Trends & ontwikkelingen Sociaal Domein Zwolle 2025

Ook revalidatie en herstel zal vaker thuis plaatsvinden, het aantal plekken/bedden in verpleeg- en revalidatiecentra is beperkt.

Goed voorbereid zijn op het ouder worden, is een belangrijk thema. Beschikbaarheid van passende toekomstbestendige woningen en woonvormen met borging van (mantel)zorg en (welzijns)voorzieningen is daarvoor een voorwaarde. Om ouderen voldoende te faciliteren in hun (toekomstige) woon-, zorg- en welzijnsbehoeften én doorstroming te bevorderen is het wenselijk om passende woningen voor senioren in de eigen wijk te realiseren.

Wat betekent dit voor Zwolle?

Ongewenst niet thuis Vluchtelingen en Oekraïners wonen ongewenst niet thuis. Oekraïners mogen vanwege hun Europese status vrij in de EU verblijven en hoeven geen asiel aan te vragen. Ze hebben daarmee een aparte status ten opzichte van andere vluchtelingen. Voor beide groepen geldt dat sommigen tijdelijk in Zwolle verblijven; zij willen als het kan weer terug. Anderen ontvangen vaak een verblijfsstatus.

■

Er is nog geen zicht op een einde van het conflict in Oekraïne. Duidelijk is dat veel Oekraïners, ook diegenen die eigenlijk willen terugkeren, zich gaan richten op langduriger vestiging in Nederland. Ondanks moeilijke dilemma’s in verband met de situatie in Oekraïne, pleit dit voor de inzet op een duurzamere opvang voor Oekraïners in Nederland (Pucek, Pronk & Verbaten, pag. 79, 2024). In het huidige politieke klimaat zien we landelijk de steun voor het opvangen van meer vluchtelingen afnemen. De grootste verschillen zien we in partijvoorkeur. Kiezers van de PVV, VVD, NSC en BBB zijn in grotere mate van mening dat Nederland niet meer asielzoekers moet opvangen dan het nu al doet. De achterban van progressieve partijen, voornamelijk GroenLinks-PvdA, is meer intern verdeeld over deze vraag (Miltenburg, Geurkink, Den Ridder, Kunst & Sipma, 2024). We verwachten niet dat deze trend snel zal veranderen. Samen met de Zwolse woningcorporaties blijven we ons inzetten om statushouders in Zwolle tijdig passende huisvesting te kunnen bieden. Enerzijds door het hanteren van de prestatieafspraken, anderzijds door tijdelijk extra woonruimte te realiseren. De ontwikkelingen rond het amendement over een verbod op urgentie voor vreemdelingen aan wie een verblijfsvergunning is verleend, in het Wetsvoorstel van de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting, blijven we volgen.

36

Of het nu gaat om ouderen, mensen met een psychische kwetsbaarheid of met een verstandelijke beperking, het langer zelfstandig wonen heeft grote consequenties voor de samenleving. Uit een interne analyse van de gemeente Zwolle komen de volgende trends in woningbehoefte naar voren: Ten eerste krijgt de gemeente Zwolle de komende jaren te maken met vergrijzing en een bijbehorende toenemende zorgvraag. Het aantal senioren in Zwolle blijft groeien en maakt een steeds groter deel uit van de totale populatie. Dit betekent dat er in de toekomst relatief meer plekken nodig zullen zijn in woonzorgcentra, seniorenwoningen, geclusterde woonvormen, maar ook in reguliere woningen waar senioren langer zelfstandig thuis wonen en - wanneer nodig - zorg ontvangen.

■

Ten tweede vraagt toenemende huishoudensverdunning richting 2040 - voor alle leeftijdscategorieën - relatief meer kleinere woningen op de Zwolse woningmarkt. Ook betekent huishoudensverdunning dat er relatief steeds meer woningen per persoon nodig zijn.

