3.20231107 def v4 nota 'Omzien naar elkaar, verbinden en versterken - Strategienota Sociaal Domein 2024-2027'

OMZIEN NAAR ELKAAR, VERBINDEN EN VERSTERKEN 21 December 2023

Strategienota Sociaal Domein 2024 - 2027

INHOUDSOPGAVE Voorwoord wethouders 1.

Onze missie, de drie maatschappelijke kernopgaven

2.

Waar staan we?

3.

Iedereen betrekken

4.

De Aalsmeerse kernopgaven en de ambities

5.

Zijn we goed bezig?

6.

Toegankelijk en betrouwbaar vangnet bieden

7.

Financiën

Bijlage 1 Begrippen en afkortingenlijst Bijlage 2 Aalsmeer in cijfers Bijlage 3 Van nota naar programmaplan in P&C stukken Bijlage 4 Indicatoren sociaal domein Bijlage 5 Algemene en maatwerkvoorzieningen Wmo Bijlage 6 Overzicht uitvoeringsplannen Bijlage 7 Regionale samenwerking Bijlage 8 Opbrengsten Conferentie Sociaal Domein

2

VOORWOORD Wij willen een samenleving waarin inwoners zich gezien voelen en naar elkaar omkijken. Een samenleving waarin iedereen zich zo goed mogelijk kan ontwikkelen en hulp kan krijgen als dat nodig is. Want iedereen heeft behoefte aan aandacht en geborgenheid. Onze Strategie-nota Sociaal Domein 2024-2027 heeft dan ook de titel ‘Omzien naar elkaar, verbinden en versterken’ meegekregen. Om alle inwoners naar vermogen mee te laten doen aan onze samenleving hebben we allemaal een verantwoordelijkheid om naar elkaar om te zien. Van oudsher gaat dat ook goed in Aalsmeer. Er zijn veel vrijwilligers, verenigingen en onderlinge verbanden. De Aalsmeerse samenleving is echter in rap tempo aan het veranderen. Er is meer diversiteit en het wordt drukker en veeleisender. Het maakt dat we blijvende aandacht moeten hebben voor het welbevinden van onze inwoners. Dit kan onder andere door gemeenschapszin, elkaar ontmoeten, (samen) bewegen en sporten en door het genieten van kunst en cultuur. Het gaat uiteindelijk om mensen en begint dan ook wat ons betreft bij onze inwoners zelf. Als gemeente kunnen en willen we vooral de verbinding faciliteren via alle voorzieningen die Aalsmeer biedt. Stimuleren dat inwoners gezond en gelukkig leven. Daarnaast bieden we natuurlijk collectieve en individuele hulp en ondersteuning voor wie dat (echt) nodig hebben.

Dit om kansengelijkheid te vergroten en bestaanszekerheid te bevorderen. Preventie, voorlichting, de ‘menselijke maat’ in onze dienstverlening en participatie van inwoners nemen bij dit alles een belangrijke plaats in. Het is de centrale boodschap van deze strategische nota die naadloos aansluit bij het Raadsprogramma 2022-2026, ‘Aan de slag voor Aalsmeer’. Het is tevens de basis voor alle acties die in deze nota zijn opgenomen. We maken in deze nota ook keuzes. Waar zetten we extra op in en wat gaan we minder of anders doen. De beschikbare (financiële) middelen, maar ook de personeelstekorten en de wachtlijsten voor hulp vragen hier om. We kunnen als gemeente nu eenmaal niet alles oplossen. Door aandacht te hebben voor de betaalbaarheid van hulp en ondersteuning zetten we ons in om deze ook in de toekomst te kunnen blijven bieden. Deze strategienota is opgesteld na gesprekken met inwoners, onze maatschappelijke partners, bedrijven, de Adviesraad Sociaal Domein en de gemeenteraad. Bij het uitwerken en uitvoeren van dit beleid blijven we zoveel mogelijk iedereen betrekken. Wij danken onze inwoners en partners die mee hebben geholpen aan het tot stand komen van dit beleid. Dank ook aan de Raadswerkgroep sturing sociaal domein voor hun specifieke rol bij het komen tot passende monitoring.

Deze nota willen we eind 2025 evalueren, om onze ervaringen mee te kunnen geven voor een nieuwe bestuursperiode. Maar eerst is het nu tijd voor ‘Omzien naar elkaar, verbinden en versterken’.

Bart Kabout, Sven Spaargaren en Willem Kikkert

3

1

ONZE MISSIE

Aalsmeer is een mooie gemeente waar inwoners graag wonen. Met veel van onze inwoners gaat het goed en dat is best begrijpelijk. De Aalsmeerse samenleving is namelijk van oudsher een hechte samenleving waar inwoners er voor elkaar zijn en veel onderlinge verbanden hebben.

Een sociaal betrokken samenleving begint bij mensen die naar elkaar willen omkijken en als het nodig is net dat stapje extra voor elkaar willen doen. Ieder mens heeft immers behoefte aan aandacht, geborgenheid en ‘er toe doen’ en we hebben allemaal een verantwoordelijkheid om naar elkaar om te zien. De Aalsmeerse samenleving is de laatste jaren meer divers geworden, met toenemende verschillen tussen onze inwoners. Culturele achtergrond, taalbeheersing, arbeidsmogelijkheden en financiële armslag spelen hierbij een rol. De samenleving en de overheid lijken daarbij ook ‘overspannen’, in Nederland en in Aalsmeer: veel inwoners hebben het druk, er zijn steeds meer regels, er is meer kritiek en we eisen allemaal steeds meer van onszelf en elkaar. Dit maakt dat met elkaar samenleven soms best ingewikkeld is. Het versterken van de sociale samenhang en omzien naar elkaar is in dat geval nog meer van belang. Als gemeente willen we daar graag aan bijdragen door contacten tussen inwoners te bevorderen. Bijvoorbeeld via het welzijnswerk voor kinderen/jongeren en volwassenen en door de wijk en de omgeving zo in te richten dat inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Al onze voorzieningen, waaronder die voor sport, cultuur en welzijn helpen daarbij. We richten ons hiermee op al onze inwoners.

Tegelijkertijd hebben we als gemeente een meer rechtstreekse rol voor de inwoners waarmee het aanzienlijk minder goed gaat en die ons om hulp vragen. Deze inwoners willen we waar nodig en mogelijk zorg en ondersteuning bieden. Dit is in de praktijk niet altijd makkelijk te realiseren door personeelstekorten, wachtlijsten en beschikbare (financiële) middelen. We kunnen als gemeente daardoor niet alles oplossen en dit vraagt om het maken van keuzes.

4

We vinden voorlichting en preventie van belang, zo proberen we te voorkomen dat meer zorg nodig is. Qua zwaardere zorg en ondersteuning kiezen we ervoor om het eerst in te zetten op die inwoners die onze hulp het meest nodig hebben. De ‘menselijke maat’ staat hierbij in onze dienstverlening voorop. Dat wil zeggen: denken in mogelijkheden en oplossingen in plaats van beperkingen, en zorgen voor optimale communicatie en begeleiding van inwoners die om hulp vragen. In Aalsmeer gaan we uit van een breed sociaal domein. Daarom betrekken we ook kunst en cultuur en sport bij de maatschappelijk opgaven waar Aalsmeer mee te maken heeft. Investeren in het sociaal domein is investeren in een vitale en inclusieve samenleving. Dit kunnen we niet alleen. We doen dit samen met onze inwoners, maatschappelijke partners en ondernemers. Alleen zo kunnen we omzien naar elkaar en inwoners, ondernemers en organisaties verbinden en de samenleving versterken.

Onze missie is:

Wij willen een samenleving waarin inwoners zich gezien voelen, naar elkaar omkijken, zich zo goed mogelijk kunnen ontwikkelen en zorg en hulp krijgen als dit nodig is. Zo kunnen ze naar vermogen mee doen aan onze samenleving.

Voor de komende jaren zetten wij daarom in op de volgende drie grote maatschappelijk kernopgaven binnen het sociaal domein1:

1. Gezond en gelukkig leven makkelijker maken

We investeren in een gezonde omgeving en stimuleren een gezond(er) leven, onder meer via sport en bewegen. Voor wie niet (mentaal) gezond is of wordt, bieden we waar mogelijk ondersteuning op verschillende levensgebieden. We werken daarbij vanuit positieve gezondheid2. Via ontmoeting, sport en kunst en cultuur versterken we verbindingen tussen inwoners. Dit draagt bij aan hun eigen welbevinden en de zorg voor elkaars welzijn, inclusief het voorkomen van eenzaamheid. Zo creëren we een sterke sociale basis.

