Visie sportaccommodaties Gemeente Zwolle - Hospitality Group

VISIE SPORTACCOMMODATIES GEMEENTE ZWOLLE

13 NOVEMBER 2019

Aan

Gemeente Zwolle T.a.v. de heren A. Janssen en B. Jeensma

Van

Hospitality Group Smallepad 15 Postbus 2186 3800 CD AMERSFOORT

Auteur

Dick Leijen Project

Actualisatie Sportaccommodatiebeleid Betreft

Visie Sportaccommodaties Zwolle Ons kenmerk

000874/R190189.03/DL/MK Datum

13 november 2019

© 2019 Hospitality Group

Behoudens uitzonderingen door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de rechthebbenden c.q. door de rechthebbenden gemachtigden, niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.

SAMENVATTING HET PROJECT September vorig jaar is gestart met het project Actualisatie Sportaccommodatiebeleid Zwolle. Dit project is in essentie een onderzoek naar de bestaande en toekomstige verhouding tussen vraag en aanbod van sportaccommodaties in Zwolle. Het project is gestart met een vraag- en aanbodvergelijking van de binnensportaccommodaties (fase 1). Daarna zijn de buitensport en de openbare ruimte onder de loep genomen (fase 2). De resultaten van beide fases zijn in dit rapport neergelegd.

SPORTACCOMMODATIES IN ZWOLLE, EEN GOEDE UITGANGSSITUATIE In zijn algemeenheid geldt dat de sportinfrastructuur in Zwolle goed op orde is. De volgende bevindingen liggen ten grondslag aan deze conclusie: ▪

Op de eerste plaats geldt dat de sportdeelname in Zwolle hoog is. Het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging is in Zwolle aanmerkelijk hoger dan in gemeenten met een vergelijkbare omvang. Ook de totale sportdeelname (het percentage inwoners dat regelmatig sport al dan niet in verenigingsverband) is in Zwolle hoger. ▪ Op de tweede plaats geldt dat het aanbod van accommodaties (zowel binnen als buiten) de toets der kritiek kan doorstaan. Voor de binnensport geldt dat Zwolle beschikt over een aanbod van sporthallen en sportzalen dat kwalitatief op orde is, functioneel is en goed gespreid is. Daarbij geldt dat dit aanbod nog verder zal verbeteren door de nieuwe WRZV-hallen en de beoogde komst van de particuliere ontwikkeling Sport XL. Voor de buitensport gelden min of meer dezelfde conclusies. Ook het aanbod van buitensportparken is over het algemeen kwalitatief en functioneel op orde en goed gespreid. Als laatste geldt dat de sportieve mogelijkheden van de openbare ruimten in Zwolle fors beter zijn dan in andere gemeenten. ▪ Op de derde plaats geldt dat vraag en aanbod op dit moment redelijk in evenwicht zijn. Het gebruik/de bezetting van de meeste binnen- en buitensportaccommodaties kan de toets der kritiek goed doorstaan. Kortom, de huidige situatie biedt een goede basis voor een toekomstbestendige sportinfrastructuur.

BIJSTURING IS NODIG OM DE GOEDE SITUATIE TE BEHOUDEN De algemene conclusie over de huidige situatie neemt niet weg dat er ook tekortkomingen zijn in het aanbod van sportaccommodaties. Die tekortkomingen hebben betrekking op de capaciteit van accommodatie, maar vooral op kwaliteit en functionaliteit. De belangrijkste tekortkomingen zijn: ▪ ▪

▪

▪

In Zwolle is een overmaat aan gymzalen aanwezig. Met dit project zijn ongeveer 80 gymzalen in kaart gebracht. Dat is een uitzonderlijk hoog aantal in relatie tot de omvang van de stad. Er ontstaat een tekort aan sportaccommodaties in het Stadsdeel West. Het inwonersaantal van dit stadsdeel groeit door de uitbreiding van Stadshagen. Door die groei zal een tekort ontstaan aan binnensportaccommodatie en aan voetbalaccommodatie. Voor voetbal geldt dat gemeentebreed vraag en aanbod in evenwicht zijn. Als vraag en aanbod worden vergeleken per stadsdeel en per park moeten andere conclusies worden getrokken. Er zijn teveel parken/verenigingen met een overschot of juist tekort aan velden. De vraag/behoefte naar sportaccommodaties vanuit het onderwijs, verenigingen en recreanten verandert van karakter. Door die verandering ontstaat ook een andere behoefte aan accommodaties. De belangrijkste veranderingen zijn: ▪ De inzichten in de wijze waarop bewegingsonderwijs moet worden aangeboden, zijn veranderd. Die veranderingen laten zich samenvatten met: ▪ Van klassikaal onderwijs, naar kleinere groepen die tegelijkertijd verschillende beweegvormen en beweeglijnen beoefenen. ▪ Van uitsluitend de verplichte klokuren in de gymzaal, naar ook bewegen op andere momenten en andere locaties. ▪ Van de traditionele sporten naar ook meer moderne sporten zoals free runnen, surv ival, et cetera.

De veranderende kijk op bewegen en sporten heeft ook gevolgen voor de behoefte aan binnensportaccommodatie. Gymzalen, met de traditionele belijning en de traditionele toestellen zijn onvoldoende functioneel. De gymzalen zijn nog te zeer gericht op het klassikale onderwijs en de traditionele sporten. ▪

▪

Ook in Zwolle verlaten de tieners in groten getale de verenigingen. Het verplichtende karakter van de verenigingen en de druk van school en bijbaantjes zijn enkele oorzaken. Meer spanning, mind er verplichtend, de buitenruimte en nieuwe vormen van sport zijn enkele steekwoorden die de veranderende behoefte van de tieners kenmerken. ▪ Het aantal ouderen neemt toe in Zwolle en de ouderen worden gemiddeld ook ouder. Dat leidt tot andere behoeftes op het gebied van sport en bewegen (bereikbaar, toegankelijk, minder intensieve vormen van bewegen, ontmoeting). ▪ Steeds meer ouders combineren werk, zorg voor kinderen en zorg voor naasten. De hoeveelheid vrije tijd van deze groep inwoners van Zwolle vermindert waardoor er druk ontstaat op de mogelijkheid om te sporten of te bewegen. Gemak en combineren van taken zijn sleutelbegrippen om deze groep inwoners aan het bewegen te krijgen/te houden. ▪ Steeds meer verenigingen uit Zwolle veranderen van karakter. Er is bijvoorbeeld een toename van het aantal verenigingen dat een brede maatschappelijke functie nastreeft. Ook de verenigingen die vormen van multisport introduceren in trainingen of in het aanbod van derden neemt toe. Ook neemt het aantal verenigingen toe dat andere vormen van lidmaatschappen (naast de traditionele lidmaatschappen) introduceert. Het beheer van de sportaccommodaties kent tekortkomingen.

Het beheer is te versnipperd over meerdere partijen, waardoor aan inwoners geen totaaloverzicht kan worden geboden en het ontbreekt aan een klantvriendelijk portaal waar hallen, zalen en velden kunnen worden gereserveerd.

ZEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN VOOR HET TOEKOMSTIGE AANBOD VAN SPORTACCOMMODATIES IN ZWOLLE Met dit project zijn 7 ontwikkelrichtingen voor de sportaccommodaties in Zwolle benoemd. Die ontwikkelrichtingen zijn in hun samenhang nodig om vraag en aanbod in evenwicht te krijgen en te houden. De ontwikkelrichtingen zijn: 1. MODERNE GYMACCOMMODATIE Het huidige aanbod van gymzalen is te groot, biedt teveel van hetzelfde en is een belemmering voor het moderne bewegingsonderwijs. Het is wenselijk als de komende jaren een ontwikkeling in gang wordt gezet die enerzijds het aantal gymzalen/accommodaties vermindert en anderzijds deze vermindering (gedeeltelijk) compenseert met meer eigentijdse en multifunctionele accommodaties. De plannen om te komen tot een Strategisch HuisvestingsPlan voor het onderwijs biedt handvatten om deze ontwikkeling in gang te zetten. De ontwikkeling om te komen tot moderne gymaccommodatie draagt ook bij aan het bereiken van de groeiende groep ouderen voor sport en bewegen en aan de tieners. Voor deze doelgroepen is ook een toegankelijk en goed gespreid aanbod van accommodaties nodig in de buurten en wijken. De gedachte van beweeglijnen, die onderdeel uitmaakt van nieuwe gymaccommodaties, is ook zonder meer toepasbaar voor bewegingsactiviteiten voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten en voor de tieners.

Moderne gymaccommodatie hoeft zich overigens niet uitsluitend te beperken tot de binnensport. Ook het vergroenen en beweegvriendelijker maken van schoolpleinen (bestaand beleid binnen de gemeente Zwolle) en buitensportparken kunnen een functie vervullen.

