente. b. Mid stay arbeidsmigrant: arbeidsmigrant die tussen de ca. 6 maanden tot circa 3 jaar verblijft in de gemeente c. Long stay arbeidsmigrant: arbeidsmigrant die langer dan ca. 3 jaar woont in de gemeente.

•

Locaties met een grotere omvang voor short-stay worden bij voorkeur gerealiseerd buiten de bestaande woonwijken maar wel in de nabijheid van basisvoorzieningen zoals winkels of deze voorzieningen worden op de locatie gefaciliteerd;

Wat gaan we doen? De programmalijn Huisvesting heeft een prominente plek in het programma. De aanwezigheid van adequate huisvesting is cruciaal voor het welslagen van het programma. Om het aanbod aan huisvestingsmogelijkheden zowel kwantitatief als kwalitatief te verbeteren moeten er de komende periode langs verschillende sporen worden gewerkt. De programmalijn Huisvesting valt uiteen in een beleidsmatig deel en een uitvoerend deel. Het vigerende beleid is vastgelegd in de Kadernota Huisvesting Arbeidsmigranten. Er moet een antwoord worden geformuleerd op onderstaande vragen. Afhankelijk van de antwoorden op de vragen moet worden bepaald of een aanpassing van de Kadernota Huisvesting arbeidsmigranten noodzakelijk is: Beleidsmatig: •

Welke (planologische) voorwaarden stelt de gemeente Aalsmeer aan de ontwikkeling van nieuwe (grootschalige) locaties in zijn algemeenheid en in specifieke gebieden als bedrijventerrein Hornmeer en de Schinkelpolder in het bijzonder? Omdat de vraagstukken die spelen binnen

Pagina

6 van 10

bedrijventerrein Hornmeer en de Schinkelpolder breder zijn dan het vraagstuk rondom huisvesting van arbeidsmigranten, wordt er buiten dit programma om gewerkt aan toekomstvisies op beide gebieden. Borging van voldoende aandacht voor de huisvesting van arbeidsmigranten binnen de visietrajecten vindt zowel op bestuurlijk als ambtelijk niveau plaats door deelname van dezelfde personen in beide trajecten. •

Welke kwantitatieve en kwalitatieve voorwaarden stelt de gemeente Aalsmeer aan locaties voor huisvesting van arbeidsmigranten? Hierbij moet de afweging worden gemaakt of Aalsmeer gebruik wil gaan maken van de specifieke mogelijkheden die de nieuwe wet Goed Verhuurderschap biedt. Deze wet is 1 juli 2023 in werking getreden. Door de wet kunnen gemeenten via de huisvestingsverordening eisen stellen aan het aantal arbeidsmigranten dat per slaapkamer mag verblijven en aan de aanwezige voorzieningen binnen een woning.

•

Welke afwegingen maakt Aalsmeer bij controle en handhaving van bestaande situaties en hoe ziet een dergelijk traject eruit?

Uitvoering Onder het uitvoerende deel vallen de volgende aspecten: •

De realisatie van nieuwe (grootschalige) locaties voor het huisvesten van arbeidsmigranten binnen daarvoor vastgestelde kaders.

•

De toetsing van toekomstige initiatieven aan het ter plaatse vigerende bestemmingsplan en gestelde randvoorwaarden.

•

Het afsluiten van convenanten met de grote aanbieders van huisvesting voor arbeidsmigranten in Aalsmeer.

•

Controle en indien noodzakelijk handhaving van bestaande situaties.

We hanteren het volgende uitgangspunt: We gaan door met het realiseren van nieuwe (geconcentreerde en) hoogwaardige huisvesting op locaties buiten de woongebieden. Hiermee worden de kleinschalige woonlocaties in de woonwijken op termijn zo veel als mogelijk afgebouwd. Het aantal arbeidsmigranten die wonen op bedrijfsterreinen zal toenemen. Ook komen meer woningen in Aalsmeer beschikbaar voor onze reguliere woningzoekenden. Wat gaat het kosten ? Dit vraagt een verdere uitwerking naar aanleiding van de gefundeerde keuze voor scenario-ontwikkeling en mogelijk onderzoek dat hiervoor noodzakelijk kan zijn. 3.

Verbeterde registratie en sturing

Toelichting EU-burgers zijn vrij om te reizen, te werken en zich te vestigen in andere EU-lidstaten. Als zij langer dan vier maanden in Nederland verblijven, (longstay) moeten zij zich registreren als ingezetene van een gemeente in de BRP. Als iemand korter dan vier maanden (binnen een tijdsbestek van zes maanden) in Nederland komt werken, volstaat een inschrijving als ‘niet-ingezetene’. Diegene schrijft zich dan in bij de RNI (registratie Niet Ingezetenen). Daardoor krijgt hij of zij een BSN dat nodig is om in Nederland te kunnen werken, maar er worden geen verblijfsadres in Nederland of andere contactgegevens vastgelegd in de BRP. Doordat geen actueel verblijfsadres in de RNI wordt vastgelegd, hebben Nederlandse overheden, dus ook Aalsmeer slecht zicht op de aantallen arbeidsmigranten die kort verblijven (shortstay).

Pagina

7 van 10

Wat willen we bereiken? We willen als gemeente weten wie er in onze gemeente woont en werkt. Dit is een van de belangrijke redenen om de registratiegraad te verhogen. Dit is ook relevant voor inkomsten in het gemeentefonds, waarbij het aantal inwoners uit de Basisregistratie Personen (BRP) bepalend is. Daarnaast is een juiste registratie van arbeidsmigranten in de BRP van groot belang voor het voorkomen en aanpakken van negatieve excessen, het bieden van toegang tot medische voorzieningen en het borgen van veiligheid. We willen samen met de uitzendbureaus en werkgevers maximaal inzetten op het ophogen van de registratie van arbeidsmigranten in Aalsmeer. Wat gaan we doen? Uitbreiden succesvolle pilot Om genoemde problematiek op te pakken is per 1-4-2021 een pilot voor de periode van 1 jaar gestart waarvoor de capaciteit voor de inzet van 1 fte beschikbaar is gesteld. Dit is vastgelegd in een convenant tussen gemeente, de firma Ruijgrok en de Greenport. Deze pilot is succesvol afgesloten. De inspanning heeft geleid tot een extra toename van 300 inwoners in de BRP, met meer inkomsten in het gemeentefonds tot gevolg. Evaluatie van de pilot heeft plaatsgevonden en is besloten om de pilot om te zetten in structurele formatie en werkzaamheden.

Daarnaast is sprake van uitbreiding van deze werkzaamheden vanwege opening van en samenwerking met nieuwe hotels en kleinschaliger/particuliere opvanglocaties. Hiervoor is 1 fte schaal 8 extra per 1 januari 2023 beschikbaar gesteld. We willen deze succesvol gebleken aanpak continueren en in overleg gaan met werkgevers om hen uit te nodigen tot deelname aan deze werkwijze.

Deelname van Aalsmeer aan landelijke pilot Aalsmeer is door het Ministerie van BZK benaderd om deel te nemen aan een experiment met de registratie van tijdelijke verblijfadressen van niet-ingezetenen in de Basisregistratie Personen (BRP). Deze pilot is in voorbereiding en zal in 2023 gaan starten; ook dit draagt bij aan meer sturingsinformatie en beter zicht op de arbeidsmigranten in onze gemeente. De pilot duurt 4 jaar en BZK stelt formatie beschikbaar. Hoeveel kost het? De toename van de registratie die we willen bereiken zal op termijn ook extra inzet van Burgerzaken vragen. 4.