2. Kansengelijkheid vergroten

We geven prioriteit aan inwoners die ons het meest nodig hebben. Inwoners voor wie kansen niet vanzelfsprekend zijn, bieden we gericht ondersteuning. We investeren in een kansrijke start voor kinderen en hebben extra aandacht voor de positie van jongeren en jongvolwassenen. We werken aan een inclusieve samenleving.

3. Bestaanszekerheid bevorderen

We bieden ondersteuning aan inwoners zonder werk en/of inkomen. We streven ernaar inwoners met financiële zorgen in beeld te krijgen en te helpen. Door een mensgerichte benadering voorkomen we onnodig leed en oplopende kosten. We stimuleren (keten)samenwerking en domein overstijgende aanpak bij multiproblematiek om dreigende onveiligheid tegen te gaan.

1 Deze kernopgaven spelen bij alle gemeenten in Nederland. Ook het Rijk zet stappen in de aanpak van deze opgaven die voor langere termijn gelden, bijvoorbeeld met de hervormingsagenda Jeugdhulp, aanpassing van het abonnementstarief Wmo en de invoering van de SPUK Gala. Het past Aalsmeer nu integraal met deze opgaven aan de slag te gaan. 2 Positieve gezondheid is een benadering die niet de ziekte, maar een betekenisvol leven van mensen centraal stelt. De nadruk ligt op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens en niet op de beperkingen of ziekte zelf.

5

We hanteren hierbij de volgende uitgangspunten:  De menselijke maat is leidend in de uitvoering: werken vanuit de bedoeling en de vraag van de inwoner centraal stellen. De komende jaren willen we de dienstverlening en communicatie meer in lijn te brengen met de behoefte van onze inwoners en deze zichtbaar verbeteren. Dit om er voor te zorgen dat de inwoners van Aalsmeer zich gehoord, gezien en geholpen voelen.  We hebben aandacht voor de betaalbaarheid van ondersteuning en zorg en zetten ons in voor een duurzaam zorgstelsel. Dat betekent o.a. dat we naast het bieden van goede hulp ook inzetten op normaliseren. Niet alle problemen kunnen door de gemeente worden opgelost. Inwoners zijn niet altijd zelfredzaam, maar kunnen ook veel zelf. Ze helpen elkaar zoveel mogelijk en waar dat teveel of te zwaar wordt, biedt de gemeente hulp en ondersteuning. Daarbij werken we vanuit het principe dat hulp ‘zo kort en licht als mogelijk, zo zwaar en lang als nodig’ is en vanuit de integrale gedachte ‘één huishouden, één plan’.  We willen als gemeente qua samenwerking op het gebied van zorg en ondersteuning waar mogelijk gebruik maken van en aansluiten bij de plekken waar inwoners met een hulpvraag zijn of zich melden (‘vindplaatsen’). Denkt hierbij aan scholen en medische centra.

Dit betekent niet dat het voor Aalsmeer passend is (de uitvoering van) alle zorg, ondersteuning en dienstverlening aan inwoners bij of in deze vindplaatsen te organiseren.  Sporten, bewegen, kunst, cultuur en welzijn dragen bij aan het voorkomen/oplossen van problemen. Onze maatschappelijke partners in sport en bewegen en kunst en cultuur faciliteren en ondersteunen wij voor zover mogelijk, om hun preventieve kracht en oplossend vermogen optimaal in te zetten. Door vroege signalering en (gerichte) preventie zorgen we waar mogelijk dat de noodzaak voor zware hulp wordt voorkomen.  Een inclusieve samenleving is belangrijk. Iedereen kan en mag naar eigen vermogen meedoen. Onze missie vertalen we in tien ambities, zie hoofdstuk 4.

6

2

WAAR STAAN WE?

In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste conclusies uit evaluaties en de meest opvallende trends en ontwikkelingen voor Aalsmeer opgenomen. In bijlage 2 ‘Aalsmeer in cijfers’ is een demografische data-analyse opgenomen.

2.1 Bevindingen uit onderzoeken en evaluaties De effecten van corona De vorige Strategienota voor het sociaal domein is vastgesteld in de raad van december 2019. Vanaf 11 maart 2020 was corona als pandemie in Nederland erkend. Spoedig daarna volgden maatregelen, waaronder het sluiten van horeca, sportclubs en scholen en meerdere lockdowns. De voorgenomen uitvoering van beleid op het gebied van kunst en cultuur, sport, welzijn, arbeidsbemiddeling kon niet meer en moest ineens anders. Evaluaties van vastgesteld beleid werd destijds (door de politiek en de Aalsmeerse samenleving) als nauwelijks gepast ervaren. Ze werden alleen uitgevoerd als ze gegeven de situatie echt zinvol en/of verplicht waren. Daarbij moesten ze ‘op afstand’ kunnen worden uitgevoerd, denk aan clientervaringsonderzoeken, klanttevredenheidsonderzoeken en benchmarks (zie voor diverse uitkomsten: waarstaatjegemeente.nl) De gemeente liet ook onderzoeken naar Exploitatie Sportaccommodaties Aalsmeer (ESA), de jeugdzorg en sturing in het sociaal domein uitvoeren. Hieronder volgt een schets van deze onderzoeken. Jeugdhulp Eind 2019 werd een onderzoek naar de uitvoering van de jeugdhulp uitgevoerd door Significant. Hieruit bleek dat stijging van de kosten van de jeugdzorg in Aalsmeer niet afweek van referentiegemeenten. Het was vergelijkbaar met de landelijke trend.

Het onderzoeksrapport was aanleiding om projectmatig te werken aan informatiehuishouding, aanbesteding en werkwijze in de uitvoering.

7

De Rekenkamer leverde in augustus 2021 het ‘Onderzoek naar uitvoering van de jeugdhulp in de gemeente Aalsmeer’ op. In dit onderzoek concludeerde de rekenkamer onder meer dat Aalsmeer meer geld uitgeeft aan jeugdhulp dan ze van het Rijk ontvangt en dat ouders steeds makkelijker jeugdhulp aanvragen. De raad heeft vervolgens een motie aangenomen en aansluitend is het ‘Plan van aanpak aanbevelingen rekenkameronderzoek jeugdhulp’ uitgevoerd. Acties voor verbetering en bewaking van kosten lopen nu nog verder door. Dit betreft onder meer de inzet van de PoH Jeugd, intensivering van contacten met gecertificeerde instellingen over verwijzingen en het doorontwikkelen van het monitoringsinstrument Bestuurlijke Verantwoording Rapportage (inclusief tweemaal per jaar bespreken in de gemeenteraad). Wmo en schuldhulpverlening Aalsmeer voert elk voorjaar een clientervaringsonderzoek uit naar tevredenheid en effectiviteit van haar individuele Wmo-voorzieningen over het afgelopen jaar. We onderzochten van alle voorzieningen de effecten op zelfredzaamheid, participatie en kwaliteit van leven.

Afhankelijk van de voorziening geeft over het algemeen tussen de 71% en 91% van de cliënten aan dat door de hulp hij/zij zich beter kan redden (zelfredzaamheid), tussen de 70% en 97% van de cliënten geeft aan dat door de hulp hij/zij beter de dingen kan doen die hij/ zij wil (participatie) en tussen de 73% en 79% van de cliënten geeft aan dat hij/zij door de hulp een betere kwaliteit van leven heeft. De effecten op zelfredzaamheid en participatie van dagbesteding liggen lager (49% en 63% respectievelijk). Het effect op de kwaliteit van leven van Wmo-vervoer ligt eveneens lager: 58%. Per 1 november 2022 heeft Aalsmeer een nieuwe vervoerder waardoor de kwaliteit van het vervoer is verbeterd. Uit het klanttevredenheidsonderzoek schuldhulpverlening bleek in 2021 veel waardering van cliënten voor de geboden hulp. Sociaal loket In 2023 hebben we een onderzoek naar het Sociaal Loket afgerond. Hieruit bleek dat het versterken van het integraal werken een belangrijk aandachtspunt is: werken aan verbinding en samenwerking met interne collega’s en met netwerkpartners. Daarnaast dat van belang is dat de focus ligt op het in één keer goed helpen van inwoners. Voor de aanpak de komende jaren wordt een implementatieplan opgesteld. Sturing sociaal domein In 2020 leverde de rekenkamer Aalsmeer het ‘Onderzoek naar sturing in het Sociaal Domein in de gemeente Aalsmeer’ op.