2. ANDERS PROGRAMMEREN/MULTISPORT Het is wenselijk dat de gebruikers van de sportaccommodaties hun aanbod op onderdelen aanpassen. De aanpassingen zijn concreet: ▪

▪

▪

Het moderne bewegingsonderwijs is gebaseerd op een basisgedachte van grondvormen van bewegen en daarbij passende beweeglijnen. Idealiter wordt die visie doorgetrokken naar de jeugdtrainingen binnen de verenigingen. Eén van de aanpassingen die wordt geadviseerd is om nieuwe sporten te introduceren om de tieners – die de verenigingen hebben verlaten – een alternatief te bieden. Nog beter is het echter, om deze uitval te voorkomen. Dat zal in de praktijk slechts gedeeltelijk lukken, maar verenigingen kunnen hun aanbod aanpassen om de uitval te verminderen door een ander aanbod (minder verplichtend, meer afwisselend) voor deze groep te bieden. Verenigingen kunnen, voor de drukbezette ouders van hun jeugdleden, een aanbod ontwikkelen. Dit om deze ouders de gelegenheid te bieden om te bewegen en dat te combineren met bijvoorbeeld halen en brengen van de kinderen. Dit kan overigens niet voor alle verenigingen en accommodaties (de accommodaties moeten het in zich hebben om een afwisselend aanbod te kunnen bieden voor deze ouders, zie ‘clusteren, sportieve omgevingen’).

3. ÉÉN PORTAAL EN ROOSTEREN Het beheer van de sportaccommodaties in Zwolle is te versnipperd. Het is eenvoudigweg lastig – als inwoner van Zwolle – om een beeld te krijgen van de beschikbaarheid van accommodatie en een hal, zaal of veld te reserveren. Bovendien geldt dat teveel van hetzelfde wordt geboden (in alle hallen moet op dit momen t in principe alles kunnen plaatsvinden) en dat sommige verenigingen te versnipperd over meerdere binnensportaccommodaties zijn gehuisvest. Het is wenselijk dat deze situatie wordt veranderd. De nodige veranderingen zijn: ▪

▪

▪

In Zwolle dient één portaal te komen voor de toegang tot accommodaties. De verschillende beherende instellingen van de accommodaties moeten tot betere en klantvriendelijker afspraken komen om de capaciteit inzichtelijk te maken en te reserveren. Tegelijkertijd is het wenselijk dat de roosters van vooral de sporthallen en sportzalen tegen het licht worden gehouden om te komen tot een eerlijke, transparante en voor verenigingen betere verdeling van de capaciteit. Tegengaan van versnippering van verenigingsactiviteiten en accenten in de bezetting zijn wenselijk. Dit houdt in dat gezamenlijk richtlijnen worden opgesteld voor het verdelen van de capaciteit. Richtlijnen die elders gebruikt worden zijn bijvoorbeeld: voorrang voor het onderwijs, gevolgd door de georganiseerde sport, daarbinnen voorrang voor de jeugd, clusteren van sporten en verenigingen, et cetera. Bij de totstandkoming van één portaal ligt het volkomen voor de hand dat de verhuur van buitensportaccommodaties daar ook bij aansluit.

4. SPORTPARKWIJKMANAGEMENT Volgend jaar eindigt de subsidie voor het sportparkmangement. Met de huidige opzet van het sportparkmanagement is al het nodige bereikt, maar meer en betere resultaten liggen binnen handbereik. Bij voorkeur ontwikkelt het sportparkmanagement zich als volgt: ▪

▪

Het sportparkmanagement wordt ingezet op locaties waar binnen- en buitensport, onderwijs, welzijn en zorg aanwezig zijn. Vooral op die locaties zijn de randvoorwaarden aanwezig om: ▪ Toegesneden arrangementen aan te bieden voor ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking. ▪ Afwisselend sport- en beweegprogramma’s aan te bieden voor tieners (spannender bewegen) en ouders (eenvoudiger bewegen). Het Sportparkmanagement richt zich niet alleen op het park, maar ook – of juist vooral - op het omliggende gebied en de samenwerkingspartners die daar zijn gevestigd. De wijk/buurt waar het park is gevestigd vormt veel meer het werkgebied, met als uitvalsbasis het sportpark.

▪

▪

Het Sportparkmanagement richt zich niet alleen op de samenwerking tussen alle partners, maar ook op delen van het gebruikerbeheer van het park (het roosteren, de verhuur van velden en voorzieningen). Op die wijze wordt ook de versnippering in de verhuur van de parken tegengegaan. Idealiter huurt ‘het sportparkmanagement’ het hele park van de gemeente en verhuurt zelfstandig onder aan verenigingen en derden. Het Sportparkmangement wordt niet alleen gefinancierd vanuit sport en bewegen. Vanwege de bredere functie in het sociale domein is medefinanciering vanuit het sociale domein meer dan verdedigbaar.

5. AANBOD IN WEST Het aantal inwoners van het Stadsdeel West gaat verder toenemen. In de huidige situatie is het aanbod van sportaccommodaties nog voldoende, maar dat evenwicht slaat binnenkort om in een tekort aan accommodatie. Dat tekort geldt voor de binnensport, voor de buitensport en ook voor de openbare ruimte. De opgave is West is dus om de capaciteit uit te breiden, gegeven de overige ontwikkelrichtingen voor de sportaccommodaties in Zwolle (combineren van meerdere functies, clusteren, etc.). Wellicht dat een eventuele ontwikkeling van de Van Der Capellen Scholengemeenschap in Stadshagen een aangrijpingspunt kan bieden. Stadshagen is één van de locaties die in onderzoek zijn voor de toekomstige huisvesting van deze school. 6. NIEUWE SPORTEN Vooral voor de tieners is het – als zij de verenigingen eenmaal hebben verlaten – wenselijk om een ander en aantrekkelijker aanbod te realiseren. Dit vereist ruimte voor nieuwe sporten in de binnen- en buitenruimte. Voor de binnensport geldt dat aantrekkelijke accommodaties voor het bewegingsonderwijs ook voor deze doelgroep kunnen worden ingezet (andere materialen, interactief, audiovisueel). Voor de buitenruimte geldt dat mogelijkheden worden aangeboden voor bijvoorbeeld free-running, obstacles, calisthenics et cetera. 7.

CLUSTEREN, SPORTIEVE OMGEVINGEN Idealiter ontwikkelt de gemeente enkele sportieve ‘hotspots’ waar bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg in combinatie worden aangeboden. Op en rond die omgevingen kan het sportparkmanagement zich doorontwikkelen en kunnen arrangementen worden aangeboden. Ook het ongeorganiseerd sporten in de buitenruimte kan op en rond deze parken goed handen en voeten worden gegeven. Denk daarbij aan vertrek- en aankomstpunt voor wandelen, fietsen en rennen, aan het aanbieden van recreatieve buitensporten op deze parken (bootcamp, survival, fitness, skate, free running), etc. Binnen de gemeente Zwolle is een aantal parken aanwezig dat het in zich heeft om deze combinatie te bieden (of grotendeels al biedt). Dat zijn Marslanden, Het Hoge Laar en De Verbinding. In mindere mate geldt dit ook voor de Pelikaan. De genoemde parken hebben weliswaar de potentie om uit te groeien naar sportieve omgevingen, maar kennen beperkingen. Zo kampt Marslanden met overcapaciteit, versnipperde en verouderde opstallen (einde technische levensduur bereikt), weinig ruimtelijke samenhang op het park en een beperkte ruimtelijke relatie met de omgeving. De verschillende onderdelen van Het Hoge Laar vormen ook geen ruimtelijke samenhang. In Zwolle Zuid is er nog geen park dat deze combinatie biedt.

Mogelijkheden kunnen worden gevonden in combinatie met het SHP voor het onderwijs. Kortom, het is wenselijk dat een aantal parken de komende jaren wordt omgevormd tot open, eigentijdse en multifunctionele sportieve omgevingen in combinatie met doorontwikkeld sportparkmanagement. Die omvorming biedt ook direct de mogelijkheid om over- en ondercapaciteit van voetbal voor een deel op te lossen.

PRIORITEITEN In dit rapport zijn tal van concrete maatregelen beschreven die voortvloeien uit de zeven ontwikkelrichtingen. Elk van die maatregelen is op zichzelf zinvol, maar vanzelfsprekend is het maatschappelijke effect van de ene maatregel groter dan de ander. Ook de financiële en andere gevolgen verschillen per maatregel. ‘Last-but-notleast’ geldt de gemeente Zwolle niet over de financiële middelen beschikt om alle maatregelen uit te voeren.