Werk; goed werkgeverschap

Wat willen we bereiken? Wij willen inzetten op goed werkgeverschap voor de arbeidsmigranten in Aalsmeer. Bij goed werkgeverschap gedraagt een werkgever zich als goed werkgever in de zin dat hij of zij zorg draagt voor een goede kwaliteit van het werk. Kwaliteit van het werk kan bijvoorbeeld worden uitgedrukt in arbeidsinhoud, arbeidsomstandigheden, arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden. Bij kort verblijvende arbeidsmigranten kan daarnaast ook worden gekeken naar de woonsituatie en naar het

Pagina

8 van 10

woon-werkverkeer. Hierbij zijn de volgende aspecten van belang; bijvoorbeeld dat medewerkers zelf zaken met de overheid en zorgverzekeraar kunnen regelen. Wanneer arbeidsmigranten hun werk verliezen, is het wenselijk dat zij gedurende een overgangsperiode in hun huisvesting kunnen blijven en verzekerd blijven voor ziektekosten. Valt onder het goed werkgeverschap ook dat een medewerker indien na ontslag geen nieuwe dienstbetrekking wordt gevonden de oorspronkelijke werkgever zorgdraagt voor repatriëring van de mensen naar hun land van herkomst indien gewenst. Wat gaan we doen? Als gemeente gaan wij in overleg met de grootste werkgevers om afspraken te maken over goed werkgeverschap. Het overleg willen we na besluitvorming in de raad in Q2 gaan starten en zal naar verwachting een doorlooptijd van 2 jaar hebben om deze afspraken te bestendigen. Binnen de programmalijn handhaving zullen illegale uitzendbureaus moeten worden aangepakt. Hoeveel kost het? Het organiseren en faciliteren van deze overlegstructuur en inzet van onderzoek en uitwerking van concrete afspraken en werkbezoeken aan best practices zal bekostigd worden uit het budget dat beschikbaar is gesteld voor dit programma.

5.

Ondersteuning, preventie en toegang tot zorg .

Wat willen we bereiken? Gezondheid en welzijn van arbeidsmigranten wordt verbeterd en dakloosheid onder arbeidsmigranten wordt voorkomen. Wat gaan we doen? Als gemeente willen we met de partijen in de zorg en de maatschappelijke partners meer inzetten op informatievoorziening over gezondheidszorg. Preventie en goede voorlichting is vanwege de verhoogde gezondheidsrisico’s van arbeidsmigranten5 van groot belang. Het is hierbij in het kader van zelfredzaamheid belangrijk dat mensen wegwijs zijn in onze samenleving, het systeem van preventie en zorg en zorgverzekeringen en deel kunnen uitmaken van sport en ontspanningsaanbod. Daar waar zorg nodig is t.a.v. dakloosheid willen we de toegankelijkheid en de samenwerking met de regio en partners versterken. We willen werken aan heldere afspraken met alle partners op het terrein van preventie, gezondheidszorg en ondersteuning hoe we dit kunnen bieden aan arbeidsmigranten die dat nodig hebben. Ook willen we zoeken naar innovatieve oplossingen om dit te bereiken. Het opleiden (door Pharos) en inzetten van sleutelfiguren als gids in de Nederlandse gezondheidszorg kan al een goede bijdrage leveren. We gaan in gesprek met de vrijwilligers van het Poolse spreekuur, Participe, de eerstelijnsgezondheidszorg en met uitzendbureaus en werkgevers.

Screening van daklozen In december 2022 /januari 2023 door gespecialiseerde teams vanuit gemeente Amsterdam als regiogemeente een screening uitgevoerd bij alle bekende vindplaatsen van daklozen. Een herhaling 5 Onderzoek: april 2022 uitgevoerd door Pharos naar situatie gezondheid arbeidsmigranten.

Pagina

9 van 10

heeft in mei /juni dit jaar plaatsgevonden Het beeld is dat er in de winter geen dakloze mensen zijn aangetroffen en in de laatste ronde enkele mensen zijn aangetroffen en ook benaderd voor het hulpaanbod in Amsterdam, waar men niet op wilde ingaan. Meerwaarde van deze actie is overigens dat de hulpverleningsketen met Amsterdam is gelegd als er een dakloos persoon mocht worden aangetroffen. Wat gaat het kosten? •

Een training van Pharos van sleutelfiguren kost ca €1200 per persoon; we gaan uit van vier

•

Mogelijke inzet van onderzoek en uitwerking van concrete afspraken en werkbezoeken aan best

•

Eventueel als daar aanleiding toe is :vervolgafspraken n.a.v. de daklozenaanpak iom gemeente

personen die in de loop van het programma als sleutelfiguur aan de training kunnen deelnemen. practices. Amsterdam. 6.

Veiligheid, handhaving en samenwerking met partners en regio

Wat willen we bereiken? Een belangrijk onderdeel van het sluiten van de keten is de inzet van handhaving om veiligheid te van arbeidsmigranten zelf te borgen en overlast voor andere inwoners te beperken, en handhaving in te zetten. Bijvoorbeeld het tegengaan van arbeidsuitbuiting en illegale huisvesting komen binnen deze programmalijn aan de orde. Wat gaan we doen? Er wordt aangesloten op de aandachtspunten in het Integraal- en Regionaal Veiligheidsplan: het tegengaan van woonfraude, ondermijning en mensenhandel en de aanpak verwarde personen, Voortzetten van deelname van Aalsmeer aan het (RIEC) programma ‘Weerbare sierteelt’ en het ‘Handhavingsknooppunt ondermijnende criminaliteit Aalsmeer’ hoort hier, evenals de gecoördineerde aanpak via de ‘regionale tafel mensenhandel’, bij. Ook illegale uitzendbureaus moeten worden aangepakt. Daarom blijven we onze inzet voorzetten en de ketenaanpak versterken. De lijn van toezicht en handhaving onder meer op brandveiligheid wordt verbonden met preventie en ondersteuning. Hoeveel kost het? Voor het uitvoeren van dit onderdeel is regulier budget beschikbaar en indien van toepassing het programmabudget. Na toekenning van de regiodeal kan het beschikbare budget worden vergroot en het programma versneld worden opgepakt.

4. Bestuurlijke processtappen Planning programma

Pagina

Stap

Tijdpad

Inhoud

0

februari 23

Ambtelijke afstemming KOA en AA

1

5 december 23

Procesnotitie in B&W

2

11 januari 24

Beeldvormende sessie in raadscommissie

3

25 januari 24

Oordeelsvormende sessie raadscommissie

4

2 februari 24

Besluitvorming in raad

Stap

Tijdpad 2024

Inhoud

Februari maart

Inrichten kernwerkgroep programma arbeidsmigranten

10 van 10

0 1

Planning etc 2

Februari – april

Uitwerken van de programmalijnen in concrete actieplannen ; Waaronder een financiële en capaciteitsplanning.

3.

