Vraag en aanbod sportaccommodaties Zwolle_22-7-2025

Vraag & aanbod sportaccommodaties in de toekomst gemeente Zwolle Ontwikkelrichtingen

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

2.

Samenvatting inventarisatie

3.

Ontwikkelrichtingen

4.

Prioritering

Bijlagen

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

2

1. Inleiding

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

3

1. Inleiding Doel van het project

Deze eindnotitie

In 2019 werd het Sportaccommodatiebeleid vastgesteld. Halverwege 2024 is gestart met een actualisatie van een deel van dit beleid, met als doel een toekomstbestendig perspectief te schetsen op de vraag en behoefte aan sportaccommodaties tot 2040. Hierbij zijn ontwikkelrichtingen geformuleerd om een duurzaam evenwicht te creëren.

Het project is gestart met een brede inventarisatiefase. De uitkomsten hiervan zijn gedeeld met zowel de projectgroep (bestaande uit gemeentelijke ambtenaren) als de klankbordgroep (met vertegenwoordigers van sportaccommodatie-exploitanten). Aansluitend heeft een eerste verkenning plaatsgevonden van mogelijke ontwikkelrichtingen, die vervolgens verder zijn uitgewerkt.

Bij de actualisatie is rekening gehouden met demografische en maatschappelijke ontwikkelingen, evenals trends op het gebied van sport en bewegen. Daarnaast is het huidige sportaanbod in kaart gebracht op basis van capaciteit, kwaliteit, functionaliteit, tarieven, gebruik en bezetting. Vervolgens is de balans tussen toekomstige vraag en huidig aanbod geanalyseerd, wat heeft geleid tot concrete ontwikkelrichtingen.

Deze eindnotitie bevat een samenvatting van de inventarisatie en de uitgewerkte ontwikkelrichtingen. Beide onderdelen zijn opnieuw besproken met de project- en klankbordgroep, waarna de notitie op basis van hun input is aangepast. Tot slot zijn de ontwikkelrichtingen op hoofdlijnen voorgelegd aan sportverenigingen. De reacties die daarop zijn ontvangen, zijn opgenomen in de bijlage.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

4

2. Samenvatting inventarisatie

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

5

2. Samenvatting inventarisatie Inleiding

Dit hoofdstuk is als volgt opgebouwd:

Om een toekomstbestendig perspectief te schetsen op de vraag en behoefte aan sportaccommodaties tot 2040, is een helder en volledig beeld van het sportlandschap in Zwolle nodig. Daarvoor is een uitgebreide inventarisatie uitgevoerd. Het bestaande aanbod van sportaccommodaties is in kaart gebracht. Dit biedt inzichten in de capaciteit, het gebruik, de spreiding, tarieven, kwaliteit en functionaliteit van de voorzieningen. Daarnaast is onderzocht hoe demografische ontwikkelingen, leefstijlen, maatschappelijke opgaven en trends en ontwikkelingen op het gebied van sport en bewegen de (toekomstige) behoefte aan sportaccommodaties beïnvloeden.

2.1 Het aanbod van sportaccommodaties 2.2 De toekomstige vraag/behoefte aan sportaccommodaties ▪

De verhouding tussen aanbod en toekomstige vraag/behoefte

In elke paragraaf is een afzonderlijke toelichting gegeven op binnen- en buitensport.

Voor deze analyse zijn gegevens uit het Sportaccommodatiebeleid uit 2019 geactualiseerd en zijn gesprekken gevoerd met belanghebbenden, waaronder exploitanten van sportaccommodaties en gemeentelijke ambtenaren. Dit hoofdstuk biedt een samenvatting van de bevindingen. Enkele aanvullende toelichtingen zijn te vinden in de bijlage.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

6

2.1 Het aanbod van sportaccommodaties

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

7

2.1 Het aanbod van sportaccommodaties Inleiding

Conclusie

In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van het totale aanbod van sportaccommodaties. Hierbij gaan we, afzonderlijk voor binnen- en buitensportaccommodaties, in op:

De gemeente Zwolle beschikt over een ruim en gevarieerd aanbod van binnen- en buitensportaccommodaties. Samenvattend is een positief beeld ontstaan over het aanbod in termen van capaciteit, functionaliteit en kwaliteit en het gebruik van de accommodaties.

▪

Het aanbod

▪

Tarieven

▪

De functionaliteit en de kwaliteit

▪

Capaciteit, gebruik en bezetting

Onderstaand bevindt zich een conclusie van het aanbod van sportaccommodaties. De onderbouwing volgt op de volgende pagina’s. Daarnaast zijn in de bijlagen enkele figuren opgenomen.

Er zijn enkele aandachtspunten. ▪

De tarieven zijn, met name bij de binnensport, (te) hoog

▪

Inventaris in gemeentelijke gymzalen niet toereikend voor bewegingsonderwijs

▪

Het grote aanbod aan gymzalen maakt het totale aanbod van binnensportaccommodaties beperkt functioneel

▪

De subsidiering van exploitanten is niet eenduidig en transparant

▪

Het beheer en de verhuur van binnensportaccommodaties is versnipperd

▪

Er is een capaciteitstekort van velden bij voetbal

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

8

Binnensport Aanbod

Tarieven

Functionaliteit en kwaliteit

Voorzieningenniveau & beschikbaarheid

Verenigingen geven aan dat zij geconfronteerd worden met de hoge huurtarieven die door de exploitanten worden gehanteerd. Gezien de reeds hoge contributies achten zij een verhoging daarvan ongewenst. Dit creëert een uitdaging voor het waarborgen van de financiële gezondheid van de verenigingen, die zij proberen te compenseren door het organiseren van diverse (sponsor)activiteiten voor aanvullende inkomsten.

De sporthallen en sportzalen zijn functioneel voor onderwijs, breedte- en topsport en zijn kwalitatief op orde. Enkele sportaccommodaties, zoals het nieuwe Victorium en de WRZV-hallen zijn van uitstekende kwaliteit. Niet alle accommodaties voldoen aan de eisen voor toegankelijkheid voor mensen met een beperking.

Zwolle beschikt over een bovengemiddeld aantal sporthallen, sportzalen en gymzalen. Alleen stadsdeel West scoort lager dan het landelijk gemiddelde. Het aantal gymzalen is opvallend hoog. Onderwijsinstellingen en exploitanten bepalen zelf wanneer de accommodaties beschikbaar zijn voor verenigingen en andere gebruikers. Enkele accommodaties zijn niet elke avond en in het weekend beschikbaar. De beschikbare capaciteit voor verenigingsgebruik kan hierdoor wisselen, waardoor verenigingen in de toekomst geen garantie hebben op een vaste thuisbasis. Eigendom, verhuur & subsidiering Het eigendom van binnensportaccommodaties is verdeeld over de gemeente, verschillende onderwijsinstellingen en (commerciële) exploitanten. De verhuur is hierdoor versnipperd. Elke partij organiseert de eigen verhuur, SportService Zwolle organiseert de verhuur van de gemeentelijke accommodaties. Jaarroosters worden vaak al vroeg in overleg tussen partijen en gebruikers vastgelegd. Hoewel de versnippering op zichzelf geen groot probleem vormt, is het door verschillende roosters en afspraken lastig inzicht te krijgen in de totale bezetting en beschikbaarheid. De (commerciële) exploitanten ontvangen vanuit de gemeente een financiële bijdrage voor de instandhouding van de accommodaties. In de huidige praktijk lopen inkooptrajecten en verschillende vormen van subsidie regelmatig door elkaar.

Dit is historisch zo gegroeid.

