3.20231107 def v4 nota 'Omzien naar elkaar, verbinden en versterken - Strategienota Sociaal Domein 2024-2027'

Het jongerenwerk is een voorziening in de pedagogische basisinfrastructuur. Jongeren­ werkers focussen zich op de begeleiding van jongeren die steun nodig hebben bij het volwassen worden. Onze jongerenwerkers werken cultuur-, religie- en gendersensitief, weten dat normen en waarden verschillen en van invloed zijn op gedrag. We vinden, verbinden, versterken en houden een vinger aan de pols. Preventief en laagd­rempelig jongerenwerk voorkomt hoge kosten voor jeugdzorg, is bewezen goed voor het welzijn van jongeren, de wijk en de samenleving. Aniek Jong Teamleider gro-up Aalsmeer

20

Landelijke ontwikkelingen Met de volgende wijzigingen in wet- en regelgeving krijgt Aalsmeer de komende jaren te maken:  Hervormingsagenda Jeugd De Rijksoverheid, VNG, aanbieders jeugdhulp, professionals en cliëntenorganisaties hebben de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld. De doelstellingen van de Hervormingsagenda zijn: (1) betere en tijdige hulp en ondersteuning voor jeugdigen en gezinnen, op de juiste plek en wanneer dit nodig is, en (2) hulp en ondersteuning worden aangeboden binnen een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel. We monitoren de landelijke ontwikkelingen wat de voortgang van de uitvoering van deze agenda betreft. Zodra meer bekend is informeert het college de gemeenteraad hierover.  Toekomstscenario Jeugd- en Gezinsbescherming De meest kwetsbare kinderen bevinden zich qua jeugdhulp binnen de zwaardere gespecialiseerde jeugdhulp en de geëscaleerde zorg 18-. Landelijk wordt het Toekomstscenario Jeugd- en Gezinsbescherming uitgewerkt. Aalsmeer werkt mee aan praktische regionale en lokale invulling hiervan.  ‘Van School naar Werk’ De coronamaatregelen hebben voor een deel van leerlingen/studenten de afstand tot het onderwijs vergroot: de schoolbinding met het voortgezet onderwijs is afgenomen en voor een aantal jongeren passen de mbo-opleidingen niet meer. Schooluitval is het gevolg.

Het aantal voortijd schoolverlaters is in het schooljaar 2021-2022 in Aalsmeer (maar ook landelijk) toegenomen. Belangrijk hierbij is onderwijs beter passend maken, leerlingen ondersteunen om school af te maken en adequate bemiddeling naar werk voor de jongeren die daarbij ondersteuning nodig hebben. Het nieuwe wetsvoorstel Van School naar Werk speelt hier op in. Ook het uitbreiden van de doelgroep van kwalificatieplichtigen, waarvoor gemeenten de school-/werkloopbaan volgt, wordt verhoogd van 23 naar 27 jaar vanaf 2025. Aalsmeer zal vanuit de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten (RMC/Doorstroompunt) de lokale invoering van deze wet vormgeven. Zodra er meer bekend is informeert het college de gemeenteraad hierover.

Wat doen we al en blijven we doen

De gemeente ondersteunt vanuit de Jeugdwet, dus bij jeugdhulpproblematiek. Aalsmeer voert binnen de Jeugdwet alle verplichte onderdelen van de (jeugd)hulp en ondersteuning van jeugdigen en hun ouder(s)/ verzorger(s) uit. Het gaat onder meer om hulp bij opvoeden en sociaal welbevinden, individuele begeleiding, dagbesteding, psychische en psychiatrische behandeling, logeeropvang, pleegzorg, residentieel verblijf, dyslexiehulp, jeugd- en gezinsbescherming en jeugdreclassering. We hebben specifiek aandacht voor de koppeling met de begeleiding van ouders met psychische problemen. Ook richt de gemeente zich op het voorkomen van schoolverzuim en voortijdige schooluitval. Daarnaast bieden we het onderwijs hulp en ondersteuning bij specifieke problematiek bij kinderen die zich op school voor doet. Voor de specialistische jeugdhulp hebben we diverse interventies en optimalisaties uitgevoerd in de werkwijze van de uitvoering. Dit om te komen tot meer doelmatige hulp. Deze interventies waren onder andere: inzet van de Praktijkondersteuner huisarts (PoH Jeugd), IHV13W (zie hoofdstuk 6), vergroten kostenbewustzijn bij verwijzingen, meer inzet op vroeg signaleren, opzet monitoring cijfers jeugdhulp en regie op de aanvragen tot verlenging van hulp.

Al deze interventies dienen overigens zowel een inhoudelijk doel (tijdige en noodzakelijke jeugdhulp, aanpakken problemen op vindplekken en in de jeugdhulpketen) als een financieel doel. Zie voor financiële effecten hoofdstuk 7.

13 Tegenslagen en tijdelijk niet lekker in je vel zitten horen ook bij het leven en kunnen soms zonder of met een klein beetje hulp verholpen worden. Dit ‘normaliseren’ van problemen en ze adequaat aanpakken is van belang. 14 De pedagogische basis bestaat uit alles wat bijdraagt aan het opgroeien, het opvoeden en de ontwikkeling van kinderen en jongeren. De pedagogische basis wordt gevormd door contacten tussen mensen onderling, hun sociale relaties en de verbinding met wat er in hun leefomgevingen aanwezig is. De gemeente kan kennismaking, ontmoeting, netwerkvorming en eigen initiatieven stimuleren. De ondersteuning van Buurtgezinnen door Aalsmeer is hiervan een voorbeeld.

21

Wat gaan we (extra) doen en hoe meten we resultaten Concreet zetten we de volgende acties in: 1. ‘Onderwijsagenda’ Samen met het onderwijs en de kinderopvang maken we een uitvoeringsplan over de samenwerking: de ‘Onderwijsagenda’. Deze agenda gaat inhoudelijk over de ontwikkeling van kinderen van 0-18 en onder andere de afstemming over preventieve inzet en specialistische jeugdhulp. Denk aan het normaliseren van problemen, een BSO+ in Aalsmeer en jeugdhulp en Passend onderwijs. We willen de jeugdhulp inzetten voor de meest kwetsbare jeugdigen en gezinnen. Dit betekent iets voor de rol van jeugdhulpverleners op scholen. Vroeg signaleren is van belang. Niet alles wat we signaleren, kunnen we echter altijd (meteen) oppakken via (lichte) jeugdhulp. Daarover willen we afstemmen en gezamenlijk goed communiceren. Hoe we acties meten en rapporteren, nemen we op in het plan. 2. Herijking preventief jeugdbeleid aansluitend op plan SPUK Gala Binnen preventie besteden we extra aandacht aan (1) de ‘pedagogische basis’ , (2) mentale gezondheid (bij jongeren) en (3) domein overschrijdende samenwerking tussen sport, cultuur, jongerenwerk, gezondheidszorg, onderwijs en kinderopvang. Het preventieve jeugdbeleid hangt nauw samen met de invoering van een nieuwe Brede Specifieke Uitkering vanuit het Rijk (SPUK GALA zie ook de paragraaf over de ambitie Fit en Gezond).

Aanvullend op ons plan voor deze SPUK maken we de herijking van het preventieve jeugdbeleid. Hoe we acties meten en rapporteren, nemen we op in het plan.

3. Uitvoeringsplan Ervaringsdeskundigen

Waar er sprake is van multiproblematiek, vragen behandelingen en diverse vormen van (jeugd)hulpverlening vaak veel van ouder(s)/verzorger(s). We willen verkennen of we met de inzet van ervaringsdeskundigen een verschil kunnen maken voor ouder(s)/verzorger(s). We maken een uitvoeringsplan waarin we uitwerken onder welke voorwaarden, wanneer, hoe en we ervaringsdeskundigen kunnen inzetten. Vervolgens willen we ervaring op gaan doen met ervaringsdeskundigen. We nemen onze ervaringen op in de evaluatie over deze nota in 2025.

4. Verbeteren samenwerking gecertificeerde instellingen

Het Aalsmeerse rekenkameronderzoek jeugdhulp van augustus 2021 heeft geleerd dat de wijze waarop we de jeugdhulp uitvoeren essentieel is. De komende jaren willen we intensiever samenwerken met gecertificeerde instellingen. Zij voeren de casusregie binnen de geëscaleerde zorg en verwijzen naar trajecten. We willen onnodige stapeling en te langdurige trajecten voorkomen. En we willen dat er tijdig wordt gewerkt aan een toekomstplan en borging vanaf 18 jaar. Dit kan leiden tot een besparing in de kosten van de jeugdhulp. We houden bij of trajecten door onze inzet wijzigen en passen bij gezinnen. Hierover rapporteren we in de evaluatie over deze nota. We rapporteren dan ook over onze samenwerking met de gecertificeerde instellingen en of we kosten bespaard hebben (en zo ja, hoeveel).