De rekenkamer concludeerde dat het Aalsmeer ontbrak aan duidelijk sturingsinformatie voor de raad op het sociaal domein. Dit leidde in december 2021 tot het vaststellen van een (voorlopige) reeks indicatoren door de gemeenteraad, waarbij besloten werd deze indicatoren te herijken. Tijdens de behandeling van de procesnotitie Sociaal Domein (december 2022) besloot de raad tot een raadswerkgroep om te komen tot een verbeterde set van indicatoren/sturingsinformatie. Hoofdstuk 5 gaat over de aanpak van deze sturing. Sport In 2020 startte een onderzoek om de toekomst van de sportvoorzieningen in Aalsmeer en het beheer daarvan onder de loep te nemen. In het rapport van juni 2021 concludeerden de onderzoekers dat de huidige vorm van beheer en exploitatie met ESA BV de meest geschikte variant voor Aalsmeer is. Verbeteringen van de huidige vorm zijn echter wel noodzakelijk: het opdrachtgever- en opdrachtnemerschap kan beter en een uitbreiding van taken bij ESA is nodig. Het college nam de aanbevelingen over en besloot tot een vervolgonderzoek. Dit vervolgonderzoek (oplevering rapport september 2022) ging over hoe de versterking van ESA vorm kon krijgen op het gebied van sportvastgoed en sportstimulering. Onder een nieuwe directie wil ESA zich in een passend tijdpad versterken tot een goed draaiend sportbedrijf.

ESA en Team Sportservice willen sportstimulering als samenwerkingspartners vormgeven. Het college kan zich vinden in deze nieuwe insteek.

8

2.2 Trends en ontwikkelingen Nieuwe landelijke wet- en regelgeving De komende jaren komt er een aantal grote landelijke wijzigingen in wet- en regelgeving op ons af die een belangrijke rol spelen bij onze beleidsontwikkeling en/of uitvoering. In hoofdstuk 4 hebben we bij de verschillende ambities deze ontwikkelingen opgenomen, omdat zij vaak direct raken aan de acties die we gaan uitvoeren. Trends en ontwikkelingen De huidige tijd kenmerkt zich door vele onzekerheden op diverse niveaus. De coronacrisis lijkt naadloos te zijn overgegaan in een vluchtelingencrisis en een energiecrisis, voortkomend uit de oorlog in Oekraïne. Daarnaast hebben we te maken met oplopende inflatie en een zeer krappe arbeidsmarkt waardoor zorg en dienstverlening in de volle breedte onder druk staan. We zien een toenemende regeldruk om een veilige, open en controleerbare overheid te waarborgen. Tegelijkertijd is het vertrouwen in de overheid niet erg groot. Landelijk en ook in Aalsmeer hebben we te maken met de volgende trends en ontwikkelingen in de samenleving: 1. Het aantal ouderen en (chronisch) zieken neemt toe Aalsmeerders worden steeds ouder en ook het aantal chronisch zieken neemt de komende jaren verder toe. Zo neemt bijvoorbeeld het aantal dementerenden toe. Het aantal verpleeghuisplekken staat onder druk en mag niet meer worden opgehoogd3. Mensen blijven steeds langer thuis wonen.

Hierdoor zal er een toename zijn van het gebruik van ambulante zorg en andere gemeentelijke voorzieningen. De zorg staat onder druk, ook in Aalsmeer. Door deze ontwikkelingen worden steeds meer mensen mantelzorger en zij kunnen in deze context overbelast raken. Daarnaast geven huisartsen aan dat de effecten van de geluidsoverlast van Schiphol op de gezondheid van onze inwoners groot zijn. Slapeloosheid is een veel voorkomende klacht in Aalsmeer en Kudelstaart en veel aandoeningen waarmee inwoners zich bij de eerstelijnszorg melden zijn hieraan gerelateerd. 2. Toename diversiteit (/programma Arbeidsmigranten) Het aandeel van inwoners met een migratieachtergrond stijgt in Aalsmeer. Ten dele gaat het om inwoners die willen blijven wonen in onze gemeente. Voor hen is beheersing van de Nederlandse taal en het leren kennen van onze samenleving van belang. En bij hen spelen zaken die voor al onze inwoners spelen: huisvesting, een baan, onderwijs voor de kinderen, zorg en ondersteuning et cetera. Daarnaast heeft Aalsmeer veel tijdelijke migranten die komen om te werken en na seizoensarbeid vaak weer vertrekken uit ons land. Onder deze werknemers komen specifieke problemen en schrijnende situaties voor, die deels een directe link hebben met zorg en welzijn. Daarbij is de binding met de rest van de Aalsmeerse samenleving beperkt, wat het begrip over en weer niet ten goede komt.

De gemeente streeft naar een integrale aanpak en structurele oplossingen voor het verbeteren van de woon– en leefomstandigheden van arbeidsmigranten in onze gemeente. Samenhangend beleid dat we opstellen samen met alle partners is essentieel. Hierin moeten alle relevante aspecten aan de orde komen: goede huisvesting, taalles, registratie, zorg en welzijn, huisartsenzorg, en gestructureerde informatievoorziening over juridische vragen rechten en plichten. Inclusief het bevorderen van de verdere kennismaking met deze groep inwoners in onze gemeente, bijvoorbeeld door sport en culturele activiteiten. Aalsmeer stelt hiervoor een programma Arbeidsmigranten op, voor de duur van vier jaar.

3H  et Rijksprogramma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) staat niet toe dat het aantal verpleeghuisplekken wordt uitgebreid. Voor meer over de WOZO: zie de ambitie Wonen en zorg combineren in hoofdstuk 4.

9

3. (Passende) woonruimte is schaars Er is een gebrek aan (passende) woningen voor onder meer jongeren (starters), éénoudergezinnen, kwetsbare ouderen, dementerenden, arbeidsmigranten, mensen met GGZ-problematiek en statushouders. Dit leidt tot sociaal- maatschappelijke problemen, waaronder een steeds grotere groep economisch dak- en thuislozen. In regioverband wordt gesproken over dak- en thuisloosheid en het realiseren van (tijdelijke) ‘oplossingen’. Alle (regionale) woonproblemen kunnen Aalsmeer en de regio niet oplossen. Het realiseren van nieuwe woonvormen voor doelgroepen kan Aalsmeer wel oppakken. In de nieuwe woonzorgvisie en de actualisatie van de woonagenda krijgt dit een nadere uitwerking. 4. Mentale problemen nemen toe, minder sporten, behoefte aan ontmoeting Mentale en sociale problemen komen steeds vaker voor, zoals eenzaamheid, depressie, angststoornissen en gameverslaving, vooral ook onder jongeren. Mede door de effecten van de coronamaatregelen is de sociale cohesie in Aalsmeer afgenomen in de wijken. Dit ondanks het rijke verenigingsleven. Aalsmeerders sporten minder dan voorheen (vooral jongeren en lager geschoolde inwoners) en geven aan dat zij meer behoefte hebben aan ontmoeting, ontmoetingsplaatsen en ondersteuning door welzijnswerk.

In schril contrast hiermee staat dat divers vastgoed dat wordt ingezet voor maatschappelijke doelen is verouderd (denk aan buurthuizen). 5. Personeelstekorten Werkgevers hebben grote moeite om aan geschikt personeel te komen. We merken dit in het hele sociaal domein: in de zorg, de sport, het onderwijs, de kinderopvang et cetera. Toch zijn er nog steeds werkzoekenden die moeilijk aan een baan komen. Zij missen de aansluiting op deze vacatures (mismatch op de arbeidsmarkt). 6. Financiële belemmeringen bij inwoners De kloof tussen werkenden en niet-werkenden wordt groter en schuldenproblematiek neemt toe. Vaak zijn financiële belemmeringen of schulden een obstakel voor het vinden van werk. Financiële stabiliteit is vaak een belangrijke voorwaarde voor het oplossen van problemen op andere leefgebieden. 7. Er zijn te weinig vrijwilligers structureel beschikbaar. Waar voorheen inwoners zich verbonden aan een organisatie, instelling of vereniging als vrijwilliger, zien we dat inwoners steeds meer anders om gaan met ‘anderen willen helpen’. Het aantal vrijwilligers daalt al jaren. Dit is een landelijke trend die door corona is versterkt. Daarnaast leiden de groei van de economie en de lastenverzwaring door de inflatie ertoe dat meer mensen aan het werk zijn. En daarmee hebben zij minder tijd om zich ‘vast’ als vrijwillig in te zetten. 8.