In 2023 heeft SportService Zwolle in opdracht van de gemeente Zwolle een benchmark uitgevoerd. De benchmark geeft inzicht in hoe de gemeentelijke tarieven van binnen- en buitensportaccommodaties in Zwolle zich verhouden tot de omliggende gemeenten en hoe de tarieven zich verhouden tot die van andere gemeenten van vergelijkbare omvang. Deze gemeentelijke tarieven worden ook door de commerciële exploitanten gehanteerd. De tarieven in Zwolse binnensportaccommodaties liggen zowel voor het standaard- als het commerciële tarief substantieel hoger dan in referentiegemeenten. Zwolle

Referentiegemeenten

Gymzaal – standaard

€23,58

€14,53

Gymzaal – commercieel

€56,45

€29,45

Sportzaal – standaard

€43,78

€27,99

Sportzaal – commercieel

€104,80

€49,81

Sporthal – standaard

€87,55

€51,54

Sporthal – commercieel

€209,59

€99,31

Het (te) grote aanbod van gymzalen zorgt ervoor dat het totale aanbod aan binnensportaccommodaties beperkt functioneel. Gymzalen zijn onvoldoende functioneel voor modern bewegingsonderwijs en voor medegebruik door verenigingen. Er is vaak geen beheerder aanwezig, gymzalen zijn te laag en te klein, verenigingen hechten waarde aan één centrale sportlocatie om het verenigingsgevoel te versterken en hebben vaak de wens voor een tribune en horecavoorziening. Door een tijdelijke impasse in de vervanging van afgekeurd materiaal door knelpunten in het inkoopproces, ervaarden buurtsportcoaches een tekort aan benodigd materiaal voor Bewegingsonderwijs, zowel qua hoeveelheid als tijdige vervangingen bij afkeuring. De inrichting en inventaris van gemeentelijke gymzalen zijn gelijk (volgens de KVLOnormen), met uitzondering van specifiek turnmateriaal in enkele gymzalen. De gemeente Zwolle biedt turn- en gymverenigingen geen ondersteuning. Zij zijn zelf verantwoordelijk voor de aanschaf en vervangingen van dit materiaal.

Sporthallen

Binnensport

Sportzalen Landelijk gemiddelde onderwijs + sport & overig(2.030)

Landelijk gemiddelde onderwijs (870)

Victorium (sporthal)

Landstede DE Hal

ZBC - hal

Meander college

Landstede Th vd Sport

Gerenlanden A+B

Landstede ABC Hal

Capaciteit, gebruik en bezetting Naast gebruik door onderwijs, sportverenigingen en andere gebruikers, worden er diverse sport- en beweegactiviteiten georganiseerd voor ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking, SportService Zwolle onderzoekt momenteel de mogelijkheden van sportwijkmanagement om sport en bewegen beter te verbinden met maatschappelijke opgaven in de wijk. Specifiek wordt dit onderzocht voor Het Anker in stadsdeel West, waar zij bekend zijn in het netwerk van maatschappelijke partners. In samenwerking met wijkmanagers en wijkregisseurs wordt bekeken hoe de activiteiten op deze locatie kunnen bijdragen aan de opgaven in de wijk en hoe sport en beweging een grotere rol kunnen spelen in het bevorderen van vitaliteit en sociale cohesie.

Landelijk gemiddelde onderwijs + sport & overig (1.800)

Landelijk gemiddelde onderwijs (870)

Het Anker 1, 2 en 3

Greijdanus 2 en 3

Victorium (turnhal)

Vogellanden

WRZV Koos Albertshal (1)

Thorbecke SG

WRZV Bep Bakhuishal (2)

Lassus Campus

ROC Deltion Bewegingshuis hal (1-2-3)

Zone College

Sporthal Zuid

On Campus 2-3

On Campus 4-5

On Campus 10-11 0

500

Onderwijs

1.000

1.500

Vereniging

2.000

2.500

3.000

Stichting + overig

Gymzalen

3.500

0 Onderwijs

500

1000

Vereniging

1500

2000

2500

Stichting + overig

Landelijk gemiddelde onderwijs + sport & overig (1.620)

Landelijk gemiddelde onderwijs (860)

Noord (15)

De bezettingsgraad varieert per type en locatie: sporthallen zijn over het algemeen goed tot zeer goed bezet, terwijl sportzalen en gymzalen minder intensief worden gebruikt dan het landelijke gemiddelde. In sommige sportzalen en gymzalen lijkt nog ruimte voor intensiever gebruik, mits de faciliteiten aansluiten bij de behoeften van de gebruikers. Daarbij moet echter per accommodatie worden bekeken in hoeverre deze beschikbaar is op de gewenste tijdstippen, aangezien sommige locaties niet elke avond of in het weekend open zijn.

*Van een aantal accommodaties zijn geen bezettingsgegevens beschikbaar. De bezetting van gymen sportzalen die eigendom zijn van diverse schoolbesturen is niet opgevraagd i.v.m. de bekendheid van deze gegevens bij onderwijshuisvesting. Voor de overige accommodaties is geen inzicht verschaft in de bezettingsgraad.

Midden (15)

Oost (21)

West (8)

Zuid (19) 0

200 Onderwijs

400

600

Verenigingen

800

1.000

1.200

Stichting + overig

1.400

Buitensport Aanbod In Zwolle is vrijwel het volledige aanbod aan gangbare buitensporten aanwezig. Ook enkele nieuwe sporten zoals 3x3 basketbal en urban sporten (calisthenics park) hebben een plek gekregen. De meest populaire sporten, zoals voetbal en tennis, zijn op meerdere parken vertegenwoordigd, terwijl andere buitensporten op één of enkele locaties worden aangeboden (bijv. wielrennen, honkbal, rugby en atletiek). Daarnaast maken verenigingen gebruik van faciliteiten in de omgeving (bijv. indoor schaatsbaan in Deventer, skeelerbaan in Hattem). Ook onderwijsinstellingen beschikken over buitensportfaciliteiten. Hiermee wordt voorzien in een gevarieerd sportaanbod dat aansluit bij diverse behoeften. Er zijn enkele landelijke kengetallen beschikbaar. De gemeente Zwolle heeft een vergelijkbaar aantal voetbalvelden als landelijk gemiddeld, waarvan een hoger percentage kunstgrasvelden. Het aantal tennis- en hockeyvelden ligt iets lager dan landelijk gemiddeld. Tarieven In 2023 is er eveneens een benchmark uitgevoerd voor de buitensporttarieven voor het huren van velden/banen. De resultaten daarvan zijn als volgt: ▪

Voetbalvelden: Tarief kunstgrasveld enkel in Enschede hoger; daar staat echter een subsidiebedrag per lid tegenover. In drie van de zes referentiegemeenten ligt het tarief flink lager dan in Zwolle. De tarieven voor een natuurgrasveld liggen dichter bij elkaar.

▪

Atletiekbaan: Zwolse tarief vergelijkbaar met referentiegemeenten.

▪

Honk- en softbalveld: Zwolse tarief vergelijkbaar met referentiegemeenten.

▪

Hockeyveld: Het Zwolse tarief voor het huren van een hockeyveld ligt flink hoger dan in referentiegemeenten, ruim €2.500 hoger dan de eerstvolgende gemeente.

▪

Korfbalveld: Zwolse tarief vergelijkbaar met referentiegemeenten.

Functionaliteit en kwaliteit Zwolle beschikt over een vijftal multifunctionele sportparken waar meerdere sporten worden beoefend. De overige sportparken zijn monofunctioneel.

De kwaliteit van enkele sportcomplexen, zoals Be Quick en Het Hoge Laar, is bovengemiddeld. Deze relatief nieuwe complexen hebben een moderne en eigentijdse uitstraling. Er zijn echter ook negatieve uitzonderingen, zoals Sportpark Marslanden. Daarnaast laat de kwaliteit van sommige voetbalvelden te wensen over, waardoor de totale capaciteit niet altijd volledig benut kan worden voor trainingen en wedstrijden.

Capaciteit, gebruik en bezetting Voor hockey zijn volgens de normen vraag en aanbod in evenwicht. De bezetting van de velden is goed. Ook het aantal tennisbanen is gemeente breed op orde. Dit is gebaseerd op het aantal tennisleden per vereniging. Echter valt geen definitieve conclusie te trekken, gezien niet inzichtelijk is welk deel van de leden deelneemt aan padel en/of tennis. Voor voetbal geldt dat op het niveau van stadsdelen en individuele parken op sommige locaties sprake is van over- en ondercapaciteit. De meeste verenigingen organiseren de wedstrijden enkel op de zaterdagen. Met name in West en Zuid is sprake van capaciteitstekorten op wedstrijddagen (zaterdagen) en ook in stadsdeel Midden worden lichte tekorten ervaren. Op buitensportcomplexen vinden naast sportactiviteiten ook maatschappelijke activiteiten plaats voor ouderen en mensen met een beperking. Stichting MVO De Siggels, een initiatief van S.V.I., zet de accommodatie in om verbinding, beweging en participatie in Zwolle Zuid te bevorderen en ook bij VV Berkum vinden verschillende maatschappelijke activiteiten plaats. De accommodatie van CSV heeft tijdelijk als buurthuis gefunctioneerd, maar door een tekort aan vrijwilligers en de noodzaak om de focus op de voetbalsport te houden, is deze functie momenteel niet meer beschikbaar.