Om de gemeente zicht te geven op een prioriteitsstelling zijn alle maatregelen door ons beoordeeld aan de hand van de volgende aspecten: ▪

▪ ▪

De maatschappelijke effecten: Per maatregel is gekeken hoe groot het maatschappelijk effect is als deze wordt ingevoerd (aard en omvang van de groep), de mate van urgentie (wat gaat er mis als de maatregel niet op korte termijn wordt ingevoerd) en de passenheid bij gemeentelijke beleidsuitgangspunten. De financiële impact van een maatregel als gevolg van investeringen en/of structurele exploitatiekosten. De haalbaarheid, waarbij is gekeken naar de mate waarin de gemeente afhankelijk is van derden, de mate waarin ruimtelijke beperkingen kunnen worden verwacht en of er voldoende draagvlak is bij de stakeholders.

De resultaten van deze beoordeling is weergegeven in de volgende figuur. In de figuur is elke maatregel als een bolletje weergegeven en gepositioneerd aan de hand van: ▪ ▪ ▪

De horizontale as, die schematisch de financiële impact weergeeft (van laag tot hoog). De verticale as, die schematisch de maatschappelijke impact weergeeft (van laag tot hoog). De kleur van het bolletje dat de haalbaarheid weergeeft (donkergroen is hoog, rood is laag).

Figuur 1: Zicht op prioriteiten

LINKSBOVEN, HOGE PRIORITEIT Linksboven in de figuur staan de maatregelen die relatief de minste kosten met zich meebrengen en waarvan de maatschappelijke impact gemiddeld tot hoog zijn. Het betreft ‘één portaal, roosteren’, anders programmeren, het sportwijkmanagement, de introductie van nieuwe sporten en het ‘uitbreiden van De Verbinding’. Deze maatregelen zouden een hoge prioriteit kunnen krijgen.

MIDDEN, GEMIDDELDE PRIORITEIT Middenin de figuur zijn enkele maatregelen opgesomd die hetzij weinig kosten met zich meebrengen, maar ook weinig maatschappelijk rendement zullen hebben, of juist hoge kosten met weinig of onvoldoende rendement. Twee van die maatregelen zijn eigenlijk opties van hetzelfde (Hoge Laar als overloop voor voetbal West, of ‘dependance in West). Drie maatregelen hebben betrekking op het upgraden van sportieve omgevingen (Marslanden, Verbinding en Hooge Laar). Daarvoor geldt een gemiddelde tot forse maatschappelijke impact hebben, maar ook forse investeringen. LAGE PRIORITEIT Een lage prioriteit heeft nieuwbouw van een accommodatie voor WVF. De investeringen wegen niet op tegen de maatschappelijke impact. MODERNE GYMACCOMMODATIE Een status aparte heeft de ingreep moderne gymaccommodatie. Het maatschappelijk effect is groot, maar de investeringen waarschijnlijk ook. Daarbij geldt dat de omvang en herkomst van die investeringen op dit moment niet kunnen worden ingeschat. Veel hangt ook af van de reductie van het aantal gymzalen die gepaard kan gaan met deze ingreep. Voorgesteld wordt om de prioriteit van deze maatregel nog verder te laten afhangen van het Strategisch HuisvestingsPlan voor het onderwijs.

INHOUDSOPGAVE 1 DE CONTEXT

1

2 SPORTACCOMMODATIES IN ZWOLLE, DE STAND VAN ZAKEN

4

2.1 Inleiding

4

2.2 Sportdeelname in Zwolle

4

2.3 Het aanbod van sportaccommodaties

5

2.3.1

De binnensport

5

2.3.2

De buitensport

8

2.3.3

De Openbare ruimte

11

2.4 Het gebruik

12

2.4.1

De binnensport

12

2.4.2

De buitensport

15

2.4.3

De openbar e ruimte

18

2.5 Beheer en exploitatie

19

2.5.1

De Binnensport

19

2.5.2

De buitensport

21

2.6 Samenvattend

21

3 DE VRAAG/BEHOEFTE

23

3.1 Inleiding

23

3.2 De omvang van de vraag/behoefte

23

3.3 De aard van de vraag/behoefte

27

3.4 Accenten naar wijken en stadsdelen

31

3.5 Samenvattend

34

4 DE VERHOUDING TUSSEN VRAAG EN AANBOD

37

4.1 Inleiding

37

4.2 De gewenste capaciteit

37

4.3 De gewenste functionaliteit

40

5 DE AANPAK OP HOOFDLIJNEN

44

5.1 Inleiding

44

5.2 Moderne gymaccommodaties

44

5.3 Één portaal en roosteren

44

5.4 Sportwijkmanagement

45

5.5 Aanbod in West

46

5.5.1

Voetbal

46

5.5.2

Binnensport

47

5.6 Anders programmeren

48

5.7 Nieuwe sporten

48

5.8 Clusteren, sportieve omgevingen

49

5.9 Prioriteiten

52

BIJLAGE 1: GESPREKSPARTNERS

55

BIJLAGE 2: SAMENSTELLING PROJECTGROEP EN KLANKBORDGROEP

57

BIJLAGE 3: QUICK-SCAN SPORTHALLEN

58

BIJLAGE 4: BEWEGEN IN HET SOCIALE DOMEIN

61

BIJLAGE 5: SPREIDING BUITENSPORT

62

BIJLAGE 6: HEATMAPS SPORTEN IN DE BUITENRUIMTE

67

BIJLAGE 7: LEEFSTIJLEN VAN MOTIVACTION

70

BIJLAGE 8: VERSLAG BIJEENKOMST MET SPORTVERENIGINGEN

71

1

DE CONTEXT

DE AANLEIDING De gemeente Zwolle is het project Actualisatie Sportaccommodatiebeleid Zwolle gestart. Aanleidingen voor de start van dit project zijn: ▪

▪

▪ ▪

▪

De gemeente ziet dat het gedrag van leden van verenigingen verandert. Zij gedragen zich steeds meer als ‘consument’ en steeds minder als ‘traditioneel verenigingslid’. Het is al jaren niet meer vanzelfsprekend dat leden van een vereniging zich inzetten voor die vereniging (als bestuurs- of kaderlid, als trainer, et cetera). De wensen op het gebied van sport veranderen (meer afwisseling, minder verplichtend, minder vaste tijden). Die veranderende wensen zullen ongetwijfeld hun weerslag hebben op de toekomstige behoefte aan accommodaties. De sportsector voelt inmiddels de effecten van bezuinigingen die hebben plaatsgevonden en nog steeds plaatsvinden. Het effect van deze bezuinigingen op de vraag/behoefte aan accommodaties is nog ongewis. De gemeente zal de komende 20 jaar doorgroeien naar ruim 140.000 inwoners. De aanwas zal vooral bestaan uit jonge gezinnen en senioren, wat ongetwijfeld zijn gevolgen gaat hebben voor de behoefte aan sportaccommodaties. De laatste aanleiding voor dit project is het feit dat het Masterplan Sportaccommodaties aan een update toe is. Dat masterplan is in 2010 vastgesteld en daarmee inmiddels verouderd.

Met het Actieplan Sport en Bewegen heeft de gemeente een aantal concrete voorstellen ontwikkeld om de effecten van deze ontwikkelingen het hoofd te kunnen bieden. De gemeente wil de infrastructuur van verenigingen en accommodaties nog beter gaan benutten. De gemeente Zwolle wil de verenigingen helpen om het sport- en beweegaanbod te vernieuwen, nieuwe doelgroepen en markten aan te boren en een brede maatschappelijke functie te vervullen (ook relaties met het Sociale Domein). Specifiek voor de sportaccommodaties zet de gemeente in op accommodaties die – naast het traditionele aanbod – ook andere vormen van sport en bewegen aanbieden, andere doelgroepen gaan bedienen en samenwerkingen hebben met andere maatschappelijke partners.

HET PROJECT Het project Actualisatie Sportaccommodatiebeleid Zwolle heeft eerst en vooral tot doel om vraag en aanbod van sportaccommodaties goed tegen het licht te houden. De gemeente wil dat een gedegen onderzoek plaatsvindt naar de verhouding tussen het aanbod en de bestaande en toekomstige vraag/behoefte aan sportaccommodaties. Die vergelijking moet niet alleen kwantitatief zijn (is er voldoende accommodatie?), maar ook – of juist vooral – kwalitatief (zijn de accommodaties functioneel, bereiken we onze doelen met de accommodaties, is de spreiding/ligging goed, klopt de configuratie?). Hospitality Group heeft de opdracht gekregen om het project uit te voeren. Het project is opgeknipt in een aantal fasen. De eerste fase had betrekking op de binnensportaccommodaties. De resultaten van de binnensport zijn begin februari 2019 gerapporteerd. Direct daarna is gestart met de tweede fase van het project, de buitensport en de openbare ruimte. De resultaten van fasen 1 en 2 zijn vervolgens samengevoegd tot één integrale visie en in dit rapport neergelegd.