Februari -maart

Startbijeenkomst met KOA AA

3

Q3

Eerste ronde tafelbijeenkomst met uitzendbureaus van arbeidsmigranten gericht op delen gemeenschappelijk doel en samenwerking

4

Q3

Eerste brede bijeenkomst met werkgevers en diverse maatschappelijke organisaties

5

Najaar 2024-25

Ontwikkelen van een convenant met betrokken partijen

Aan

het College van Burgemeester & Wethouders Raadhuisplein 1 Aalsmeer

In cc. aan: Titia Witte en Marijke Bergh Aalsmeer, 20 januari 2022 Betreft: Ongevraagd advies arbeidsmigranten Geacht College, De Adviesraad Sociaal Domein heeft zich in het onderwerp arbeidsmigranten verdiept en is van mening dat de omstandigheden waaronder arbeidsmigranten voor korte of langere duur participeren binnen de gemeenschap van Aalsmeer op diverse punten aandacht vragen vanuit het sociaal domein. Het valt echter niet mee het sociaal domein los te zien van het huisvestingsvraagstuk. Het sociaal welbevinden is onlosmakelijk verbonden met de huisvesting van de arbeidsmigranten. Om die reden zagen wij ons genoodzaakt ook naar de huisvesting van arbeidsmigranten te kijken. In navolging van het VNG (Bestuurlijke standpunten arbeidsmigranten 2020), advisren wij u een Beleidsplan op te stellen waarin u beschrijft op welke wijze u de integratie van arbeidsmigranten in de Aalsmeerse samenleving wilt faciliteren. Na afronding van dit advies en de analyse stuitten wij op de scriptie van een stagiair van Participe. In deze scriptie werden voor een deel dezelfde punten aangestipt en, zagen wij, ook gepresenteerd aan het College. Niet duidelijk is wat de status is van de aanbevelingen gedaan in deze scriptie. Onderstaand treft u de conclusies op de verschillende onderdelen aan met een advies.

Voor de onderbouwing verwijzen wij u naar de volledige analyse dat als bijlage is toegevoegd. Daar de problematiek van de arbeidsmigrant niet ophoudt bij de Aalsmeerse gemeentegrens en veel in Aalsmeer werkende arbeidsmigranten elders wonen en omgekeerd, is er contact geweest met Adviesraden in de regio en hebben wij onze analyse met hen gedeeld. Wij zien uw reactie met belangstelling tegemoet. Met vriendelijke groet, Theo Gallée secretaris

Versie: Januari 2022

w.g. Jaap Overbeek voorzitter

1. Een Beleidsplan Arbeidsmigranten. Conclusie: Arbeidsmigranten zijn “geen tweederangsburgers” en dienen, voor de tijd dat zij in Aalsmeer verblijven, op een volwaardige manier te kunnen participeren en deel te kunnen nemen aan de samenleving. Advies: Stel een beleidsplan op met betrekking tot arbeidsmigratie en verwerk daarin onderstaande adviezen van de Adviesraad Sociaal Domein. 2. Zorg voor een goede registratie in BRP of RNI Conclusie: De gemeente legt de verantwoordelijkheid voor registratie in het BRP of RNI bij de werkgevers. Echter de werkgevers lijken weinig belang te hebben bij een goede registratie. Arbeidsmigranten weten niet altijd dat ze zich kunnen registreren en zijn niet op de hoogte van het belang, met name voor zichzelf. Hierdoor heeft de gemeente op dit moment onvoldoende zicht op het aantal arbeidsmigranten en op hun verblijfsplaats. De gemeente loopt hierdoo mogelijk inkomsten mis, doordat arbeidsmigranten die hier langer verblijven dan 4 maanden verzuimen zich alsnog in te schrijven en daardoor niet mee tellen voor het gemeentefonds. In het voorjaar van 2021 sloot de gemeente Aalsmeer een samenwerkingscontract met Greenport Aalsmeer en uitzendorganisatie Ruigrok om het inschrijvingsproces in de Basisregistratie ersonen (BRP) te stroomlijnen. De effecten van deze pilot moeten nog gemonitord worden.

Advies: Stimuleer dat arbeidsmigranten zich registreren in het RNI of BRP (afhankelijk van hun verblijfsduur). Leg de verantwoordelijkheid hiervoor niet alleen bij de werkgever(s), uitzendbureaus en arbeidsmigranten neer. Onderzoek samen met werkgevers resp. uitzendbureaus en (vertegenwoordigers van de) arbeidsmigranten op welke wijze registratie eenvoudig en laagdrempelig kan worden gemaakt. Bepleit bij het Ministerie dat bij een registratie in het RNI ook een verblijfsadres in Nederland wordt geregistreerd. (NB: m.i.v. 2022 vindt registratie van contactgegevens plaats op basis van vrijwilligheid als overgangsmaatregel. De Staatssecretaris van BZK laat onderzoeken of het EU recht mogelijkheden biedt voor verplichte registratie van het verblijfsadres voor personen die korter dan 4 mnd in Nederland verblijven). 3. Faciliteer een goede huisvesting Conclusie: Voor arbeidsmigranten is huisvesting vaak gekoppeld aan werk, dit is (zie ook het rapport van Roemer) niet wenselijk. Want bij verlies van werk staan arbeidsmigranten nagenoeg meteen op straat en lopen ze het risico ook niet meer verzekerd te zijn. Doordat de werkgever belang heeft bij een tevreden arbeidsmigrant, is het koppelen van huisvesting aan werk bij een goede werkgever geen probleem. Helaas zijn er ook werkgevers, c.q.

uitzendbureaus die het belang van de arbeidsmigrant niet voorop hebben staan en het aanbieden van huisvesting aan arbeidsmigranten als een verdienmodel zien. Dit komt vooral voor bij tussenpersonen die woningen in de wijk opkopen voor het huisvesten van arbeidsmigranten. Versie: Januari 2022

Advies: De Adviesraad is van mening dat arbeidsmigranten een kwestbare groep vormen die veelal de Nederlandse taal nauwelijks machtig is. Een te grote afhankelijkheid van werkgever, c.q. uitzendbureau bij het verkrijgen en behouden van huisvesting kan tot misstanden leiden. De gemeente heeft hier een grotere verantwoordelijkheid dan alleen het afgeven en toezien op vergunningen. Huur en arbeid dienen losgekoppeld te worden en idealiter geregeld te worden in twee afzonderlijke contracten. Bij een tijdelijk huurcontract dient een opzegtermijn aangehouden te worden. 4. Draag zorg voor een goed toezicht en handhaving Conclusie: Er is actief toezicht bij de aanvraag van een vergunning voor een logiesverblijf. Als de huisvesting in gebruik is genomen, wordt vrijwel alleen reactief op signalen actie ondernomen. Een actiever toezicht op de leefomstandigheden van de arbeidsmigranten zou het draagvlak kunnen vergroten bij inwoners van Aalsmeer. Meestal gaat het goed, maar enkele incidenten (soms in andere gemeenten) worden breed uitgemeten en zijn van invloed op het imago van arbeidsmigranten. Controleer tevens op inschrijving BRP. Advies: De Adviesraad adviseert om actief toezicht te houden op de huisvestingslocaties en de leefomstandigheden van arbeidsmigranten en een vinger aan de pols te houden of alles conform de regels uitgevoerd wordt zodat eventuele excessen worden voorkomen.