Op Sportpark Marslanden werkt de Stichting samen met SportService Zwolle aan plannen voor de toekomst, waarbij sporten, bewegen, ontmoeten en vitaliteit een centrale rol krijgen. SportService biedt hierbij incidenteel ondersteuning vanuit hun reguliere activiteiten. Er is ruimte om de samenwerking verder uit te breiden en te professionaliseren. Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

11

2.2 Vraag/behoefte naar sportaccommodaties

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

12

2.2 Vraag/behoefte aan sportaccommodaties Inleiding De toekomstige behoefte aan sportaccommodaties in de gemeente Zwolle wordt beïnvloed door demografische ontwikkelingen, veranderende leefstijlen, maatschappelijke opgaven en trends op het gebied van sport en bewegen. In deze paragraaf worden de ontwikkelingen op elk van deze gebieden nader toegelicht. Onderstaand bevindt zich een conclusie van de vraag/behoefte aan sportaccommodaties. De onderbouwing volgt op de volgende pagina’s. Daarnaast zijn in de bijlagen enkele figuren opgenomen.

Index 2024=100

Index 2024=100

Binnensport

Buitensport

Midden

2040

Verenigingen en overig

109,2

Onderwijs

?

Conclusie

Samenvattend (zie tabel) verwachten we richting 2040 een lichte stijging in het aantal inwoners dat deelneemt aan de drie grootste buitensporten voetbal, hockey en tennis (*waarbij padel ook als een mogelijkheid wordt meegeteld). Ook het aantal inwoners dat deelneemt aan andere buitensporten zal licht stijgen. Het aantal lidmaatschappen in de binnensport blijft naar verwachting stabiel. Per stadsdeel is een gedetailleerd overzicht opgenomen van de verwachte toekomstige vraag naar sportaccommodaties. Naast accommodaties voor traditionele sporten is er vraag naar accommodaties voor bijzondere of nieuwe initiatieven waarbij de gemeente momenteel nog geen rol speelt zoals een wielerbaan en Urban indoor faciliteiten. De gemeente heeft hiervoor nog geen specifiek beleid. Er is tevens een groeiende behoefte aan een integrale benadering van sport en bewegen als middel om maatschappelijke vraagstukken binnen het sociale domein aan te pakken. Sportaccommodaties kunnen hierin een belangrijke rol spelen door ruimte te bieden aan diverse activiteiten. Dit vraagt om een gebiedsgerichte aanpak, waarbij maatschappelijke partners zoals WijZ, Travers, SportService Zwolle en sportverenigingen gezamenlijk zorg dragen voor de uitvoering. Ook ondernemende sportaanbieders vervullen hierbij een steeds grotere rol.

Binnensport

Buitensport

2040

Noord

2040

Voetbal

112,8

Verenigingen en overig

97,8

Voetbal

101,4

Tennis

124,7*

Onderwijs

?

Tennis

113,3*

Hockey

113,3

Hockey

101,9

Overig

113,6

Overig

102,3

Oost

2040

Zuid

Verenigingen en overig

103,1

Voetbal

106,8

Verenigingen en overig

94,2

Voetbal

97,9

Onderwijs

?

Tennis

118,6*

Onderwijs

?

Tennis

109,7*

Hockey

107,2

Hockey

98,3

Overig

107,6

Overig

98,7

West

Totaal

Verenigingen en overig

99,3

Voetbal

103,0

Onderwijs

?

Tennis

114,8*

Hockey

103,4

Overig

103,8

Verenigingen en overig

100,4

Voetbal

104,1

Onderwijs

?

Tennis

116,0*

Hockey

104,5

Overig

104,9

Schatting van het aantal inwoners dat deelneemt aan desbetreffend onderdeel in 2040 ten opzichte van 2024: >100: verwachte stijging <100: verwachte daling Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

13

Demografische ontwikkelingen ▪

Totale inwonersaantal neemt toe, meer vergrijzing: de bevolkingsprognose geeft aan dat het aantal inwoners tegen 2040 zal toenemen met ongeveer 15.000, wat het totale inwoneraantal op circa 150.000 brengt. De groei zal voornamelijk plaatsvinden in de stadsdelen Midden en Oost. In stadsdeel West wordt tot 2030 een lichte stijging van het aantal inwoners verwacht. Tegelijkertijd zal in de gehele gemeente het aandeel 65-plussers, en in het bijzonder het aantal 75-plussers, substantieel toenemen. ▪

▪

In stadsdeel Oost is de verdeling tussen groepsgerichte en individuele oriëntatie evenwichtig, en het is te verwachten dat uit dit stadsdeel relatief meer inwoners zich zullen aansluiten bij een sportvereniging.

De leefstijlen van de bewoners van stadsdeel Midden laten zien dat zij over het algemeen meer individueel georiënteerd zijn. Dit betekent dat zij minder snel deelnemen aan georganiseerde verenigingssporten, maar wel in toenemende mate ongestructureerd sporten en openstaan voor nieuwe sportdisciplines, zoals padel. Dat neemt niet weg dat door het grote aantal extra inwoners nog steeds extra deelname in verenigingssporten te verwachten is.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

14

Trends & ontwikkelingen sport en bewegen ▪

Sportdeelname in Zwolle, sterk boven landelijk gemiddelde: Zwolle kent een hoge sportdeelname die aanzienlijk boven het landelijk gemiddelde ligt. Dit geldt voor zowel het behalen van de beweegrichtlijnen, het percentage wekelijkse sporters als het totale percentage Zwolse inwoners dat lid is van een sportvereniging. In vergelijking met andere gemeenten van gelijke omvang, scoort Zwolle relatief hoog op het gebied van sport- en beweegdeelname.

▪

Vernieuwend sportconcept, de beweegbox: De beweegbox speelt in op de behoeften van nu en morgen, met een innovatieve inrichting die kinderen, sportclubs en scholen helpt om motorische vaardigheden te ontwikkelen en mensen van alle leeftijden stimuleert om in beweging te blijven. Door interactieve toepassingen, beeld, geluid en een multifunctionele vloer zijn er eindeloos veel manieren om te bewegen en fit te blijven.

▪

Daling sportdeelname jeugd bij sportverenigingen: Hoewel de sportdeelname onder jongeren bij sportverenigingen in Zwolle daalt, volgt deze trend de landelijke ontwikkeling. Dit blijft een aandachtspunt voor de toekomst.

▪

▪

Trends landelijke sportdeelname: Landelijke trends tonen een daling in het percentage lidmaatschappen van binnensportverenigingen. Echter, de daling bij buitensporten is gestabiliseerd. De populariteit van ongeorganiseerd sporten neemt nog steeds toe. In Zwolle ligt de deelname aan fitness en hardlopen aanzienlijk hoger dan het landelijke gemiddelde.

Inzet sportparkmanagers en sportwijkmanagement: Op basis van het vorige sportaccommodatiebeleid heeft de gemeente middelen beschikbaar gesteld aan SportService Zwolle voor de inzet van sportparkmanagers. Inmiddels is gevraagd om deze functie te integreren in de reguliere werkzaamheden. SportService Zwolle onderzoekt momenteel, te beginnen bij sporthal Het Anker, hoe sportwijkmanagement kan bijdragen aan maatschappelijke opgaven in desbetreffende wijk. Door sport en bewegen in te zetten, wil men samen met maatschappelijke partners en wijkmanagers en wijkregisseurs vanuit de gemeente sportaccommodaties breder benutten voor zowel sportieve als maatschappelijke doeleinden.

▪

Sportaccommodaties, van doel naar middel voor gezondheid: Sportaccommodaties zijn niet langer enkel plaatsen voor bewegingsonderwijs en verenigingsactiviteiten. De nadruk ligt nu op het bevorderen van gezondheid en welzijn voor alle leeftijden. Essentieel daarbij zijn goede toegankelijkheid, multifunctionele inzetbaarheid en een duurzaam aanbod van accommodaties.