■

Ten derde is de groei van de gemeente Zwolle grotendeels afhankelijk van migratie, vooral uit binnenland en deels ook uit het buitenland (zie figuur 2). Ondanks alle onzekerheden rondom dit thema laten de huidige trends zien dat Zwolle nieuwe inwoners uit met name andere regio’s in Nederland zal aantrekken, en daarnaast ook arbeidsmigranten, kennismigranten en vluchtelingen uit het buitenland. In historische context is dit kenmerkend voor een gemeente die sinds de jaren ‘70 een gestage groei heeft doorgemaakt en daarbij altijd mensen van buitenaf heeft aangetrokken vanwege de aantrekkelijke woonomgeving.

Er zijn meer (passende) woningen nodig Gebrek aan (passende) woningen is een belangrijke oorzaak van diverse problemen in de samenleving. Wonen is een basisvoorwaarde, een onderdeel van bestaanszekerheid. Andere hulp en ondersteuning inzetten heeft minder of geen effect als aan deze voorwaarde niet is voldaan. Investeringen buiten het sociaal domein, zoals in wonen en de woonomgeving, kunnen de druk op gemeentelijke voorzieningen verminderen en voor de inwoner oplossingen bieden. De Wet Versterking Regie Volkshuisvesting (verwachte ingangsdatum medio 2026) zal ervoor gaan zorgen dat overheden kunnen sturen op hoeveel, waar en voor wie zij gaan bouwen. De wet moet zorgen voor voldoende betaalbare woningen, kortere procedures en gelijke kansen voor urgent woningzoekenden. In de wet staat dat twee derde deel van de nieuw te bouwen woningen in Nederland betaalbaar moet zijn voor mensen met een middenen laag inkomen. Bovendien wordt expliciet geregeld dat per regio 30% van de nieuwbouw sociale huurwoningen moeten zijn. Daarnaast zal dit wetsvoorstel ervoor zorgen dat naast mantelzorgwoningen op het eigen erf ook woningen voor eerstegraads familieleden vergunningsvrij worden. In de Huisvestingsverordening worden de urgentiecategorieën opgenomen.

De regionale fair share-afspraken zullen zorgen voor een eerlijke verdeling van woningen voor groepen die niet zelfredzaam zijn op de woningmarkt. Mensen met een psychische kwetsbaarheid Er zijn meer locaties nodig om beschermd thuis plekken te creëren (in Zwolle of de regio) voor psychisch kwetsbaren. De beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis zorgt ervoor dat meer inwoners een zelfstandige woonplek nodig hebben met ambulante ondersteuning in plaats van intramuraal wonen. We zien daarbij steeds meer verschillende woonvormen ontstaan, waaronder een beweging van groepswoonvormen naar individuele geclusterde woonvormen. Denk hierbij aan wooncommunities, waarin zowel huurders met als zonder zorgvraag wonen.

37

Draagkracht en draaglast van buurten en wijken Aandacht blijft nodig voor de leefbaarheid in buurten en voor draagkracht en draaglast in buurten en wijken. Om buurten leefbaar te houden, is er verbinding en ontmoeting nodig met voldoende plekken waar mensen informeel kunnen samenkomen. Individualisering, dubbele vergrijzing en het door elkaar wonen van inwoners met en zonder psychische problematiek en verschillende migratieachtergronden, kunnen invloed hebben op de verbinding tussen mensen en het welzijn van inwoners. Inwoners van bepaalde wijken in Zwolle, zoals Dieze-Oost en de Indische Buurt, geven lagere rapportcijfers voor leefbaarheid en veiligheid vergeleken met het stedelijk gemiddelde. Daarnaast geven bewoners aan dat er een tekort is aan ontmoetingsplekken en groenvoorzieningen, wat de sociale cohesie kan beïnvloeden (Buurt-voor-Buurt Onderzoek, 2024). Woningcorporaties, huurders, gemeenten en maatschappelijke organisaties maken zich hierover zorgen en zijn ervan overtuigd dat ze moeten samenwerken om een bijdrage te leveren aan dit welzijn (Stichting Visitatie Woningcorporaties Nederland, 2025). Zowel in politiek als maatschappij is er aandacht voor situaties waarin het langer thuis wonen niet goed gaat. De meldingen van zorgwekkend en zorgmijdend gedrag blijven toenemen.