Dit komt ten goede aan de direct omwonenden bij logies in de woonwijk en aan de arbeidsmigranten zelf. Hierbij helpt ons inziens een vast gezicht c.q. contactpersoon vanuit de gemeente zodat mensen bekend raken met deze toezichthouder en hem - waar nodig - weten te vinden. 5. Neem uw verantwoordelijkheid voor een goed Informatiepunt Conclusie: De gemeente Aalsmeer neemt geen actieve rol in bij de voorlichting van de grote groep Aalsmeer arbeidsmigranten. Het door Participe ondersteunde Poolse Spreekuur doet goed werk voor de Poolssprekende arbeidsmigranten die hen weet te vinden. Het informatiepunt zit nog teveel in de sfeer van vrijwilligerswerk en mag een professionelere structuur en uitstraling krijgen. Samenwerking met de in Aalsmeer actieve uitzendbureaus en de werkgevers in de tuinbouwsector (Greenport Aalsmeer) ligt voor de hand. Wel moeten zij hun onafhankelijke positie behouden zodat zij ook een een toevluchtsoord kunnen zijn voor het melden van misstanden en uitbuiting. Advies: De gemeente zou een actievere rol kunnen spelen bij de informatievoorziening aan arbeidsmigranten. Het informatiepunt dient sterker gepositioneerd te worden en actief ondersteunt vanuit de gemeente. Het dient zichtbaarder te zijn zowel fysiek als digitaal. Onderzoek of samenwerking met andere gemeenten in de regio zinvol is. 6.

Voorzie in goede voorzieningen in zorg, onderwijs, taal en ontspanning a. Zorg Conclusie: Op het gebied van de zorg hebben de arbeidsmigranten een afhankelijkheid van het uitzendbureau. Uitzendbureaus regelen namelijk veelal de zorgverzekering voor de arbeidsmigranten. Als arbeidsmigranten vervolgens hun werk verliezen, zijn zij niet meer verzekerd tegen ziektekosten. Versie: Januari 2022

Bij de zorgverzekering geregeld door de werkgever, vormt deze een soort tussenpersoon tussen de zorgverzekeraar en de arbeidsmigrant. Het is denkbaar dat zieke uitzendkrachten zich niet ziek melden, maar door blijven werken, wat bij SARS-CoV-2 een extra risico vormt. Advies: De wethouder zorg & welzijn zou in haar jaarlijks overleg met de HAGRO het onderwerp zorg aan arbeidsmigranten op de agenda kunnen plaatsen. Een suggestie zou kunnen zijn een speciaal spreekuur voor arbeidsmigranten te houden aan het einde van de dag en daarvoor een tolk achter de hand te houden. b. Onderwijs Conclusie: Als arbeidsmigranten besluiten lange tijd in Nederland te blijven en hun gezin over laten komen, is het van belang dat kinderen zich direct inschrijven bij de school in hun woonomgeving. Deze zal het kind eerst doorverwijzen naar de Taalklas in de Hornmeer. Na een jaar stroomt het kind dan in in het reguliere onderwijs. Heb ook oog voor de taalachterstand van kinderen ouder dan 12 jaar. Advies: Peuters dienen zo snel mogelijk via VVE-programma's voorbereid te worden op de basisschool. De Taalklas “Taalsmeer” voorziet in een behoefte om kinderen binnen een jaar op het taalniveau te brengen zodat zij op hun reguliere school in het juiste jaar in kunnen stromen. c. Taal en integratie Conclusie: Aan arbeidsmigranten uit andere Europese landen kunnen geen inburgeringseisen worden gesteld .

Toch is het belangrijk dat ook arbeidsmigranten – ook zij die hier tijdelijk zijn - de taal leren en kunnen participeren. Zij kunnen hiertoe zelf het initiatief nemen maar de gemeente kan het ook actief aandragen d.m.v. het Taalhuis en taalcoaches (ook in de avonduren). Advies: Stimuleer dat arbeidsmigranten Nederlands leren zodat zij zelfredzaam zijn en makkelijker onderdeel uit kunnen maken van de lokale samenleving (sport, ontspanning, buurtcontacten). Biedt via het Taalhuis daarvoor de nodige handvatten en draag het aanbod actief uit. d. Welzijn en ontspanning Conclusie: Doordat de doelgroep arbeidsmigranten door de gemeente niet als aparte groep wordt beschouwd, wordt niet actief gestuurd op voldoende voorzieningen zoals eerstelijns zorg, is de arbeidsmigrant erg afhankelijk van de werkgever voor een zorgverzekering en heeft de gemeente er geen zicht op of voor kinderen van arbeidsmigranten extra voorzieningen nodig zijn voor scholing, welzijn en ontspanning. Advies: Wij adviseren het College daarom aandacht te geven aan de beschikbaarheid van voorzieningen voor arbeidsmigranten zoals sport en welzijnsvoorzieningen. Geef Welzijnsorganisatie Participe de opdracht om ontmoetingen te organiseren voor en door arbeidsmigranten.

Onderzoek in samenwerking met sportverenigingen en ESA, als beheerder van de sportgelegenheden, op welke wijze voorzien kan worden in de behoefte tot sport en ontspanning van arbeidsmigranten. Versie: Januari 2022

Analyse van de Adviesraad Sociaal Domein Aalsmeer naar het welbevinden van de Oost-Europese arbeidsmigranten in Aalsmeer. Inleiding De Adviesraad Sociaal Domein heeft zich in het onderwerp arbeidsmigranten verdiept en is van mening dat de omstandigheden waaronder arbeidsmigranten voor korte of langere duur participeren binnen de gemeenschap van Aalsmeer op diverse punten aandacht vragen vanuit het sociaal domein. Het valt echter niet mee het sociaal domein los te zien van het huisvestingsvraagstuk. Het sociaal welbevinden is onlosmakelijk verbonden met de huisvesting van de arbeidsmigranten. Om die reden zagen wij ons genoodzaakt ook naar de huisvesting van arbeidsmigranten te kijken. In de beleidsstukken geeft de Gemeente Aalsmeer aan voor goede, veilige, menswaardige huisvesting voor arbeidsmigranten te willen zorgen. Als de gemeente wil dat deze groep voor de tijd dat zij hier verblijven, evenals andere inwoners, op een volwaardige manier kunnen participeren en deelnemen aan de maatschappij, is de Adviesraad van mening dat de verantwoordelijkheid van de gemeente verder reikt dan het faciliteren van huisvesting. Om dit verder toe te lichten heeft de Adviesraad deze analyse opgesteld met adviezen aan het College.

Conclusie: Arbeidsmigranten zijn “geen tweederangs burgers” (commissie Roemer) en dienen, voor de tijd dat zij in Aalsmeer verblijven, op een volwaardige manier te kunnen participeren en deel te kunnen nemen aan de samenleving. Advies: Stel een beleidsplan op met betrekking tot arbeidsmigratie en verwerk daarin onderstaande adviezen van de Adviesraad Sociaal Domein. Aanpak en leeswijzer De Adviesraad heeft kennis genomen van: a. Rapport Roemer ‘Geen tweederangs burgers’ uit oktober 2020, b. Bestuurlijke standpunten arbeidsmigranten VNG, december 2020, c. Kadernota “Ruimte voor huisvesting tijdelijke arbeidsmigranten” uit 2013, d. Kadernota huisvesting arbeidsmigranten uit 2018, e. Spelregels omgevingsvergunning huisvesting arbeidsmigranten in woningen uit 2018. f. Paraplubestemmingsplan Kamerverhuurbedrijven Aalsmeer uit 2021. g. Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2021 van december 2021, Uitgave Ministerie van SZW. Daarnaast hebben leden van de Adviesraad gesprekken gevoerd met beleidsadviseurs van de Gemeente Aalsmeer, iemand vanuit het perspectief van de werkgevers in de regio, vertegenwoordigers van het Poolse Informatiepunt van Participe en contact gehad met adviesraden van andere gemeenten. Deze aanpak heeft geleid tot een aantal adviezen die we willen meegeven.