▪

▪

Sportcontainers, bewegen in openbare ruimte: Sportcontainers in de openbare ruimte bieden flexibele en laagdrempelige sportmogelijkheden voor iedereen. Zien bewegen doet bewegen. In de containers liggen kleine sport- en speelmaterialen zoals gewichten, ballen, ladder, boksbal en touwen. Om het meeste uit deze containers te halen, is actieve programmering belangrijk, bijvoorbeeld door buurtsportcoaches of lokale initiatieven.

Nieuwe verzoeken vanuit (nieuwe) sporten: De sportwereld wordt steeds diverser, met een groeiende populariteit van nieuwe sportvormen zoals padel, boulderen en urban sports. In tegenstelling tot traditionele sporten zijn deze vormen vaak trendgevoeliger, mede doordat zogenoemde early adopters snel overstappen naar andere activiteiten. De gemeente heeft recent verzoeken ontvangen voor ondersteuning bij onder meer de realisatie van indoor urban sportvoorzieningen en de aanleg van een wielerbaan. Deze initiatieven komen voornamelijk voort uit niettraditionele sportdisciplines, waarvoor de gemeente momenteel geen structurele ondersteuning biedt. Er is nog geen heldere of consistente aanpak voor de beoordeling en behandeling van dit soort verzoeken.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

15

Trends & ontwikkelingen sport en bewegen ▪

Ondernemende Sportaanbieders als belangrijke partner op het gebied van sport, gezondheid en bewegen Ondernemende sportaanbieders spelen een steeds belangrijkere rol in het realiseren van gemeentelijke ambities op het gebied van sport, bewegen en gezondheid. Inmiddels faciliteren deze sportaanbieders een groot deel van alle sportbewegingen, waardoor het een fundamenteel onderdeel van het sportlandschap is geworden. Ze bereiken nieuwe doelgroepen, bieden vernieuwende sportvormen aan en dragen actief bij aan een vitale en actieve leefstijl. Vanuit het Platform Ondernemende Sportaanbieders (POS) zijn zij bovendien structureel betrokken bij de uitvoering van het Zwols Sportakkoord. Dit wordt gezien als een positieve ontwikkeling richting meer samenwerking. Streven naar een inclusiever sportbeleid en minder ongelijk speelveld Ondernemende sportaanbieders ervaren een ongelijk speelveld ten opzichte van sportverenigingen wat vanuit historisch perspectief zeer verklaarbaar is. Er is waardering voor hoe goed in Nederland de (verenigings)sport wordt ondersteund, maar ondertussen is er ook de observatie dat het ongelijk speelveld de sportkeuze van inwoners beïnvloedt. Er is behoefte aan een minder ongelijke benadering, waarbij verschillen erkend mogen blijven bestaan, maar onnodige belemmeringen worden weggenomen.

Er is behoefte aan een gemeente die actief meedenkt bij vraagstukken zoals verduurzaming, uitbreidingsplannen en het beter afstemmen van beleid op hun praktijk. De vraag is niet per definitie financiële steun, maar een gelijkwaardige en constructieve dialoog. Zij vragen zich af of de organisatievorm daadwerkelijk zo belangrijk als we samen zoveel mogelijk inwoners aan het sporten willen brengen.

Aandacht voor betaalbaarheid en toegankelijkheid commercieel sportaanbod Doordat ook de kosten bij ondernemende sportaanbieders stijgen (o.a. energie- en huisvestingskosten), zien zij een uitdaging in het betaalbaar houden van het sportaanbod. Hierdoor dreigt de toegankelijkheid voor inwoners af te nemen: sportkeuze wordt dan mede bepaald door prijs in plaats van voorkeur. Dit raakt vooral de doelstelling om sport voor iedereen toegankelijk te houden. Daarnaast betalen ondernemende sportaanbieders, wanneer zij gebruik willen maken van niet-eigen accommodaties in Zwolle, fors hogere (commerciële-)tarieven dan sportverenigingen. Ook hebben ondernemende sportaanbieders geen toegang tot specifieke sportsubsidies en moeten zij zelf oplossingen zoeken voor zaken die bij verenigingen vaak via de gemeente worden opgepakt. Ondernemende sportaanbieders vormen een belangrijke schakel in het bevorderen van een gezonde leefstijl in Zwolle. Door in te zetten op een meer gelijkwaardige samenwerking, kunnen gemeente en aanbieders samen bouwen aan een toegankelijk en toekomstbestendig sportklimaat.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

16

Maatschappelijke opgaven In de gemeente Zwolle is in 2022 het Programma Maatschappelijke voorzieningen ontwikkeld. In dit programma staat een werkwijze die tot doel heeft om strategische opgaven en sectorale ambities te vertalen naar het wenselijke voorzieningenaanbod in de wijken en de ruimtevraag in de toekomst. Uitgangspunt is de verandering van ‘ieder een eigen plek’ (sport, welzijn, cultuur, zorg, onderwijs) naar ‘een plek voor iedereen’. In het Programma zijn factsheets ontwikkeld, vooral bedoeld als hulpmiddel om de stadsbrede planning en de prioriteitstelling te ondersteunen. Deze factsheets geven per stadsdeel inzicht in verschillende demografische kenmerken, leefstijlen, strategische doelen en sluiten af met een typering van maatschappelijke opgaven. Deze factsheets kunnen ook een basis vormen voor ontwikkelingen in sportaccommodatieaanbod (zowel capaciteit als inhoudelijke programmering). Sportaccommodaties spelen een belangrijke rol in het bijdragen aan deze maatschappelijke opgaven. De mogelijke inzet van sportaccommodaties per maatschappelijke opgave is in de tabel weergegeven.

Faciliteren

Vinex/modern life

Ontmoeten/vitaliteit

Breed aanbod aan moderne, duurzame sport- en verenigingsaccommodaties.

Multifunctionele accommodaties voor sport, opvang en jeugdzorg.

Laagdrempelige accommodaties gecombineerd met zorg en welzijn.

Flexibele voorzieningen voor sporten, cultuur, onderwijs en opvang.

Jeugdspecifieke ruimtes met focus op sport en sociaal-emotionele ontwikkeling.

Programma’s zoals seniorensport, valpreventie en yoga.

Nauwe samenwerking met scholen voor sport en bewegen.

Gezinsvriendelijke voorzieningen voor gezamenlijk sporten en ontspannen.

Ontmoetingsplekken voor sociale interactie en activiteiten.

Toepassing van technologie voor reservering en beheer.

Samenwerking met jeugdzorg en scholen voor interventieprogramma’s.

Samenwerking met zorginstellingen voor preventieve gezondheidsprogramma’s.

Samenhang en verbinden

Activeren/participeren

Multifunctionele sport- en ontmoetingsruimtes voor gezamenlijke activiteiten (sport, cultuur, buurtinitiatieven).

Betaalbare voorzieningen gericht op inclusiviteit en lage drempels.

Buurtgerichte evenementen (toernooien, schoonmaakacties) die sociale interactie stimuleren.

Gezondheid en welzijn als centrale thema’s met geïntegreerde zorgactiviteiten.

Wijkverbindende programma’s zoals buurtsportcoaches en mentorship voor integratie.

Community centers voor sport, welzijn, vrijwilligerswerk en participatie.

Samenwerking met Samenwerking met maatschappelijke organisaties om buurtorganisaties voor diversiteit en sociale cohesie te werkervaringsplekken en cursussen. bevorderen. 17 Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

2.3 Vraag/aanbodanalyse (conclusie)

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

18

2.3 Vraag/aanbodanalyse (conclusie) Inleiding Vraag en aanbod zijn met elkaar vergeleken om te bepalen in hoeverre het huidige sportaccommodatieaanbod aansluit op de toekomstige behoefte. Op basis daarvan zijn algemene conclusies geformuleerd, evenals specifieke conclusies voor de binnen- en buitensport. Algemene conclusies Sport- en beweegdeelname hoog: Zwolle kent een hoge sportdeelname die aanzienlijk boven het landelijk gemiddelde ligt. Dit geldt voor zowel het behalen van de beweegrichtlijnen, het percentage wekelijkse sporters als het totale percentage Zwolse inwoners dat lid is van een sportvereniging.