Er is aandacht voor incidenten, waarbij overigens lang niet altijd sprake is van een ernstige psychiatrische aandoening.

Inzet van vrijwilligers en mantelzorgers Inwoners met een zorgvraag die langer zelfstandig thuis wonen, krijgen vaak een bepaald pakket aan zorg. Dat kan via de Wet langdurige zorg, de Zorgverzekeringswet of de Wet maatschappelijke ondersteuning zijn geregeld, of een combinatie van deze drie wetten. De rest van hun leven de uren waarin geen professionele zorg wordt geleverd - speelt zich, nu ze thuis wonen, af in en rond huis en in hun wijk. Voorheen werden die uren ook doorgebracht in de instelling. Door de ambulantisering blijft er een stevig beroep op ondersteuning vanuit de sociale basis, wijken buurtactiviteiten, met inzet van vrijwilligers, verenigingen, religieuze instellingen en mantelzorgers. Dit vraagt een andere inzet van de vrijwilligers en maatschappelijke organisaties. Een trend is dat de mantelzorgvraag groeit. Nu steeds meer ouderen tot op hoge leeftijd zelfstandig een eigen huishouden (moeten) blijven voeren, neemt het belang van mantelzorg toe. De grootste verandering voor de toekomst zien we in de geraamde groei van de zorg van oudere ouderen voor elkaar. Het aandeel van 75-plussers in de mantelzorg aan leeftijdsgenoten zal stijgen van 10% in 2018 naar bijna 18% in 2040. (SCP, 2019) Steeds meer mensen combineren hun baan met zorg voor een naaste. De verwachting is dat de combinatie van werk en mantelzorg steeds vaker zal voorkomen (Josten, 2025).

Werk samen vanuit behoefte van inwoner Langer zelfstandig wonen voor ouderen en mensen met een psychische en/of verstandelijke beperking vraagt een innovatieve aanpak samen met zorgkantoor/zorgverzekeraar, woningcorporaties, (zorg)aanbieders en partners in de stad. Het is daarbij belangrijk om in het licht van de prioriteit ‘versterken van gemeenschappen’ in de sociale basis, oog te hebben en waar nodig in te zetten op verbinding en versterking van de (woon) omgeving. Dat mensen in hun eigen huis zware zorg ontvangen, betekent ook dat alle betrokkenen in de zorg en ondersteuning van deze mensen goed samenwerken. Het gaat om allemaal verschillende facetten van één leven. Een mens is niet op te knippen in ‘wetten’. Daarom moeten we aansluiten bij de leefwereld van inwoners.

Voor de gemeente is het belangrijk om in te zetten op het voorkomen van overbelasting van naasten (denk aan respijtzorg) en oog te hebben voor de ondersteuning die de mantelzorger nodig heeft.

38

39

Grillige economie en arbeidsmarkt

Wat is het?

Opkomst digitalisering en AI Door steeds verdergaande digitalisering zitten we inmiddels midden in de Vierde Industriële Revolutie. Dit is de industriële ontwikkeling waarbij technologieën zoals kunstmatige intelligentie, robotica, Internet of Things (IoT) en cloud computing worden geïntegreerd in productieprocessen en andere sectoren. Het gaat om een samensmelting van de fysieke, digitale en biologische wereld, met als doel de productie slimmer, efficiënter en meer geautomatiseerd te maken (Schwab, 2016).

Een grillige economie is een economie die gekenmerkt wordt door sterke, onvoorspelbare schommelingen in de economische activiteit. Deze schommelingen kunnen zich uiten in snelle stijgingen en dalingen van de productie, de werkgelegenheid, de prijzen en andere economische indicatoren. Een grillige arbeidsmarkt, ook wel een onvoorspelbare of onstabiele arbeidsmarkt genoemd, is een arbeidsmarkt waarbij de omstandigheden snel en onverwacht veranderen. Dit kan zich uiten in bijvoorbeeld snelle wisselingen van vraag en aanbod van werk, plotselinge verschuivingen in sectoren of een combinatie van factoren die de arbeidsmarkt onzeker maken.