WAT IS ER GEDAAN? In de volgende figuur is schematisch weergegeven welke activiteiten zijn uitgevoerd om dit project tot een goed einde te brengen. Na het schema worden de activiteiten kort toegelicht.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

01 | 83

Figuur 2: De aanpak in vogelvlucht.

DE VRAAG/BEHOEFTE IN KAART De huidige en toekomstige vraag/behoefte naar sportaccommodatie is door ons als volgt in kaart gebracht: ▪

▪

▪

▪

Gegevens over de bevolking per wijk en stadsdeel: Gegevens over het aantal inwoners, de verdeling naar leeftijdsgroepen, samenstelling van de huishoudens, inkomenssituatie, levensfase, sportdeelname en gezondheid zijn door ons verzameld en geanalyseerd. Deze gegevens zijn afkomstig van de website van de gemeente Zwolle (Buurt voor Buurt), de provincie Overijssel, de GGD, et cetera. In een later stadium zijn deze gegevens nog aangevuld met gegevens die door een datawerker van de gemeente Zwolle aan ons ter beschikking zijn gesteld. De gemeente Zwolle heeft de leefstijlen van de inwoners in kaart gebracht met behulp van huishoudtyperingen en de leefstijlen via het Mentality-model van Motivaction. Ook deze gegevens zijn door ons gebruikt om een beeld te vormen over de behoefte aan sportaccommodaties. De sociale en sportieve opgave naar wijken en stadsdelen is door ons in kaart gebracht.

Dat is gebeurd door: ▪ het bestuderen van beleidsdocumenten vanuit onderwijs, sport, welzijn en zorg ▪ het voeren van gesprekken met vertegenwoordigers van verschillende ambtelijke diensten van de gemeente en vertegenwoordigers van maatschappelijke partners (instellingen voor onderwijs, sport, welzijn en zorg) ▪ het voeren van gesprekken met vertegenwoordigers van verenigingen en sportparkmanagers ▪ het verzamelen van informatie over de leefbaarheid Als laatste zijn ontwikkelingen (bevolkingsprognoses, leerlingenprognoses, projecten en ontwikkelingen in het aanbod van sportaccommodaties en landelijke en lokale ontwikkelingen in de sportdeelname) door ons in kaart gebracht.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

02 | 83

Al deze informatie is door ons in samenhang geanalyseerd op basis waarvan de bestaande en zich ontwikkelende behoefte aan sportaccommodatie is bepaald (zowel capaciteit als kwaliteit). HET AANBOD IN KAART Het aanbod aan sportaccommodaties is door ons in kaart gebracht. Dit door het opvragen van deze gegevens bij aanbieders/beheerders van sportaccommodaties, bij de gemeente (onderwijs en spor t), bij Sportservice Zwolle en bij de grote onderwijsinstellingen. Het betrof gegevens over de accommodaties zelf (ligging, omvang, functionaliteit), maar ook het gebruik/de bezetting van de accommodaties. Met de belangrijkste partijen zijn ook gesprekken gevoerd. Als laatste is ook een beeld gevormd van de kenmerken van de openbare ruimte en het commerciële accommodatie-aanbod in Zwolle. QUICK-SCAN SPORTHALLEN Tegelijkertijd is dieper ingezoomd op de sporthallen. Van elk van de sporthallen en voor alle spo rthallen tezamen is een benchmark uitgevoerd. Vastgesteld is of het aanbod, het gebruik, het beheer en de exploitatieresultaten zich verhouden tot die van sporthallen binnen min of meer vergelijkbare gemeenten. VRAAG-/AANBODVERGELIJKING Vervolgens zijn vraag en aanbod van sportaccommodaties en openbare ruimte (huidig en toekomstig) met elkaar vergeleken.

Die vergelijking heeft zich niet alleen beperkt tot de capaciteit (is er voldoende accommodatie) maar nadrukkelijk ook op kwaliteit (zijn er de juiste accommodaties, zijn ze goed gespreid, voldoende functioneel, et cetera). Deze vergelijking is in eerste instantie op hoofdlijnen uitgevoerd waarna de tussentijdse resultaten zijn besproken met een Projectgroep en een Klankbordgroep. De Projectgroep bestaat u it vertegenwoordigers van verschillende ambtelijke disciplines (onderwijs, sport, sociale domein en wijkmanagement). De Klankbordgroep bestaat uit vertegenwoordigers van SportService Zwolle en de grote instellingen voor onderwijs, sport, welzijn en zorg. Daarna is de vergelijking gedetailleerder uitgevoerd en zijn conclusies getrokken over de verhouding vraag/aanbod. Op basis van die conclusies zijn voorstellen ontwikkeld voor de ontwikkelrichting van het accommodatieaanbod in Zwolle. RAPPORTEREN Alle resultaten zijn samengevat neergelegd in een conceptrapport, dat vervolgens is besproken met de Projectgroep en de Klankbordgroep. Daarna is een bijeenkomst belegd waarvoor besturen van alle sportverenigingen uit Zwolle een uitnodiging hebben ontvangen. Circa 6 0 sportbestuurders waren aanwezig tijdens die bijeenkomst die circa 35 verenigingen vertegenwoordigden.

Met hen zijn de resultaten van het project besproken en is hen gevraagd naar hun oordeel over deze resultaten (zie bijlage 8). Daarna is dit eindrapport uitgebracht. Dit rapport is als volgt opgebouwd. Gestart wordt met een korte beschrijving van de huidige situatie van de sportaccommodaties en openbare ruimte in Zwolle. Daarna worden de huidige en toekomstige vraag/behoefte beschreven. In het hoofdstuk daarna wordt de vergelijking tussen vraag en aanbod weergegeven. In dat hoofdstuk is ook aangegeven via welke lijnen het aanbod van accommodaties zich de komende jaren kan ontwikkelen. Als laatste wordt het plan van aanpak weergegeven.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

03 | 83

2

SPORTACCOMMODATIES IN ZWOLLE, DE STAND VAN ZAKEN

2.1

INLEIDING

In dit hoofdstuk wordt een korte schets gegeven van aanbod, gebruik en beheer van sportaccommodaties in Zwolle. Het hoofdstuk start met een korte typering van de sportdeelname in Zwolle. Daarna worden de sterke en zwakke punten van de huidige situatie samengevat beschreven.

2.2

SPORTDEELNAME IN ZWOLLE

De sport- en beweegdeelname van de inwoners van Zwolle is hoog. De cijfers voor Zwolle zijn op deze punten beter dan die van de provincie Overijssel en beter dan de cijfers van andere grotere gemeenten in Nederland. Dit geldt zowel voor het percentage inwoners dat regelmatig sport als ook voor het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging. In Zwolle is bijvoorbeeld 25,9% van de bevolking lid van één of meerdere verenigingen. Binnen de groep gemeenten met een inwonersaantal tussen 100.000 en 200.000 ligt dat percentage beduidend lager met 22,5%. Het Nederlandse gemiddelde ligt op 25%. In Zwolle is vooral de sportdeelname onder de jeugd hoog. 83% van de kinderen in de basisschoolleeftijd sport regelmatig en 77% is lid van een sportvereniging. Dat zijn regionaal, maar ook landelijk gezien hoge percentages. De hoge sportdeelname neemt niet weg dat er nog verbeteringen mogelijk zijn. Ook in Zwolle verlaten veel jeugdigen tijdens hun tienerjaren de verenigingen, om nooit meer terug te keren. Verder geldt dat de sportdeelname in Zwolle daalt naarmate de jaren klimmen en dat meer inwoners te kampen k rijgen met overgewicht. Dat is in andere gemeenten ook het geval (meer dan in Zwolle), maar op die punten is in Zwolle nog winst te behalen. Tabel 1: Sportdeelname in Zwolle, enkele cijfers (Bron: Sport op de kaart).

