WG Zwolle Accountantsverslag 2022 (definitief).pdf

Voeg hier een gemeente specifieke foto in NB: Foto selecteren  Picture Format  Drop Shadow Rectangle

Accountantsverslag 2022 Gemeente Zwolle 15 juni 2023

Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9777 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad en de auditcommissie van de gemeente Zwolle T.a.v. de heer E.W.K. Meurs, griffier Postbus 10007 8000 GA ZWOLLE

Geachte leden van de raad,

Datum

15 juni 2023

De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zwolle. Bij deze jaarrekening hebben wij op 15 juni 2023 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt.

Ons kenmerk

Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 25 oktober 2022 en met ons auditplan 2022.

230688529A/EB Behandeld door

drs. J.J. Zuidema RA jzuidema@deloitte.nl drs. V.V. Jongbloed RA vjongbloed@deloitte.nl

Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Zwolle. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Zwolle. Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Zwolle hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt

Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij bespreken onze rapportage graag tijdens de bijeenkomst met de auditcommissie op 21 juni 2023 en beantwoorden dan ook uw eventuele vragen. De inhoud van dit accountantsverslag hebben wij afgestemd met de wethouder financiën, de directeur Financiën en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. J.J. Zuidema RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting

4

•

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

5

•

Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring

9

Bevindingen jaarrekening

11

•

De financiële positie van uw gemeente

12

•

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

17

Interne beheersing

24

•

25

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Overige aangelegenheden

27

•

28

Overige aangelegenheden

Bijlagen

29

•

Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

30

•

Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

31

•

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

32

•

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022

34

•

Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

37

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/3

Bestuurlijke samenvatting

230688529A/EB/4

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid en rechtmatigheid

Wij hebben bij de jaarstukken 2022 van de gemeente Zwolle een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid. De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 8,3 miljoen respectievelijk € 24,9 miljoen.

Welke verbeteringen zien Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: wij? • Uw gemeente is ‘in control’ en heeft de basis op orde. Er zijn in 2022 weer verdere stappen gezet in de doorontwikkeling van de interne beheersing. Zo is er sprake van passende functiescheidingen, gedefinieerde taken en bevoegdheden, en van een gedegen primaire registratie. Uw financiële beheersing waarborgt een betrouwbare financiële verslaglegging.

Belangrijke aandachtspunten

•

De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage zijn verder verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Ondanks wederom een toename van het aantal regelingen in 2022 is het controleproces soepel verlopen. Dit geldt ook voor de verantwoording en interne controle van het sociaal domein. Het proces, de uitvoering en de (interne) controle zijn van een voldoende gedegen niveau om onze externe controle te kunnen verrichten.

•

Uw gemeente geeft passende aandacht aan fraude en integriteit. Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2022 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

Wij signaleren, net als vorig jaar, een spanningsveld tussen het realiseren van uw ambities en de capaciteit zowel binnen uw gemeente als in de stad en regio. Zo is in 2022 een stijging zichtbaar van de restantkredieten (exclusief bouwgronden in exploitatie) met ruim € 68 miljoen naar een saldo van € 242,2 miljoen. De nog te realiseren doelen zien voornamelijk toe op het fysieke domein (infrastructuur € 41 miljoen en vastgoed € 34 miljoen) en op het sociale domein (Samenkracht en onderwijs € 52 miljoen en Cultuur klimaat € 30 miljoen (Fraterhuis/ Het Handelshuys)). Tevens merken wij op dat restantkredieten niet jaarlijks geïndexeerd worden, waardoor de werkelijke toekomstige last nog hoger zal uitvallen dan nu verwacht. Wij observeren dat u nog stappen kunt zetten wat betreft de realisatiekracht in relatie met het beter in balans brengen van uw ambities. Hierbij kan het noodzakelijk zijn om uw organisatie te versterken. We zien namelijk de afgelopen vijf jaar dat u jaarlijks positievere resultaten behaald dan begroot. In mei is het nieuwe coalitieakkoord opgesteld en hierin zijn de doelen voor de komende vijf jaar voor uw gemeente vastgelegd. Deze doelen zijn opgesteld aan de hand van de vijf thema’s Groeien (wonen en leven), Duurzaam, Inclusief, Levendig (kunst en cultuur) en Circulair (brede welvaart).