Digitalisering en laaggeletterdheid spelen meer Laaggeletterden en anderstaligen hebben moeite met het begrijpen van informatie. Dit heeft gevolgen op het gebied van financiën, schulden, arbeid en gezondheid. Daarnaast wordt de maatschappij steeds digitaler. Laaggeletterden, maar ook andere inwoners, hebben hier moeite mee. Werken aan digitale inclusie is van belang, waaronder het als lokale overheid communiceren in meerdere talen en het bestrijden van laaggeletterdheid. 9. Er is een toenemende aandacht voor kwaliteit van dienstverlening van het publiek domein Het vertrouwen in de overheid niet erg groot en inwoners willen ‘gehoord en gezien’ worden. De overheid ligt qua dienstverlening onder een vergrootglas. 10. Financiële beheersbaarheid van het zorgstelsel Door alle voorgaande trends en ontwikkelingen vormt de beheersbaarheid van ons Wmo- en Jeugdhulpstelsel een grote uitdaging. Zie ook hoofdstuk 4, paragraaf 3 en 9 en hoofdstuk 7.

10

3

IEDEREEN BETREKKEN

Participatie is essentieel voor het opstellen en uitvoeren van beleid. Van belang is de betrokkenen, geïnteresseerden en partners op die momenten te betrekken, waarop hun inbreng echt waardevol is en de gemeente iets met deze inbreng kan en gaat doen. Participeren zonder dat de gemeente opvolging geeft, werkt demotiverend en verhoogt het wantrouwen. Het gaat dus om waardevolle inbreng en het goede gesprek op het juiste moment.

3.1 Doen wat nodig en zinvol is Participatie-aanpak Voor de strategienota sociaal domein heeft de gemeenteraad op voorstel van het college een participatieaanpak vastgesteld4. De insteek was diverse stakeholders te betrekken bij het maken van het nieuwe beleid. Zoals (1) de Adviesraad Sociaal Domein (als adviesorgaan vanuit inwoners/belangengroepen) en individuele inwoners, (2) professionals zoals huisartsen, schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en gecontracteerde aanbieders van hulp (bijvoorbeeld Jeugd en Wmo) en (3) maatschappelijke organisaties zoals de welzijns­ stichting, cultuurpartijen en verenigingen. Deze vastgestelde participatieaanpak is gevolgd. Conferentie In het voorjaar van 2023 is een brede verkennende conferentie gehouden, waarbij in totaal 100 deelnemers vanuit hierboven genoemde stakeholder hebben meegedacht over het nieuwe beleid voor het sociaal domein. De uitkomsten uit deze conferentie zijn met de deelnemers gedeeld in de vorm van een infographic (zie bijlage 8). Diverse adviezen zijn verwerkt in deze nota of worden opgepakt in de uitvoering. Snel te realiseren acties zijn in 2023 opgepakt, zoals beter inzichtelijk maken wat de gemeente aan ondersteuning biedt aan inwoners.

Gesprekken Naast deze conferentie zijn ambtelijk en bestuurlijk diverse reguliere en incidentele formele en informele gesprekken gevoerd met organisaties, inwoners, (belangen-)verenigingen en bedrijven. Al deze gesprekken gaven een beeld van wat Aalsmeer de komende jaren nodig heeft. Sportpartijen clubs en verenigingen hebben bijvoorbeeld met de gemeente nagedacht over inclusief sporten en bewegen, een duurzame sportinfrastructuur en de inzet van sportstimuleringsgelden. Zo is met betrokken partijen en inwoners gesproken over preventie in de jeugdzorg, de inzet van ervaringsdeskundigheid, welzijn in de wijk en de aansluiting op de eerstelijnszorg. Daarnaast over ontmoeten en voorzieningen als buurthuizen en de vraagstukken waar arbeidsmigranten mee te maken hebben.

4P  rocesnotitie Strategienota Sociaal Domein, vastgesteld op 15 december 2022

11

Jeugdigen Om ook van jeugdigen advies te krijgen is in samenwerking met het Jongerenwerk een social media peiling uitgevoerd. Het onderwerp ontmoetingsplaatsen is op deze wijze uitgevraagd met een respons van 50 jongeren, wat volgens het jongeren werk in Aalsmeer best hoog is. Uit de peiling kwam naar voren dat 60% van de respondenten meer ontmoetingsplaatsen wil. Een Jongeren Onmoetingsplek (JOP) en een voetbalplek zijn daarbij favoriet. De wijken Oost en Kudelstaart worden het meest genoemd als gewenste wijk om ontmoetingsplaatsen te realiseren. Deze uitkomsten nemen we mee in het uitwerkingsplan Ontmoeten (zie hoofdstuk 4, paragraaf 4). Daarnaast heeft de Kinderraad op verzoek advies gegeven over drie thema’s: (1) gezondheid, bewegen en buitenspelen, (2) kunst en cultuuractiviteiten en (3) gamen en mediagebruik. Uit de reacties van de kinderraad blijkt duidelijk dat sporten en bewegen belangrijk is. Veel kinderen doen aan één of meerdere sporten. Een deel van de kinderen is ook bezig met kunst en cultuur. De bekendheid van wat er kan op het gebied van kunst en cultuur in Aalsmeer, is echter veel lager dan bij sport. Hier zou wat aan gedaan kunnen worden. Wat de reacties op gamen en mediagebruik betreft geven de kinderraadsleden aan dat dit wel mee valt. Ze zijn liever buiten of aan het sporten. Dit verschilt duidelijk met jongeren in het voorgezet onderwijs.

Deze uitkomsten nemen we mee in de ambities Fit en Gezond en Leren van kunst en cultuur (zie hoofdstuk 4, paragraaf 1 en 2).

3.2 Opstellen van de concept nota Bij het opstellen van de strategienota hebben we gebruikgemaakt van alle input uit het participatietraject. Daarnaast hebben de vakspecialisten van de ambtelijke organisatie Amstelveen-Aalsmeer hun input gegeven en direct meegelezen. Professionals en maatschappelijke organisaties hebben we laten meelezen op onderdelen waar ze specifieke kennis en ervaring op hebben. De gemeenteraad heeft vanuit haar werkgroep ‘Sturing en indicatoren’ de basis gelegd voor hoofdstuk 5 van deze nota. Reageren op de conceptnota Aan onze stakeholders is van juli tot half september 2023 de mogelijkheid gegeven om te reageren op de opgestelde conceptnota. Vanuit inwoners en diverse partijen hebben we een reactie ontvangen5. De Adviesraad Sociaal Domen heeft in deze periode zijn formele advies gegeven. Diverse reacties uit deze ‘inzageronde’ zijn verwerkt voordat de nota aan de raad is aangeboden voor besluitvorming.

3.3 Hoe verder Participatie stopt niet bij het vaststellen van strategisch beleid voor het sociaal domein. Ook bij de uitvoering van beleid blijven we inwoners, organisaties, (belangen-) verenigingen en bedrijven betrekken. Dit doen we al, blijven we doen en breiden we waar mogelijk verder uit. Zo bouwen beleidsadviseurs voor hun onderwerpen bijvoorbeeld aan een netwerk van (ervarings-)deskundigen en betrokken inwoners, zodat ze die kunnen benaderen om mee te denken bij het verder opstellen en vormgeven van beleid en uitvoering. Daarnaast werken we aan een participatiebeleid voor Aalsmeer, om participatie optimaal vorm te kunnen geven, ook onder doelgroepen in het sociaal domein. Vaker dan in het verleden zullen we raadsleden vragen mee te denken voor we beleid praktisch vormgeven. Dat willen we doen door de woordvoerders van de fracties hiervoor te benaderen. Via een gesprek of schriftelijk zullen we ze voor een aantal op te stellen uitvoeringsplannen om input vragen. Dit doen we bij voorkeur voor we deze plannen opstellen, zodat ze kunnen meegeven wat volgens hen van belang is. Als volksvertegenwoordigers spreken raadsleden immers met inwoners en beschikken ze over waardevolle informatie over diverse onderwerpen die van aanzienlijke meerwaarde kan zijn om mee te nemen.