15 De sociale basis bestaat uit wat bewoners met en voor elkaar doen. Het gaat onder meer om verbanden met elkaar aangaan, elkaar helpen en initiatieven en activiteiten opzetten en uitvoeren. Hier hoort ook bij: de ondersteuning door professionals en voorzieningen om elkaar te ontmoeten en iets samen te kunnen. De sociale basis raakt aan alle aspecten van het dagelijkse leven: aandacht en ontmoeting, elkaar ondersteunen, gezondheid, wonen, opvoeding, onderwijs, werk, cultuur en veiligheid.

22

Het Buurthuis Hornmeer staat als sociaal hart in de wijk Hornmeer. Het is de thuisbasis voor diverse verenigingen, van bridgevereniging tot Buurtwerk en van de koffieclub tot de Buurtvereniging. Met onze eigen activiteiten zoals de Buurtbingo of Pannenkoekendag zijn wij een verbindende schakel tussen jong en oud. Het Buurthuis is ook beschikbaar als je zelf een feestje wilt organiseren.

Stichting Buurthuis Hornmeer

4.4 Je goed voelen, welzijn en ontmoeten in je eigen wijk Welzijn, welbevinden en versterken van sociale basis Wij mensen zijn sociale wezens en hebben behoefte aan verbinding. We zoeken anderen op, willen iets betekenen en ergens bij horen en deel zijn van een groep. Dat geldt voor kinderen, jongeren en volwassenen. Ongeacht je achtergrond. Het maakt dat we ons goed voelen. Het vergroot ons welzijn, geeft vertrouwen en zelfs veiligheid. Aalsmeer wil een gemeente zijn waar inwoners zich thuis voelen, binnen hun eigen mogelijkheden kunnen meedoen en kansen krijgen. Hiervoor is een goede sociale basis15 nodig: inwoners voelen zich betrokken bij elkaar en hun leefomgeving, en gaan onderling sociale verbanden aan. Ze zetten zich in voor zichzelf, voor elkaar en voor de buurt (en breder). Anders kunnen eenzaamheid, isolement en depressie snel optreden bij degenen die niet in staat zijn om op anderen af te stappen en mee te doen aan de samenleving. Het belang van ontmoeting Ontmoeten is de sleutel tot een sterke sociale basis. Ontmoetingen zijn belangrijk voor een gezond en sociaal leven, waarbij niet per se de locatie belangrijk is. Het draait om de ontmoeting zelf. Meer ontmoeting stimuleren betekent dat inwoners gezien worden, het welbevinden toeneemt en eerder signalen opgevangen kunnen worden.

Dit draagt ook bij aan betere redzaamheid van inwoners en het voorkomen van eenzaamheid, bijvoorbeeld voor mensen met Parkinson of dementie. Ontmoetingen kunnen plaatsvinden in een buurthuis, kerk, bij een sportvereniging of buiten op straat, en bij voorkeur in wijken en buurten. Ontmoeten heeft veel raakvlakken met andere onderwerpen en beleidsterreinen. Elke wijk is anders, zoals de samenstelling van de wijk en de aanwezige voorzieningen. Het ‘ondersteunen van ontmoeten’ is daarmee een vorm van maatwerk, waarbij de wens en de behoefte van inwoners centraal staan. Aalsmeer wil ontmoeting ondersteunen. We kijken daarom samen met inwoners en professionals naar wat elke wijk nodig heeft.

16 In Aalsmeer werd de laatste jaren de term Buurtverbinder gebruikt. Tegenwoordig wordt vaak gesproken van ‘Wijkcoach/opbouwwerker’. Inhoudelijk gaat het om opbouwwerk in de wijken van Aalsmeer.

23

Wat gaat goed en blijven we doen? Er bestaan talrijke initiatieven in de wijken en er zijn veel kleine ontmoetingslocaties aanwe-zig voor de eigen buurt. Denk hierbij aan de Lief & Leedstraten en de koffie ochtenden van de welzijnsstichting in de buurthuizen. Over het algemeen ervaren onze inwoners dat het voorzieningenniveau in Aalsmeer breed is. Samenwerking tussen professionals verloopt over het algemeen goed: veel partijen weten elkaar meestal te vinden. Professionals blijven ook vaak voor lange periodes aan een organisatie verbonden en dat komt de samenwerking ten goede. Samen met al onze partners werken we aan ‘preventief welzijnswerk’: met veel inwoners gaat het goed en dit willen we graag zo houden. Inwoners die klachten krijgen willen we snel in beeld hebben, om te voorkomen dat iets mis gaat en dat er een crisis ontstaat. Vanuit het welzijnswerk hebben het algemeen maatschappelijk werk, het ouderenadvies en het opbouwwerk16 hierin een belangrijke rol.

Wat gaan we extra doen en hoe meten we dat? 1. Uitvoeringsplan Ontmoeten Concreet zetten we de volgende acties in: Dit plan richt zich op de actuele ontwikkelingen en behoeften in Aalsmeer en welke rol de gemeente en de partners hier in spelen. We willen de ontmoeting organiseren dicht bij de mensen in wijken en buurten. Ook willen we inzetten op samenwerking tussen verschillende initiatieven en ontmoetingslocaties, zodat er ingespeeld kan worden op tekort aan vrijwilligers. Een betere spreiding van ontmoetingslocaties over de gemeente vinden we van belang. We onderzoeken tevens de mogelijkheid van multifunctionele accommodaties waarbij de staat van het onderhoud van de verschillende voorzieningen betrokken wordt. Verder willen we aandacht hebben voor voldoende ontmoetingsplekken voor jongeren en in gaan op hoe nieuwe inwoners zoals statushouders en de ‘blijvende’ arbeidsmigranten zich welkom kunnen voelen in Aalsmeer. De uitkomsten van het onderzoek naar de voorzieningen in Aalsmeer in 2023 betrekken we bij dit uitvoeringsplan. In het plan nemen we op welke resultaten we willen bereiken en hoe we dit meten. In de evaluatie over deze nota rapporteren we over de resultaten.

2. Pilot gemeentelijk wijkregisseur

We helpen de sociale samenhang versterken met een pilot gemeentelijke wijkregisseur. De wijkregisseur kijkt samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven wat er in een wijk leeft. En hoe de sociale samenhang en het welzijn en welbevinden van onze inwoners verder verbeterd kunnen worden. Ook brengt hij initiatieven van inwoners binnen de gemeente verder en versterkt de samenwerking tussen de verschillende initiatieven in buurten en wijken. Het gaat met name om maatschappelijke initiatieven, maar waar relevant ook initiatieven gekoppeld aan ‘grijs en groen’. Ook behoort tot zijn taak het vergroten van ontmoetingsmogelijkheden en het betrekken van het bedrijfsleven bij het opzetten en financieren van nieuwe initiatieven. De gemeentelijke wijkregisseur legt de koppeling met het sociaal loket zodat de verbinding tussen het Sociaal Loket en wat er gebeurt in de wijken versterkt wordt. In 2025 meten we onder inwoners en professionals die met de wijkregisseur te maken hebben de tevredenheid over deze functie. We rapporteren hierover in de evaluatie over deze nota.

16 In Aalsmeer werd de laatste jaren de term Buurtverbinder gebruikt. Tegenwoordig wordt vaak gesproken van ‘Wijkcoach/opbouwwerker’. Inhoudelijk gaat het om opbouwwerk in de wijken van Aalsmeer.