Sportaccommodaties ook voor bredere-maatschappelijke activiteiten: Sportaccommodaties worden ook ingezet voor het organiseren van bredere-maatschappelijke activiteiten. Er worden diverse sport- en beweegactiviteiten georganiseerd voor ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking. Deze worden voor het merendeel aangeboden door professionele instellingen, maar ook door verenigingen. Ondernemende sportaanbieders spelen een steeds belangrijkere rol in het gemeentelijke sportbeleid: Ondernemende sportaanbieders bereiken nieuwe doelgroepen, bieden innovatieve sportvormen en dragen bij aan een vitale leefstijl. Vanuit het Platform Ondernemende Sportaanbieders (POS) werken zij structureel samen met de gemeente aan het Zwols Sportakkoord. Ze vragen aandacht voor een minder ongelijk speelveld ten opzichte van verenigingen, onder meer op het gebied van tarieven, beleidsafstemming en

ondersteuning bij o.a. verduurzaming. Samenwerking met deze aanbieders is cruciaal voor een toegankelijk en toekomstbestendig sportaanbod. Mogelijkheden om sportaccommodaties gerichter in te zetten voor maatschappelijke opgaven in de wijk: SportService Zwolle onderzoekt momenteel de mogelijkheden van sportwijkmanagement om sport en bewegen beter te verbinden met maatschappelijke vraagstukken in de wijk. Zij starten met sporthal Het Anker in stadsdeel West, waar zij bekend is in het netwerk van maatschappelijke partners. In samenwerking met wijkmanagers en wijkregisseurs wordt onderzocht hoe de activiteiten op deze locatie kunnen bijdragen aan de wijkopgaven en hoe sport en beweging een grotere rol kunnen spelen in het bevorderen van vitaliteit en sociale cohesie. Er liggen mogelijkheden om deze benadering gebiedsgericht (per stadsdeel of per cluster van wijken met dezelfde maatschappelijke opgaven) uit te breiden naar de gehele gemeente Zwolle, waarbij de aanpak verder kan worden ontwikkeld en toegepast in andere wijken. Behoefte aan een kader om nieuwe verzoeken al dan niet te ondersteunen: de gemeente ontvangt steeds vaker verzoeken voor sportaccommodaties buiten de traditionele sporten, zoals indoor Urban faciliteiten of een wielerbaan. Momenteel worden deze aanvragen individueel beoordeeld, zonder een vaste werkwijze of beleidskader.

Om aanvragen efficiënter en transparanter te behandelen, is het wenselijk een beleidskader te ontwikkelen. Dit biedt duidelijke richtlijnen en zorgt voor een gestructureerde aanpak bij het beoordelen en ondersteunen van deze initiatieven. Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

19

Conclusies binnensport Het is niet duidelijk in hoeverre de huidige binnensportcapaciteit voldoet aan de toekomstige behoeften van het bewegingsonderwijs. Deze gegevens zijn niet gedeeld. Hieronder volgen conclusies met betrekking tot het gebruik door verenigingen en andere gebruikers.

Meander en de Lassus Campus zijn bovendien niet beschikbaar voor verenigingsgebruik. Ook in Oost verwachten we enkele knelpunten, ondanks het grote aanbod van functionele sporthallen in dit gebied. Deze hallen zijn momenteel al volledig bezet en de bevolking gaat hier flink stijgen.

De tabel laat zien in hoeverre het huidige aanbod aansluit op de toekomstige vraag: groen duidt op voldoende capaciteit, oranje wijst op mogelijke knelpunten.

Sporthallen - beperkte lasten voor gemeente: In Zwolle ligt het eigendom van de meeste sporthallen bij stichtingen of commerciële partijen. Deze partijen zijn verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie, terwijl de gemeente bijdraagt via een jaarlijkse subsidie. Die subsidiebijdrage ligt structureel lager dan de kosten die gemoeid zouden zijn met volledige gemeentelijke exploitatie. Zo profiteert de gemeente van een volwaardig sportaanbod voor haar inwoners, zonder zelf de financiële lasten van eigendom te dragen. In die zin zit Zwolle, als het om sporthallen gaat, voor een dubbeltje op de eerste rang.

Toereikende zaalcapaciteit voor de toekomst: De totale capaciteit van sporthallen en sportzalen (uitgedrukt in uren) lijkt op gemeentelijk niveau voldoende voor de toekomst, aangezien de vraag van verenigingen en andere gebruikers naar verwachting stabiel blijft. Echter, niet alle capaciteit is daadwerkelijk beschikbaar, doordat onderwijsinstellingen de accommodaties soms niet (kunnen) openstellen voor verenigingsgebruik, vooral in de avonden en weekenden. Daarnaast is grote aanbod zaalcapaciteit in gymzalen beperkt functioneel voor verenigingen. Beperkt functioneel aanbod kan leiden tot knelpunten: Het grote aantal gymzalen draagt bij aan het grote totale aanbod zaalcapaciteit. De capaciteit van gymzalen is echter beperkt functioneel voor medegebruik door verenigingen en overige gebruikers. Dit komt onder andere door de beperkte zaalruimte, waardoor verenigingen hun lessen verspreid over meerdere locaties moeten aanbieden, evenals het ontbreken van horecafaciliteiten en een tribune. We hebben niet van elke accommodatie per stadsdeel inzicht gekregen in de bezetting. Hierdoor is het lastig om definitieve conclusies te trekken. Op basis van de beschikbare gegevens, voorzien we toekomstige knelpunten in de functioneel beschikbare zaalcapaciteit voor verenigingen in stadsdeel Noord.

ROC Deltion gebruikt haar zaalcapaciteit ook in de avonden vaker voor avondonderwijs, waardoor de beschikbaarheid voor verenigingen afneemt. De sportzalen van

Beperkt inzicht door versnipperd beheer en verhuur: De verhuur van binnensportaccommodaties is verdeeld over meer dan tien partijen, waaronder commerciële exploitanten en onderwijsinstellingen. Dit is niet gebruikelijk in vergelijkbare gemeenten. SportService Zwolle beheert de gemeentelijke accommodaties, maar elke partij hanteert een eigen verhuuroverzicht. Jaarroosters worden doorgaans vroegtijdig in overleg met gebruikers en betrokken partijen vastgesteld. Hoewel deze versnippering op zich geen grote belemmering vormt, hebben gebruikers daardoor beperkt inzicht in de beschikbaarheid voor extra uren. Bovendien ontbreekt een totaaloverzicht, waardoor het lastig is om de totale bezetting van de accommodaties af te zetten tegen de volledige capaciteit binnen de gemeente. Materiaal gemeentelijke gymzalen niet toereikend voor modern bewegingsonderwijs: Het materiaal in gemeentelijke gymzalen is door een inkoopimpasse niet altijd op orde geweest. Het materiaal wordt gefaciliteerd volgens de KVLO-

normen. Buurtsportcoaches ervaren een tekort aan materiaal voor het faciliteren van modern bewegingsonderwijs. Tarieven voor gebruik binnensportaccommodaties (te) hoog: De tarieven voor het huren van gymzalen, sportzalen en sporthallen in Zwolle liggen aanzienlijk hoger dan in vergelijkbare gemeenten. Dit geldt zowel voor het standaard- als het commerciële tarief. Deze hoge kosten zorgen voor financiële uitdagingen bij sportverenigingen. Dit kan resulteren in een noodzakelijke verhoging van de contributie, wat mogelijk, maar niet met zekerheid, invloed kan hebben op het aantal Zwolse inwoners dat lid blijft van een sportvereniging. Geen duidelijke en transparante subsidieregeling voor exploitanten van binnensportaccommodaties: (Commerciële) exploitanten ontvangen vanuit de gemeente een financiële bijdrage voor de instandhouding van hun accommodaties. Het gaat om accommodaties waar scholen en verenigingen gebruik van maken. In de praktijk lopen inkooptrajecten en verschillende vormen van subsidie hierbij regelmatig door elkaar. Dit vraagt om een transparante en eenduidige regeling voor de toekomst, waarin helder onderscheid wordt gemaakt tussen bijvoorbeeld exploitatiesubsidies en bijdragen voor stimulering van de breedtesport.