We hopen hiermee een bijdrage te kunnen leveren aan de aandacht voor (de positie van) arbeidsmigranten en het verbeteren van de omstandigheden waarin zij verkeren. Versie: Januari 2022

Zicht op de positie van arbeidsmigranten. Zicht op het juiste aantal arbeidsmigranten in Aalsmeer ontbreekt. Dat heeft deels te maken met een onvolledige inschrijving (mensen die korter dan 4 mnd in Nederland komen werken hoeven zich niet in te schrijven in de Basis Registratie Personen, zie hierna). Schattingen variëren van twee- tot drieduizend personen uit Midden- en Oost-Europese landen). De Adviesraad is van mening dat er een bepaalde alertheid moet komen en blijven voor de groep arbeidsmigranten. De gemeente legt veel verantwoordelijkheid bij werkgevers en arbeidsmigranten zelf, echter de gemeente heeft op verschillende terreinen ook een eigen verantwoordelijkheid. Denk hierbij aan de registratie van arbeidsmigranten als tijdelijk ingezetene (RNI) of bij langer verblijf in de basisregistratie personen (BRP); huisvestiging; welzijn en gezondheid en voorlichting over rechten en plichten. Met betrekking tot de hiervoor genoemde thema’s is de Adviesraad van mening dat de alertheid en bemoeizorg verder zou moeten gaan dan bij de doorsnee inwoners. Het rapport van het Aanjaagteam Roemer heet “Geen tweederangsburgers”, waarmee wordt aangegeven dat het van belang is dat arbeidsmigranten, net als iedereen, onderdeel zijn van onze samenleving.

Arbeidsmigranten kunnen een kwetsbaar groep inwoners vormen omdat zij de Nederlandse taal niet machtig zijn en afhankelijk zijn van degene voor wie ze werken resp. voor wie ze naar Nederland zijn gekomen. • Door arbeidsmigranten goed voor te lichten en te informeren over hun rechten en plichten, worden zij minder afhankelijk en minder kwetsbaar. • Door arbeidsmigranten goede leefomstandigheden te bieden, zal er minder risico zijn op ervaren overlast door andere inwoners. • Door arbeidsmigranten deel te laten zijn van de lokale gemeenschap resp. een goede plek te geven, is de verwachting dat o.a. het draagvlak en acceptatie wordt vergroot onder de inwoners voor de rol en de bijdrage die arbeidsmigranten leveren aan de samenleving. Om dit te bereiken benoemd de Adviesraad 5 thema's elk met een advies voor het College: 1. 2. 3. 4. 5.

De registratie in BRP of RNI Huisvesting Toezicht en handhaving Informatie en advies Zorg voor voldoende voorzieningen en faciliteiten

1. Registratie BRP of RNI Het is op dit moment de verantwoordelijkheid van arbeidsmigranten zelf om zich binnen de gemeente te registreren. Dit kan in de basisregistratie personen (BRP) of (bij verblijf korter dan 4 maanden) in het register niet ingezetenen (RNI). Bij het RNI-loket worden alle gegevens op uniforme wijze geregistreerd, waaronder het woonadres in het land van herkomst (NB: niet het verblijfsadres in Nederland). Voor een inschrijving moeten niet-ingezetenen zich in persoon melden met een geldig identiteitsbewijs. Bij inschrijving aan het loket RNI ontvangen nietingezetenen direct hun toegekende burgerservicenummer (BSN) en een afschrift van de opgenomen persoonsgegevens. De inschrijving is gratis. Binnen Nederland zijn 19 gemeenten met een RNI loket, in onze regio zijn dat de gemeente Leiden of Amsterdam. Aan registratie zijn voor arbeidsmigranten voordelen gekoppeld, zoals bijv. een BSN voor salaris, werknemersverzekeringen en ziektekostenverzekering. Voor de gemeente en haar samenwerkingspartners is goede registratie van belang om de omvang van de groep arbeidsmigranten beter in beeld te brengen, en al dan niet naar aanleiding van klachten of meldingen, de juiste interventies te kunnen inzetten. Het ontbreken van de adresgegevens bij een Versie: Januari 2022

RNI-inschrijving bemoeilijkt een goed inzicht en een goede aanpak. De gemeente Aalsmeer moet zicht willen hebben waar haar inwoners wonen. Als je wilt dat de arbeidsmigranten zich inschrijven, moet je het hen eenvoudig maken en hen informeren over de voordelen. Ook het doorgeven van mutaties en het uitschrijven bij vertrek zou veel laagdrempeliger moeten zijn om de gegevens actueel te kunnen houden. Conclusie: De gemeente legt de verantwoordelijkheid voor registratie in het BRP of RNI bij de werkgevers. Echter de werkgevers lijken weinig belang te hebben bij een goede registratie. Arbeidsmigranten weten niet altijd dat ze zich kunnen registreren en zijn niet op de hoogte van het belang, met name voor zichzelf. Hierdoor heeft de gemeente op dit moment onvoldoende zicht op het aantal arbeidsmigranten en op hun verblijfsplaats. De gemeente loopt hierdoor mogelijk inkomsten mis, doordat arbeidsmigranten die hier langer verblijven dan 4 maanden niet mee tellen voor het gemeentefonds. In het voorjaar van 2021 sloot de gemeente Aalsmeer een samenwerkingscontract met Greenport Aalsmeer en uitzendorganisatie Ruigrok om het inschrijvingsproces in de Basisregistratiepersonen (BRP) te stroomlijnen. De effecten van deze pilot moeten nog gemonitord worden. Advies: Stimuleer dat arbeidsmigranten zich registreren in het RNI of BRP (afhankelijk van hun verblijfsduur).

Leg de verantwoordelijkheid hiervoor niet alleen bij de werkgever(s), uitzendbureaus en arbeidsmigranten neer. Onderzoek samen met werkgevers resp. uitzendbureaus en (vertegenwoordigers van de) arbeidsmigranten op welke wijze registratie eenvoudig en laagdrempelig kan worden gemaakt. Bepleit bij het Ministerie dat bij een registratie in het RNI ook een verblijfsadres in Nederland wordt geregistreerd. (NB: m.i.v. 2022 vindt registratie van contactgegevens plaats op basis van vrijwilligheid als overgangsmaatregel. De Staatssecretaris van BZK laat onderzoeken of het EU recht mogelijkheden biedt voor verplichte registratie van het verblijfsadres voor personen die korter dan 4 mnd in Nederland verblijven).