24

Buurtgezinnen Het gezinsleven loopt nu eenmaal niet altijd op rolletjes. Hoe fijn en belangrijk is het dan, dat je mag aankloppen bij een gezin in de buurt. Opvoeden doe je niet alleen en juist het delen hiervan voegt veel toe aan de ontwikkeling van onze kinderen. Buurtgezinnen helpt een handje om gezinnen met elkaar te verbinden. Ik vind het mooi om de effecten hiervan te zien. Het biedt niet alleen praktische steun, maar er ontstaan vriendschappen en relaties die beide gezinnen veel goeds brengt. De twee berichtjes die ik afgelopen maand kreeg zeggen genoeg: “Ha Jorica! Het loopt erg goed, ze voelen echt als familie! We vinden het nu ook zo fijn dat onze zoon zich helemaal thuis voelt bij ze en daar ook al heeft gelogeerd. Het is gewoon ook zo fijn om een vangnet te hebben voor als het even niet lekker gaat. Dus we zijn nog steeds heel erg blij.” “De kinderen zijn helemaal weg van onze “Buurtgezinnen oma”, maar ze heeft ook ons hart veroverd. De laatste keer heeft ze met de jongens pannenkoeken gegeten. Ze wilden gelijk de volgende dag weer. Ik heb het gevoel dat ik er zelf een bonus moeder aan overhoud! Ik kan je niet genoeg bedanken!”

Jorica Adriaanse Coördinator Buurtgezinnen Aalsmeer

4.5 Elkaar helpen

Samenredzaamheid en community building Elkaar helpen kent vele vormen. Cruciaal hierbij is dat inwoners iets voor elkaar kunnen en willen doen. In Aalsmeer bestaat een sterke verbondenheid en verenigingsstructuur. Elkaar de helpende hand toesteken en je verbonden voelen met de straat en de buurt zit in de haarvaten van veel Aalsmeerders. Een goed buurt zijn, Lief & Leed straten, inwoners en bedrijven die iets voor een ander betekenen zonder dat dit georganiseerd geregeld wordt, het zijn allemaal vormen van samenredzaamheid en die zijn zeer waardevol voor onze inwoners. Daarnaast zien we dat er regelmatig ook enige mate van structuur nodig is om elkaar te kunnen helpen. Zo kent Aalsmeer waardevolle initiatieven zoals Buurtgezinnen, de vrijwillige ouderenadviseurs en Homestart. Het zogenoemde community building17 speelt hier op in. Soms komt het vanuit inwoners zelf. Daarnaast wordt dit in Aalsmeer ook professioneel ondersteund. Zo heeft Aalsmeer bijvoorbeeld een vrouwencirkel die activiteiten ontplooit via het welzijnswerk. En ondersteunt het jongerenwerk met activiteiten op thema’s het ontstaan van een community onder jongeren. Alle inwoners en bedrijven die op welke wijze dan ook anderen ondersteunen, zijn essentieel in onze Aalsmeerse samenleving.

Als gemeente vervullen we vaak hoogstens een ondersteunende rol om dit mogelijk te maken en/of (groepen van) inwoners bij elkaar te brengen. Dit willen we doen, zodat inwoners, bedrijven en partijen anderen kunnen helpen en ondersteunen. Hieronder schetsen we een aantal veranderingen, die zowel landelijk als in onze gemeente om een oplossing vragen. Mantelzorgers De komende jaren neemt de omvang van de potentiële beroepsbevolking af en staat de zorg steeds meer onder druk. Dit heeft effect op alle inwoners die ondersteuning en zorg nodig hebben en hun naasten, zoals ouders met kinderen met een beperking en inwoners die voor hun nog jonge zieke partner zorgen. Daarbij blijft het aantal 65-plussers blijft de komende jaren groeien. Dit betekent dat het aantal mensen met een (complexe) hulpvraag blijft toenemen, waaronder inwoners met dementie. Een gevolg is dat steeds meer inwoners (noodgedwongen) mantelzorgtaken voor hun naasten zullen moeten verrichten. Ook is aandacht voor jonge mantelzorgers van belang: kinderen en jongeren die binnen de familie noodgedwongen meehelpen.

17 Community building is het opbouwen of versterken van een gemeenschap binnen een gebied (zoals een buurt). De participanten delen een doelstelling of hebben dezelfde interesses. Sociale motivaties kunnen een overweging zijn om een gemeenschap op te bouwen en te onderhouden.

25

Vrijwilligers en ‘losse informele ondersteuning’ Steeds minder vrijwilligers verbinden zich voor langere tijd aan een organisatie of initiatief. Zij houden meer dan voorheen zelf de regie in handen en zoeken nadrukkelijker naar een gezond eigen belang en evenwicht. Tegelijkertijd blijkt er bereidheid onder jongvolwassenen om zich op nieuwe manieren op vrijwillige basis in te zetten. En is er in het bedrijfsleven is er een groeiende tendens dat werknemers de gelegenheid krijgen om zich onder werktijd in te zetten voor de samenleving. We krijgen dus steeds meer te maken met een nieuwe vorm: ‘losse informele ondersteuning’. De uitdaging voor iedereen die werkt met vrijwilligers is om rollen en taken zo vorm te geven en te organiseren dat ze aantrekkelijk zijn voor de nieuwe vrijwilliger, terwijl ze de traditionele vrijwilliger niet vervreemden. Dit geeft uitdagingen, maar biedt ook kansen. Verenigingen Na de coronapandemie blijkt het verenigingsleven moeite te hebben vrijwilligers te vinden die zich voor langere tijd willen verbinden. De moderne vrijwilliger wil bijdragen op een vast moment voor een activiteit die past in zijn leven. Bijna alle verenigingen moeten veel moeite doen om vrijwilligers te vinden voor bestuurstaken en andere structurele klussen binnen de club.

Wat gaat goed en wat blijven we doen ? Mantelzorgondersteuning Het mantelzorgsteunpunt Mantelzorg & Meer ondersteunt namens de gemeente inwoners die vragen hebben over de zorgen voor een naaste. Mantelzorg & Meer helpt mantelzorgers door ze te informeren, ondersteunen en adviseren. Zij geven trainingen, ondersteuning bij praktische zaken of bieden een luisterend oor. Ook kunnen zij helpen met het vinden van passende zorg of hulpaanbod en organiseren bijeenkomsten voor mantelzorgers (lot­ genotencontacten). Mantelzorg & Meer heeft een nieuwe website en een regionale doorzoekbare ‘respijtwijzer’. Ondersteuning vrijwilligers en ‘losse ’informele ondersteuning ‘Aalsmeer voor Elkaar’ is de vrijwilligerscentrale van Aalsmeer en helpt namens de gemeente om ons potentieel aan vrijwilligers (aanbod) en de behoefte bij inwoners, verenigingen en organisaties (vraag) bij elkaar te brengen. Denk aan hulp bij de boodschappen, een penningmeester voor een vereniging en vrijwilligers voor een zorgcentrum. Naast het maken van de matches geeft de vrijwilligerscentrale ook informatie aan organisatie over praktische zaken die spelen bij vrijwilligerswerk, zoals aansprakelijkheid en verzekeringen. Ook vanuit het sportbeleid wordt ingezet op versterking van de vrijwilligersorganisatie van de sportverenigingen. Daarnaast ondersteunen we organisaties als Homestart en Buurtgezinnen.

Wat gaan we (extra) doen en hoe meten we resultaten We zetten de volgende acties in: Ondersteuning mantelzorgers 1. Uitvoeringsplan: Herijking mantelzorgbeleid Veel van de geboden ondersteuning wordt als waardevol ervaren, maar we krijgen signalen dat mantelzorgers (vooral ook) behoefte hebben aan een ander type van inzet. We steken ons licht op bij gemeenten in Nederland die op een andere wijze mantelzorgondersteuning bieden en doen aanvullend kort behoefte onderzoek onder mantelzorgers en/of bij professionals die veel met mantelzorgers te maken hebben (huisartsen, (vrijwilliger) ouderenadviseurs en het Steunpunt mantelzorg. Samen met het steunpunt, andere partners en zo mogelijk directe input van mantelzorgers komen we tot een herijkt mantelzorgbeleid dat beter past bij wat mantelzorgers nu nodig hebben. Bij deze herijking willen we de totale groep mantelzorgers in beeld hebben. We hebben dus onder andere aandacht voor jonge mantelzorgers, ouders met kinderen met een beperking, inwoners die voor hun nog jonge zieke partner zorgen en mantelzorgers van dementerenden. Ook kijken we specifiek naar (de rol en mogelijkheden van) respijtzorg. Hoe we acties meten en rapporteren, nemen we op in het plan.