Binnensport (verenigingen & overig) Sporthal

Sportzaal

Gymzaal

Midden

*

Noord

*

Zuid

*

West

*

Oost

* Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

20

Conclusies Buitensport De tabel laat zien in hoeverre het huidige aanbod aansluit op de toekomstige vraag: groen duidt op voldoende capaciteit, oranje wijst op mogelijke knelpunten, en rood geeft een aanzienlijk tekort aan. Capaciteit op orde voor hockey en tennis: De verwachting is dat de behoefte aan hockeyvelden licht stijgt. Er is volgens de norm op dit moment een licht overschot van 0,5 veld. De verwachting is dat dit in de toekomst nét toereikend is. Ook het aantal leden bij tennisverenigingen zal naar verwachting stijgen, mede door de groeiende populariteit van padel. Op dit moment is er, volgens de geldende tennisnormen, gemeente breed een overschot van ongeveer vier tennisvelden ten opzichte van de maximale bandbreedte. Per stadsdeel verschillen deze tekorten/overschotten. Het blijft echter lastig in te schatten of dit, in combinatie met de opkomst van padel, voldoende zal zijn om aan de toekomstige vraag te voldoen. Zowel voor hockey als tennis dient de beschikbare capaciteit regelmatig gemonitord te worden. Gevarieerd aanbod aan overige buitensporten beschikbaar: In Zwolle is vrijwel het volledige aanbod aan gangbare buitensporten aanwezig. Er is een gevarieerd aanbod van mono- en multifunctionele sportparken met daarop faciliteiten voor voetbal,

tennis, hockey, korfbal, rugby, atletiek en andere buitensporten. Ook enkele nieuwe sporten zoals 3x3 basketbal en urban sporten (calisthenics park) hebben een plek gekregen. Daarnaast maken enkele verenigingen gebruik van faciliteiten in de nabije omgeving zoals een skeelerbaan. Een grote voorziening zoals een wielerbaan ontbreekt. Capaciteitstekorten bij voetbal: Er zijn bestaande tekorten in de capaciteit voor voetbal. De veldcapaciteit op wedstrijddagen in Zuid en West schiet aanzienlijk tekort. Ook in stadsdeel Midden worden tekorten ervaren. De verwachting is dat het aantal voetballers in de toekomst nog licht zal stijgen. De capaciteitstekorten zullen hierdoor blijven of zelfs stijgen. Buitensport Voetbal

Tennis*

Hockey**

Midden Noord Zuid West

Oost * Er is geen specificatie mogelijk of dit tekort geldt voor tennis- of padelbanen. ** Voor hockey geldt de gemeente brede conclusie dat de capaciteit voldoende is voor de toekomstige vraag.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

21

3. Ontwikkelrichtingen

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

22

3. Ontwikkelrichtingen Inleiding

3.1 Functioneler aanbod van binnensportaccommodaties

In dit hoofdstuk worden ontwikkelrichtingen gepresenteerd die inspelen op de toekomstige vraag naar sportaccommodaties. Ze zijn gebaseerd op de conclusies uit het voorgaande hoofdstuk. Per ontwikkelrichting worden de aanleiding, mogelijke oplossingsrichtingen en bijbehorende acties toegelicht. Het doel is om de gemeente Zwolle concrete aanknopingspunten te bieden om met deze thema’s aan de slag te gaan.

3.2 Streven naar betaalbare tarieven binnensportaccommodaties 3.3 Toereikende inventaris gemeentelijke gymzalen voor modern bewegingsonderwijs 3.4 Opzetten van transparante en eenduidige subsidiering van exploitanten binnensportaccommodaties 3.5 Overzichtelijk systeem voor verhuur binnensportaccommodaties 3.6 Oplossen capaciteitstekorten voetbal 3.7 Inzetten op gebiedsgericht programmeren van activiteiten in sportaccommodaties 3.8 Ontwikkelen van een afwegingskader voor nieuwe sportaccommodatieverzoeken

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

23

3.1 Functioneler aanbod binnensportaccommodaties Het totale aanbod van binnensportaccommodaties omvat 78 gymzalen. Gymzalen voldoen niet aan moderne eisen van bewegingsonderwijs en zijn beperkt inzetbaar voor medegebruik door verenigingen en andere gebruikers. Daarnaast bemoeilijkt de positionering binnen onderwijsinstellingen het gebruik buiten schooluren, waardoor ze 's avonds en in het weekend meestal niet beschikbaar zijn. Deze conclusie werd al getrokken bij de ontwikkeling van het sportaccommodatiebeleid in 2019, maar sindsdien hebben er nauwelijks veranderingen plaatsgevonden. Hoewel de totale vraag naar capaciteit vanuit sportverenigingen naar verwachting niet sterk zal groeien, zijn sporthallen en sportzalen veel efficiënter te gebruiken dan een gymzaal. Hierdoor ontstaat meer flexibiliteit in de roostering van verenigingen. Aanpak Om het totale aanbod van binnensportaccommodaties functioneler te maken, zijn enkele oplossingsrichtingen mogelijk. Deze richtingen dienen in nauwe samenhang met het lopende project: Ontwikkeling Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) bekeken te worden. ▪

Sluiting van enkele verouderde gymzalen en vervangende nieuwbouw: Wanneer gymzalen het einde van hun levensduur hebben bereikt, is het

raadzaam niet automatisch te kiezen voor een één-opéén vervangende gymzaal. In plaats daarvan dient onderzocht te worden of het mogelijk is om meerdere sluitingen van verouderde gymzalen te bundelen en in plaats daarvan een nieuwe, functionelere sportzaal of sporthal te realiseren. Door deze nieuwe accommodatie niet te integreren binnen een onderwijsinstelling, is medegebruik door verenigingen en maatschappelijke partners mogelijk. Mocht er enkel behoefte zijn aan zaalcapaciteit van een gymzaal, is een optie een beweegbox te realiseren in plaats van een traditionele gymzaal. Deze beweegbox is uitermate geschikt voor nieuwe vormen van bewegingsonderwijs en andere beweegactiviteiten. Idealiter wordt een vraagstuk over vervangende nieuwbouw in bredere context bekeken. Dit betekent dat niet alleen de behoefte aan een nieuwe sportaccommodatie wordt onderzocht, maar ook de mogelijke wens voor een multifunctionele accommodatie (MFA), inclusief de openbare buitenruimte. Door het gebied als geheel te beschouwen, kunnen naast sport ook bewegen, ontmoeten, welzijn, zorg en mogelijk onderwijs en cultuur een plek krijgen binnen de accommodatie. Vooral in wijken met grote maatschappelijke uitdagingen biedt een MFA aanzienlijke meerwaarde bij het aanpakken van deze vraagstukken. Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

24

3.1 Functioneler aanbod binnensportaccommodaties ▪

Openstelling binnensportvoorzieningen onderwijsinstellingen (quick-wins): Er kan onderzocht worden of enkele binnensportvoorzieningen binnen onderwijsinstellingen eenvoudig geschikt gemaakt kunnen worden voor medegebruik door sportverenigingen en andere activiteiten, met name in de avonduren en weekenden. Denk bijvoorbeeld aan het realiseren van een digitaal toegangssysteem. Hierdoor kan de beschikbare capaciteit beter benut worden.

Met name in stadsdeel Noord en Oost is naar verwachting de huidige zaalcapaciteit te beperkt voor verenigingen in de toekomst. Indien er enkel beperkt behoefte is aan vervangende gymzaalcapaciteit, kunnen innovatieve oplossingen zoals een beweegbox worden overwogen. Vervangende nieuwbouw samenpakken met de maatschappelijke opgaven in de wijken: Een MFA, inclusief openbare buitenruimte, biedt kansen om naast sport ook bewegen, ontmoeten, welzijn, zorg en eventueel onderwijs en cultuur te integreren. Dit is vooral waardevol in wijken met grote maatschappelijke uitdagingen, waar een MFA bijdraagt aan beweegstimulering en het versterken van de sociale infrastructuur voor bijvoorbeeld niet-vitale senioren en inwonersgroepen die niet/nauwelijks bewegen. Denk

hierbij aan inwoners in wijken zoals Kamperpoort, delen van Assendorp, Dieze, Holtenbroek en delen van Aalanden, waar in meer of mindere mate sprake is van multiproblematiek (toelichting in Programma Maatschappelijke Voorzieningen). In deze gebieden is het essentieel dat de gemeente inzet op het activeren en laten participeren van inwoners om de vitaliteit en zelfredzaamheid van deze inwoners te verbeteren. De nieuwe accommodaties dienen in ieder geval buiten onderwijsinstellingen te worden geplaatst, zodat medegebruik door verenigingen, stichtingen en maatschappelijke partners mogelijk is. De gemeente heeft de wettelijke verplichting om voldoende capaciteit voor bewegingsonderwijs te bieden, maar door medegebruik kan deze capaciteit efficiënter worden benut en ontstaat een bredere maatschappelijke meerwaarde.