Z wolle

100.000 tot 200.000 inw

NL

0 tot 10 jaar

27,2%

24,7%

27,0%

10 tot 25 jaar

42,7%

38,0%

44,0%

Totaal

25,9%

22,5%

25,0%

Gymnastiek

1,9%

1,4%

1,7%

Volleybal

1,3%

0,5%

0,7%

Zwemmen

1,2%

0,8%

0,8%

Voetbal

7,3%

5,8%

7,0%

Hockey

1,4%

1,5%

1,5%

Tennis

2,9%

2,8%

3,2%

Atletiek

0,8%

0,8%

0,8%

Voldoet aan beweegrichtlijn Gezondheidsraad 2017

59,0%

53,6%

51,7%

% wekelijkse sporters

54,0%

54,0%

51,3%

Li dmaatschappen

N a ar sport

Bewegen

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

04 | 83

2.3

HET AANBOD VAN SPORTACCOMMODATIES

2.3.1

DE BINNENSPORT

DE CAPACITEIT, KWALITEIT EN FUNCTIONALITEIT SPORTHALLEN EN SPORTZALEN In de gemeente Zwolle zijn op dit moment nog 11 sporthallen en 9 sportzalen gevestigd. In de vorige zin is het woord ‘nog’ gebruikt, vanwege de Stilohal. Met de komst van Sportcentrum Landstede (circa 6 jaar geleden) is besloten om de Stilohal te sluiten. Op dit moment wordt de Stilohal nog gebruikt voor turnen en voor enkele activiteiten van Landstede, maar binnenkort wordt deze hal daadwerkelijk gesloten. Een aantal van de sporthallen is stand alone gevestigd en maakt geen onderdeel uit van een groter geheel (bijvoorbeeld van een groot sportcentrum of van een onderwijsinstelling). Deze stand -alone-hallen zijn bijvoorbeeld de Sporthal Zuid en beide WRZV-hallen. De meeste sporthallen in Zwolle daarentegen zijn onderdeel van een groter geheel. De sporthal On Campus maakt bijvoorbeeld onderdeel uit van een groot sportcomplex dat ook bestaat uit een sportzaal, gymzalen, turnzalen, een zwembad, fitnesszaal, et cetera. Het sportcomplex maakt op zijn beurt weer deel uit van de HBO-instelling Windesheim. Datzelfde geldt voor bijvoorbeeld de sporthallen van Landstede, die zijn ingebed in het Landstede Sportcentrum. Naast de sporthallen beschikt Zwolle ook nog over 9 sportzalen, gespreid over de stad.

Ook voor de sportzalen geldt dat de meeste onderdeel uitmaken van een grotere accommodatie voor onderwijs en/of sport. In zijn algemeenheid geldt dat het bestaande aanbod van sporthallen en sportzalen (meer dan) functioneel is. Deze conclusie is gebaseerd op: ▪

▪

▪

De verscheidenheid naar oppervlakten van de sportvloeren. Het aanbod in Zwolle bestaat uit sporthallen met afmetingen die vooral geschikt zijn voor trainingen en competities met weinig tot geen toeschouwers, tot vloeren/accommodaties die de capaciteit hebben om op niveau (zelfs topsport)competities af te wikkelen en relatief grote aantallen bezoekers te huisvesten. Er zijn op dit moment drie binnensportaccommodaties met een obstakelvrije hoogte v an 9 meter. Dat maakt deze hallen/zalen op onderdelen nog functioneler dan de hallen/zalen met een hoogte van 7 meter. Daarbij geldt dat vooral het Theater van de Sport (onderdeel van het Landstede Sportcentrum) geschikt is voor topsport. Het merendeel van de hallen en zalen maakt deel uit van een multifunctioneel (sport)centrum waarin ook andere typen sportvoorzieningen zijn gevestigd. Die andere sportvoorzieningen zijn gymzalen, turn /danszalen, fitnessruimtes, klimwanden en zelfs zwembaden. In die zin bieden deze accommodaties een gevarieerd sportaanbod aan de studenten en/of inwoners.

Kortom, Zwolle beschikt over een aanbod dat de breedtesport (alle zaalsporten en alle niveaus) kan huisvesten, dat mogelijkheden biedt voor topsport en waar combinaties zijn gelegd tussen verschillende sportvoorzieningen en het onderwijs.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

05 | 83

Figuur 3: Overzicht sporthallen en sportzalen Zwolle

GYMZALEN EN SPEELZALEN Zwolle beschikt ook over een fijnmazig aanbod van gymzalen. In totaal zijn met dit onderzoek 79 gymzalen in Zwolle aangetroffen. In de volgende figuur is dat aanbod weergegeven, gegroepeerd naar stadsdelen. Vanwege het grote aantal gymzalen is het niet mogelijk om de ligging inzichtelijk weer te geven. Naast deze 79 gymzalen zijn er in Zwolle ook gymzalen die inmiddels een andere functie hebben gekregen.

Figuur 4: Aanbod gymzalen in Zwolle.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

06 | 83

Het aanbod aan gymzalen is erg groot. Gemeenten met een vergelijkbare omvang beschikken doorgaans over de helft van het aantal gymzalen of nog minder. Een ‘verzachtende’ omstandigheid is dat in Zwolle enkele grote onderwijsinstellingen zijn gevestigd, die sport hebben geïntegreerd in het onderwijs (Deltio n, Landstede en Windesheim). Dit geldt echter ook – zij het niet altijd in dezelfde mate – voor de gemeenten waarmee Zwolle vergeleken is. Probleem met de gymzalen is dat de functionaliteit beperkt is. Gymzalen zijn geschikt voor het huisvesten van het traditionele bewegingsonderwijs en voor sommige andere activiteiten (bepaalde zaalsporten en beweegactiviteiten). Echter, voor het moderne bewegingsonderwijs en voor het merendeel van de zaalsporten zijn de gymzalen niet of maar beperkt geschikt. Bovendien is het medegebruik ook niet altijd fysiek mogelijk. In veel gevallen maken de gymzalen onderdeel uit van een onderwijsinstellingen en zijn ze op een zodanige plek in die gebouwen gesitueerd, dat medegebruik in avonden of weekenden eenvoudigweg niet mogelijk is. SAMENVATTEND Al met al kan worden geconcludeerd dat het aanbod van binnensportaccommodaties in Zwolle twee gezichten kent. Het aanbod van sporthallen en sportzalen is (meer dan) op orde. De capaciteit, functionaliteit en kwaliteit van de sporthallen en sportzalen is beter dan in vergelijkbare gemeenten.

Het aanbod aan gymzalen daarentegen is uitzonderlijk groot, beperkt functioneel en biedt veel van hetzelfde. In de volgende tabel is het totale aanbod in Zwolle weergegeven, gerelateerd aan het aantal inwoners en uitgesplitst naar stadsdelen. Tabel 2: Het aanbod aan binnensportaccommodaties in Zwolle.

Sporthallen

Sportzalen

G ymzalen

Totaal

Aantal per 1 0.000 inw

m ² per in woner

Aantal per 1 0.000 inw

m ² per in woner

Aantal per 1 0.000 inw

m ² per in woner

Aantal per 1 0.000 inw

m ² per in woner

Midden

1,0

0,12

0,0

0,00

7,2

0,15

8,2

0,28

Oost

1,3

0,17

0,4

0,03

8,4

0,19

10,2

0,40

West

0,7

0,08

0,3

0,01

2,6

0,05

3,6

0,14

Noord

0,4

0,05

0,4

0,03

7,6

0,19

8,4

0,26

Zuid

0,7

0,09

2,0

0,10

6,8

0,16

9,5

0,35

Totaal

0,8

0,10

0,7

0,04

6,3

0,14

7,8

0,28

N ederland

0,6

0,07

0,4

0,02

2,6

0,06

Uit de tabel blijkt dat: ▪

▪ ▪

Het aanbod aan binnensportaccommodaties het grootst is in de stadsdelen Oost en Zuid. Dat is ook niet verwonderlijk. Juist in die stadsdelen zijn de grote onderwijsinstellingen gehuisvest, die elk over hun eigen binnensportaccommodaties beschikken. In het stadsdeel West is het aanbod normaal tot iets lager dan wij elders aantreffen. Dit terwijl juist in dat stadsdeel een groei van het aantal inwoners wordt verwacht (waarover later meer). Voor alle typen binnensportaccommodaties is het aanbod in Zwolle groter dan te doen gebruikelijk in Nederland. Voor sporthallen is het aanbod iets groter, voor gymzalen is het aanbod veel groter. In wezen geldt dat – in alle stadsdelen waar grote onderwijsinstellingen voor VO, MBO of HBO zijn gevestigd – het aanbod van gymzalen erg groot is.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

07 | 83

ONTWIKKELINGEN Het aanbod van accommodaties, en dan met name van de sporthallen, zal nog verder verbeteren. In de eerste plaats geldt dat vervangende nieuwbouw van de WRZV-hallen zal plaatsvinden. De term ‘vervangende nieuwbouw’ doet niet geheel recht aan de nieuwe hallen die binnen enkele jaren zullen zijn gerealiseerd. Eén van de nieuwe hallen kent een vergelijkbaar oppervlak en vergelijkbare kenmerken als de bestaande hallen. Echter, één hal kent een groter oppervlak (1.344 m²) en een obstakelvrije hoogte van 9 meter. De functionaliteit van de WRZV-hallen neemt daardoor toe en één van de nieuwe hallen zal geschikt zijn voor meer dan uitsluitend de breedtesport. Een tweede belangrijke ontwikkeling is dat de Stilohal binnenkort wordt gesloten. De derde belangrijke ontwikkeling is Sport XL. Sport XL is een private ontwikkeling en deze accommodatie zal naar alle waarschijnlijkheid worden gerealiseerd in stadsdeel Oost. Naar verwachting zal Sport XL bestaan uit onder meer een grote sporthal en een turnhal. Met deze ontwikkelingen blijft het aanbod van sporthallen ogenschijnlijk gelijk, maar neemt in de praktijk toe. De Stilohal is op dit moment immers grotendeels aan het gebruik onttrokken. Daarenboven wordt het aanbod uitgebreid met een turnhal.