5 Reactie kwamen van: de Bibliotheek, het Cultuurpunt, ESA, Welzijnsstichting Participe, Team Sportservice Noord-Holland, gro-up buurtwerk, de schoolbesturen basis- en voortgezet onderwijs, het wijksamenwerkingsverband 1e lijnszorg en van vakinhoudelijke collega’s en management van de ambtelijke organisatie Amstelveen-Aalsmeer.

12

4

DE AALSMEERSE KERNOPGAVEN EN DE AMBITIES

In Aalsmeer willen we (1) gezond en gelukkig leven makkelijker maken, (2) kansengelijkheid vergroten en (3) bestaanszekerheid bevorderen. Om deze drie kernopgaven uit onze missie op het sociaal domein vorm te kunnen, geven hebben we tien ambities geformuleerd die bijdragen aan het behalen van deze kernopgaven. Alle acties die we willen doen, sluiten hierop aan. De uitkomsten van participatie, de evaluaties en trends en ontwikkelingen vormen de basis voor de ambities en acties.

AMBITIES: 1. Fit en gezond blijven We bevorderen dat inwoners een leven lang fit, gezond en actief blijven, zowel fysiek als mentaal, onder andere via leefstijl (sport, bewegen, voeding, et cetera), vrijwillige inzet en een goede samenwerking tussen welzijn, eerstelijns zorg en de GGZ. Naast sportstimulering hebben we aandacht voor het ondersteunen en versterken van sportverenigingen. Het (wettelijke verplichte) lokaal gezondheidsbeleid nemen we op in deze nota onder deze ambitie. 2. Leren en verbinden door kunst en cultuur We stimuleren deelname aan kunst en cultuur via de koppeling met het onderwijs en het ondersteunen en versterken van amateurkunst/verenigingen (cultuureducatie en actieve cultuurparticipatie). We zetten beeldende kunst onder meer in ter bevordering van de sociale samenhang. 3. Veilig, gezond en kansrijk opgroeien en ontwikkelen We ondersteunen kinderen en hun ouder(s)/verzorger(s), zodat kinderen veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien en ontwikkelen. We doen dit in samenwerking met ouders, het onderwijs, de kinderopvang, (jeugd-) welzijnswerk, eerstelijns zorg, (sport-)verenigingen en veiligheidspartners. Voor jeugdigen/gezinnen die dat nodig hebben is passende specialistische tweedelijnszorg beschikbaar. 4.

Je goed voelen, welzijn en ontmoeten in je eigen wijk We hebben aandacht voor je goed voelen, actief en in verbinding met anderen blijven, welzijn, ontmoeten in je eigen wijk (-ontmoetingslocaties) en de relatie met sociaal psychische problematiek en eenzaamheid.

13

5. Elkaar helpen We ondersteunen inwoners en partijen die anderen helpen en ondersteunen. Zoals mantelzorgers, vrijwilligers of inwoners die dit doen via het bieden van burenhulp en informele ondersteuning. 6. Werken en financiële zelfredzaamheid We ondersteunen bij het vinden van (aangepast) werk en financiële zelfredzaamheid. Ook ondersteunen we in de vorm van informatie, advies, preventie, minimaregelingen, vroegsignalering, schuldhulp en ondersteuning via inburgering en taalbeheersing. 7. Wonen en zorg combineren Wij ondersteunen het zorgen voor passende en voldoende huisvesting en hulp/zorg voor mensen die dat nodig hebben. Dit kan in een combinatie van wonen en zorg, maar kan ook op andere manieren. 8. Iedereen kan en mag meedoen in Aalsmeer We bevorderen een inclusieve samenleving waarin iedereen kan en mag meedoen, door toegankelijkheid en Inclusie (antidiscriminatie en emancipatie) en het verminderen van laaggeletterdheid. 9. Hulp bieden die nodig is We bieden de hulp die nodig is via Vroege Signalering, maatwerkvoorzieningen Wmo, clientondersteuning, de Wet verplichte GGZ, de maatschappelijke opvang en Beschermd Wonen 10. Experimenteren en innoveren We maken duidelijk wat de gemeente aan inwoners biedt in het sociaal domein en stimuleren initiatieven en innovatieve ideeën.

UITWERKING AMBITIES

De tien ambities werken we in dit hoofdstuk verder uit. We geven aan wat er speelt en op hoofdlijnen wat we (extra) gaan doen. Samen met inwoners en betrokken partijen maken we verdere concrete uitvoeringsplannen op diverse onderdelen gedurende de hele beleidsperiode. Voor die onderdelen waar we een uitvoeringsplan maken, geven we dit aan. De onderstaande paragrafen corresponderen met de tien ambities.

4.1 Fit en gezond blijven De ambitie Fit en gezond blijven gaat feitelijk over het lokaal gezondheidsbeleid en het sportbeleid van de gemeente. De positieve gezondheidsaanpak5 is overkoepelend hierover een van de drie kernwaarden voor Aalsmeer. In de nota maken we de volgende indeling bij deze aanpak. 1. Een gezonde basis voor iedereen Sport en bewegen dragen positief bij aan een gezonde leefstijl, maar ook aan een posi-tieve gezondheid voor inwoners. Sporten en bewegen willen we stimuleren door het zo makkelijk en vanzelfsprekend mogelijk te maken voor al onze inwoners. Aalsmeer beschikt over een groene en waterrijke omgeving die uitnodigt om buiten te wandelen en fietsen, spelen en sporten in de buitenlucht. In de eigen straat en buurt alleen of samen met an-deren of bijvoorbeeld op en rond de West-einderplas. Zo geven bijvoorbeeld huisartsen aan dat de sporttoestellen bij zowel watertoren als bij park Hornmeer een succes zijn.

Lekker sporten is belangrijk voor kinderen en als trainers dragen we daar graag aan bij. Op het veld hebben we ook te maken met kinderen met gedragsproblemen. Ongewenst gedrag is eigenlijk altijd een signaal voor onderliggende problemen. Samen met Stichting Sport als Middel proberen we de pedagogische kwaliteiten van trainers te versterken. Op het veld vroegtijdig signaleren van de kwetsbare jeugd en ze doorverwijzen naar de juiste professionals voorkomt dat problemen erger worden. Zo kunnen we kinderen helpen, gaat het beter op het veld en wordt het ook voor trainers leuker en nog dankbaarder om te doen.

14

Hans van Kasteren en Wim van Zwieten Trainers RKDES Kudelstaart

Aalsmeer heeft een divers aanbod aan algemene sportvoorzieningen en verenigingen waar jong en oud ruim gebruik van maken. Wij vinden het ondersteunen en versterken van onze sportverenigingen van groot belang (zie ook ambitie 5, Elkaar helpen). De gemeente onderschrijft de speerpunten uit het lokaal sportakkoord. Het gemeentelijk beleid voor sporten, bewegen en een gezonde basis is breder. Bij een gezonde basis hoort bijvoorbeeld ook algemene preventie, zoals voorlichting in het (voortgezet) onderwijs over roken, alcohol, drugs, voeding, bewegen en mentale gezondheid. Ten aanzien van de gezondheidsklachten door slapeloosheid vanwege geluidsoverlast door Schiphol zet de gemeente in op het verminderen van de overlast door Schiphol (geluid en gezondheid). 2. Stimuleren en ondersteunen waar nodig Niet al onze inwoners lukt het zelfstandig om gezond te blijven en hieraan te werken. De gemeente wil daarom extra inzetten op het (helpen) verbeteren van de situatie en gezondheid van mensen met gezondheidsachterstanden en mensen in een kwetsbare situatie. Zo is blijven bewegen voor ouderen belangrijk, ook om vallen en ziekenhuisopname te voorkomen. Sport- en beweegstimulering is hier voor alle leeftijdscategorieën een belangrijk instrument voor. Onze professionele sportpartners voeren dit namens de gemeente en samen met alle verenigingen uit.