Type contract waarop de meeste arbeidsmigranten werkzaam zijn. Voor uitzendkrachten werkzaam bij uitzendbureaus die aangesloten zijn bij de ABU of NBBU is een fasen systeem van kracht. Bij de ABU lopen de fasen van A tot en met C, waarbij de rechten van de uitzendkracht toenemen per fase. Fase A geldt voor uitzendkrachten die niet meer dan 78 weken voor dezelfde uitzendondernemingen hebben gewerkt. In deze fase zijn uitzendkrachten werkzaam op basis van een uitzendovereenkomst. Zij hebben geen arbeidsovereenkomst, het uitzendbeding is van toepassing, waardoor de uitzendovereenkomst op ieder moment, bijvoorbeeld in geval van ziekte, beëindigd kan worden. Ook eindigt de uitzendovereenkomst automatisch als de opdrachtgever de inlening beëindigt. De uitzendkracht heeft alleen recht op loon over de gewerkte uren. Voor arbeidsmigranten is dit een onzekere en veelal lange periode.

2. Huisvesting Er zijn niet heel veel arbeidsmigranten die op goed geluk naar Nederland komen en dan hier proberen aan het werk te komen . De meesten worden uitgenodigd door Nederlandse werkgevers en uitzendorganisaties die in de landen van herkomst over wervingskantoren beschikken. Onderdeel daarvan zijn 'all-inclusive' arrangementen waarbij zowel tijdelijk werk als tijdelijke huisvesting door het uitzendbureau worden geregeld . Overigens zijn er wel verschillen per herkomstland in deze patronen. Veel arbeidsmigranten hebben bij aanvang nog geen idee hoe lang ze hier willen blijven. Soms zijn ze na enkele maanden al weer vertrokken, soms komen ze jaren achtereen enkele maanden per jaar Versie: Januari 2022

hier werken, soms blijven ze hier een paar jaar vrijwel continu doorwerken en soms besluiten ze zich hier te vestigen. Het komt allemaal voor. Deze verschillende patronen van arbeidsmigratie leiden tot een zeer gedifferentieerde vraag naar huisvesting. Iemand die vandaag met de bus vanuit Polen hier aankomt en morgen aan het werk gaat, heeft een andere huisvestingsbehoefte dan iemand die hier samen met partner of heel gezin al jaren aan het werk is. De verantwoordelijkheid voor die huisvesting ligt ook anders. In het eerste geval ligt die in belangrijke mate bij de werkgever, in de tweede situatie bij de persoon in kwestie. Doorgaans onderscheiden we drie categorieën van verblijf: Short stay - verblijf tot één jaar Mid stay - verblijf tussen één en drie jaar Long stay - verblijf langer dan drie jaar of permanente vestiging a. Short stay huisvesting Voor mensen die hier maar kort verblijven en/of net zijn binnen gekomen is een logiesvorm vaak een aantrekkelijke vorm van huisvesting. Mensen hebben dan vaak geen tijd of behoefte om een eigen plek te vinden en in te richten en vinden het prettig om recreatieve voorzieningen binnen handbereik te hebben. Vaak is ook het binnen zekere grenzen delen van zaken als eet- of kookgelegenheid, of sanitaire voorzieningen geen probleem. b.

Mid stay huisvesting Wie hier wat langer verblijft gaat hogere eisen stellen aan privacy en het hebben van een eigen plek en eigen voorzieningen. De huisvestingsvraag die dan ontstaat is vergelijkbaar met wat hier gangbaar is voor bij voorbeeld studentenkamers of andere vormen van flexwonen. Wel tenminste een eigen kamer, kookgelegenheid en eigen sanitaire voorzieningen. Maar klein, en sommige dingen kunnen best nog gedeeld worden. Bij groepsgewijze accommodatie is het van belang dat voorzieningen zoals zorg (huisarts, tandarts), parkeergelegenheid voor auto’s en voorzieningen i.v.m. welzijn (recreatiemogelijkheden, sportgelegenheden) beschikbaar zijn. Dit laatste voorkomt mogelijke overlast. c. Long stay huisvesting Arbeidsmigranten die hier meerdere jaren of definitief blijven willen doorgaans net zo wonen als iedereen. Zij zoeken en vinden hun weg op de woningmarkt en kopen of huren een gewoon huis. Zij ondervinden daarbij ook dezelfde mogelijkheden en belemmeringen als iedereen en natuurlijk verschilt dat erg per woningmarktregio. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat ca. 30% van de huisvestingsvraag van arbeidsmigranten gezien hun verwachte verblijfsduur gericht is op de short stay huisvesting, 40% op de mid stay en 30% op de long stay.

Versie: Januari 2022

Het kabinet heef aangegeven de huisvestingsproblematiek van arbeidsmigranten samen te willen aanpakken met andere aandachtsgroepen op de woningmarkt. Er is in 2020 50 miljoen euro vrijgemaakt voor de huisvesting van kwetsbare groepen. In 2021 is opnieuw 50 miljoen euro vrijgemaakt voor de huisvesting van aandachtsgroepen. Hiervan is €31 miljoen beschikbaar voor de regeling Huisvesting aandachtsgroepen die gemeenten kunnen aanvragen. Bij de toekenning van de gelden is bekend geworden dat het o.a. gaat woonplekken bestemd voor arbeidsmigranten, daarnaast zijn er plekken bestemd voor dak- en thuislozen en andere spoedzoekers. De gemeente Aalsmeer heeft toestemming verleent voor de bouw van twee permanente locaties voor arbeidsmigrantenlogies op Greenpark. Eén hiervan, Flowertower Japanlaan (200 bedden), is inmiddels gerealiseerd. De 2e locatie, Hotel Legmeerdijk (250 bedden), is in aanbouw. In dit laatste gebouw zijn op bovenste twee verdiepingen éénpersoonskamers ingericht. Het is de bedoeling dat deze kamers ook voor andere doelgroepen kunnen worden ingezet, zoals voor een gescheiden man/vrouw, economisch dakloze of een student die gedurende een semester een studie in de omgeving volgt. De inzet van arbeidsmigranten is constant, huisvestingsmogelijkheden zijn gering. Er is dan ook een continue vraag naar locaties voor permanente opvang van tijdelijke arbeidsmigranten.

Er wordt van uitgegaan dat er 600 tot 1000 bedden nodig zijn. De gemeente zoekt dan ook nog naar locaties waar tijdelijke bewoning (korter dan 6 mnd) gerealiseerd kan worden. Te denken valt aan de hoek Lakenblekerstraat/Legmeerdijk, Greenpark bij Molenvliet-Zuid of bedrijventerrein Schinkelpolder.