In de nieuwe situatie beschikt Zwolle dus feitelijk over meer sporthallen met een groter dan te doen gebruikelijk vloeroppervlakte en meer hoogte dan op dit moment. 2.3.2

DE BUITENSPORT

DE CAPACITEIT, KWALITEIT EN FUNCTIONALITEIT Er zijn 14 sportparken in de gemeente Zwolle gevestigd. Van deze sportparken zijn er 5 waar meerdere sporten zijn gehuisvest. De overige sportparken zijn geschikt voor één sport (7 parken uitsluitend voetbal, 2 parken uitsluitend tennis). In de volgende figuur is het aanbod van sportparken schematisch weergegeven. De figuur geeft de ligging van de sportparken weer en de functionaliteit. Bij de multifunctionele sportparken is aangegeven welke typen sporten zijn gehuisvest op de parken. Figuur 5: Aanbod buitensportparken in Zwolle.

Naast de sportparken die in de figuur zijn weergegeven, zijn de volgende buitensportvoorzieningen in de gemeente gevestigd: ▪

Buitensport bij onderwijsinstellingen: De grote onderwijsinstellingen Deltion, Landstede en Windesheim beschikken elk over eigen buitensportvoorzieningen. Het betreft een afwisseling van multifuncitonele velden en banen, klimwanden, parcoursen, atletiek, etc.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

08 | 83

▪

Overige buitensporten: Binnen de gemeente zijn ook nog andere voorzieningen voor buitensport gehuisvest, zoals een accommodatie voor een roeivereniging, een wielerbaan, een accommodatie voor mountainbike, etc. Deze specifieke accommodaties vallen buiten de scope van dit project.

In zijn algemeenheid geldt dat het aanbod van sportparken de toets der kritiek kan doorstaan als het gaat om de kwaliteit en functionaliteit. Daar worden de volgende argumenten voor aangevoerd: ▪

▪ ▪

▪

(Vrijwel) alle gangbare buitensporten zijn in Zwolle aanwezig. De meest populaire buitensporten (voetbal en tennis) komen op vele parken voor. De andere gangbare buitensporten op één of enkele parken. In die zin biedt het aanbod ‘voor welk wat wils’. Naast de ‘gangbare’ buitensporten bieden de parken ook huisvesting aan ‘nieuwere’ buitensporten zoals bijvoorbeeld beachvolleybal en survival. De kwaliteit van de meeste sportparken (technische staat) is op orde. Het merendeel van de parken verkeert in een voldoende tot goede staat. Negatieve en positieve uitzonderingen op dit algemene beeld zijn: ▪ De kwaliteit van het sportcomplex van Be Quick en de accommodatie Het Hoge Laar (en vooral de hockey op dat park) zijn bovengemiddeld. Het betreft relatief nieuwe complexen met eigentijdse uitstraling. ▪ De kwaliteit van het park Marslanden en het voetbalcomplex van VV Edon zijn negatieve uitzonderingen. Beide parken verkeren in een matige tot slechte staat en zijn nauwelijks aantrekkelijk. Daarbij geldt dat de gemeente Zwolle geen relatie heeft met VV EDON en de voetbalaccommodatie van die vereniging. Naast monofunctionele parken (alleen voetbal of alleen tennis) beschikt zwolle over een aantal multifunctionele parken, waar meerdere sporten zijn gehuisvest. Vooral de parken Het Hoge Laar en Marslanden huisvesten een gevarieerd aantal sporten.

Er zijn ook accommodaties waar de verbinding is gelegd met binnensport, onderwijs en opvang (bijvoorbeeld Windesheim en Wijthmen).

Het aanbod van buitensportaccommodaties in Zwolle kan de vergelijking met dat van an dere gemeenten goed doorstaan. Het Mulier Instituut beschikt over een landelijke database met sportaccommodaties. Op basis van die database brengt Mulier jaarlijks een indexgetal per gemeente uit. Bij de berekening van dat getal wordt rekening gehouden met verschillen in de diversiteit en capaciteit van sportaccommodaties. In de volgende tabel is de score van Zwolle weergegeven en vergeleken met de score van de Nederlandse gemeenten met een inwoneraantal tussen 100.000 en 200.000 en het Nederlandse gemiddelde. Uit de tabel blijkt dat het indexgetal voor Zwolle hoog is. Dat houdt in dat Zwolle over een ruimer aanbod beschikt dan gemiddeld in Nederland. Ten opzichte van min of meer vergelijkbare gemeenten scoort Zwolle nog beter. Tabel 3: Index aanbod van publieke sportaccommodaties Zwolle t.o.v. andere gemeenten (Bron: Sport op de kaart).

Aanbod publieke sportaccommodaties

Z wolle

100.000 tot 200.000 i nwoners

N ederland

2,63

1,87

2,31

De capaciteit van buitensportaccommodatie is door ons ook per stadsdeel uitgesplitst. In de volgende tabel is het aantal velden/banen per 10.000 inwoners weergegeven, uitgesplitst naar stadsdelen. Daarbij moet direct worden opgemerkt dat deze verdeling naar stadsdelen nogal arbitrair is. Een flink aantal sportparken bevindt zich op een ‘grensgebied’ tussen twee stadsdelen. Door die ligging worden de velden van deze sportparken naar één stadsdeel toegerekend, terwijl ze beschikbaar zijn voor inwoners van meerdere stadsdelen. Deze bereikbaarheid wordt toegelicht in enkele figuren na de volgende tabel.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

09 | 83

Tabel 4: Spreiding van velden/banen naar stadsdelen in aantallen per 10.000 inwoners.

V oetbal

Tennis

Midden

2,8

8,8

Oost

8,2

4,0

West

3,7

4,2

Noord

1,3

3,8

Zuid

4,9

3,0

Totaal

4,2

4,5

Hockey

Korfbal

Overig

1,5

2,6 0,4

1,0 2,7

0,5

2,1

0,5

0,9

Landelijke kengetallen over het aanbod van velden per 10.000 inwoners zijn schaars. Voor voetbal geldt dat het landelijk gemiddelde 5,2 voetbalvelden per 10.000 inwoners bedraagt. In dat kengetal tellen de kunstgrasvelden dubbel. Als het aanbod in Zwolle op die manier wordt omgerekend, bedraagt het Zwolsche aanbod 5,8 voetbalvelden per 10.000 inwoners. In de volgende figuren is de spreiding van de buitensportparken verder uitgewerkt. In de figuur is – zowel voor de voetbal als voor tennis – de bereikbaarheid van de parken weergegeven. Per type sport is een cirkel van respectievelijk 3 en 6 kilometer rondom de accommodatie getrokken. Dat houdt in dat de inwoners binnen die cirkel, binnen een straal van maximaal 1,5 respectievelijk 3 kilometer ten opzichte van het park wonen (in de bijlagen van dit rapport zijn uitvergrote versies van deze plattegronden opgenomen). Figuur 6: Spreiding en bereikbaarheid voetbal- en tenniscomplexen.

Voetbal

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

10 | 83

Tennis

Uit de figuren blijkt dat het merendeel van de inwoners van Zwolle binnen een straal van 1,5 kilometer woont ten opzichte van een voetbal- of tenniscomplex. Alle inwoners zijn woonachtig binnen een straal van 3 kilometer van een dergelijk complex. Samengevat geldt dat het aanbod van buitensportaccommodaties over het algemeen ruim, gevarieerd, goed gespreid en functioneel is. 2.3.3 DE OPENBARE RUIMTE Als laatste is de openbare ruimte in kaart gebracht en de (on)mogelijkheden die dat biedt voor sporten en bewegen. Daartoe is gebruik gemaakt van de Kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving. Deze kernindicator geeft – op basis van een grote hoeveelheid data en criteria – een oordeel over de mate waarin de openbare ruimte beweegvriendelijk is. De KBO maakt onderscheid naar: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Publieke sportaccommodaties zoals de sportparken. Sport- en speelplekken zoals Cruyff- en Krajicek-courts en speeltuinen. Sport-, speel- en beweegruimte zoals het aanbod van parken, open water, volkstuinen. Routes voor fietsen en wandelen. Buitengebied zoals bos en heide. De nabijheid van voorzieningen.

In de volgende tabel is de score van Zwolle weergegeven ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

11 | 83

Tabel 5: Kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving Zwolle t.o.v. Nederlandse gemiddelde (Bron: Sport op de kaart).