Deze thema’s zijn in de begroting (2023) vertaald in drie domeinen, die verder verdeeld zijn naar 10 programma’s en circa 70 doelen. Door middel van de jaarrekening wordt door het college verantwoording afgelegd over de gestelde doelen. Wij merken op dat het aantal doelen erg omvangrijk is en dit tevens resulteert in een zeer uitgebreide begroting en jaarrekening. Wij adviseren afspraken te maken met het college over de wijze van het afleggen van verantwoording, ook in de tussentijdse rapportages en daarbij focus te leggen op de door uw raad benoemde thema’s en hierover zo concreet mogelijk te rapporteren. Vanaf 2021 stelt de gemeente Zwolle jaarlijks een Strategische Investeringsagenda (SIA) op, die als financieel instrument dient om inzicht te geven in de toekomstige investeringsvraag van grootschalige gebiedsontwikkelingen en mobiliteitsopgaven. Op basis van deze toekomstige investeringsvraag kunt u beoordelen of er voldoende financiële ruimte is om uitvoering te geven aan deze strategische opgaven. Wij onderschrijven het belang dat u als raad en college hecht aan een jaarlijkse financiële actualisering van de toekomstige investeringsvraag in relatie tot de beschikbare middelen. Wij hebben wel geconstateerd dat de financiële effecten van de SIA nog niet 1:1 vertaald zijn in het weerstandsvermogen (risicoprofiel).

Wij adviseren u dit vanaf de begroting 2024 wel integraal in het weerstandsvermogen te verwerken.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/5

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Financiële positie

De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021. De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2022 bedraagt € 65,7 miljoen (2021: € 58,1 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Zwolle onderkende en aanwezige risico’s van € 49,9 miljoen (2021: € 48,4 miljoen). Dit resulteert in een weerstandsratio van 1,32 (2021: 1,19). Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een groot verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat (totaalsaldo van baten en lasten) 2022 ad € 58,1 miljoen (2021: voordelig € 40,0 miljoen). Door de gemeenteraad is besloten om per saldo € 42,8 miljoen te doteren aan de reserves. Hierdoor bedraagt het gerealiseerde resultaat over 2022 € 15,4 miljoen positief (2021: € 5,6 miljoen positief). Over 2022 was begroot (na wijziging) een totaalsaldo van € 0,2 miljoen negatief en een nihil gerealiseerd resultaat. Een mogelijke oorzaak voor de grote afwijking ten opzichte van de begroting is dat de realiteit van de begroting en daarin opgenomen doelen niet in balans is met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

Wij adviseren u in gesprek te gaan met het college om het ambitieniveau meer in lijn te brengen met de beschikbare middelen en capaciteit. Naast bovengenoemde “onder-uitputting” van budgetten wordt de afwijking over 2022 ten opzichte van de begroting ook veroorzaakt door incidentele inkomsten van het Rijk (Algemene uitkering/gemeentefonds) en onverwachte meevaller bij de subsidieafrekeningen.

Opstel- en controleproces Na onze eerste controle over het boekjaar 2021, hebben wij in september 2022 met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2021 geëvalueerd. Naar aanleiding hiervan zijn heldere en constructieve afspraken gemaakt en waar nodig aanscherpingen doorgevoerd in de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekeningcontrole. Met deze aanpassingen is het controleproces 2022 verbeterd en is de jaarrekeningcontrole grotendeels binnen de afgesproken planning uitgevoerd. Medio 2023 evalueren wij wederom het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen mogelijk zijn. Rechtmatigheidsverantwoording

Met ingang van 1 januari 2023 en voor het eerst bij de jaarstukken 2023 zal het college door middel van de rechtmatigheidsverantwoording, die wordt opgenomen in de jaarstukken, verantwoording afleggen over de rechtmatige besteding van de lasten aan de gemeenteraad. Tijdens onze controle van de jaarrekening 2022 hebben wij geconstateerd dat uw organisatie een goede start heeft gemaakt voor het uitvoeren van interne controles als basis om zelf een oordeel te vormen omtrent de rechtmatigheid van de bestede middelen. Hierbij merken wij op de vastleggingen van de interne controles nog verder kunnen worden versterkt met onderbouwingen en het formuleren van conclusies. Daarnaast hebben wij het college geadviseerd de P&C-cyclus rondom de interne auditrapportages in lijn te brengen met de planning van het opstel- en samenstelproces van de jaarrekening zodat het college tijdig geïnformeerd wordt omtrent de bevindingen uit de interne auditwerkzaamheden. De interne auditrapportages worden nu per half jaar opgesteld, echter wij hebben het college in overweging gegeven de controleperiodes zo in te richten dat ook in tweede helft van het najaar uitkomsten beschikbaar zijn zodat de controle over de laatste periode beperkt is en snel na het betreffende boekjaar de uitkomsten bekend zijn.