De afname van sporten tussen de 12 en 18 jaar is hierbij een aandachtpunt. Maar ook bewegen en sporten door volwassenen in de leeftijd van 30 tot 50, zodat ze gewend zijn geraakt aan bewegen en dit op oudere leeftijd blijven doen. Van belang hierbij is ook aandacht te hebben voor alcohol in relatie tot sportaanbod/sportkantines en jongeren. De sportverenigingen halen een deel van hun inkomsten uit de kantine verkoop, terwijl het voor jongeren beter zou zijn te leren dat alcohol na het sporten geen logische standaard is. Een lastig dilemma. Namens de gemeente gaan onze professionele sportpartners de komende jaren midden in het maatschappelijke veld deze rol op het gebied van positieve gezondheid en sportstimulering gezamenlijk vormgeven en duidelijk uitdragen. Hierbij werken ze samen met sportverenigingen, het onderwijs, de eerstelijnszorg en de welzijnsorganisaties. We willen tevens zorgen dat het sociaal- en beweegaanbod en het preventief jeugdaanbod in Aalsmeer goed te vinden zijn, waardoor inwoners makkelijk kunnen aansluiten. Het reeds ontwikkelde ‘Overzicht preventieve jeugdhulp aanbod’ is een goede basis om verder uit te bouwen en nog meer onder de aandacht te brengen. We blijven inzetten op Uniek sporten6 en preventie en vroegsignaleren van het voor­ komen en tegengaan van verslavingen7.

Landelijke ontwikkelingen

Met de volgende wijzigingen in wet en regelgeving krijgt Aalsmeer de komende jaren te maken:  Integraal zorg akkoord (IZA) Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is in het najaar van 2022 gesloten en heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Ondertekenaars zijn onder meer overkoepelende organisaties van ziekenhuizen, de geestelijke gezondheidszorg, huisartsen en de ouderenzorg. Belangrijke speerpunten uit dit akkoord voor gemeenten zijn de gemeentelijke inzet en verantwoordelijkheid op preventie, het opzetten van een regionale preventie-infrastructuur en het verbeteren van de samenwerking tussen de eerstelijnszorg, de GGZ en het sociaal domein. Gemeenten konden vanaf 2023 een specifieke uitkering (SPUK IZA) regionaal aanvragen door een mandaat houdende gemeente, namens alle regiogemeenten. Aalsmeer heeft in Amstellandverband de aanvraag gedaan via mandaatgemeente Amstelveen8.

6 Onder Uniek Sporten vallen alle sport- en bewegingsmogelijkheden voor mensen die op een manier een beperking ervaren 7 Roken, (overmatig) drankgebruik, drugs, gamen et cetera. 8 De middelen die de Amstellandgemeenten ontvangen, moeten gebruikt worden om een regionale ketenaanpak preventie en een regionaal mentaal gezondheidscentrum op te zetten en te voorzien in een regionale inloopvoorziening voor inwoners met psychische kwetsbaarheid. De uitwerking hiervan kan op zijn vroegst pas in het najaar van 2023 starten, als de minister de verdere eisen voor invulling van de middelen bekend heeft gemaakt.

15

 Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is in februari 2023 ondertekend. De VNG, GGD, Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en het ministerie van VWS hebben gezamenlijk afspraken gemaakt op het gebied van gezondheid en welbevinden. Het doel is een impuls aan het verbeteren van de gezondheid van alle inwoners van Nederland, en in het bijzonder van inwoners met gezondheidsachterstanden en inwoners in een kwetsbare situatie (waaronder minima). Een aantal bestaande landelijke programma’s, zoals de brede regeling combinatie functionarissen, sportakkoord en Kansrijke Start9, waar onze gemeente in eerdere jaren ook rijksmiddelen voor ontving, is eind 2022 als aparte regelingen gestopt. Deze zijn opgenomen in de nieuwe regeling (Brede SPUK10), waar de uitvoering van GALA (SPUK GALA) onderdeel van is. Aalsmeer heeft deze Brede SPUK aangevraagd.

Wat doen we al en wat blijven we doen? Een gezonde basis voor iedereen De gemeente stimuleert en bevordert een gezonde leefstijl onder alle leeftijden en geeft via diverse partners algemene voorlichting op onder andere scholen. Voor jeugdigen had Aalsmeer de afgelopen jaren het integrale programma Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), voor een gezonde(re) leefstijl onder kinderen en jongeren. We hebben gemerkt dat een deel van de acties uit dit programma positief effect heeft op de leefstijl van kinderen en jongeren. Wat goed werkt behouden we en brengen we onder in onze preventieve aanpak voor jeugdigen. Aandacht voor social mediagebruik draagt ook bij aan een gezonde basis. De GGD Amsterdam-Amstelland voert vanuit de GR OGZ Amstelland veel taken op basis van de Wet Publieke gezondheid uit, zoals het consultatie­ bureau en het Rijksvaccinatieprogramma. Wat het bieden van de mogelijkheid om te bewegen en sporten betreft, heeft Aalsmeer (multifunctionele) binnensportaccommodaties en buitensportlocaties. Het beheer hiervan laten we uitvoeren, met name door Exploitatie Sportaccommodaties Aalsmeer (ESA). Aalsmeer kent een rijkgeschakeerd verenigingsleven met een breed sport- en beweegaanbod. Verspreid over de wijken zijn ruim 30 sportverenigingen actief. Deze verenigingen zijn sterk geworteld in de samenleving en kunnen voortbestaan dankzij de inzet van honderden vrijwilligers.

Ook beschikken we over diverse sportfaciliteiten in de buitenruimte en ondersteunen we sportevenementen en schoolsporttoernooien. Stimuleren en ondersteunen waar nodig Voor sportstimulering hebben we onder meer de combinatiefunctionarissen/buurtsportcoaches en het lokaal sportakkoord. Samenwerkende partijen hierin zijn Team Sportservice Aalsmeer, ESA, sportverenigingen, sportorganisaties en de stuurgroep van het lokaal sportakkoord. In dit kader hebben we de afgelopen jaren bijvoorbeeld de volgende interventies aangeboden aan onze inwoners: Max Vitaal, Sjors Sportief, vakantieactiviteiten, clubkadercoach bij Greenpark Aalsmeer, de website Aalsmeer Actief, Fietslessen voor vluchtelingen, bewegen op recept en de verenigingsmonitor gecombineerd met een eerste start van aanbieden van verenigingsondersteuning. We blijven ook inzetten op gerichte preventie op het gebied van (stoppen met) roken, alcohol, drugs, gameverslaving, voeding en overgewicht. Dit laten we uitvoeren door samenwerkende organisaties waaronder GGD, Brijder Verslavingszorg, group buurtwerk en de eerstelijnszorg. Voor oudere inwoners geven we via fysiotherapie praktijken valpreventie cursussen, die beantwoorden aan een grote vraag. We stimuleren vrijwilligerswerk, want dit houdt mensen sociaal actief en metaal gezond.

De samenwerking tussen huisartsen en welzijn hebben we versterkt en Welzijn op recept11 hebben we de afgelopen jaren in samenwerking met deze partijen opgestart. Ook hebben we samen met de eerstelijnszorg gekeken naar geschikte locaties voor medische centra. Gezien de eisen die een medisch centrum aan een locatie stelt (denk aan bereikbaarheid/aanrijtijden) en de huidige nauwelijks op te brengen bouwkosten voor eerstelijnszorg, blijkt dit een weerbarstig onderwerp.

9 Het programma Kansrijke Start is een landelijk programma dat lokaal wordt ingevuld. Het programma heeft tot doel (aanstaande) kwetsbare ouders helpen zodat hun kinderen zo gezond mogelijk hun leven starten. De eerste 1.000 dagen van het kind zijn hierbij van doorslaggevend belang. Kansrijke Start richt zich op de zorg en ondersteuning aan kwetsbare gezinnen in deze periode. 10 O  nderdelen van de Brede SPUK zijn onder meer: Lokaal Sportakkoord, Brede Regeling combifuncties, terugdringen Gezondheids-achterstanden, Kansrijke Start, mentale Gezondheid, aanpak overgewicht en obesitas, valpreventie, leefomgeving, vroeg signalering alcoholproblematiek en versterken sociale basis. 11 Welzijn op Recept is een alternatief voor mensen met psychosociale klachten. In plaats van het ‘traditionele pilletje’ voor te schrijven, verwijst de huisarts deze patiënten door naar een welzijnsmedewerker. Klachten als, pijn in de nek, maar ook hebben lang niet altijd een medische oorzaak. Vaak spelen onderliggende sociaal maatschappelijke problemen een rol bij fysieke klachten als vermoeidheid, stress en somberheid. Bijvoorbeeld het overlijden van een partner, verlies van werk, eenzaamheid etc. Via het welzijnswerk wordt gekeken naar een oplossing voor de sociaal maatschappelijke problemen.