26

Ondersteuning vrijwilligers / informele hulp 1. Inzetten op ‘losse informele ondersteuning’ Via de Vrijwilligerscentrale willen we meer aandacht besteden aan inwoners die zich niet structureel willen inzetten als vrijwilliger, maar het leuk en haalbaar vinden op lossere basis informele ondersteuning te bieden. Bijvoorbeeld in de vorm van een pool van inwoners voor ‘losse informele ondersteuning’. We gaan kijken wat kan en werkt voor Aalsmeer en nemen hier ideeën en initiatieven elders in Nederland in mee. In de evaluatie over deze nota in 2025 rapporteren we over de uitkomsten, waarbij we ernaar streven een beeld te schetsen waaruit blijkt dat in Aalsmeer losse informele ondersteuning is toegenomen en goed ondersteund wordt. 2. Vrijwillige inzet in de buurt Vrijwillige inzet is een onmisbare en verbindende factor in de wijk. In samenwerking met onze welzijnsstichting en onze vrijwilligerscentrale gaan we kijken hoe we dit meer in de buurt kunnen organiseren. Ook hierover rapporteren we in de evaluatie over deze nota. 3. (Sport)verenigingen actief helpen Onze verenigingen laten ons weten dat ze steeds meer moeite hebben vrijwilligers te vinden voor de meer structurele rollen. Samen met onze partners gaan we na hoe we onze verenigingen hierin vernieuwend, creatief en effectief kunnen ondersteunen.

Gezien de aanzienlijke sociale functie die sportverenigingen in Aalsmeer vervullen als plek voor ontmoeten, samenkomen en verbinden, ligt onze focus in eerste instantie op sportverenigingen. We willen bij voorkeur toe naar één zichtbaar en herkenbaar sportloket. We rapporteren over de resultaten in de evaluatie over deze nota. 4. Versterken netwerk coördinatoren We willen het netwerk van vrijwilligerscoördinatoren verstevigen zodat deze meer met elkaar kunnen uitwisselen en van elkaar kunnen leren. We rapporteren hierover in de evaluatie over deze nota.

4.6 Werken en financiële zelfredzaamheid Als gemeente hebben we een rol als vangnet: we dragen bij aan de bestaanszekerheid, en zorgen dat mensen op ons kunnen terugvallen wanneer het even tegen zit. De inwoner voor wie we dit doen, kan namelijk iedereen zijn: schulden, werkeloosheid, of andere geldzorgen kan iedereen overkomen. En als dit je overkomt, is de gemeente er om te zorgen dat er een uitkering, een minimaregeling om de effecten van armoede te dempen, een schuldenregeling of andere ondersteuning is. Deze vangnetfunctie kan alleen goed werken als onze inwoners op een passende manier worden ondersteund. Hetzelfde werkt ook andersom. Als de basis (de bestaanszekerheid) op orde is, kunnen mensen zich verder ontwikkelen, participeren, leren waardoor de kansen op de arbeidsmarkt toenemen. Inburgering en taalbeheersing zijn hierbij tevens van belang. De problemen op de arbeidsmarkt zijn groot en acuut. Het oplossen die problemen is cruciaal om op andere belangrijke dossiers vooruitgang te kunnen boeken. Adviezen van de Commissie Borstlap, de SER (Leven Lang Ontwikkelen), nieuwe wet- en regelgeving, de koers zoals uiteengezet in het Coalitieakkoord en onze ervaringen in coronatijd maken dat de gemeente op het gebied van werk en inkomen wendbaar moet zijn en focus moet aanbrengen. Het in balans brengen van bestaanszekerheid, re-integratie en handhaving staan centraal.

Aalsmeer wil vooruitkijken naar de toekomst. Zodat werken loont, werkgeverschap en ondernemerschap aantrekkelijk blijft en personeelstekorten in vitale sectoren opgevangen kunnen worden. In dit kader sluiten we aan bij de stappen die binnen onze arbeidsmarktregio gezet worden richting een Regionaal WerkCentrum Groot-Amsterdam en de (regionale) strategische agenda18.

18 Deze strategische agenda omvat de thema’s: Krapte op de arbeidsmarkt, Mismatch op de arbeidsmarkt, Inclusieve arbeidsmarkt en Leven Lang Ontwikkelen.

27

Landelijke ontwikkelingen Met de volgende wijzigingen in wet- en regelgeving krijgt Aalsmeer de komende jaren te maken:  Wetswijziging participatiewet De minister van armoedebeleid heeft geconstateerd dat in de Participatiewet ondersteuning beperkt is, het sanctieregime te streng en de bestaanszekerheid te complex georganiseerd. Een wetswijziging per 1-1-2024 is in voorbereiding. In het kader van de menselijke maat stelt de minister een Participatiewet voor die: eenvoudiger is, passende ondersteuning biedt om mee te doen in de samenleving, met rechten en plichten die zinvol en begrijpelijk zijn en nageleefd kunnen worden door iedere uitkeringsgerechtigde. Proportioneel sanctioneren en doelbewust misbruik aanpakken zijn uitgangspunt. Voor zover mogelijk wil Aalsmeer bij de uitvoering van de Participatiewet alvast anticiperen op de komende wetswijzigingen in de Participatiewet.  Breed offensief Om de arbeidsmarktpositie van inwoners met een arbeidsbeperking te verbeteren, heeft het Rijk een zogenoemd breed offensief ontwikkeld. Dit naar aanleiding van de constatering dat ongeveer de helft van de mensen met een arbeidsbeperking nog geen werk heeft. Met het breed offensief heeft het kabinet maatregelen voorgesteld om meer mensen met een beperking aan een baan helpen en aan het werk houden. En de arbeidsmarktkansen voor mensen met een arbeidsbeperking te vergroten.

Dit vraagt ook inzet van gemeenten. We nemen onze acties in het kader van het Breed offensief op in het Koersdocument Werk en Inkomen (zie actie 1 onder).  Spreidingwet Inburgering kan natuurlijk niet los gezien worden van de landelijke en mondiale ontwikkelingen rondom de vluchtelingenstroom en de Spreidingswet. Achterliggende gedachte van de Spreidingswet is om gemeenten en provincies meer verantwoordelijkheden krijgen in de asielopvang. Zodra meer bekend is over de effecten voor Aalsmeer, informeren wij de gemeenteraad.

Wat doen we al en wat blijven we doen  Werk en inkomen: Betaalde arbeid is de belangrijkste bron van welvaart en is het instrument bij uitstrek om armoede te bestrijden en sociale ongelijkheid te verminderen. Voor sommige inwoners, met name ouderen, jongeren zonder startkwalificatie, statushouders en mensen met een arbeidsbeperking, is het niet eenvoudig om zelf werk te vinden. Het risico is groot dat zij (blijvend) in de bijstand belanden, met alle nadelige gevolgen. We blijven daarom onze inwoners te begeleiden naar betaald en/of beschermd werk of, als dit nog niet aan de orde is – naar vrijwilligerswerk of een opleiding. Voor inwoners met een arbeidsbeperking (met een verdiencapaciteit tot 70%) hebben we voor bemiddeling en begeleiding werkbedrijf AM-match. De gemeente Aalsmeer vraagt haar opdrachtnemers om een sociaal maatschappelijke bijdrage te leveren. Bij alle inkopen en aanbestedingen boven de Europese norm wordt Social Retrun On Investment (SROI) in het contract opgenomen.  Minimaregelingen en schuldhulpverlening: We hebben minimabeleid dat inwoners ondersteunt, zo veel mogelijk de gevolgen van armoede dempt en daarmee kansengelijkheid bevordert.

Voor inwoners met schulden bieden we schuldhulpverlening, waarbij we inzetten op preventie, vroegsignalering en het bieden van oplossingen voor problematische schulden, waaronder een specifieke aanpak hebben voor jongeren en ondernemers. Ook ondersteunen we inwoners onder meer via het Financieel Café, Humanitas Thuisadministratie en Cursussen, zoals ‘Omgaan met Geld’.  Inburgering en taalles: Samen met vluchtelingenwerk en diverse taalaanbieders geven we invulling aan de Wet Inburgering 2021 (Wi2021). We willen dat inburgeraars zo snel mogelijk participeren, liefst via betaald werk. Daarnaast dat statushouders zelfredzaam en maatschappelijk betrokken zijn en inburgeraars de taal voldoende beheersen om op eigen kracht een goede toekomst in Nederland op te bouwen. Ook hebben we Taalsmeer en de internationale schakelklas (ISK), gericht op het leren van de Nederlandse taal door kinderen en tieners (zie ook paragraaf 8).