Z wolle

N ederland

Publieke sportaccommodaties

2,63

2,31

Sport- en speelplekken

2,25

1,88

Sport-, speel- en beweegruimte

4,30

3,09

Routes (paden)

2,30

2,33

Buitengebied

1,50

2,04

Nabijheid van voorzieningen

4,00

3,70

Totaal

3,10

2,56

Uit de tabel blijkt dat Zwolle fors hoger scoort dan het Nederlandse gemiddelde. Uitsluitend het ‘buitengebied’ scoort lager. Aanvullend geldt dat: ▪

▪

Er is sprake van een gemeentebrede dekking van de sport- en speelplekken in Zwolle. Voor de speelplekken geldt dat de gemeente nog volop bezig is om deze infrastructuur te verbeteren door middel van: ▪ Vergroening en beweegvriendelijker maken van de schoolpleinen. ▪ Versterken van enkele speelplekken door deze ook een ontmoetingsfunctie voor ouders te geven. Zwolle beschikt over 35 parken. De meeste parken zijn daarentegen relatief kleinschalig. Slechts drie parken hebben een behoorlijke omvang (Wezenlanden, Westerveldse bos en Spoolderbos).

2.4

HET GEBRUIK

2.4.1

DE BINNENSPORT

DE BEZETTING SPORTHALLEN EN SPORTZALEN Ondanks het feit dat het aanbod van binnensportaccommodaties ruim bemeten is, kan de bezetting van de accommodaties over het algemeen de toets der kritiek goed doorstaan. Voor de sporthallen geldt dat deze, op één na, voldoende tot goed bezet zijn. Uitsluitend de bezetting van het Bewegingshuis is onder de maat, doordat deze accommodatie maar mondjesmaat wordt gebruikt door verenigingen. Voor de sportzalen geldt dat de bezetting over het algemeen iets minder is dan die van de sporthallen, maar nog altijd voldoende. In de volgende figuren is de bezetting van de sporthallen en sportzalen schematisch weergegeven en van een oordeel voorzien. Op de horizontale as is de bezetting in het aantal hele haluren per jaar weergegeven. Op de verticale as de verschillende sporthallen en sportzalen. Daarbij geldt dat wij niet de beschikking hebben over de bezettingsgegevens van de sportzalen in het Voortgezet Onderwijs.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

12 | 83

Bezetting sporthallen

Bezetting sportzalen

Figuur 7: Bezetting sporthallen en sportzalen in hele haluren per jaar.

Uit de figuur kunnen de volgende conclusies worden getrokken: ▪

▪ ▪

De sporthallen in Zwolle zijn gemiddeld beter bezet dan wij normaal aantreffen. Landelijk schommelt de gemiddelde bezetting van sporthallen tussen 2.000 en 2.200 uren per jaar. Dat geldt ook voor de sporthallen in gemeenten met een min of meer vergelijkbaar aantal inwoners als Zwolle. Er is nog capaciteit in de bestaande sporthallen voor groei. Alhoewel de bezetting de toets der kritiek kan doorstaan is er overdag en ook in de avonduren in sommige hallen nog capaciteit over. De bezetting van de sportzalen lijkt over het algemeen iets minder dan die van de sporthallen. Ook in de zalen lijkt er dus nog capaciteit te bestaan voor extra gebruik.

GYMZALEN Voor de gymzalen is de bezetting over het algemeen minder. Daarbij moet worden opgemerkt dat wij de bezetting van 43 gymzalen kennen, maar van 36 niet. De gymzalen waarvan wij de bezetting kennen zijn in beheer van On Campus, Landstede, Deltion of de gemeente (verhuur vindt plaats via Sportservice Zwolle). Veel van deze gymzalen worden – naast het onderwijsgebruik – ook gebruikt door derden (verenigingen of andere gebruikers). De overige 36 gymzalen worden vrijwel uitsluitend gebruikt voor het onderwijs. De veronderstelling is gerechtvaardigd dat de bezetting van die overige 36 gymzalen lager is dan van de 43 die wel medegebruik kennen. In de volgende tabel is het overzicht gegeven van de bezetting van de gymzalen. De bezetting is niet per gymzaal weergegeven (onoverzichtelijk), maar gegroepeerd naar kwalificatie. In de tabel is het aantal vierkante meters sportvloeroppervlak weergegeven van alle accommodaties met een slechte bezetting, met een matige tot slechte bezetting, et cetera.

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

13 | 83

slecht

10,5%

matig/slecht

10,8%

matig

6,8%

matig/voldoende

12,3%

voldoende

23,9%

voldoende/goed

6,9%

goed

5,2%

goed/zeer goed

14,6%

zeer goed

9,0% 0

500

1.000

1.500

2.000

2.500

3.000

Figuur 8: Bezetting gymzalen uitgedrukt in een percentage van het totale aanbod van gymzalen.

Uit de figuur blijkt dat van alle gymzalen: ▪ ▪ ▪

36% een bezetting heeft die beter dan voldoende is (de lichtgroene en groene staven) 24% een bezetting heeft die voldoende is (de grijze staaf) 40% een bezetting heeft die minder is dan voldoende (de oranje en rode staven)

Nogmaals, van 36 gymzalen ontbreken de bezettingsgegevens, maar dat zijn juist gymzalen die niet aan derden ter beschikking worden gesteld. De bezetting van die gymzalen is naar verwachting lager dan van de 43 gymzalen die wel in de tabel zijn meegenomen. Geconcludeerd mag worden dat de bezetting van de gymzalen de toets der kritiek onvoldoende kan doorstaan. Overdag is de bezetting vaak nog voldoende (maar ook niet altijd), terwijl de bezetting in de avonduren vaak mondjesmaat is.

DE KWALITEIT VAN DE BEZETTING Het project Actualisatie Sportaccommodatiebeleid Zwolle heeft niet alleen tot doel om vraag en aanbod in kwantitatieve zin te vergelijken, maar juist ook in kwalitatieve zin. Daarmee wordt bedoeld of de binnensportaccommodaties een bijdrage leveren of kunnen leveren aan de inhoudelijke doelstellingen van het Actieplan Sport en Bewegen. Centraal in dat actieplan staan de vitaliteit van de verenigingen en het vervullen van een brede maatschappelijke doelstelling door verenigingen en accommodaties. Als met deze bril wordt gekeken naar de bezetting van de binnensportaccommodaties, dan kunnen de volgende conclusies worden getrokken: ▪

▪

▪

Op de eerste plaats geldt dat de binnensportaccommodaties eerst en vooral worden gebruikt voor sportactiviteiten (bewegingsonderwijs, verenigingen, groepen particulieren en overig sportief gebruik). Dat lijkt vanzelfsprekend, maar is het niet. In vele andere gemeenten zien we dat binnensportaccommodaties – om de bezetting en exploitatie te verbeteren - veelvuldig worden gebruikt voor niet-sportactiviteiten. Een aantal verenigingen maakt gebruik van halcapaciteit in omliggende gemeenten. Dat vindt zijn oorzaak in de tijdstippen (niet alle activiteiten kunnen op de meest gewenste uren worden gehuisvest in de sporthallen in Zwolle), maar zeker ook in de tarieven. De tarieven voor de sporthallen in de gemeente Zwolle (ca € 75,-per uur) liggen substantieel hoger dan landelijk, maar ook hoger dan regionaal te doen gebruikelijk. Landelijk ligt het tarief voor één uur sporthalgebruik voor een vereniging rond € 45,--. In de regio rondom Zwolle ligt dat tarief zelfs nog iets lager. De binnensportaccommodaties worden op dit moment ook gebruikt voor activiteiten binnen het sociale domein. In Zwolle bestaat een ruim en gevarieerd aanbod van sport- en beweegaanbod voor ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking. Dat aanbod is overwegend gehuisvest in fitnesscentra,

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

14 | 83

▪

zwembaden, wijkcentra, buurthuizen en locaties van Wijz, maar ook in de binnensportaccommodaties. Activiteiten voor deze doelgroepen, die in de binnensportaccommodaties plaatsvinden, zijn bijvoorbeeld badminton, gymnastiek, sport- en spelactiviteiten, zaalvoetbal en basketbal. De activiteiten voor ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking worden voo r het merendeel aangeboden door professionele instellingen, maar ook door verenigingen. Het betreft doorgaans activiteiten voor mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking.

2.4.2

DE BUITENSPORT

DE BEZETTING Ook voor de buitensportparken is de bezetting in kaart gebracht. Ter inleiding daarop het volgende: ▪

▪

Per type sport is per vereniging het aantal teams en leden in kaart gebracht. Op basis van die gegevens en de planningsnormen van de verschillende sportbonden is vervolgens het aantal velden/banen vastgesteld dat de betreffende vereniging nodig heeft voor trainingen en competities. Het benodigde aantal velden/banen is vervolgens gedeeld door het beschikbare aantal velden/banen (= bezettingspercentage). Voor voetbal zijn deze cijfers getotaliseerd per stadsdeel, voor de overige sporten is het gemeentebrede beeld gegeven. Daarbij moet worden opgemerkt dat de gemeente Zwolle heeft besloten om de planningsnormen van de sportbonden als richtlijnen te zien en dat wordt gehandeld op basis v an maatwerk. De bezetting is niet becijferd voor de tennissport. De gemeente Zwolle ziet immers voor zichzelf geen rol weggelegd bij de totstandkoming en instandhouding van tennisaccommodaties.