16

Wat gaan we (extra) doen en hoe meten we resultaten? We zetten de volgende acties in: 1. Onderzoek naar sportkapitaal De basis om te sporten en bewegen is het sportkapitaal (onder andere sportvelden, gymzalen, sporthallen, zwembad en plekken voor sport in de openbare ruimte/de beweegvriendelijkheid van de leefomgeving in Aalsmeer). Om sporten en bewegen voor al onze inwoners goed mogelijk te maken en tevens te stimuleren onder de verschillende doelgroepen, is een brede basis met goed onderhouden sportkapitaal noodzakelijk. Deze basis infrastructuur behoeft aandacht: diverse sportkapitaal is verouderd en/of heeft onderhoud nodig. De komende tijd voeren we een aantal onderzoeken uit naar de staat en mogelijkheden van ons sport­kapitaal. Op basis hiervan maken we keuzes. De huidige staat van een aantal sportvoorzieningen zorgt financieel immers voor een aantal uitdagingen. 2. Sportstimulering en verhogen sportparticipatie Onze huidige partners op het gebied van sport, ESA en TSS, krijgen de mogelijkheid om op het gebied van sportstimulering meer gezamenlijk op te trekken om de sportparticipatie in Aalsmeer te vergroten. De ambitie is één ‘sport en beweegloket’ voor alle inwoners, (sport)verenigingen, het onderwijs en maatschappelijke partners, met als doel om zoveel mogelijk Aalsmeerders in beweging te brengen en te houden.

Een krachtige en kwalitatieve bundeling van krachten voor een gezond, sociaal en vitaal Aalsmeer waarin iedereen van ‘0 tot 100 jaar’ de kracht van sport en bewegen benut. Namens de gemeente gaan ze deze regie en stimuleringsrol vormgeven en duidelijker uitdragen, onder meer door lokaal en/of wijkgericht in te zetten op sport en beweegregisseurs. Ook gaan zij verenigingsadvisering een prominente rol in Aalsmeer geven. Met de uitwerking van het sportakkoord 2.0 willen we de kansen benutten om sporten in te zetten als middel om (sociale en maatschappelijke) problemen bij inwoners op te lossen. We hebben daarbij extra aandacht voor (kwetsbare) doelgroepen, zoals inwoners met mentale problematiek, ouderen met een beperking, minima, vluchtelingen en arbeidsmigranten. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur zetten we de komende jaren in om sporten mogelijk te maken voor inwoners die minder financieel draagdrachtig zijn. Onze inzet de komende jaren moet ervoor zorgen dat de sportparticipatie in gemeente minimaal gelijk loopt aan dat van het landelijk/regionaal gemiddelde. Hiervoor hanteren we de normen binnen de branche van sport en bewegen. In de evaluatie over deze nota rapporteren we over de resultaten. 3.

Uitvoeringsplan Brede SPUK en regionale aanpak (SPUK IZA) We maken een uitvoeringsplan waarin we de nieuwe/extra acties en inzet opnemen om inwoners te stimuleren en ondersteunen op het gebied van positieve gezondheid en bewegen (Brede SPUK). Onderdelen die we in het plan opnemen zijn: het Lokaal Sportakkoord, de Brede Regeling combifuncties, Kansrijke Start, het terugdringen Gezondheidsachterstanden, Mentale Gezondheid, de domeinoverstijgende aanpak van kinderen en volwassenen met overgewicht en de domeinoverstijgende ketensamenwerking rond valpreventie. Qua opbouw sluiten we met dit plan zo dicht mogelijk aan bij de eisen en de richtlijnen die het Rijk stelt voor de Brede SPUK. Op dit uitvoeringsplan sluiten we de herijking van het preventieve jeugdbeleid aan, als separate aanvullende notitie. Daarnaast geven we in Amstelland-regioverband de inzet op basis van de SPUK IZA nader vorm in samenwerking met de zorgen welzijn partijen en zorgkantoor en zorgverzekeraar (Zorg en Zekerheid). Onderwerpen zijn onder andere de Geestelijke gezondheidszorgaanpak, Ketensamenwerking rond ouderen en ketenaanpak preventie. We houden de raad hiervan op de hoogte en rapporteren in de evaluatie over deze nota over de bereikte resultaten.

17

Mijn kinderen grappen als ik ga werken: “zo mam ga je weer boeken rechtzetten”. Ze hebben geen idee dat de bibliotheek zoveel meer is dan alleen een boekenuitleen. In mijn werk als manager ben ik bezig met landelijk bewezen effectieve lees bevorderende programma’s als Boekstart en de Bibliotheek Op School. Dit doen we zowel in de bibliotheek als op scholen, in de kinderopvang en op het consultatiebureau. Ook helpen we bezoekers met vragen over de Digitale Overheid in het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). We geven trainingen en organiseren leuke culturele educatieve activiteiten in De Oude Veiling voor jong en oud. Bijzonder in Aalsmeer is het Open+ waarbij de bewoners van Aalsmeer de sleutel van de bibliotheek hebben gekregen. En ja, we hebben ook heel veel boeken. In Aalsmeer hebben we een vaste bezoeker die dagelijks voor zijn krantje, babbeltje en kopje koffie komt, als hij vertelt hoe blij hij met ons is dan kom ik s ’avonds tevreden thuis en dan zeg ik “ze staan weer recht jongens”. Lizet van Zegveld Manager Educatie, Programmering en Collectie

4.2 Leren en verbinden door kunst en cultuur Binnen het sociaal domein van Aalsmeer neemt kunst en cultuur een belangrijke plaats in. Het gaat om activiteiten die basisvoorzieningen zijn voor iedere inwoner. Deelnemen aan kunst en cultuur draagt bij aan het vergroten van kansen, het omarmt verschillen, bevordert sociale cohesie en verbetert begrip voor elkaar. Het draagt als vrijetijdsbesteding bij aan mentale gezondheid en ‘erbij horen’. Kortom: kunst en cultuur is belangrijk voor ontplooiing en brengt mensen samen. Het vormgeven van kunst en cultuur als basisvoorziening kunnen we niet alleen. Dit doen we samen met organisaties uit het culturele werkveld van professionals en vrijwilligers, scholen en inwoners, die hun werkzaamheden ook prima zonder de gemeente ontwikkelen. Daarnaast is van belang dat de gemeente midden in het maatschappelijke veld een coördinatie- en regiepunt heeft. Het in 2013 gestarte Cultuurpunt Aalsmeer willen we bevestigen en waar mogelijk verder versterken in zijn rol om namens de gemeente dit centrale punt te zijn. Zo kan het zijn oorspronkelijk toebedeelde rol en taken beter vormgeven. Wij willen dat Aalsmeerders gelijke toegang hebben tot (deelname aan) kunst en cultuur. Wij ondersteunen en stimuleren waar dit extra nodig is. Jeugdigen willen we er vroeg mee laten kennismaken en volwassenen willen we blijven betrekken bij kunst en cultuur.

Maar ook inwoners met een smalle beurs hebben onze aandacht, bijvoorbeeld de komende jaren via het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Onze maatschappelijke partners geven aan dat het culturele klimaat in Aalsmeer per wijk verschilt. Dit heeft alles te maken met de interesses van onze inwoners en (mede daardoor) met het verschil in de hoeveelheid kunst- en cultuuractiviteiten. Met kunst en cultuur dragen we bij aan een sterke sociale basis, waardoor inwoners zich onderdeel voelen van de samenleving.

Wat doen we al en wat blijven we doen

Een belangrijk onderdeel van kunst en cultuur is cultuureducatie en -participatie. Het gaat om kennis­ makingsonderwijs tijdens en na schooltijd, inclusief het ondersteunen van het onderwijs hierbij, en om het actief meedoen aan kunst en cultuur, individueel of in groepsverband. Op het gebied van amateurkunst verbinden, versterken en ondersteuning we diverse Aalsmeerse partijen. Daarnaast bieden we een (digitaal) overzicht van culturele activiteiten in Aalsmeer en ondersteunen deze. Ook stimuleren we inwoners om deel te nemen, met maatwerk per dorpskern en de inzet van het Jeugdfonds voor Sport en Cultuur. De gemeente heeft een wettelijke taak wat de bibliotheekfunctie betreft, waarbij de bibliotheek een partner is op het gebied van kunst, cultuur en digitale vaardigheden. Deze geven we in Aalsmeer vorm via de Amstelland bibliotheek. We ondersteunen onze Lokale omroep en museum De Historische Tuin, hebben diverse beeldende kunstwerken in de buitenruimte en een eigen Adviescommissie beeldende kunst.