28

Wat gaan we (extra) doen en hoe meten we resultaten Concreet zetten we de volgende acties in: 1. Uitvoeringsplan Werk en Inkomen De coronacrisis heeft enkele problemen bloot gelegd, zoals de onzekerheid op de arbeidsmarkt, tekorten in maatschappelijke sectoren en achterstallig onderhoud in de uitvoering van publieke diensten. Aalsmeer neemt de menselijke maat als uitgangspunt. Hiermee sluit Aalsmeer aan op de landelijke lijn en geeft er een eigen invulling aan. Dit vraagt om een integrale dienstverlening op het terrein van Werk en Inkomen. Daarom maken een koersdocument op basis van vijf pijlers: (1) Menselijke maat (gezien, gehoord en geholpen), (2) Economische groei en regionale arbeidsmarkt, (3) Werk (toegang tot de arbeidsmarkt en kansengelijkheid), (4) Inkomen (participatie, vangnet en bestaanszekerheid) en (5) de Basis op orde. We informeren de raad over het Koersdocument. Hoe we acties meten en rapporteren, nemen we op in dit plan. 2. Nieuwe beleidsnota Schuldhulpverlening We willen onze schuldhulpverlening blijven aanpassen aan wat nodig is gezien de ontwikkelingen in de maatschappij. In 2024 maken we daarom een nieuwe een beleidsnota schuldhulpverlening die we ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorleggen. We evalueren hiervoor tevens het huidige beleidsplan schuldhulpverlening: “De kracht van Balans”.

Het maken van nieuw beleid is tevens verplicht op basis van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Hoe we acties meten en rapporteren, nemen we op in het plan. 3. Minimabeleid en Aalsmeerpas Binnen het bestaande minimabeleid willen we minima goed ondersteunen. Daarbij willen we deze collegeperiode bij voorkeur ook sporten, bewegen, kunst en cultuur beter bereikbaar maken voor alle inwoners in Aalsmeer, ook als zij een laag inkomen hebben. We gaan na of (uitbreiding van) de Aalsmeerpas hiervoor de optimale wijze is, of dat andere manieren beter passende ondersteuning bieden voor minima in Aalsmeer. We besteden hierbij ook aandacht aan de bekendheid van minimaregelingen in Aalsmeer (dit sluit aan bij de acties uit de ambitie Experimenteren en innoveren). Bij het opstellen betrekken we nadrukkelijk inwoners die weten wat er nodig is om deelname aan de samenleving te stimuleren, de Adviesraad Sociaal Domein en de woordvoerders van de raadsfracties. We informeren de raad over de uitkomsten en rapporteren de behaalde resultaten uiteindelijk in de evaluatie over deze strategische nota in 2025. 4. Evaluatie Wet Inburgering 2021 Op 1 januari 2022 is de Wet Inburgering 2021 (Wi2021) ingevoerd. Het is een nieuw stelsel dat zich in de praktijk nog moet bewijzen.

Een van de belangrijkste pijlers in dit nieuwe inburgeringsstelsel is dat het de komende jaren nog doorontwikkeld moet worden en het dus een lerend stelsel is. Eind 2023 evalueren we de uitvoering van de Wet Inburgering 2021. Dit doen we in samenwerking met de klankbordgroep statushouders. We informeren de gemeenteraad over de uitkomsten. Waar nodig passen we op basis van deze evaluatie onze uitvoering aan.

29

4.7 Wonen en zorg combineren Thuis in Aalsmeer Een woning is een van de primaire levensbehoeften. Binnen de gemeente Aalsmeer zijn er ruim 13.000 woningen. Omdat er een groot tekort is aan woningen worden er in de periode tot en met 2030 ongeveer 2.000 woningen toegevoegd. De realisatie van nieuwe woningen en het intand houden van de bestaande woningvoorraad wordt beleidsmatig vastgelegd via de omgevingsvisie en de woonagenda. Maar, een huis is nog geen thuis. Een thuis is een plek waar mensen zich veilig voelen en zichzelf kunnen zijn. In de opgave om van de huizen in Aalsmeer een thuis voor onze inwoners te maken, komen wonen, sociale en zorgaspecten samen. Een groot deel van de inwoners is in staat zelf een fijn en veilig thuis te creëren. Hierbij maken ze gebruik van het eigen netwerk en aanwezige (welzijns)voorzieningen. Er is ook groep inwoners voor wie dit niet lukt. Zij hebben (extra) zorg en ondersteuning nodig. Voor Aalsmeer zijn de aandachtsgroepen:  Ouderen met een beperking  Jongeren die lang bij hun ouders thuis moeten blijven wonen  Mensen die uitstromen vanuit een intramurale instelling  Dak- en thuislozen en economisch woningzoekenden  Vergunninghouders  Vluchtelingen Het tekort aan geschikte woningen in Aalsmeer en de regio leidt tot concurrentie tussen deze aandachtsgroepen.

Om dit te doorbreken, vraagt de huisvesting van aandachtsgroepen om (1) een duidelijkere sturing en regie op de bouwopgave en (2) een duidelijke verdeling van beschikbare woningen en tevens ondersteuning van aandachtsgroepen. Voor het woonbeleid gericht op doelgroepen hanteert Aalsmeer de volgende uitgangspunten:  Inclusief Inwoners – of ze nu een zorgvraag hebben of niet – moeten kunnen wonen in een omgeving waar zij zich thuis voelen en waar aandacht is voor hun mogelijkheden en beperkingen. Iedereen heeft recht op een woonplek waar hij zichzelf kan zijn en zich veilig voelt. Het maakt daarbij niet uit of iemand zelfstandig, in een collectieve woonvorm of in een intramurale omgeving woont: in alle situaties gaat het om het thuis. Een eigen woonplek - met zo nodig zorg en begeleiding op maat - is dé springplank voor herstel en (re-) integratie in wijk en maatschappij.  Zelfstandig Inwoners met een zorgvraag moeten keuzemogelijkheden hebben in hoe ze wonen en welke zorg en begeleiding ze ontvangen. Onze inzet is dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen zijn en zelfstandig thuis kunnen (blijven) wonen, met hulp van hun sociale netwerk en waar nodig van professionals. We ondersteunen het combineren van wonen en zorg, het wonen voor diverse doelgroepen en de veiligheid van mensen met een beperking.

‘Zonnepanelen op het dak en meerdere generaties onder één dak’ Vanwege de sterke stijging van het aantal ouderen stimuleert de Rijksoverheid dat men-sen langer thuis blijven wonen. Dit vraagt ook in Aalsmeer van ouderen om zo fit en gezond mogelijk te blijven en via ontmoeting elkaar waar mogelijk te blijven helpen en eenzaamheid te beperken. Een inclusieve samenleving draagt bij aan onderlinge hulp door de verschillende leeftijdsgroepen in elkaars omgeving te brengen. Inwoners van Aalsmeer kunnen tot op hoge leeftijd zelfstandig blijven wonen, mits hun geestelijke vermogens dit toelaten. Een belangrijke voorwaarde is dat de woning gelijkvloers kan worden gebruikt, in de eigen vertrouwde wijken en met ontmoetingsplekken, winkels, OV en gezondheidszorg nabij. Dit vraagt om geclusterde woningen te realiseren, waar men elkaar (in de directe nabijheid) kan ontmoeten en helpen. En ook nieuwe woonvormen voor verschillende generaties onder één dak.

30

Ellen Keulemans directeur zorggroep Aelsmeer

 Gezamenlijk Als gemeente zien wij het als gezamenlijke verantwoordelijkheid van onze samenwerkingspartners om wonen, welzijn en zorg realiseren voor alle doelgroepen die ondersteuning nodig hebben in de gemeente Aalsmeer. In Aalsmeer werken we aan een optimale combinatie van huisvesting, ondersteuning en zorg zodat onze inwoners zo goed als mogelijk zelfstandig kunnen wonen, werken en deelnemen aan de samenleving. Dit doen we onder meer door het opstellen van de woonzorgvisie, het maken van afspraken met ontwikkelaars over woonconcepten in bouwprogramma’s, het programma arbeidsmigranten en inzet op beschut wonen voor bijvoorbeeld mensen met een psychische beperking. Dit heeft ook een verband met het verbeteren van het ontmoeten het mentaal welbevinden en de gezonde leefomgeving in de wijk. Landelijke ontwikkelingen  Het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) Het WOZO-programma van minister Helder heeft als doel om een omslag te maken in de organisatie van de zorg en ondersteuning voor ouderen. Dit programma bevat landelijk ruim € 770 miljoen om in de komende vijf jaar investeringen te doen waarmee ouderen langer thuis kunnen blijven wonen en langer zelfredzaam te blijven. Het programma zet in op drie actielijnen die van belang zijn voor gemeenten: 1.