Vooral AI kent een snelle ontwikkeling. De mate waarin en het moment waarop AI de arbeidsmarkt merkbaar gaat beïnvloeden blijft een onderwerp van grote onzekerheid. Niet alleen wordt er verwacht dat een grote hoeveelheid traditionele banen gaat verdwijnen doordat AI dit werk over kan nemen, maar ook dat AI juist vooral complementair aan huidige banen gaat zijn (ING Research, 2024).

Wat zien we of gaan we zien? Onzekere toekomst zorgt voor een grillige economie Er zijn veel onzekerheden in economie en samenleving waarvan de impact moeilijk te voorspellen is, maar die potentieel groot is. Daardoor neemt het vertrouwen van consumenten mogelijk af en zijn mensen onzeker over de toekomst. Qua uitgaven maken veel mensen een pas op de plaats. Voor ondernemers betekent dit doorgaans dat de bereidheid tot investeren afneemt. Actuele ontwikkelingen die tot meer onzekerheid leiden (niet uitputtend): ■

■

■

■

40

De aanscherping van stikstofwetgeving, leidt er in sommige gevallen toe dat gewenste ontwikkelingen, zoals woningbouw, niet doorgaan omdat niet aan de geldende milieueisen kan worden voldaan Capaciteitstekorten op het stroomnet leiden tot mogelijke wachtlijsten in aansluiting van zowel bedrijven als huishoudens. De toegenomen oorlogsdreiging maakt dat er meer geïnvesteerd wordt in defensie. Vanuit defensie worden extra mensen geworven in een toch al krappe arbeidsmarkt. Daarnaast betekenen extra uitgaven voor defensie mogelijk minder uitgaven op andere terreinen. Vanuit de VS is er de tendens van het opleggen van importheffingen. Deze kunnen leiden tot een wereldwijde handelsoorlog waarin ook Nederland betrokken raakt.

Anders dan bij voorgaande technologische revoluties zal dit keer waarschijnlijk ook de bovenkant van de arbeidsmarkt worden geraakt door automatisering. AI-tools kunnen taken uitvoeren die tot nu toe voorbehouden waren aan hoger opgeleiden; denk aan het schrijven van een artikel, het opstellen van een marketingstrategie of het stellen van een diagnose. Voor de groepen midden- en lagere inkomens zouden de negatieve gevolgen beperkter kunnen blijven. Omdat AI-tools kunnen taken uitvoeren die tot nu toe voorbehouden waren aan hoger opgeleiden kunnen die groepen er zelfs baat bij hebben, (UWV, 2024).

Langdurig krappe arbeidsmarkt Naast bovenstaande ontwikkelingen is er ook een demografische ontwikkeling die voor langdurige krapte op de arbeidsmarkt zorgt. We zien dat de beroepsbevolking in de arbeidsmarktregio Zwolle procentueel gezien nauwelijks meer groeit (Arbeidsmarktinzicht. nl, 2025 en Regio Zwolle-monitor, 2024). De arbeidsmarktregio Zwolle kent op dit moment een zeer krappe arbeidsmarkt en de verwachting is dat deze situatie zich de komende jaren voortzet. Voor het eerste kwartaal 2025 geven 34,4 % van de werkgevers aan belemmeringen te ondervinden in hun bedrijfsvoering. Er zijn 9,8% meer ondernemers die denken qua personeel te groeien dan die denken te krimpen (ArbeidsmarktInzicht Regio Zwolle/CBS).