18

Wat gaan we (extra) doen en hoe meten we resultaten Concreet zetten we de volgende acties in: 1. Versterken regierol en herijken gemeentelijke inzet In 2013 heeft de gemeente aan het Cultuurpunt een verbindings- en aanjaagrol gegeven binnen het maatschappelijke cultuurveld. Het blijkt van belang deze rol steviger neer te zetten. Dit vraagt bevestiging van de gemeente over deze rol van het Cultuurpunt naar alle partijen, inclusief een duidelijke opdracht aan en ondersteuning van het Cultuurpunt. Hierin werkt het Cultuurpunt samen met andere belangrijke dragers van gemeentelijk kunst- en cultuur­beleid zoals de bibliotheek, de Oude Veiling, Kunst en Cultuur Aalsmeer (KCA), het Flower Art museum, de Historische tuin, erfgoed locaties en Radio Aalsmeer. Enkele van zijn taken worden: versterking van ambulant kennismakingsonderwijs, vernieuwing van het culturele aanbod, versterken cultuurdeelname ouderen en versterken verbindingen amateurkunst. Daarbij breiden we de inzet op de combinatiefunctie kunst- en cultuur12 uit. Ook sluiten we in 2023 het Cultuureducatieconvenant Amstelland. Aalsmeer herijkt in hoeverre we, naast onze inzet op het Cultuurpunt, aan andere Aalsmeerse partijen ondersteuning bieden en waarom. Na corona blijkt er behoefte aan kleinschalige, laagdrempelige, wijk­gerichte culturele programmering, waarbij ook ontmoeting een belangrijke rol speelt.

Verder is er behoefte om laagdrempelige activiteiten te hebben voor kinderen en jongeren uit de wijk, onder meer gericht op talentontwikkeling. Een bewezen vorm uit andere gemeenten is bijvoorbeeld workshops op pleinen. We willen inzetten op vernieuwing van het culturele en amateurkunstaanbod, zodat inwoners betrokken blijven en het aanbod aantrekkelijk genoeg is. Ook willen we zoeken naar meer samenhang tussen 'gevestigde' instellingen, initiatiefnemers, bewoners en ondernemers om gezamenlijk op te trekken in een aantrekkelijke programmering. Dit alles brengen we samen met het Cultuurpunt en andere partners in beeld en zetten waar relevant in op vernieuwing. In 2025 evalueren we samen met de betrokken partijen de rol van het Cultuurpunt en vragen na hoe het (vernieuwde) aanbod ervaren wordt. We rapporteren hierover in de evaluatie over deze nota in 2025. 2. Nieuwe ontwikkelingen bibliotheek en bibliotheekvisie De bibliotheekfunctie wordt steeds breder. Digitalisering (ook van leesproducten) neemt toe en de bibliotheek krijgt steeds meer een rol in digitale inclusie/digitaal burgerschap, als ontmoetingsplaats en in de taal­onder­ steuning. Vanaf 2025 krijgen gemeenten van het Rijk structureel extra geld voor een toekomstgerichte bibliotheekvoorziening: een landelijk dekkend netwerk van fysieke bibliotheken en het versterken van de online bibliotheekfunctie zijn het doel.

Aalsmeer onderzoekt hoe dit voor de gemeente uitpakt en neemt hier de ontwikkeling van een bibliotheek in Kudelstaart in mee. In overleg met het primair onderwijs in Kudelstaart investeert de gemeente ondertussen in de ‘bib op school’, Boekstart in de kinderopvang en op het consultatiebureau. In 2024 maakt Aalsmeer een nieuwe bibliotheekvisie, waarin we alle ontwikkelingen opnemen en wat we willen bereiken. 3. Aanwijsprocedure lokale omroep Voor de lokale omroep in Aalsmeer geldt een nieuwe Aanwijsprocedure zendgemachtigde voor de periode 2024-2029. De gemeente zet de benodigde stappen om een omroep in Aalsmeer te behouden. 4. Uitvoeringsplan beeldende kunst (buitenruimte) Vanuit bewoners en lokale partijen is veel vraag naar beeldend kunstprojecten ter verbetering van de leef­omgeving. We willen de positie van beeldende kunst in buitenruimte versterken. Beeldende kunst kan een rol van betekenis spelen in het versterken van welzijn, de sociale samenhang en natuurbeleving. Dit geven we vorm, samen met de nieuw aangestelde Adviescommissie Beeldende Kunst, bestaande uit leden

12 Bevorderen dat de jeugdigen tot 18 jaar vertrouwd raakt met één of meer kunst- en cultuurvormen en het onder jongeren stimuleren van actieve kunstbeoefening is de taak van de combinatiefunctionaris kunst en cultuur. Zie voor meer uitleg over de SPUK-GALA de paragraaf ‘Fit en Gezond’.

19

die hun sporen in de kunstwereld verdiend hebben. We onderzoeken daarbij hoe we de Reserve Kunstzinnige Verfraaiing weer structureel vanuit projecten of op andere wijze kunnen aanvullen. Daarnaast voeren we een onderzoek uit naar de status van de huidige collectie. Deze lijkt in relatief slechte staat te verkeren en onderhoud is van belang. Daarna stellen we een Meerjarenonderhoudsplan voor de huidige collectie op. Hoe we de resultaten en effecten van acties meten en rapporteren, nemen we op in het uitvoeringsplan beeldende kunst.

4.3 Veilig, gezond en kansrijk opgroeien en ontwikkelen Wij willen dat ieder kind in Aalsmeer veilig, gezond én kansrijk kan opgroeien en zich kan ontwikkelen. Met veel kinderen, jongeren en hun ouder(s)/verzorger(s) gaat het goed. Aalsmeer heeft een rijk aanbod aan sport, cultuur, jeugdwerk en kwalitatief onderwijs. Een aantal jeugdigen heeft echter extra hulp nodig. Aalsmeer wil er vooral zijn voor die jeugdigen en hun ouder(s)/verzorger(s) die ons het meest nodig hebben. Het vraagt om goede afspraken met onze partners. Bijvoorbeeld over de ondersteuning van kinderen en gezinnen, het normaliseren van problemen en het -voortijdig schoolverlaten. Het vraagt ook om keuzes: wat moet en wat kan anders? We worden daarbij geconfronteerd met de gevolgen van corona. En helaas ook met wachtlijsten, onder andere veroorzaakt door personeelstekorten. Het bieden van overbruggingszorg, bijvoorbeeld vanuit onze eigen jeugdhulpverleners of aanbieders, is vaak het enige alternatief. Dat gezinnen en jeugdigen met lichtere hulpvragen soms even moeten wachten, vinden wij acceptabel. Onze prioriteit ligt bij die gezinnen en jongeren die in complexe en zware problemen zitten. Dit alles past bij de kernopgaves uit onze missie. Dit doen we in de eerste plaats samen met de ouder(s) en/of verzorger(s), met de scholen en de kinder­ opvang.

Maar ook met veel partijen die een onmisbare rol spelen in het leven van kinderen en jongeren zoals huisartsen, (andere) zorg- en welzijnsprofessionals, partijen die sport- en cultuuractiviteiten bieden en onze veiligheidspartners. De samenwerking met en tussen deze partijen is divers, maar kan nog verbeteren en daar blijven we op inzetten. Tegelijkertijd zijn de kosten voor de specialistische jeugdhulp in Aalsmeer tot 2022 flink gestegen. Aalsmeer geeft meer uit aan specialistische jeugdhulp dan ze van het Rijk ontvangt. Aangezien het gaat om onze Aalsmeerse kinderen is dit overkomelijk. Op de lange termijn kan de gemeente dit echter niet opbrengen. Daarom zetten we binnen de mogelijkheden die we hebben in op doelmatige jeugdhulp en proberen we daardoor besparingen te realiseren. Voor een deel zijn we afhankelijk van de ruimte die de Jeugdwet als open einde regeling biedt. Daarnaast is het Rijk voornemens in het kader van de Hervormingsagenda jeugd de reikwijdte van de Jeugdwet af te bakenen (zie onder bij Landelijke Ontwikkelingen).