Snel starten met woonzorgvisies en woondeals: in samenwerking met corporaties, zorginstellingen en andere partijen moeten gemeenten woonzorgvisies opstellen. Voor ouderenwoningen moet de regionaal afgestemde bouwopgave worden vastgesteld. 2. Stimuleren van doorstroming: het gaat om informeren, ontzorgen en stimuleren van doorstroming van ouderen. Hiervoor zal het Rijk informatiecampagnes ondersteunen en onderzoek en innovatie stimuleren. 3. Leefomgeving/openbare ruimte geschikt maken voor ouderen. Bij het opstellen van de Woonzorgvisie voor Aalsmeer zullen we samen met de partners de uitgangspunten van dit programma betrekken bij de visie en het uitvoeringsplan.

Wat doen we al en wat blijven we doen Aalsmeer heeft al langere tijd aandacht voor inwoners die naast een woning ook specifieke zorg- en of begeleiding nodig hebben, te weten:  Ouderen: Binnen Aalsmeer zijn er verschillende woonvormen voor senioren: inleun-/aanleunwoningen en zelfstandige (huur)woningen in complexen als Mijnsheerlijckheid, Zuidveste, Laurierhof en (het nog in ontwikkeling zijnde) complex aan de Roerdomplaan. Zorgpartijen verzorgen, deels vanuit de Wmo, zorg en ondersteuning voor deze bewoners.  Jongeren: Aalsmeer heeft een specifieke regeling voor jongeren waarvan de thuissituatie niet houdbaar is. Deze jongeren krijgen woonruimte en specifieke begeleiding ter voorkoming van opname in een intramurale setting.  Uitstromers vanuit een intramurale instelling: we hebben afspraken met een woningbouwcorporatie om jaarlijks een aantal woningen beschikbaar te stellen voor deze inwoners.  Dak- en thuislozen en economisch woningzoekenden: de gemeentelijke inzet hierop is opgenomen in paragraaf 4.9.  Vergunninghouders: vergunninghouders zijn mensen die na het doorlopen van de asielprocedure een verblijfsvergunning hebben gekregen. Per half jaar krijgt iedere gemeente in Nederland een taakstelling vanuit het Rijk. De vergunninghouders die aan Aalsmeer gekoppeld worden zijn aangewezen op het sociale huursegment.

Zodra er een woning beschikbaar is wordt de vergunninghouder gekoppeld aan vluchtelingenwerk die zorgt voor begeleiding en ondersteuning.  Vluchtelingen: in Aalsmeer verblijft een groot aantal Oekraïense vluchtelingen. Deze mensen verblijven deels bij particulieren, deels in voorzieningen voor arbeidsmigranten en deels in gemeentelijke opvang. Na de eerste crisisfase is het nu tijd om zaken te bestendigen voor begeleiding, ondersteuning en bijvoorbeeld onderwijs.

31

Wat gaan we (extra) doen en hoe meten we resultaten Concreet zetten we de volgende acties in: 1. WoonWelzijnZorgvisie In 2023 stellen we samen met de Koplopersgroep WoonWelzijnZorgvisie20 de Aalsmeerse WoonWelzijn­ Zorgvisie op (ter besluitvorming gemeenteraad begin 2024). In het plan gaan we in op de uitdagingen op het gebied van wonen, welzijn en zorg: (1) de toenemende schaarste aan passende woonvormen/woningen/grond aan de ene kant en (2) het tekort aan zorgpersoneel en de moeilijkheid om het sociale netwerk van mensen met een ondersteuningsbehoefte en een zorgvraag te versterken. Samen met inwoners en maatschappelijke partners willen we een visie opstellen met realistische keuzes. We willen daarbij zoveel mogelijk uitgaan van wat inwoners nodig hebben om zélf regie te blijven voeren over hun leven, samen met hun directe omgeving. Waar ze dat niet kunnen, blijft gemeentelijke ondersteuning van toepassing. We kijken in deze visie naar verschillende groepen van inwoners, dus naast ouderen met een beperking bijvoorbeeld ook naar (licht) verstandelijk beperkten. In de visie nemen we op wat we verwachten te bereiken. In de evaluatie over de nota rapporteren we over de resultaten tot dan toe. 2.

Nieuwe woonconcepten Vanuit inwoners en maatschappelijke organisaties vernemen we dat behoefte is aan het mogelijk maken van nieuwe woonvormen bijvoorbeeld voor kwetsbare ouderen bij nieuw- en verbouwopgaven. Hiervoor hebben we in 2023 al extra aandacht, vooruitlopend op de woonzorgvisie. We maken afspraken met ontwikkelaars over woonconcepten in bouwprogramma’s. Deze programma’s hebben immers een lange aanlooptijd. En als ze eenmaal in de afrondende fase zitten, zijn aanpassingen vaak moeilijk te realiseren.

4.8 Iedereen kan en mag meedoen in Aalsmeer Aalsmeer is een gemeente met een grote diversiteit aan inwoners: veel verschillende nationaliteiten, achtergronden, geloofsovertuigingen en seksuele voorkeuren. Naast alle Nederlanders en een grote Poolse gemeenschap, wonen er 91 andere nationaliteiten in Aalsmeer. De populatie van Aalsmeer groeit gestaag en wordt daarbij ook steeds meer divers. Afgelopen jaar was er met name een groei van inwoners uit Oekraïne. In januari 2023 heeft meer dan 10% van onze inwoners een niet-Nederlands paspoort.

Taalsmeer is een school voor Nieuwkomers van 6-12 jaar. Dit zijn speciale groepen waar niet-Nederland­stalige kinderen Nederlands leren. Op dit moment bestaat Taalsmeer uit twee groepen. Het biedt een veilige plek om te wennen aan een nieuwe situatie in een nieuw land met een nieuwe taal. We werken thematisch met de focus op het leren van de Nederlandse taal. We besteden veel tijd aan het begrijpen, spreken, lezen en schrijven van het Nederlands. We vangen de kinderen maximaal 1 jaar op, daarna stromen ze uit naar een passende groep op een reguliere basisschool. Bij Taalsmeer werken enthousiaste leerkrachten die geschoold zijn in de NT2-didactiek. Ze vinden het leuk om met kinderen uit allerlei verschillende culturen te werken.

Susanne Nienhuis Directeur taalklassen “Taalsmeer” IKC Triade

20 Koplopersgroep WoonWelzijnZorgvisie bevat diverse professionele partijen die werkzaam zijn op de gebieden Wonen, Welzijn en Zorg, een afvaardiging uit de Adviesraad Sociaal Domein, en de gemeente. Samen met de Koplopersgroep werkt de gemeente aan het opstellen van de Aalsmeerse WonenWelzijnZorgvisie.

32

Deze diversiteit is tevens een kracht van Aalsmeer: het kan zorgen voor verrijking, kan mensen laten kennismaken met andere culturen en overtuigingen en heeft de mogelijkheid groepen en individuen te verbinden. Dit gaat echter niet altijd vanzelf. Samenleven met zo veel verschillende mensen is soms ook best ingewikkeld. Terwijl veel bewoners fijn samenleven met anderen in Aalsmeer, staan we ook voor uitdagingen. Gelijke kansen en (fysieke) toegankelijkheid staan hoog in het vaandel, maar zijn helaas nog niet altijd realiteit. Sommige mensen hebben te maken met discriminatie op basis van huidskleur, geslacht, seksualiteit, beperking of identiteit, ook op de arbeids- en woningmarkt. Ook andere ontwikkelingen in de maatschappij maken het onderwerp diversiteit nog relevanter. Zo neemt de kloof tussen arm en rijk toe. Armoede zorgt voor minder kansen. Het niet kunnen spreken van de Nederlandse taal eveneens. Met minimabeleid en taalscholing probeert de gemeente deze effecten te dempen (zie hiervoor de ambitie over Werken en financiele zelfredzaamheid). Daarnaast is het voor inwoners die laaggeletterd zijn minder makkelijk zelfstandig hun leven in te richten. Ook is het steeds lastiger als je niet digitaal vaardig bent. Denk bijvoorbeeld aan de dienstverlening van banken, die grotendeels digitaal is. Diversiteit gaat over in hoeverre mensen verschillen in de samenleving.