41

De werkloosheid is dan ook zeer laag: in Zwolle is dat 3,1% van de beroepsbevolking (ArbeidsmarktInzicht Regio Zwolle/CBS). Landelijk is dat 3,6% (CBS, 30-04-2025). Bij lager opgeleiden is het percentage werkloosheid hoger. Bij die groep zien we dat kwetsbaarheid een grotere rol speelt. We kunnen concluderen dat het grootste deel van de mensen die kúnnen werken, dat ook daadwerkelijk doen. Arbeidsmarktregio Zwolle In de arbeidsmarktregio Zwolle werken 16 gemeenten, UWV, onderwijs, werkgevers- en werknemersvertegenwoordiging samen om te komen tot een optimaal arbeidsmarktbeleid. In die samenwerking is een aantal trends gesignaleerd die relevant zijn of worden voor beleid en uitvoering (moeten nog worden vastgesteld): ■

■

■

Een stagnerend arbeidsmarktaanbod beperkt het groeivermogen van de Nederlandse economie. Vergrijzing is een van de oorzaken, de druk op de zorg neemt toe en de vraag naar arbeidsmigranten neemt toe. Arbeidsmarktkrapte heeft ook gevolgen voor de brede welvaart. In de afgelopen jaren zijn Nederlanders gewend geraakt aan een stijgende economische welvaart. Omdat die de komende jaren maar beperkt groeit, zullen verdelingsvraagstukken moeilijker worden. Doordat er minder te verdelen is, worden groepen inwoners vaker geconfronteerd met achteruitgang. Dit werkt door in de haarvaten van de samenleving en maatschappij. Ook op het gebied van wonen, werken, leefbaarheid en recreëren. Door de tekorten aan personeel komt de toegankelijkheid en kwaliteit van publieke diensten onder druk te staan. Wachtlijsten in de zorg nemen toe, inwoners zullen steeds meer mantelzorg moeten gaan verrichten en we zien steeds vaker lesuitval in het onderwijs door gebrek aan leraren. Ook de tekorten aan technici zullen een rem zetten op cruciale transities zoals de energietransitie en de circulaire economie.

Mindset jongere werknemer Naast bovenstaande zien we, met name bij jongeren, ook een verandering naar hoe wordt gekeken naar de balans tussen privé en werk. Fulltime werken lijkt steeds minder draagvlak te hebben en ook qua werktijden lijken privé en werk steeds meer door elkaar te lopen. Deze ontwikkeling wordt nog eens versterkt doordat steeds meer werknemers thuis kunnen werken. We zien bij jongeren minder binding tussen werkgever en werknemer. Omdat de arbeidsmarkt zeer krap is en er dus vacatures genoeg zijn, wordt er makkelijker afscheid genomen van het huidige werk en overgestapt naar een nieuwe baan. Daarnaast beschikken veel jongeren over andere vaardigheden dan oudere generaties. Ze weten informatie goed te vinden, maar deze moeilijker op relevantie en context te beoordelen. Voor werkgevers ligt er in een krappe arbeidsmarkt de uitdaging hoe deze jonge werknemers aan zich te binden (UWV, 2023).

Wat betekent dit voor Zwolle? Landelijke en regionale economische en arbeidsmarktontwikkelingen zijn één-op-één door te vertalen naar de gemeente Zwolle. Ook eventuele interventies zullen vaak op regionaal of zelfs landelijk niveau gedaan moeten worden. Dit betekent voor de gemeente Zwolle dat een goede aansluiting op en afstemming met de arbeidsmarktregio een belangrijke randvoorwaarde is. Omdat Zwolle qua inwoneraantal de grootste gemeente is en ook de rol van centrumgemeente vervult heeft Zwolle een trekkende rol als het gaat om zaken als signaleren, inbrengen van capaciteit om ontwikkelingen te duiden en hierop beleid te ontwikkelen etc. Ook zal er een goede afstemming tussen en vertaling van regionale (beleids)ontwikkelingen en lokale arbeidsmarktinfrastructuur moeten komen. De volgende onderwerpen zijn hierbij relevant voor Zwolle en de regio:

42

Diensten en producten niet meer vanzelfsprekend Veel werkgevers in Regio Zwolle kampen met personeelstekorten (Regio Zwolle, 2024). Er is veel werk, maar er is vaak te weinig personeel. Dit kan leiden tot een verlaagde productie en een verhoogde werkdruk. Personeelstekorten zijn niet alleen lastig voor werkgevers. Ook de maatschappij heeft daar last van. Zo hebben winkels en restaurants aangepaste openingstijden en vallen treinen en bussen uit. Basisvoorzieningen als de gezondheidszorg, veiligheid en onderwijs komen onder druk te staan. Beperkte groei werkgelegenheid De verwachting is dat door de lagere economische groei ook de groei in werkgelegenheid laag zal zijn. Aan de andere kant blijft het in veel sectoren lastig om personeel te vinden. Met een netto arbeidsparticipatie van 75,5% werken momenteel in de arbeidsmarktregio Zwolle ruim 3 op de 4 mensen tussen de 15 en 75 jaar. Dit is in vergelijking tot de jaren daarvoor een hoog aandeel. Anderen zijn (tijdelijk) niet beschikbaar voor werk. Kwalitatieve mismatch Kwalitatieve mismatch kan er verder voor zorgen dat de mensen die nog wel beschikbaar zijn voor werk, niet meteen inzetbaar zijn voor de openstaande vacatures. Dit houdt in dat het aanbod van werkzoekenden niet altijd aansluit op de vraag van werkgevers.

De hoge arbeidsparticipatie en de mismatch zorgen ervoor dat er op de arbeidsmarkt weinig ruimte meer is voor verdere groei (UWV, 2024).

Leven lang ontwikkelen Met de snelle maatschappelijke ontwikkelingen is een baan voor het leven niet meer reëel. Gezien de langdurige krapte is een ‘leven lang werken’ dat wel. Om goed op de vraag van de arbeidsmarkt te kunnen aansluiten is hiervoor structurele om- en bijscholing noodzakelijk. Onderzoek toont aan dat iedere euro die je investeert in mensen, zich in drie euro terugverdient. Dat betekent dat een leven lang ontwikkelen van groot belang blijft: hoe houden we inwoners blijvend wendbaar op een veranderende arbeidsmarkt? En hoe zorgen we ervoor dat zij de set met vaardigheden voor de toekomst ten gevolge van technologie zich eigen maken? Maar ook weten hoe zij kunnen bijdragen in de transities? Met betrekking tot hoe met name jongeren anders kijken naar werk, betekent dit dat het behouden van kennis en kunde binnen een organisatie steeds moeilijker wordt. Het vaak niet fulltime willen werken, maakt dat er arbeidspotentieel onbenut blijft in een krappe arbeidsmarkt. Verhoging arbeidsproductiviteit prioriteit In juni 2025 heeft de gemeenteraad van Zwolle het geactualiseerde Economisch Perspectief vastgesteld. De essentie hiervan is samengevat in de volgende zin: “We zullen meer moeten doen met minder mensen en wat we doen zullen we duurzamer moeten doen”.

Dat betekent dat we naast onze inzet op Inclusiviteit en Leven Lang Ontwikkelen ook inzetten op de verhoging van de arbeidsproductiviteit. Als gemeente ligt onze rol dan – samen met de regio - in het ondersteunen van een sterk innovatieklimaat. Innovatie biedt de mogelijk om in bedrijven en organisaties arbeidsbesparende technologieën te ontwikkelen en toe te passen. In het Innovatiedistrict Spoorzone Regio Zwolle krijgt dit concreet vorm.

43

Bronnen

Gemeente Kerkrade (z.d.). Hulp bij het huishouden. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.kerkrade. nl/hulp-bij-het-huishouden Gemeente Zwolle (2024). De Zwolse Koers in het sociaal domein 2024–2030: Aansluiten bij de leefwereld van inwoners. https://zwolle.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/8f254b66-9aae-4c0f-882a1be7d17dbdeb?documentId=e6e89639-51cf-4810-b553-1a01252b8a42

ArbeidsmarktInzicht.nl (geraadpleegd 27-6-2025). ArbeidsmarktInzicht Regio Zwolle, ArbeidsmarktInZicht - Bevolkingsprognose, naar leeftijd (AIZ 3.0), Arbeidsmarktinzicht.nl, 2025 (beroepsbevolking) en ArbeidsmarktInZicht - Werkloosheidspercentage per jaar (AIZ 3.0)