Hotel Legmeerdijk Een belangrijk deel van de huisvesting van mid- en longstay vindt plaats in woningen gelegen in woonwijken. Afhankelijk van het aantal bewoners en het gebruik van de woning is hier sprake van kamerverhuur conform de definitie in de wetgeving. De meeste panden voor (tijdelijke) huisvesting bieden slaapruimte voor 1-9 personen. In de Kadernota “Ruimte voor huisvesting tijdelijke arbeidsmigranten” uit 2013 onderscheid de gemeente Aalsmeer twee vormen voor huisvesting van arbeidsmigranten. Deze tweedeling is met namen terug te voeren op het onderscheid tussen wonen (langdurig verblijf) en logies (relatief kort verblijf). Ruimtelijk vertaalt deze tweedeling zich in: a. Langdurig verblijf in woningen, huisvesting in woningen (waaronder ook kamerverhuur in bestande woningen); b. Kortdurend verblijf/logies, huisvesting op bedrijfsterreinen en op (bestaande) locaties in het buitengebied. Conclusie: Voor arbeidsmigranten is huisvesting vaak gekoppeld aan werk, dit is (zie ook het rapport van Roemer) niet wenselijk. Want bij verlies van werk staan arbeidsmigranten nagenoeg meteen op straat en lopen ze het risico ook niet meer verzekerd te zijn. Doordat de werkgever belang heeft bij een tevreden arbeidsmigrant, is het koppelen van huisvesting aan werk bij een goede werkgever Versie: Januari 2022

geen probleem. Helaas zijn er ook werkgevers, c.q. uitzendbureaus die het belang van de arbeidsmigrant niet voorop hebben staan en het aanbieden van huisvesting aan arbeidsmigranten als een verdienmodel zien. Dit komt vooral voor bij tussenpersonen die woningen in de wijk opkopen voor het huisvesten van arbeidsmigranten. Advies: De Adviesraad is van mening dat arbeidsmigranten een kwetsbare groep vormen die veelal de Nederlandse taal nauwelijks machtig is. Een te grote afhankelijkheid van werkgever, c.q. uitzendbureau bij het verkrijgen en behouden van huisvesting kan tot misstanden leiden. De gemeente heeft hier een grotere verantwoordelijkheid dan alleen het afgeven en toezien op vergunningen. Huur en arbeid dienen losgekoppeld te worden en idealiter geregeld te worden in twee afzonderlijke contracten. Bij een tijdelijk huurcontract dient een opzegtermijn aangehouden te worden. Een slecht praktijkvoorbeeld: Een man uit de EU werkt in de tuinbouw. Hij maakt lange dagen en krijgt nauwelijks betaald. Hij is vrijwillig naar Nederland gekomen om hier te werken en geld te verdienen. Hij heeft een universiteitsdiploma op zak en dacht in Nederland een goede baan te kunnen krijgen. Hij was in contact gekomen met een ondernemer en vertrok met hem naar Nederland. In de auto vertelde de betreffende man dat die 'goede baan' niet bestond en hij kon gaan werken als komkommerplukker.

Zijn werkgever neemt zijn identiteitskaart in, waardoor hij nergens heen kan. Huisvesting en eten worden door de werkgever geregeld. Zijn loon wordt 'verrekend' met de kosten voor de reis en huisvesting. Hij slaapt op een kleine kamer met zes mensen. Bij arbeidsuitbuiting spelen dwang, geweld, dreiging, afpersing, fraude en misleiding vaak een rol.

3. Toezicht en handhaving De gemeente heeft een verantwoordelijkheid voor toezicht en handhaving op huisvesting. Goede leefomstandigheden voor arbeidsmigranten worden wel gecheckt bij de aanvraag van de vergunning. Daarna alleen reactief als er signalen en/of klachten binnen komen. Op de grootschalige logiesverblijven als Flower Hotel en enkele andere grotere locaties vindt actief toezicht plaats en is er een directe lijn tussen de toezichthoudende ambtenaar en de beheerder. Bij woningen in de wijk is het toezicht minder en wordt er doorgaans alleen gereageerd op klachten en andere signalen. Uitgangspunt bij de opvang van arbeidsmigranten in woonwijken is dat men voornemens is lang(er) in Nederland te blijven en dat men ingeschreven staat bij het BRP. Conclusie: Er is actief toezicht bij de aanvraag van een vergunning voor een logiesverblijf. Als de huisvesting in gebruik is genomen, wordt vrijwel alleen reactief op signalen actie ondernomen. Een actiever toezicht op de leefomstandigheden van de arbeidsmigranten zou het draagvlak kunnen vergroten bij inwoners van Aalsmeer. Meestal gaat het goed, maar enkele incidenten (soms in andere gemeenten) worden breed uitgemeten en zijn van invloed op het imago van arbeidsmigranten. Controleer ook op inschrijving BRP.

Advies: De Adviesraad adviseert om actief toezicht te houden op de huisvestingslocaties en de leefomstandigheden van arbeidsmigranten en een vinger aan de pols te houden of alles conform de regels uitgevoerd wordt zodat eventuele excessen worden voorkomen. Dit komt ten goede aan de direct omwonenden bij logies in de woonwijk en aan de arbeidsmigranten zelf. Hierbij helpt ons inziens een vast gezicht c.q. contactpersoon vanuit de gemeente zodat mensen bekend raken met deze toezichthouder en hem - waar nodig - weten te vinden. Versie: Januari 2022

Bij arbeidsuitbuiting spelen dwang, geweld, dreiging, afpersing, fraude en misleiding vaak een rol. Aanwijzingen voor arbeidsuitbuiting zijn wanneer werknemers: • • • • • • • • • • • •

gevaarlijk en ongezond werk moeten doen; lange werkdagen moeten maken; te weinig betaald krijgen, niet uitbetaald worden of hun betaling uitgesteld wordt; niet kunnen beschikken over hun eigen paspoort; met valse beloften naar Nederland worden gehaald; worden mishandeld, gechanteerd, gedwongen of bedreigd; een hoge schuld aan de werkgever moeten afbetalen; niet kunnen beschikken over het geld op hun eigen bankrekening; zwart betaald worden, of niet verzekerd zijn tegen bijvoorbeeld ongevallen; in een bedrijfspand of op het bedrijfsterrein wonen, of anderszins slecht zijn gehuisvest; niet op de hoogte zijn van hun verblijfsadres; op andere manieren onder druk worden gezet.

4. Informatie Hoe kunnen arbeidsmigranten wegwijs worden gemaakt in de complexe Nederlandse regelgeving? De Inspectie SZW heeft in nagenoeg alle in de EU aanwezige talen een brochure gemaakt met alle noodzakelijk acties die arbeidsmigranten moeten ondernemen na aankomst in Nederland. Van het inschrijven bij de gemeente, rechten en plichten als werknemer of zelfstandig ondernemer, tot en met de regels en gebruiken omtrent wonen in Nederland. In november 2020 is de website www.WorkinNL.nl gerealiseerd waarop EU-arbeidsmigranten informatie over rechten en plichten in hun eigen taal kunnen vinden. De website functioneert ook als een ‘doorverwijsluik’, waardoor mensen organisaties kunnen vinden die hen verder kunnen helpen bij problemen. WW Oost-Europese arbeidsmigranten hebben door hun kwetsbare positie op de arbeidsmarkt vier keer zoveel kans om hun baan te verliezen als Nederlandse werknemers. Zij stromen daardoor vaker de WW in dan Nederlanders: 14,7% van de Oost-Europese werknemers tegenover 5,5% van de Nederlandse werknemers. Tegelijkertijd is het uitkeringsbedrag van Oost-Europese arbeidsmigranten relatief laag ten opzichte van het totale uitkeringsbeslag. Dit komt door het relatief kortere beroep op de WW en het relatief lagere uitkeringsbedrag van Oost-Europese arbeidsmigranten.