Dit is anno 2023 een feit, ook in Aalsmeer. Hoe we daarmee omgaan gaat over inclusie: mag en kan iedereen meedoen. Aalsmeer wil dat inwoners zich thuis voelen in de gemeente, zich geaccepteerd voelen, kunnen meedoen in de samenleving en prettig samenleven met andere inwoners. Dit vraagt iets van de gemeente, maar ook van alle inwoners van Aalsmeer.

Wat doen we al en wat blijven we doen Aalsmeer heeft al langere tijd een werkgroep toegankelijkheid en inclusie. Deze werkgroep bestaat uit inwoners en medewerkers van de gemeente en houdt zich bezig met de invulling van het VN verdrag Handicap. Aalsmeer is onderdeel van de stuurgroep Laaggeletterdheid, waarin de belangrijkste partners zijn vertegenwoordigd: bibliotheek, vrijwilligerscentrale, Participe, Stichting Lezen en Schrijven en taalaanbieders. Daarnaast maakt Aalsmeer deel uit van de regionale aanpak Laaggeletterdheid Groot Amsterdam. Aalsmeer biedt taalscholing en via het Taalpunt advies en taalcoaching aan iedereen met een taalvraag. Voor kinderen van 6 tot ongeveer 12 jaar hebben we Taalsmeer, een taalklas gericht op het leren van het Nederlands. Na een periode van circa twee jaar stromen de kinderen in het reguliere onderwijs in. Kinderen van 12 jaar en ouder stromen door naar het ISK, de internationale schakelklas. De Aanpak laaggeletterdheid 2022-2026 is vastgesteld. Daarnaast blijven we inzetten op het bereik van anderstaligen, zoals de arbeidsmigranten uit Oost-Europa. De bibliotheek verzorgt aanbod voor 0-100 jaar het gebied van leesplezier, (digitale) geletterdheid, mediawijsheid, ouderbetrokkenheid en het trainen van de professionals. Tevens is er een Leerplein met het Informatiepunt Digitale Overheid voor trainingen en vragen over digitale inclusie.

Wat gaan we (extra) doen en hoe meten we resultaten Concreet zetten we de volgende acties in: 1. Uitvoeringsplan Diversiteit en Inclusie We maken een uitvoeringsplan Diversiteit en Inclusie, hierin nemen we mee: sociale samenhang en acceptatie, diversiteit, zichtbaarheid en bewustzijn, emancipatie, antidiscriminatie, en toegankelijkheid. Hiermee voldoen we tevens aan het VN verdrag Handicap. We hebben in dit uitvoeringsplan ook aandacht voor LHBTIQ+. We zetten in op concrete acties die passen in de context van Aalsmeer (zo nodig maatwerk in de verschillende dorpskernen). Hoe we acties meten en rapporteren, nemen we op in het plan. 2. Actieplan Laaggeletterdheid en Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid Binnen de Aanpak laaggeletterdheid 2022-2026 maken we een actieplan om een beter bereik van Nederlandstalige Laaggeletterden te realiseren. Daarnaast blijven we ons richten op anderstalige laaggeletterden. We gaat daarbij uit van de ondersteuningsbehoefte van de laaggeletterde inwoner. We betrekken de rol van het Sociaal loket bij dit plan in verband met hun signalerings- en doorverwijzingsrolrol. Hoe we acties meten en rapporteren nemen we op in het plan.

33

Eind 2024 krijgt de gemeente de regierol in de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid. Kern is het doorbreken van de cyclus van laaggeletterdheid. Samenwerken intern en extern staat hierin centraal. De bibliotheek heeft hierin een coördinerende en uitvoerende rol.

4.9 Hulp bieden die nodig is A. Signaleren en vergroten bereik volwassenen Signaleren en vergroten van het bereik maakt onderdeel uit van alle vormen van hulpverlening die de gemeente biedt in het sociaal domein. We merken dat inwoners en professionals niet altijd voldoende zicht hebben op wat de gemeente aan hulpverlening kan bieden en hoe inwoners een verzoek om hulp kunnen doen. Wat gaan we (extra) doen We zorgen dat inwoners en professionals beter inzicht krijgen in het aanbod van de gemeente binnen het sociaal domein. De acties hier we hiervoor uitvoeren zijn opgenomen in paragraaf 10 van hoofdstuk 4. B. Wmo-maatwerkvoorzieningen Een aantal van onze inwoners met een beperking heeft naast algemene voorzieningen voor korte of langere tijd ook persoonlijke ondersteuning nodig in de vorm van een maatwerkvoorziening21. Doel van deze ondersteuning (maatwerkvoorzieningen) is dat inwoners: 1. 2. 3. 4.

Een huishouden kunnen voeren Zich kunnen verplaatsen in en om een geschikte woning Zich lokaal kunnen verplaatsen per vervoermiddel Dagelijkse activiteiten hebben (‘dagstructuur’) met als doel zoveel mogelijk zelfregie en zelfredzaamheid.

Wat doen we al, blijven we doen en hoe meten we resultaten De gemeente biedt op integrale wijze persoonlijke ondersteuning in de vorm van: a. Woonvoorzieningen b. Vervoersvoorzieningen (collectief en individueel) c. Hulp bij het huishouden d. Rolstoelvoorzieningen e. Individuele begeleiding Wmo f. Dagbesteding Wmo (collectieve begeleiding) g. Respijtzorg en Algemeen Maatschappelijk Werk Het beroep op de Wmo zal verder stijgen door toename van het aantal ouderen22. En doordat van steeds meer mensen met een psychische of verstandelijke beperking wordt verwacht dat zij zelfstandig blijven wonen. Als Aalsmeer geen wijzigingen in beleid doorvoert, stijgen de uitgaven voor individuele Wmo maatwerkvoorzieningen, terwijl de inkomsten niet in gelijke mate meegroeien. Dit vraagt om keuzes in de mate waarin we deze vormen van ondersteuning bieden. Zodat we met de beperkte middelen inwoners zo goed mogelijk kunnen blijven ondersteunen. We houden hierbij zoveel mogelijk rekening met wat inwoners samen met hun netwerk zelf kunnen. Inwoners en hun netwerk zo passend mogelijk helpen, vraagt om nieuwe vormen van vrijwillige ondersteuning (zie paragraaf 6 Elkaar Helpen), nieuwe woon-welzijn-zorgvormen (zie paragraaf 8 Wonen en zorg) en nieuwe wijzen van samenwerking tussen Wmo en welzijn in de uitvoering.

21 In bijlage 5 is een uitwerking opgenomen van de gemeentelijke algemene en maatwerkvoorzieningen. 22 19% van de Aalsmeerse bevolking is 65+ in 2023, de voorspelling is dat dit 25% is in 2050.

34

Aanpassingen individuele Wmo-voorzieningen We voeren de volgende wijzigingen door voor nieuwe aanvragen. We gaan hierbij uit van een streefdatum van 1-1-2024: 1. Verhogen instaptarief en tarief per kilometer Wmo-vervoer In het huidige beleid zijn de tarieven gebaseerd op het 65+-tarief dat een inwoner betaalt als hij gebruikt maakt van het reguliere openbaar vervoer. De tarieven worden bijgesteld naar het tarief dat door de vervoersregio wordt gehanteerd. 2. Indicatie Hulp bij huishouden volgens ander normenkader Het oude normenkader dateert uit 2011 en voldoet niet meer aan de nieuwste jurisprudentie. Het nieuwe normenkader uit 2019 voldoet hier wel aan en biedt een grondslag om specifieker te indiceren. We verwachten dat met dit normenkader de indicaties lager worden vastgesteld, met behoud van maatwerk. Diverse gemeenten werken met dit normenkader. 3. Scherper indiceren individuele begeleiding en dagbesteding. Bij herindiceringen en verlengingen willen we nog zorgvuldiger onderzoeken of de voorgestelde uitbreiding van een indicatie echt nodig is. 4. Budgetplafond per aanvraag voor grote woonvoorzieningen. Bij grote woonvoorzieningen willen we een budgetplafond van € 10.000 instellen. Zie voor de financiële effecten ook hoofdstuk 7. Via het jaarlijkse klanttevredenheidsonderzoek Wmo gaan we na en rapporteren we hoe Wmo-ondersteuning wordt ervaren.