Gemeente Zwolle (2024). Buurt-voor-Buurt – Sociaal. Cijfers over Zwolle. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://cijfersoverzwolle.nl/dashboard/buurt-voor-buurt/sociaal

Alzheimer Nederland (2024). Mensen met dementie per gemeente 26-3-2024. Mensen met dementie per gemeente.pdf

Gemeente Zwolle (2024). Perspectiefnota 2025–2028: Samen voor een waarde(n)volle toekomst. https:// zwolle.pcportal.nl/assets/docs/perspectiefnota_2025-2028.pdf

Britt, A., & de Zwart, O. (2022). De vragen van overmorgen in het sociaal domein: Essay op basis van de collegereeks van het Netwerk Directeuren Sociaal Domein. Verwey-Jonker Instituut. https://www.verweyjonker.nl/publicatie/de-vragen-van-overmorgen-in-het-sociaal-domein/

Gemeente Zwolle (2023). Trendrapportage Sociaal Domein 2023 gemeente Zwolle. Document Zwolle - 2. Trendrapportage Sociaal Domein - iBabs Publieksportaal

Buurt-voor-Buurt Zwolle (2024). Buurt-voor-Buurt-onderzoek 2024. Buurt-voor-Buurt - Inleiding - Zwolle Inleiding Centraal Bureau voor de Statistiek (2025). Bevolkingsteller Centraal Bureau voor de Statistiek (z.d.). Ouderen. CBS. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.cbs. nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/leeftijd/ouderen Centraal Bureau voor de Statistiek (2024, 23 februari). Mensen met Nederlandse herkomst hebben meest gesegregeerde netwerk. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/08/ mensen-met-nederlandse-herkomst-hebben-meest-gesegregeerde-netwerk De Bakker, E., van Kampen, L., & van Belkom, R. (2025). Digitaal vervlochten, maar ook verbonden? De toekomst van sociale cohesie in het licht van digitalisering, ongelijkheden en individualisering. Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2025/02/13/digitaal-vervlochten-maarook-verbonden[1](https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2025/02/13/digitaal-vervlochten-maar-ookverbonden) De Jong, E., van der Velden, J., van der Waal, J., & van der Woude, M. (2024). Hoofdrapport Regio Zwolle Monitor 2024. Regio Zwolle. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://cdn.prod.website-files. com/651d1c0b23ee2d3ef7a91e08/675c0a4ec93ee9ab3ba97a94_HOOFDRAPPORT%20Regio%20Zwolle%20 Monitor_2024_DIGITAAL_lr.pdf De Jonge, A. (2021, 9 december).

Geen tweedeling maar een ‘meerdeling’ in de samenleving. Binnenlands Bestuur. https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/gezondheid-en-sport/geen-tweedeling-maar-eenmeerdeling-in-de-samenleving De Klerk, M., Eggink, E., Plaisier, I., & Sadiraj, K. (2023, 31 mei). Zicht op zorgen. Sociaal en Cultureel Planbureau. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2023/05/31/zichtop-zorgen Denktank Nederland 2040. Een verhaal voor Nederland in 2040. Toekomstbeeld 2040 - Nederland in 2040 Nederland in 2040

GGD IJsselland & ProScoop (2023). Tabellenboek Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 – Regio IJsselland. IJssellandScan. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://ijssellandscan.nl/rapporten/Tabellenboekjongerenmonitor GGD IJsselland (2025). Gezondheidsmonitor Volwassenen 2024 Regio IJsselland. Gezondheidsmonitor 2024 Regionale samenvatting - Zwolle Gijsberts, M., Portegijs, W., de Bakker, E., Versantvoort, M., & Broere, J. (2024). Samen verschillend: Een verkenning van de relatie tussen diversiteit en sociale cohesie in de buurt, op school en op het werk. Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2024/12/11/samen-verschillend Hilhorst, P., Glimmerveen, L., Kremer, M., Schmidt, J., & Schut, J. (2025, 21 april). Waarom de gemeenschap zorgtekorten niet zomaar kan oplossen. Sociale Vraagstukken. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.socialevraagstukken.nl/waarom-de-gemeenschap-zorgtekorten-niet-zomaar-kanoplossen/ ING Research. (2024, 6 juni). AI biedt Nederland meer potentie om arbeidsmarkt productiever te maken dan buurlanden. Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https://www.ing.nl/zakelijk/economie/nederland/ai-biedtnederland-meer-potentie-om-arbeidsmarkt-productiever-te-maken-dan-buurlanden Inspectie van het Onderwijs (2025) De staat van het onderwijs Josten, E. (2025, 13 mei). Kennisnotitie Mantelzorg onder werkenden.