Tenslotte merken wij op dat de financiële verordening van uw gemeente is opgesteld in 2019 en vanaf 2020 operationeel is. Vanwege de implementatie van de Rechtmatigheidsverantwoording door het college adviseren wij op korte termijn de financiële verordening te actualiseren en de wijzigingen vanuit de rechtmatigheidsverantwoording hierin mee te nemen.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/6

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Grondexploitatie

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2022 versus de schattingen in de jaarrekening 2021 geanalyseerd (‘backtesting’). Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie juist is en consistent is met voorgaand jaar. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2022 gaat het om 9 individuele projecten. De gemeente Zwolle schat per ultimo 2022 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 15,9 miljoen bedraagt (2021: € 12,4 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. De boekwaarde per ultimo 2022 van de grondexploitatieprojecten is met ruim € 42 miljoen gedaald ten opzichte van voorgaand jaar. Deze daling komt met name door het grote aantal verkopen in 2022, totaal € 81,4 miljoen: Hessenpoort € 37,4 miljoen, Stadshagen € 32,4 miljoen en in Oude Mars € 9,9 miljoen.

Daarnaast is in 2022 voor € 23,2 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitaties (2021: € 28 miljoen). De gemeente Zwolle staat de komende jaren voor grote uitdagingen op het gebied van woningbouw, verduurzaming, energietransitie etc. Op basis van de Woondeal zullen tot 2030 in de regio West-Overijssel minimaal 28.200 nieuwe woningen gerealiseerd (moeten) worden. Naast de woondeal heeft uw gemeente ook subsidie vanuit de Woningbouwimpuls ontvangen voor de projecten Spoorzone Zwolle en Zwartewaterallee. De huidige omgevingsvisie loopt tot 2030 (Ons Zwolle van morgen 2030) en is opgesteld voor vorengenoemde impuls-maatregelen. Momenteel loopt een regionaal onderzoek “Regio Zwolle in 2040” waarin de gemeente Zwolle samen met 21 andere gemeenten en 4 provincies samenwerkt onder andere op het thema leefbaarheid. Vervolgens zal een nieuwe omgevingsvisie worden opgesteld.

Speerpunten Auditcommissie

In onze boardletter 2022 hebben wij reeds gerapporteerd over het speerpunt “Procesbeheersing en sturingsinformatie Jeugdzorg”. In dit accountantsverslag rapporteren wij over het tweede speerpunt “Ontwikkeling Sustainable Development Goals”. Het bereiken van een duurzame en sociaal verantwoorde economie is het overkoepelende doel. Hierbij wordt gestreefd naar weerbaarheid van de economie op lange termijn, het welzijn en de gezondheid van haar burgers en toekomstige generaties. Inclusief toegang tot schone lucht, schoon water en gezond en betaalbaar voedsel voor iedereen. Om als gemeente voorbereid te zijn op de toekomst is het nu reeds van belang te definiëren welke duurzaamheidsthema’s voor uw gemeente en stakeholders het meest relevant zijn. Wij observeren dat in de huidige jaarstukken nog niet (expliciet) wordt gerapporteerd over ESG. Uiteraard is een deel van de huidige doelen te koppelen aan ESG-doelen en is daarmee een basis aanwezig voor de toekomstige ESG-verantwoording. Logischerwijs ligt in de huidige fase van de ontwikkeling van “Sustainable Development Goals” de focus met name op klimaatverandering en energietransitie. Dit blijkt ook uit uw website voor de inwoners van de stad. Echter zoals wij verderop in ons verslag hebben geschetst is ESG-verantwoording breder.

Wij adviseren de ontwikkeling op dit gebied nauwlettend te volgen en voortvarend aan de slag te gaan met een duurzaamheidsanalyses en het bepalen van de kpi’s.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/7

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Naleving van de Europese aanbestedingsregels

Door de gemeente Zwolle zijn interne auditwerkzaamheden uitgevoerd om onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels uit te sluiten. Uit zowel de interne controle van de gemeente als uit de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen onrechtmatigheden geconstateerd.