In de volgende figuur is de bezetting van de buitensportaccommodaties schematisch weergegeven. Figuur 9: Bezettingsgraad buitensportaccommodaties Zwolle.

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Voetbal

Midden Oost West Noord

Zuid Totaal

Hockey Korfbal Honk/softbal Uit de figuur kunnen de volgende conclusies worden getrokken: ▪ De bezettingsgraad van de voetbalaccommodaties is in zijn totaliteit goed. Er zijn echter grote verschillen naar stadsdelen. In Midden en Noord blijft de bezetting achter, terwijl de bezetting in West en Zuid (te) goed is. ▪ Accommodaties/verenigingen met een groot overschot aan voetbalvelden zijn: ▪ Marslanden, SV Zwolle ▪ Het Hoge Laar, Storica/Dieze/Uluspor ▪ Windesheim, VSW

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

15 | 83

▪

▪ ▪

Accommodaties/verenigingen met een groot tekort aan voetbalvelden zijn: ▪ De Weide Steen, WVF ▪ Jo van Marle, ZAC De bezettingsgraad van de hockeyaccommodatie is ronduit goed. De bezetting van de korfbalaccommodatie kan de toets der kritiek maar mondjesmaat doorstaan. Die van de honk- en softbal is te laag.

KWALITEIT VAN DE BEZETTING Het beeld dat is geschetst voor de binnensport geldt ook voor de buitensport. Ook de buitensportaccommodaties worden vanzelfsprekend vooral gebruikt door verenigingen en het onderwijs, maar ook andere activiteiten vinden er op relatief grote schaal plaats. Zo zijn er bijvoorbeeld activiteiten voor ouderen en mensen met een beperking. Een aantal parken vervult ook een functie voor recreanten (b.v. Marslanden). Voor de buitensportcomplexen, waar voetbal wordt aangeboden, is in het kader van dit project gekeken naar de herkomst van de sporters (verenigingsleden). Via de KNVB hebben wij de beschikking gekregen over de postcodes van alle leden van de voetbalverenigingen in Zwolle. Vervolgens zijn ‘heatmaps’ gemaakt. Die heatmaps geven aan waar de leden van de verschillende verenigingen vooral woonachtig zijn. De reden voor het maken van deze heatmaps is de volgende: Historisch gezien wordt het van belang gevonden dat voetbalaccommodaties goed gespreid over de gemeente worden aangeboden. Doelstellingen daarvan zijn: ▪ ▪

De bereikbaarheid: gemeenten vinden het over het algemeen van belang dat de meest populaire sporten in de buurt van de woonomgeving worden aangeboden. Sociale samenhang: De gedachte is dat een voetbalaccommodatie vooral leden trekt uit de directe omgeving, wat positieve gevolgen heeft voor de leefbaarheid en sociale samenhang in de betreffende wijk of buurt.

In de volgende figuur zijn de ‘heatmaps’ weergegeven. Bij deze figuren moet worden opgemerkt dat uitsluitend de leden uit Zwolle zijn meegenomen (92% van de leden van de verenigingen is woonachtig in Zwolle). Figuur 10: Herkomst leden voetbalverenigingen Zwolle (Bron: KNVB).

VSW 126 spelende leden (Zuid)

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

SVI 959 spelende leden (Zuid)

ZAC 709 spelende leden(Zuid)

16 | 83

Zwolsche Boys 203 spelende leden (Zuid)

VV Edon 63 spelende leden (Midden)

SV Zwolle 288 spelende leden (Midden)

Be Quick 589 spelende lede (Oost)

HTC 481 spelende leden (Oost)

VV Berkum 855 spelende leden (Oost)

VV Wijthmen 133 spelende leden (Oost)

CSV ’28 977 spelende leden (West)

WVF 1.048 spelende leden (West)

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

17 | 83

Dieze/Storica/Uluspor 259 spelende leden (Noord)

Uit de heatmaps kunnen de volgende conclusies worden getrokken: ▪ De leden van de voetbalverenigingen in Zwolle komen inderdaad vooral uit de wijk/buurt waar de vereniging is gevestigd. Het aandeel van de leden dat verder weg woont is relatief beperkt. Eigenlijk is de enige uitzondering WVF, die ook relatief veel leden trekt uit Stadshagen. ▪ Een aantal verenigingen trekt leden uit hetzelfde verzorginsggebied. Dat geldt voor: ▪ SVI, ZAC en Zwolsche Boys die hun leden betrekken uit Zwolle Zuid. ▪ Be Quick, SV Zwolle en in mindere mate Edon, die hun leden vooral betrekken uit Zwolle Midden. ▪ CSV ’28 en WVF die beiden veel leden trekken uit Stadshagen. 2.4.3 DE OPENBARE RUIMTE Voor de openbare ruimte geldt dat vanzelfsprekend geen bezettingsgegevens beschikbaar zijn. Er wordt eenvoudigweg niet geregistreerd in welke mate parken, paden en routes worden gebruikt voor sport en bewegen. Indirect zijn er overigens wel gegevens beschikbaar, via Strava. Strava is een programma dat door veel duursporters (mountainbiken, wielrennen, rennen, roeien) wordt gebruikt. Deze sporters registeren elke training via Strava (route, duur, etc). Op basis van die gegevens maakt Strava ‘heatmaps’. De heatmaps geven aan welke routes gedurende een lange periode (2 jaar) het meest zijn gebruikt door de duursporters in een bepaald gebied.

In de volgende figuur zijn deze heatmaps weergegeven voor zwolle en omgeving (hoe lichter de kleur, hoe intensiever het gebruik). De heatmaps geven overigens uitsluitend informatie over het relatieve gebruik (welke routes worden veel welke minder gebruikt), maar niet over absolute aantallen (hoeveel gebruikers).

VISIE SPORTACCOMMODATIES ZWOLLE

18 | 83

Figuur 11: Intensiteit van gebruik van routes voor rennen en fietsen in Zwolle e.o. (Bron: Strava).

Rennen

2.5

Fietsen

BEHEER EN EXPLOITATIE

Onderdeel van dit project was een quick-scan van het beheer en de exploitatieresultaten van vooral de sporthallen. In deze paragraaf worden de conclusies daarvan samengevat weergegeven. 2.5.1

DE BINNENSPORT

VERSNIPPERING IN HET BEHEER Wat direct opvalt aan de situatie in Zwolle is de versnippering in het beheer. Op dit moment zijn meerdere instellingen actief bij het beheer en de exploitatie van de sporthallen, sportzalen en gymzalen. Dat hoeft op zichzelf niet direct een probleem op te leveren, maar is wel ongebruikelijk voor een stad met de omvang van Zwolle. Doorgaans is het beheer, binnen gemeenten met een vergelijkbare omvang, meer gecentraliseerd. In Zwolle zijn de volgende instellingen op enigerlei wijze betrokken bij het beheer van de binnensportaccommodaties: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪

De Stichting On Campus, die namens de Hogeschool Windesheim alle accommodaties van het Sportcentrum On Campus beheert en exploiteert. Rechterland Services BV, die het Sportcentrum Landstede beheert en exploiteert. Een afzond erlijke stichting beheert vooralsnog de ZBC-hal. Stichting Sporthal Zuid, die verantwoordelijk is voor het beheer van de gelijknamige sporthal. De Stichting Sporthal WRZV, die de gelijknamige sporthallen beheert en exploiteert. Het ROC-Deltion dat verantwoordelijk is voor beheer en exploitatie van de eigen sportvoorzieningen. De gemeente Zwolle, die eigenaar is van sporthallen, sportzalen en gymzalen en een subsidierelatie onderhoudt met enkele andere instellingen. SportService Zwolle. Deze instelling is verantwoordelijk voor beheer en exploitatie van Het Anker. Daarnaast heeft SportService Zwolle (SSZ) taken in de verhuur van andere sporthallen, sportzalen en gymzalen. Die taak varieert overigens per sporthal/sportcentrum/gymzaal. SSZ heeft bijvoorbeeld geen rol in de verhuur van de Sporthal Zuid en van de WRZV-hallen (vanaf de oplevering van de nieuwe WRZV-hallen zal SSZ ook verantwoordelijk worden voor de verhuur van deze hallen). Voor sommige accommodaties is SSZ volledig verantwoordelijk voor de verhuur (vooral gymzalen en sportzalen).