Maatschappelijke opgave ▪ Activeren & participeren ▪ Samenhang/verbinden ▪ Ontmoeten, vitaliteit & gezondheid *Gedetailleerd overzicht beschikbaar in Programma Maatschappelijke Voorzieningen

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

25

3.2 Streven naar betaalbare tarieven voor binnensportaccommodaties De tarieven voor het huren van gymzalen, sportzalen of sporthallen in Zwolle liggen aanzienlijk hoger dan het gemiddelde in vergelijkbare gemeenten. Dit geldt zowel voor het standaard uurtarief als voor het commerciële tarief. Bovendien worden deze huurprijzen jaarlijks geïndexeerd. Verenigingen geven aan dat de hoge huurprijzen een uitdaging vormen voor het financieel gezond houden van de vereniging, vooral in combinatie met de hoogte van de contributie die zij kunnen hanteren om het voor leden betaalbaar te houden. Op dit moment ligt zowel de sport- en beweegdeelname als het aantal lidmaatschappen in Zwolle boven het landelijke gemiddelde. De toekomst biedt echter geen garanties voor het behoud van deze hoge deelname. Verenigingen kunnen genoodzaakt zijn om de contributies verder te verhogen, waardoor sporten voor sommige inwoners onbetaalbaar wordt. Dit kan uiteindelijk negatieve gevolgen hebben voor de sport- en beweegdeelname in Zwolle.

waarborgen van betaalbare tarieven, expliciet te agenderen in de politieke besluitvorming. Extra financiële middelen op de gemeentebegroting voor Sport kunnen worden ingezet om te voorkomen dat de tarieven dit jaar geïndexeerd worden, of mogelijk zelfs tarieven te verlagen.

Dit zal resulteren in: ▪

Betaalbaardere tarieven voor het huren van binnensportaccommodaties, zowel voor de standaard- als de commerciële tarieven.

▪

Gelijke of zelfs lagere inkomsten voor de exploitanten, wat kan leiden tot mogelijke exploitatietekorten, aangezien de kosten blijven stijgen. Dit betekent dat de gemeente de subsidiebijdrage aan de exploitanten dient te verhogen om de binnensportaccommodaties toekomstbestendig in stand te houden.

Aanpak Het realiseren van betaalbare tarieven is uitsluitend mogelijk wanneer er aanvullende financiële middelen beschikbaar worden gesteld. Het wordt aanbevolen om de uitkomsten van de benchmark uitgevoerd door SportService Zwolle, evenals de urgentie van het Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

26

3.3 Toereikende inventaris gemeentelijke gymzalen voor modern bewegingsonderwijs Buurtsportcoaches ervaren het materiaal in gemeentelijke gymzalen is als onvoldoende voor het faciliteren van modern bewegingsonderwijs. Dit belemmert een kwalitatieve uitvoering van bewegingsonderwijs. De gemeente hanteert hierin de KVLO-lijst. De wens is om buurtsportcoaches en vakleerkrachten meer betrokken te laten zijn bij de keuze van het materiaal dat besteld moet worden. Zij werken dagelijks met het materiaal en kunnen waardevolle input leveren over wat nodig is. Aanpak

een Zwolse norm besproken, met het uitgangspunt het aanwezige materiaal zo goed en duurzaam mogelijk in te zetten. Dit proces vereist verdere uitwerking met het expertteam. Dit leidt tot betere faciliteiten voor bewegingsonderwijs, zodat het onderwijs veilig en verantwoord kan worden gegeven en betere afstemming van de materialen op de gebruikersbehoeften, doordat buurtsportcoaches en vakleerkrachten kunnen meebeslissen. Mogelijk brengt dit extra kosten met zich mee.

Het realiseren van voldoende en geschikt materiaal voor het faciliteren van modern bewegingsonderwijs vereist samenwerking tussen de gemeente, buurtsportcoaches, vakleerkrachten en sportverenigingen. Tijdens een expertmeeting in oktober 2024 met de gemeente Zwolle en SportService Zwolle werd besproken dat er een beoordeling komt van de huidige normering vanuit de KVLO en de basisinventarisatielijst, om te kijken of deze nog in lijn is met het vakwerkplan en de 12 leerlijnen van het bewegingsonderwijs. Dit wordt gekoppeld aan de inventaris die nodig is om het vakwerkplan en vernieuwing/ontwikkeling op een veilige en effectieve manier aan te bieden. Daarnaast werd het ontwikkelen van

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

27

3.4 Opzetten transparante en eenduidige subsidieregeling exploitanten binnensport (Commerciële) exploitanten ontvangen vanuit de gemeente een financiële bijdrage voor de instandhouding van hun binnensportaccommodaties. Het gaat hierbij om accommodaties waar verenigingen en scholen gebruik van maken. In de huidige praktijk lopen inkooptrajecten en verschillende vormen van subsidie regelmatig door elkaar, wat historisch zo gegroeid is. Er is geen duidelijke en transparante subsidieregeling voor deze exploitanten, waardoor het onduidelijk is welk type subsidie voor welk doel wordt verstrekt. Aanpak Er is een duidelijke behoefte aan een transparante en eenduidige subsidieregeling, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende soorten subsidies, zoals exploitatiesubsidies en bijdragen voor de stimulering van de breedtesport. Het Subsidieloket en Sport moeten gezamenlijk werken aan het ontwikkelen van een heldere regeling, waarbij afzonderlijk aandacht wordt besteed aan de exploitatiesubsidie en de waarderingssubsidie voor de breedtesport.

te komen voor deze subsidie. Enkele voorbeelden zijn: ▪

Vaste jaarlijkse exploitatiesubsidie, differentiatie op basis van type accommodatie (sporthal, sportzaal en gymzaal) of gebaseerd op vierkante meters.

▪

Exploitatiesubsidie op basis van werkelijke kosten, waarbij bijvoorbeeld een bepaald percentage van de kosten door de gemeente wordt vergoed

▪

Projectsubsidies voor specifieke verbeteringen, bedoeld voor het uitvoeren van investeringen in de accommodatie als renovaties, energiebesparende maatregelen, verbeteren die de toegankelijkheid en duurzaamheid bevorderen, et cetera.

Wat betreft de instandhouding van sportaccommodaties, zijn er diverse mogelijkheden voor de exploitatiesubsidie. Het uitgangspunt is dat een accommodatie gebruikt moet worden door onderwijs en verenigingen om in aanmerking Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

28

3.5 Overzichtelijk systeem voor verhuur Waarom? De verhuur van binnensportaccommodaties is verdeeld over meer dan tien verschillende partijen, omdat sommige accommodaties in handen zijn van commerciële exploitanten of onderwijsinstellingen. Sportservice Zwolle is verantwoordelijk voor de verhuur van de gemeentelijke accommodaties. Daarnaast hanteert elke partij een eigen overzicht van de verhuurmogelijkheden. Jaarroosters worden vaak al in een vroeg stadium in overleg tussen partijen en gebruikers vastgesteld. Hoewel deze versnippering op zichzelf geen groot obstakel vormt, biedt de huidige situatie gebruikers slechts beperkt inzicht in de beschikbaarheid voor extra uren. Bovendien ontbreekt een totaaloverzicht, waardoor het lastig is om de totale bezettingsgraad af te zetten tegen de totale capaciteit binnen de gemeente. Oplossingsrichtingen Het hoofddoel van deze ontwikkelrichting is om gebruikers meer inzicht te geven in beschikbare capaciteit en op een eenvoudige manier een binnensportaccommodatie te laten reserveren. Er zijn twee mogelijke uitvoeringsniveaus: Eén centrale partij voor alle verhuur: In deze optie geeft elke exploitant de totale capaciteit en bezetting (jaarafspraken met gebruikers) door aan één centrale partij.