Sociaal Domein Jeugdzorgkosten

Op 18 april 2023 is een principeakkoord bereikt over de landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2022-2028 en het bijbehorend financieel kader. Hierin zijn onder andere bezuinigingsdoelstellingen binnen de jeugdzorg opgenomen. Met een stijging van de CAO Jeugdzorg, het inkrimpen van maximale groepsgrootte en de tendens dat de zwaarte van de jeugdzorgtrajecten steeds toeneemt, zal deze bezuiniging veel uitdagingen met zich meebrengen, ook voor de gemeente Zwolle. Het afgelopen jaar heeft uw gemeente stappen gezet in het beschikbaar krijgen van sturingsinformatie. Wij onderschrijven het belang van het doorontwikkelen van deze sturingsinformatie, zowel ten aanzien van de financiële beheersbaarheid als op gebied van het leveren van de juiste zorg aan jeugdigen binnen de gemeente Zwolle. Het continu monitoren van de financiële positie van zorgaanbieders, die mede door de stijging van de cao lonen meer onder druk kan komen te staan, is een landelijk aandachtspunt. Wij merken hierbij op dat dit voor de regio van de gemeente Zwolle wordt uitgevoerd door het RSJ, die het contractmanagement voert én daarbij zicht houdt op de ontwikkelingen via de periodieke regionale monitor.

Vooruitlopend op de definitieve hervormingsagenda hebben wij het college geadviseerd – op basis van de voor 2022 geraamde en gerealiseerde jeugdzorgkosten – te analyseren in hoeverre de getroffen maatregelen het gewenste effect hebben en of het reëel is dat de getroffen interne beheersmaatregelen leiden tot de gewenste afname van het tekort. Uw gemeente heeft hiervoor reeds door een externe partij onderzoek laten uitvoeren, dat onder andere ingaat op de meetbare effectiviteit van de korte termijn interventies die getroffen zijn.

Begrotingsrechtmatigheid

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijdingen naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen mede op basis van de analyse van het college niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel. De reden hiervoor is dat de overschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en/of direct gecompenseerd worden door hogere bijdragen.

Single information Single Audit (SISA)

In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd over de ontvangen specifieke uitkeringen door middel van de SiSa-bijlage. Als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en een door het Rijk toenemend gebruik van specifieke uitkeringen (SPUK) is de afgelopen jaren sprake van een enorme toename van het aantal SiSa-regelingen. Deze incidentele middelen moet de gemeente Zwolle apart verantwoorden in de SiSabijlage. Het verantwoorden van deze (veelal kleinere subsidiebedragen) regelingen zorgt bij de ambtelijke medewerkers voor een verzwaring van de administratieve lasten en voor een verhoging van onze controlekosten. Het aantal door de gemeente Zwolle te verantwoorde SiSaregelingen over 2022 bedraagt 47 (2021 nog 39 regelingen). Wij verwachten dat het aantal regelingen de komende jaren verder zal toenemen.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/8

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •

Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).

•

Het normenkader 2022, dat op 19 december 2022 is vastgesteld door de gemeenteraad.

Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Zwolle hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Zwolle uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat

De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel.

Toelichting uitgebreide controleverklaring

Wij hebben tijdens onze controle geen controleverschillen met betrekking tot de rechtmatigheid geconstateerd groter dan onze minimumdrempel.

De controleverklaring bij de jaarrekening heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Daarin geeft de accountant namelijk weer of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de resultaten en financiële positie, en of de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gebruikers van jaarrekeningen hebben aangegeven behoefte te hebben aan meer inzicht in de door de accountant ter zake uitgevoerde werkzaamheden. Dit heeft in combinatie met een wijziging van de Nadere Voorschriften Controleen Overige Standaarden (de voorschriften voor het uitvoeren van een accountantscontrole) geresulteerd in een uitgebreidere tekst van de controleverklaring bij uw jaarrekening 2022. Hierin doen wij in het hoofdstuk ‘Informatie ter ondersteuning van ons oordeel’ aanvullend verslag over onze controleaanpak voor frauderisico’s, naleving van wet- en regelgeving, en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Wij hebben geen controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid

Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen (niet-gecorrigeerde) controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 geconstateerd. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSabijlage 2022 hebben wij de verplichte tabel met de SiSa-regelingen opgenomen. Hieruit blijkt dat de gemeente Zwolle via de SiSa-bijlage 2022 over 43 regelingen verantwoording aflegt. In de SiSa-bijlage 2021 waren dit 39 regelingen.

Verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2022, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. De belangrijkste wijziging in de waarderingsgrondslagen betreft de voorziening verlofsparen. In 2022 is in de jaarrekening van de gemeente Zwolle (op basis van gewijzigde wetgeving) een voorziening verlofsparen gevormd van € 0,6 miljoen. Medewerkers kunnen vanaf 1 januari 2022 bovenwettelijk verlof sparen voor vervroegd pensioen en/of een sabbatical en de financiële vertaling van deze verlofsaldi zijn als voorziening verantwoord op de balans. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd.

Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.

Wet normering topinkomens (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen afwijkingen geïdentificeerd die van invloed zijn op de WNT.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/9

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Zwolle Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar Zoals op de vorige pagina toegelicht zijn de belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022. De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.

De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag. In 2021 is besloten dat de Wet openbaarheid van bestuur wordt ingetrokken en wordt vervangen door de Wet open overheid (Woo). In deze Wet is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. In de memorie van toelichting bij de Woo staat o.a. dat met dit artikel beoogd wordt een impuls te geven aan de actieve openbaarheid door voor te schrijven dat bestuursorganen in hun begroting en verantwoordingsverslag aan moeten geven hoe zij rekening houden met de bepalingen uit de Woo. De gemeente Zwolle heeft in haar jaarverslag de nieuwe paragraaf opgenomen (Openbaarheidsparagraaf WOO).

Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.

•

Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.

•

Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit: •

Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).

•

De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/10

Bevindingen jaarrekening

230688529A/EB/11

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022 bedraagt € 58,1 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 42,8 miljoen aan de reserves gedoteerd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2022 circa € 15,4 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 circa 42,3% van het balanstotaal (ultimo 2021: 36,8% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2021. In de gemeentebegroting 2022 was rekening gehouden met een solvabiliteit per ultimo 2022 van 25% en in de meerjarenbegroting (begroting 2023) wordt verwacht dat deze in de volgende jaren tot 47% zal stijgen in 2026.

Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Eigen vermogen (x € 1.000)

2022

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

241.426

203.745

183.644

174.407

-

-/- 2.355

-

8

Eigen vermogen per 1 januari

241.426

201.390

183.644

174.415

Tussentijdse resultaatbestemming

42.760

34.450

12.201

-/- 952

Gerealiseerd resultaat

15.357

5.586

7.900

10.181

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

58.116

40.036

20.101

9.229

Eigen vermogen per 31 december

299.542

241.426

203.745

183.644

Herrubricering (zie toelichting in de jaarrekening)

Exploitatieresultaat (x € 1.000) Totale baten

738.841

Totale lasten

-/- 680.724

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

58.117

Af: stortingen in reserves

-/- 157.813

Bij: onttrekkingen aan reserves

115.053

Gerealiseerd resultaat

15.357

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/12

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2022 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 58,1 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo (na wijziging) van € 164.000. De jaarrekening 2022 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 15,4 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1,000)

Gerealiseerd resultaat (x € 1.000)

70.000 20.000

60.000 50.000

15.000

40.000

10.000

30.000 20.000

5.000

10.000 -

2019

9.229

2020

20.101

2021

2022

37.681

58.117

2019

10.181

2020

7.900

2021

5.586

2022

15.357

Mutaties in reserves (x € 1.000)

50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 (10.000)

2019

-952

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

2020

12.201

2021

2022

32.094

42.760

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/13

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Zwolle (begroot en werkelijk over de periode 2018-2022)

50%

Solvabiliteit

15%

40% 20%

5%

10% 2018 2019 2020 2021 2022 Begroot

0%

Werkelijk

Werkelijk

Netto schuldquote (signaalwaarde 100% (maximum)) Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

Structurele exploitatieruimte

80%

5%

60%

4% 3%

40%

2%

20%

1% 2018 2019 2020 2021 2022 Begroot

0%

2018 2019 2020 2021 2022 Begroot

Werkelijk

96% 94% 92% 90% 88% 2018 2019 2020 2021 2022 Begroot Bestuurlijke samenvatting

Werkelijk

De begrote structurele exploitatieruimte voor 2019 was 0%; de werkelijke structurele exploitatieruimte voor 2020 en 2021 was eveneens 0%. Derhalve zijn deze niet zichtbaar in bovenstaande grafiek.

Belastingcapaciteit

86%

Grondexploitatiequote (signaalwaarde 20% (richtinggevend)) De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.

2018 2019 2020 2021 2022 Begroot

Netto schuldquote

0%

Grondexploitatiequote

10%

30%

0%

Solvabiliteit (signaalwaarde 20% (minimum)) De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene reserve en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.

Structurele exploitatieruimte (signaalwaarde 0% (minimum)) Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Belastingcapaciteit (signaalwaarde 100% (richtinggevend)) De belastingcapaciteit van een gemeente geeft inzicht in de wendbaarheid van de begroting, oftwel in hoeverre bij een financiële tegenvaller kan worden bijgestuurd c.q. of ruimte is voor nieuw beleid gerelateerd aan de belastinginkomsten.