Bijstand Recent onderzoek van de Inspectie SZW laat zien dat het niet-gebruik van de algemene bijstand, terwijl hier wel recht op is, onder huishoudens met een Europese migratieachtergrond hoog is (57%, tegenover 40% bij Nederlandse huishoudens). Uit het onderzoek blijkt ook dat volgens gemeenten de oorzaak van het hoge niet-gebruik onder huishoudens met EU-(arbeids)migranten komt doordat deze groep meer moeilijkheden ervaart dan Nederlanders. Ze zijn over het algemeen minder goed de taal machtig en ze weten minder goed hun weg te vinden in het aanbod van Nederlandse regelingen. Maar ook gemeenten, werkgevers, huisvesters en maatschappelijke partners (denk aan welzijnsorganisaties, bibliotheken, kerken, sportverenigingen, gezondheidsorganisaties etc.) hebben een rol om de arbeidsmigranten wegwijs te maken in de Nederlandse samenleving. Voor iedere betrokken partij geldt: wat willen we de EU-arbeidsmigrant meegeven? En waar kunnen we de migrant (nog meer) bereiken? Het is belangrijk goed na te denken voor welke vorm wordt gekozen. Versie: Januari 2022

Kiezen we bijvoorbeeld alleen voor een digitaal loket? Een (parttime) bemand loket? Of kiezen we voor een telefonische hulplijn? Goede en betrouwbare informatie is ook van belang om misstanden en vervelende situaties te voorkomen. Mede om deze reden adviseren diverse organisaties als het College voor de Rechten van de Mens laagdrempelige informatieloketten op gemeentelijk niveau te bevorderen. Overigens bestaan er al verschillende van zulke informatiepunten, soms gemeentelijk, soms regionaal werkend. Hierin kunnen de verschillende partijen hun aanbod bundelen. Hillegom heeft het Informatie Punt Polen (IPP) opgericht. Dit informatiepunt is bedoeld voor alle Poolse arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. Migranten kunnen hier informatie krijgen over juridische en administratieve vragen met betrekking tot hun verblijf in Nederland (zoals verzekeringen, uitkeringen, kinderbijslag, registratie in de BRP, enz.). Volgens medewerkers van het informatiepunt is het IPP vrij populair bij Poolse arbeidsmigranten. De gemeente Aalsmeer heeft zichzelf geen actieve rol toegedicht bij de informatieverstrekking aan arbeidsmigranten. Zij laat dit over aan de marktpartijen, uitzendbureaus en werkgevers. Wel heeft de gemeente welzijnsorganisatie Participe gevraagd een Informatiepunt in te richten voor Poolse arbeidsmigranten.

Het Informatiepunt wordt bemenst door 3 Aalsmeerders met een Poolse achtergrond. Zij helpen arbeidsmigranten bij vragen op het gebied van verzekeringen, arbeidsrecht en andere problemen. Ook tolken zij zo nodig bij bezoek aan artsen en ziekenhuis. Zij houden 1 keer per maand spreekuur op een vaste dag en tijd in de Bibliotheek. Het is belangrijk dat het Informatiepunt goed vindbaar is voor de arbeidsmigranten. De bekendheid kan beter. De vindbaarheid op internet laat te wensen over. Ook zou de beschikbaarheid uitgebreid kunnen worden. De bemensing vindt nu plaats door vrijwilligers, dit zou professioneler kunnen m.n. als er juridische problemen aan de orde komen (één van de vrijwilligers heeft een juridische achtergrond). Indien de gemeente het Informatiepunt serieus wil nemen dient zij dit beter te positioneren. Overwogen zou kunnen worden het Informatiepunt een regionale functie te geven in samenwerking met de omringende gemeenten als Uithoorn e.d. of onder de vlag van Greenport Aalsmeer. Nu veel arbeidsmigranten uit andere Oost-Europese landen dan Polen komen zou dit ook in de naam van het Informatiepunt naar voren moeten komen.

Conclusie: De gemeente Aalsmeer neemt geen actieve rol in bij de voorlichting van de grote groep Aalsmeerse arbeidsmigranten. Het door Participe ondersteunde Poolse Spreekuur doet goed werk voor de Poolssprekende arbeidsmigranten die hen weet te vinden. Het informatiepunt zit nog teveel in de sfeer van vrijwilligerswerk en mag een professionelere structuur en uitstraling krijgen. Samenwerking met de in Aalsmeer actieve uitzendbureaus en de werkgevers in de tuinbouwsector (Greenport Aalsmeer) ligt voor de hand. Wel moeten zij hun onafhankelijke positie behouden zodat zij ook een toevluchtsoord kunnen zijn voor het melden van misstanden en uitbuiting.

Versie: Januari 2022

Advies: De gemeente zou een actievere rol kunnen spelen bij de informatievoorziening aan arbeidsmigranten. Het informatiepunt dient sterker gepositioneerd te worden en actief ondersteunt vanuit de gemeente. Het dient zichtbaarder te zijn zowel fysiek als digitaal. Onderzoek of samenwerking met andere gemeenten in de regio zinvol is. 5. Zorg voor voldoende voorzieningen/faciliteiten Onderwerpen die in dit hoofdstuk aan bod komen zijn: a. ziektekostenverzekering en eerstelijnszorg b. onderwijsmogelijkheden voor meereizende kinderen c. taal en integratie d. welzijn en ontspanning a. Ziektekostenverzekering en eerstelijnszorg Meestal regelt de werkgever, c.q. het uitzendbureau, de zorgverzekering voor de arbeidsmigrant. Zij hebben een direct inlogportaal bij Zorg & Zekerheid waarin zij personeel aan- en af kunnen melden bij het begin en einde van de arbeidsovereenkomst. Dit zorgt voor een grote afhankelijkheid voor de arbeidsmigranten van werkgevers/uitzendbureaus. Ook als arbeidsmigranten (tijdelijk) geen werk hebben is het van belang dat ze hun zorgverzekering behouden. Daarnaast zorgen voldoende voorzieningen zoals eerstelijns zorg (huisarts, fysiotherapie, tandarts) in de buurt van de groepsaccommodaties ervoor dat arbeidsmigranten, indien nodig, de juiste zorg kunnen ontvangen. Doorgaans schrijft men zich niet in bij een huis- of tandarts.

Eerst als er gezondheidsklachten zijn gaat men op zoek naar een arts. De ervaring van de Aalsmeerse huisartsen is dat men zich veelal laat meldt bij één van de huisartsenposten. De arbeidsmigrant voelt zich bezwaard om tijdens het werk naar het spreekuur te gaan met zijn/haar klachten. Een spreekuur op een ander tijdstip zou deze belemmering op kunnen vangen. De taal is vaak een barrière om tot een goede diagnose van de klachten te komen. Soms komt er iemand mee die de taal beter beheerst en soms moet de huisarts zich zien te redden met google translate. Er is een medische tolkendienst. Deze was tot 2012 gratis. Tegenwoordig moet de huisarts deze zelf betalen (€1,50 tot € 2,00 per minuut). Een enkele keer komt het voor dat een arbeidsmigrant niet verzekerd is of niet is aangemeld bij de ziektekostenverzekeraar. De zorg wordt dan wel verleend, zo mogelijk tegen contante betaling. Zo nodig kan een beroep gedaan worden op de Subsidieregeling voor medisch noodzakelijke zorg. Niet alle huisartsenposten zijn bekend met deze regeling. Er is bij de huisartsen geen zicht op de vaccinatiegraad voor Covid-19. Daar men bij klachten vaak door blijft werken is dit een risico op verspreiding van het virus. De GGD heeft zich samen met de gemeente ingezet om deze doelgroep te bereiken. Vaccinatie van deze groep kent extra uitdagingen.