Dit centrale punt fungeert als het reserveringssysteem voor gebruikers, waardoor direct zichtbaar is waar nog ruimte beschikbaar is. Zij kunnen via het centrale punt een reservering maken. Dit biedt niet alleen gemak voor gebruikers, maar biedt ook inzicht in de totale bezetting voor exploitanten en de gemeente. Een lichtere variant hiervan is dat exploitanten niet het volledige overzicht delen, maar enkel de beschikbare capaciteit doorgeven buiten het vaste jaarrooster om. Hierdoor blijven vaste jaarroosters met gebruikers exclusief bij de exploitant, terwijl het voor gebruikers eenvoudiger wordt om extra zalen te boeken buiten deze vaste afspraken om. Elke exploitant beheert zijn eigen verhuur, maar deelt beschikbaarheid: In deze optie blijft de verhuur bij de exploitanten zelf, maar wordt er een gezamenlijk digitaal overzicht gecreëerd, bijvoorbeeld op de website van SportService Zwolle. Dit overzicht toont per sportaccommodatie de beschikbare uren, zodat gebruikers eenvoudig kunnen zien waar extra ruimte beschikbaar is. Vervolgens kunnen zij direct contact opnemen met de betreffende exploitant om een reservering te maken. Een voorwaarde voor de uitvoering van deze oplossingsrichtingen is de bereidheid van alle exploitanten van binnensportaccommodaties om samen te werken aan één van de bovengenoemde opties. Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

29

Voorgestelde actie Exploitanten (en met name commerciële exploitanten) in Zwolle zijn niet allemaal direct voorstander van het geven van volledig inzicht in het bezettingsoverzicht van de eigen accommodatie. Ze begrijpen echter dat het belangrijk is om het reserveringsproces overzichtelijker te maken voor gebruikers. Daarom heeft optie 2 de voorkeur: elke exploitant beheert zijn eigen verhuur, maar deelt beschikbaarheid, zonder volledige transparantie over alle reserveringen. Exploitanten geven de beschikbare uren buiten de vaste jaarafspraken door aan één centrale partij, bijvoorbeeld Sportservice Zwolle. Deze centrale partij toont het totaaloverzicht van beschikbare uren in alle binnensportaccommodaties op één pagina. Gebruikers kunnen op deze pagina zien waar zij (extra) zaaluren kunnen reserveren en nemen vervolgens zelf contact op met desbetreffende exploitant. Deze samenwerkingsafspraak kan in de subsidieregeling opgenomen worden als voorwaarde.

Een mogelijke vervolgstap is om de huidige bezetting van de binnensportaccommodaties te verbeteren, bijvoorbeeld door verenigingsactiviteiten te concentreren of te specialiseren. Het wordt aanbevolen om de roosters van de sportzalen en -hallen opnieuw op te stellen via de toewijzing van binnensportcapaciteit. Dit kan eerst als een "papieren exercitie" om te beoordelen of de nieuwe roosters voordelen bieden voor gebruikers en exploitatie. Indien succesvol, kan er overleg plaatsvinden met de gebruikers om het rooster verder te verfijnen en in de praktijk te implementeren.

Wanneer deze aanpak soepel verloopt en het vertrouwen tussen de partijen groeit, kan er verder gewerkt worden naar optie 1: het volledig automatiseren van het reserveringssysteem en het transparant maken van alle reserveringen.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

30

3.6 Oplossen capaciteitstekort voetbal Gebaseerd op de KNVBbehoeftebepaling velden op basis van aantal teams vermeld op de websites van de clubs.

De veldcapaciteit op wedstrijddagen in Zuid en West schiet aanzienlijk tekort. De verwachting is dat het aantal voetballeden richting 2040 licht zal toenemen, met name in stadsdelen Midden, Oost en West. Aanpak Om de huidige en toekomstige tekorten aan te pakken, zijn er drie mogelijke oplossingen: ▪

Samenwerking tussen verenigingen vergroten: Clubs kunnen elkaars velden benutten op wedstrijddagen om de druk beter te verdelen.

▪

Efficiënter en langer programmeren: Momenteel houdt de KNVB-monitor rekening met wedstrijden overdag, terwijl in andere sporten avondwedstrijden op zaterdag gebruikelijk zijn. Door speeltijden te verlengen, kan de veldcapaciteit beter worden benut.

▪

De veldcapaciteit vergroten: Dit kan worden bereikt door de kwaliteit van bestaande velden te verbeteren, natuurgrasvelden te vervangen door kunstgrasvelden (ten behoeve van uitbreiding van de trainingscapaciteit) of door het aanleggen van extra velden (ter verhoging van zowel de trainingsals wedstrijdcapaciteit). Het vervangen van natuurgras door kunstgras heeft in Zwolle echter beperkte meerwaarde, aangezien het vooral gaat om tekorten op wedstrijddagen. Het realiseren van nieuwe velden is het meeste effectief.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

31

Concreet voor de huidige situatie in Zwolle betekent dat: Samenwerking tussen verenigingen vergroten: ▪

▪

Stadsdeel West: Er waren al capaciteitsproblemen, en door de groei van Stadshagen zijn deze tekorten verder toegenomen. De oplossing ligt enerzijds in samenwerking tussen verenigingen op wedstrijddagen (WVF, CSV, Ulu Spor, Dieze West, HFC Storica), die allemaal op slechts 3 km afstand van elkaar liggen. Stadsdeel Zuid: ZAC en Zwolsche Boys delen hetzelfde sportpark, wat het mogelijk maakt om elkaars capaciteit te benutten op zowel trainings- als wedstrijddagen. Het overschot van één wedstrijdveld bij Zwolsche Boys is echter niet voldoende is om het tekort van 2,5 wedstrijdveld bij ZAC volledig op te vangen.

▪

Stadsdeel Midden: In het stadsdeel Midden zijn er momenteel ook lichte tekorten. Het aantal inwoners in dit deel van de stad groeit het snelst, wat leidt tot een verwachte lichte stijging van het aantal voetballeden. Het Sportpark Marslanden verkeert in slechte staat. Bij de herontwikkeling van dit sportpark moet er aandacht zijn voor de aantrekkingskracht van voetbal en daarmee het realiseren van extra capaciteit (bijv. natuurgras → kunstgras).

Realiseren extra veldcapaciteit: Het advies is om de veldcapaciteit uit te breiden met minimaal twee extra kunstgras velden. Er wordt aangeraden te onderzoeken of deze uitbreiding op korte termijn mogelijk is in stadsdeel West en Zuid, waar de tekorten het grootst zijn.

De rode, paarse en groene kleuren om de verenigingen heen, geven mogelijke samenwerkingen voor het delen van velden op wedstrijddagen weer. De groene voetbalveld-vlakken geven aan dat het nodig is om één of meerdere extra velden te realiseren om de capaciteitstekorten te verminderen.

Notitie ontwikkelrichtingen Zwolle

32

3.7 Doelgerichte inzet sportaccommodaties bij maatschappelijke vraagstukken Waarom? Sportaccommodaties zijn meer dan alleen plekken voor sport; ze bieden ruimte voor uiteenlopende maatschappelijke activiteiten. In het sportaccommodatiebeleid van 2019 hebben wij geadviseerd om sportwijkmanagement op te zetten. Onlangs is een onderzoek begonnen naar de rol van sportaccommodaties (in beginsel Het Anker) in het bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken in de wijk. Deze vraagstukken komen voort uit diverse beleidsdocumenten en ambities, waaronder het Programma Maatschappelijke Voorzieningen. De vraag is hoe sportaccommodaties effectief kunnen bijdragen aan deze maatschappelijke opgaven in de wijk. Om de inzet van sportaccommodaties te optimaliseren, kan er nagedacht worden over een meer gebiedsgerichte benadering van programmering. Oplossingsrichting

programmeren volgt een vergelijkbare benadering, maar richt zich op het efficiënt organiseren van activiteiten op het gebied van sport, welzijn, ontmoeting, cultuur, vitaliteit, enzovoort, binnen alle beschikbare accommodaties in de wijk. Het doel is om zowel de activiteiten als de accommodaties die deze activiteiten huisvesten zo in te zetten, dat ze optimaal bijdragen aan de maatschappelijke vraagstukken in de wijk. Voorgestelde actie Ons voorstel is om een ‘werkgroep’ op te richten met een bredere scope dan één sportaccommodatie, waarbij per gebied (zoals een stadsdeel of een cluster van wijken met vergelijkbare maatschappelijke opgaven) een gezamenlijke programmering wordt opgesteld. Dit overleg kan, onder leiding van een professional uit het Sociaal Domein of een maatschappelijke partner, samen met andere maatschappelijke partners plaatsvinden (o.a. WijZ, SportService Zwolle, Travers, Zwolle Doet, etc.). Voor elk gebied kan een ‘werkgroep’ worden opgericht.