Werkelijk Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/14

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000)

Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2022 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van € 15,4 miljoen.

45.000

De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

25.000 5.000 (15.000) (35.000)

Het totaalsaldo van baten en lasten (€ 58,1 miljoen) wijkt – net als voorgaande jaren – sterk af van het begrote saldo (na wijziging). Over 2022 is het totaalsaldo € 57,9 miljoen hoger. De sterke afwijking van het totaalsaldo wordt met name veroorzaakt door lagere lasten (€ 60 miljoen, de baten ‘maar’ € 2,1 miljoen lager dan begroot).

2020

2021

2022

750.000 700.000 650.000 600.000 550.000 500.000

Op programmaniveau zijn de volgende belangrijkste afwijkingen te constateren: - Samenleving + € 6,3 miljoen: lasten € 3 miljoen lager en baten € 3,3 miljoen hoger. - Inwonersondersteuning + € 6,2 miljoen: lasten € 6,9 miljoen lager. - Opvang en bescherming + € 16,2 miljoen: lasten € 17,2 miljoen lager. - Toekomstgerichte stad + € 6,1 miljoen: lasten € 17,6 miljoen lager en baten € 11,6 miljoen lager. - Vitale wijken + € 5,6 miljoen: lasten € 5,7 miljoen lager. - Bedrijfsvoering + € 4,3 miljoen: lasten € 4,5 miljoen lager. Bevindingen jaarrekening

2019

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000)

Een mogelijke oorzaak voor de grote afwijking in de lasten is dat de realiteit van de begroting en daarin opgenomen doelen niet in balans is met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

Bestuurlijke samenvatting

Begroting (na wijziging) Realisatie

2019

2020

2021

2022

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 750.000 700.000 650.000 600.000 550.000 500.000

Interne beheersing

2019

Overige aangelegenheden

2020

2021

Bijlagen

2022

230688529A/EB/15

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is verbeterd

Benodigde weerstandscapaciteit

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2022; de ratio weerstandsvermogen is met 0,1 toegenomen naar 1,3. (2021: 1,2) en kwalificeert daarmee als voldoende rekening houdend met de landelijke ‘signaalwaarde’ van 1,00. Wellicht ten overvloede merken wij op dat uw gemeente een lagere interne norm van 0,80 voor de weerstandsratio hanteert. Deze interne norm is toegelicht en vastgelegd in de nota risicomanagement en weerstandsvermogen. Uw gemeente neemt de stille reserves niet mee in de berekening van de weerstandscapaciteit waardoor een lagere interne norm is gekozen dan de signaalwaarde van de VNG.

De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risico’s’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen.

Tevens valt op dat de “structurele” weerstandscapaciteit niet in het weerstandsvermogen wordt meegenomen. Uw gemeente licht dit deel van de weerstandscapaciteit toe als zijnde de onbenutte belastingcapaciteit. Ook dit is een keuze van de raad en is vastgelegd in de nota risicomanagement en weerstandsvermogen. Bij de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit is geen rekening gehouden met de verwerking van de voorgestelde resultaatbestemmingen 2022. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 65,7 miljoen (2021: € 58,1 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar en eveneens hoger dan per ultimo 2020 (€ 61,8 miljoen).

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 49,9 miljoen (2021: € 48,4 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee sprake van een beperkte toename van de gekwantificeerde risico’s ad € 1,5 miljoen. De belangrijkste wijzigingen in de risico(inschatting) zien toe op: - Verschuiving van classificatie Midden naar Hoog én een stijging van de Laag-categorie voor de “algemene en specifieke uitgaafrisico’s’, effect per saldo + € 0,4 miljoen. Met name veroorzaakt door de rentestijgingen en de inflatie. - Verschuiving van classificatie Laag/Midden naar Hoog voor de “Open einde risico’s’, effect + € 2,1 miljoen. Het risico op hogere bijstandsuitgaven en kosten leerlingenvervoer is van Laag naar Hoog gegaan. - Daling van de risico’s samenhangend met de grondexploitaties, -/- € 3,1 miljoen (toegelicht in het MPV en niet in het jaarverslag zelf). - Toename van de Hoog risico’s kredietprojecten, + € 2,7 miljoen (toegelicht in de rapportage Voortgang Projecten en niet in het jaarverslag zelf).