In de evaluatie over deze nota rapporteren we over de effecten van de maatregelen. Landelijke ontwikkelingen: Eigen bijdrage Wmo Het Rijk is voornemens om een inkomens afhankelijke eigen bijdrage voor de Wmo in te voeren. Deze komt dan in de plaats van het abonnementstarief van € 19 per maand. C. Cliëntondersteuning Inwoners van Aalsmeer stellen vragen aan de gemeente over Wmo voorzieningen, Jeugdhulp, Werk en Inkomen en onderwerpen die daarmee te maken hebben zoals onderwijs en wonen. Er zijn inwoners die vanwege hun beperking behoefte hebben om ondersteund te worden bij vragen of aanvragen voor de gemeente op de genoemde domeinen. Aalsmeer wil haar inwoners optimaal ondersteunen. De gemeente biedt daarom alle (groepen) inwoners onafhankelijke cliëntondersteuning als kosteloze algemene voorziening voor de terreinen Wmo/zorg, WLZ, ZW, Jeugd, Werk en Inkomen, wonen en onderwijs. Wat doen we al, blijven we doen en hoe meten we resultaten: De gemeente heeft voor inwoners die hier gebruik van willen maken onafhankelijke cliëntondersteuning ingekocht bij een externe partij.

Deze ondersteuning omvat:  het geven van informatie en advies;  uitgebreide vraagverheldering (inclusief nader onderzoek);  (kortdurende) ondersteuning bij keuzes op diverse levensterreinen;  steun- en leuncontacten;  cliëntondersteuning bij geschillenbemiddeling;  diagnosestelling om te bepalen of iemand een verstandelijke beperking heeft;  trainingen en cursussen om de cliënt en diens netwerk te versterken en de redzaamheid te vergroten. Via het jaarlijkse klanttevredenheidsonderzoek Wmo gaan we na en rapporteren we hoe deze ondersteuning wordt ervaren.

35

D. Maatschappelijk werk en Ouderenadvies De ondersteuning van onze inwoners omvat ook algemeen maatschappelijk werk en ouderenadvies. Beide worden geboden op basis van de Wmo. Het zijn vormen van hulp die tot doel hebben redzaamheid van inwoners (en hun omgeving) te vergroten en te voorkomen dat huishoudens in grotere problemen of zelfs in een crisissituatie terecht komen. E. Maatschappelijke Opvang, Beschermd Wonen, Doordecentralisatie en economische dakloosheid Landelijk is al enkele jaren de beweging van opname naar ‘thuis wonen met begeleiding’ gaande. Het idee hierachter is dat mensen het beste af zijn in een eigen woning, omdat daar de kans op herstel het grootste is. Die beweging is vertaald in de ‘doordecentralisatie’ van Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen naar Beschermd verblijf en Begeleid thuis . Aalsmeer geeft dit vorm in Amstelland-regioverband en in nauwe samenwerking met gemeente Amsterdam. Nu is dit nog via een verplichte centrumgemeenteregeling, de gemeente wordt steeds meer zelf verantwoordelijk. Aalsmeer zal blijven samenwerken in regioverband. Alles zelf vormgeven is qua opzet en omvang niet haalbaar. Daarnaast staan gemeenten sinds 2021 zelf aan de lat om inwoners die economisch woningzoekend zijn geworden te ondersteunen.

De opvang van deze woningzoekenden vraagt veel aandacht vraagt vanwege de aard van deze doelgroep met zeer uiteenlopende problematiek en omdat er weinig tijdelijke woonvoorzieningen zijn. Aalsmeer geeft dit vorm in Amstelland-verband.

Wat gaan we (mogelijk) aanpassen 1. Doordecentralisatie naar Begeleid Thuis We onderzoeken of we per 1 januari 2024 een lokale toegang in kunnen richten voor begeleid thuis. Aalsmeer wil bij voorkeur binnen de gemeentegrenzen het verplichte onderzoek kunnen uitvoeren wat onze inwoners qua ondersteuning nodig hebben en hierover beschikken. Indicaties voor beschermd verblijf en ook de inkoop van deze vorm van begeleiding wordt momenteel uitgevoerd door centrumgemeente Amsterdam. De komende jaren gaan we na in hoeverre het haalbaar is en meerwaarde heeft deze indicaties zelf uit te voeren en de inkoop zelf vorm te geven. Zodra hierover meer duidelijkheid is, informeren we de gemeenteraad. 2. Economisch woningzoekenden De ondersteuning aan deze groep bestaat met name uit directe begeleiding en voor een deel van deze inwoners uit het regelen van een tijdelijk woonplek. In 2023 heeft Aalsmeer in Amstellandverband met centrumgemeente Amsterdam gesproken over de inzet en de middelen benodigd voor continuering van de aanpak economisch dakloosheid. De afspraak is dat de Amstelland gemeenten voor de periode 2023 tot en met 2026 via Amsterdam 1 miljoen per jaar ontvangen uit rijksmiddelen (Nationaal actieplan Dakloosheid) voor de aanpak economisch dakloosheid.

4.10 Experimenteren en innoveren Het sociaal domein is eigenlijk nooit af. Er valt altijd iets aan de gemeentelijke inzet te verbeteren Onze tiende ambitie gaat daar over. Specifiek op het gebied van kunst, cultuur en sport, en de verbinding tussen sociaal en fysiek domein is een vernieuwing en een integrale aanpak met de rest van het sociaal domein nodig. Dit nieuwe strategische kader is daarom meer gericht op integraal beleid, onder meer door het opnemen van kunst, cultuur en sport. Daarbij zoeken we naar mogelijkheden om vernieuwing en versnelling te bereiken. Tijdens de conferentie sociaal domein werd duidelijk dat de gemeente een verbeterslag kan doorvoeren als het gaat om (maatschappelijke) initiatieven en communicatie. De gemeente zou initiatieven van Aalsmeerders moeten oppakken. In sommige gevallen hebben onze inwoners zelfs geen overheid meer nodig om in actie te komen, maar speelt er regelgeving waardoor hun initiatief niet zomaar kan of mag.

36

Duidelijkheid over wat wel kan is dan relevant. Daarnaast zou de gemeente meer naar buiten moeten brengen wat ze te bieden heeft in het sociaal domein. Inwoners weten nu niet altijd voor welke hulp ze bij de gemeente terecht kunnen. En tegelijkertijd is de gemeente nu soms onzichtbaar, terwijl ze toch ondersteuning biedt in de vorm van allerlei maatschappelijke organisaties die ze opdracht geeft en volledig bekostigd. Ook dit zou duidelijker mogen worden. Wat doen we al en blijven we doen: Right to Challenge We blijven binnen het sociaal domein hanteren dat inwoners de gemeente kunnen uitdagen. Het gaat dan om het overnemen van taken die de gemeente binnen het sociaal domein uitvoert of laat uitvoeren, voor zover de gemeente deze taken kan en mag overdragen aan (organisaties van/georganiseerde) inwoners. Een belangrijke voorwaarde voor Right to Challenge blijft dat de partij die de gemeente uitdaagt de over te nemen werkzaamheden voor minimaal hetzelfde kwaliteitsniveau moet kunnen uitvoeren, tegen maximaal dezelfde kosten als waarvoor de gemeente dit uitvoert of laat uitvoeren. De voorwaarden voor Right tot Challenge staat in het uitvoeringskader dat het college heeft vastgesteld in februari 2021. Wat gaan we (extra) doen en hoe meten we resultaten Concreet zetten we de volgende acties in: 1.

Communicatie en informatie We gaan voor het sociaal domein gestructureerd de informatie en communicatie versterken en begrijpelijk maken voor onze inwoners die minder digi-/taalvaardig zijn. a. De website van de gemeente wordt aangepast: we maken de online informatie van het Sociaal domein op de website meer toegespitst op doelgroepen. De huidige Pdf-aanvraagformulieren vervangen we door web­ formulieren. We kijken de komende tijd ook naar de structuur van de website, bijvoorbeeld met duidelijkere overzichtspagina’s per onderwerp. Het aanbod vanuit het Sociaal Loket komt dan ook duidelijker in beeld. b. We bundelen al informatie over het preventieve Jeugdaanbod en over bewegen voor ouderen. Aanvullend hierop zoeken we uit welk aanbod we nog meer periodiek gebundeld kunnen uitbrengen voor bepaalde groepen inwoners. Daarbij kijken we naar digitaal uitbrengen en waar relevant tevens fysiek/gedrukt. c. We brengen in een beperkte oplage de gemeentegids uit als fysieke gids in groot lettertype, gericht op algemene informatievoorziening aan ouderen. d. In 2024 doen we samen met onze partners een campagne over het sociaal domein (krant, social media, radio…). Hierin maken we duidelijk wat de gemeente te bieden heeft en welke rol de gemeente heeft e.