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Uw weerstandscapaciteit van € 65,7 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 49,9 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risico’s’ van het jaarverslag. De paragraaf is erg uitgebreid en geeft beperkt inzicht in de kwantificatie van de onderliggende risico’s. Tevens is een deel van de toelichtingen opgenomen in andere documenten. Wij adviseren in deze paragraaf verantwoording af te leggen over de (ontwikkeling van de) top 10-risico’s en een kwantificering toe te voegen en daarmee de leesbaarheid te verhogen. Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 120 100 80 60 40 20 -

2019

2020

2021

2022

Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit 1,80

Ratio weerstandsvermogen

1,30

0,80

2019

Bijlagen

2020

2021

2022

230688529A/EB/16

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk

•

De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is, door het saldo ultimo 2022 ad € 47,6 miljoen, relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te realiseren baten en lasten. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2022 gaat het om 9 individuele projecten. De gemeente Zwolle schat per ultimo 2022 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 15,9 miljoen bedraagt (2021: € 12,4 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording.

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

•

•

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 100,00 80,00 60,00 40,00 20,00 -

2019

2020

2021

2022

Ontwikkeling boekwaarde Ontwikkeling voorziening

De daling van de boekwaarde in 2022 is als volgt te specificeren: X € 1.000 Opbrengsten (verminderingen)

- 81.358

Investeringen (vermeerderingen)

+ 19.125

Tussentijdse winstname

+ 23.248

In 2022 heeft uw gemeente € 81,4 miljoen aan verkopen gerealiseerd: in Hessenpoort € 37,4 miljoen, in de grondexploitatie Stadshagen € 32,4 miljoen en in Oude Mars € 9,9 miljoen.

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/17

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:

Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.

•

Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

Op grond van de POC-methode heeft gemeente Zwolle in het boekjaar 2022 voor € 23,2 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2021: € 28 miljoen).

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties

Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij de grondexploitaties Stadshagen De Tippe en Hessenpoort geselecteerd voor onze controle op deelcomplexniveau. Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst. Daarnaast hebben wij de berekening van de tussentijdse winstneming voor specifiek het complex Hessenpoort gecontroleerd (€ 17,4 miljoen van het totaal aan tussentijdse winstname ad € 23,2 miljoen). Door diverse tussentijdse afstemmingen vanaf het najaar 2022 tussen uw en onze medewerkers is de controle van de grondexploitaties dit jaar soepeler en efficiënter verlopen. Door de constructieve opstelling van en samenwerking met de ambtelijke medewerkers hebben wij de controle van de grondexploitatie tijdig kunnen afronden.

Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/18

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.

•

Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. Aanvullend valt op dat uw gemeente niet over een (actuele) Nota Grondbeleid beschikt. In 2015 heeft de gemeenteraad – met de vaststelling van de financiële verordening – besloten dat het (grond)beleidskader verantwoord wordt in de paragraaf grondbeleid van de begroting. De paragraaf grondbeleid gaat echter zeer beperkt in op uw visie rondom het ruimtelijk beleid en op de voor uw raad kaderstellende elementen. Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Wij adviseren het besluit uit 2015 te heroverwegen en (opnieuw) een nota Grondbeleid op te stellen waarin uw visie duidelijk is opgenomen en hierbij tevens rekening te houden met het Didam-arrest (2021). Woondeal West-Overijssel

De Zwolse projecten die worden beoogd zijn met name gericht op de herontwikkeling van bestaande stadsdelen en van binnenstedelijk karakter. Met een relatief laag volume aan nog eigen grondposities is het dus essentieel om vroegtijdig met marktpartijen verkenningen te starten om de opgave uit te voeren richting 2030.

Op 2 december 2022 heeft uw gemeente tezamen met collega-gemeenten uit West-Overijssel de regionale Woondeal West-Overijssel getekend. Hiermee wordt, in regionaal verband, gewerkt aan de realisatie van 28.200 woningen tot en met 2030 in samenwerking met woningcorporaties en marktpartijen. De gemeente Zwolle neemt in deze Woondeal 12.000 van deze woningen voor haar rekening in de volgende projecten: • • • • • •

Spoorzone: 3.000 woningen Stadshart: 2.000 woningen Nieuwe Veemarkt/Meeuwenlaan: 1.400 woningen Zwartewaterallee/-zone: 1.600 woningen Oosterenk: 1000 woningen Uitbreiding Stadshagen: 3.000 woningen

Wij merken op dat dit voor uw stad met ambities een mooie kans is om organische groei te realiseren in en rondom Zwolle. Daarbij adviseren wij u in de realisatie van deze ambities oog te houden voor de uitvoerbaarheid mede in relatie tot de huidige marktomstandigheden. Met een economisch klimaat waarin de huizenprijzen een neerwaartse trend vertonen en de bouwkosten alsmaar stijgen wordt het voor ontwikkelaars lastiger om het gewenste rendement op projecten te realiseren. Dit zorgt voor een vertragende werking door de markt in de uitvoering. De stijgende hypotheekrente en inflatie leidt daarnaast tot een daling van het financieringsvermogen van woningen voor consumenten, hetgeen het effect kan versterken.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/19

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.

Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. De gemeente Zwolle heeft alleen op de “Heffing VPB” (onderdeel Algemene dekkingsmiddelen) een overschrijding op de lasten. Deze overschrijding bedraagt € 2,5 miljoen en wordt met name veroorzaakt door meer verkopen in de grondexploitatieprojecten waardoor de baten hoger zijn dan verwacht met als gevolg hogere VPB-heffing. Naar aard en oorzaak weegt de geconstateerde kostenoverschrijding niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.

Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. De in 2022 ontstane kredietoverschrijdingen zijn tijdig gemeld aan de gemeenteraad.

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2022.

Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

230688529A/EB/20

Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Zwolle

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Sociaal domein | Jeugdzorgkosten De instroom van jongeren en de complexiteit van de zorg binnen de jeugdzorg neemt steeds verder toe. Samen met de beoogde bezuinigingen vanuit het Rijk zorgt dit voor druk op het kunnen realiseren van de gewenste kwaliteit jeugdzorg die de gemeente wil bieden. De gemeente Zwolle heeft reeds maatregelen getroffen om de instroom in de jeugdzorg te beperken. Voorbeelden zijn de aanwezigheid van SWT-medewerkers bij de huisarts, bredere samenwerking met scholen en de Proeftuin Jeugdhulp waarbij veel jongeren zijn bereikt. In lijn met de landelijke trend is een stijging van de jeugdzorgkosten zichtbaar binnen uw gemeente. Dit wordt voor uw gemeente met name veroorzaakt door een stijging van de kosten per cliënt binnen de jeugdzorg (door tariefstijgingen) en een verzwaring van de zorgvraag. Deze stijging lijkt ook in 2023 door te zetten. Met het nieuwe inkoop-model en het normaliseren van jeugdzorgtrajecten (terugbrengen van types zorgtrajecten van ruim 300 naar 35 types) heeft uw gemeente al meer grip gekregen op de beheersing van de kosten Jeugdzorg. Voor uw merenjarenbegroting is het belangrijk om de balans te (blijven) vinden tussen de middelen en de kwaliteit.

Op 18 april 2023 is een principeakkoord bereikt over de landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2022-2028 en het bijbehorend financieel kader. De hervormingsagenda is hiermee nog niet definitief. Vooruitlopend op de definitieve hervormingsagenda hebben wij het college geadviseerd – op basis van de voor 2022 geraamde en gerealiseerde jeugdzorgkosten – te analyseren in hoeverre de getroffen maatregelen het gewenste effect hebben en of het reëel is dat de getroffen interne beheersmaatregelen leiden tot de gewenste afname van het tekort.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Een ander aandachtspunt wat wij signaleren voor de toekomst is de cao zorg & welzijn waarbij de personele kosten van de zorgaanbieders zullen gaan stijgen. Onze verwachting is dat dit zal leiden tot tariefstijgingen, waarbij het risico is dat dit niet wordt gecompenseerd door een hogere bijdrage van het rijk. Deze tariefstijgingen zijn reeds zichtbaar bij de zorgaanbieders binnen uw gemeente en zijn zoals hiervoor aangegeven, een reden van de stijging van de jeugdzorgkosten. Het continu monitoren van de financiële positie van zorgaanbieders, die mede door de stijging van de cao lonen meer onder druk kan komen te staan, is een landelijk aandachtspunt. Wij merken hierbij op dat dit voor de regio van de gemeente Zwolle wordt uitgevoerd door het RSJ, die het contractmanagement voert én daarbij zicht houdt op de ontwikkelingen via de periodieke regionale monitor. Op 12 oktober 2021 heeft uw gemeenteraad de Herijking hervormingsmaatregelen Jeugdzorg vastgesteld, met een Rapportage over de verbetering van de sturingsinformatie. In 2022 heeft uw gemeente door middel van data-analyse modellen deze sturingsinformatie ontwikkeld en inzicht verkregen in de bestedingen Jeugdzorg. Wij adviseren deze data-analyse modellen op basis van risicoanalyses te blijven evalueren. Daarnaast adviseren wij de analyses aan te vullen met fraude indicatoren op zorgaanbieder niveau.