Sociaal en Cultureel Planbureau. Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2025/05/13/kennisnotitiemantelzorg-onder-werkenden Keulemans, M. (2024, 19 april). Vrijwel elke oudere valt wel eens, met vaak grote gevolgen. Vijf inzichten om minder te vallen en sneller te herstellen. De Volkskrant. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www. volkskrant.nl/wetenschap/vrijwel-elke-oudere-valt-wel-eens-met-vaak-grote-gevolgen-vijf-inzichten-omminder-te-vallen-en-sneller-te-herstellen~b175f282/ S. Kooiker, A. de Jong, D. Verbeek-Oudijk, A. de Boer (2019). Toekomstverkenning mantelzorg aan ouderen in 2040. Toekomstverkenning mantelzorg aan ouderen in 2040 | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau McPherson, M., Smith-Lovin, L., & Cook, J. M. (2001). Birds of a feather: Homophily in social networks. Annual Review of Sociology, 27, 415–444. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.27.1.415

44

45

Miltenburg, E., Geurkink, B., Den Ridder, J., Kunst, S., & Sipma, T. (2024, 3 september). Burgerperspectieven 2024 – Bericht 2. Sociaal en Cultureel Planbureau. Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2024/09/03/burgerperspectieven-2024-bericht-2

Smartphonevrij Opgroeien (z.d.). Brandbrief. Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https:// smartphonevrijopgroeien.nl/brandbrief/ Sociaal-Economische Raad (2025). AI en werk-Samen naar een werkende toekomst

Movisie (2024, 2 mei). Wat werkt bij samenlevingsopbouw? Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https://www. movisie.nl/publicatie/wat-werkt-samenlevingsopbouw Nederlands Jeugdinstituut (z.d.). Wat is kansenongelijkheid in het onderwijs? https://www.nji.nl/ kansengelijkheid-in-het-onderwijs/wat-is-kansenongelijkheid-in-het-onderwijs Nederlands Jeugdinstituut (2021). Online Jongerenwerk: Werken in de online leefwereld van jongeren Handvatten voor jongerenwerkers en managers. Online Jongerenwerk: Werken in de online leefwereld van jongeren Nederlands Jeugdinstituut (2023). Nieuws uit het jeugdveld: Jongeren wonen langer thuis. Jongeren wonen langer thuis NOS (2024, 4 maart). Kamermeerderheid voor leeftijdsgrens gebruik verslavende sociale media. Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https://nos.nl/artikel/2558169-kamermeerderheid-voor-leeftijdsgrensgebruik-verslavende-sociale-media Pharos (z.d.). Sociaaleconomische gezondheidsverschillen (SEGV). Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https:// www.pharos.nl/factsheets/sociaaleconomische-gezondheidsverschillen-segv/

Sociaal-Economische Raad (2019). Hoge verwachtingen: Kansen en belemmeringen voor jongeren in 2019 Sociaal en Cultureel Planbureau (2019, 8 november). In 2040 meer mantelzorg van ouderen voor andere ouderen. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.scp.nl/actueel/nieuws/2019/11/08/in-2040-meermantelzorg-van-ouderen-voor-andere-ouderen Sociaal en Cultureel Planbureau (2025). Samenleven in de toekomst. Een verkenning naar sociale cohesie bij een veranderde bevolkingssamenstelling in 2050. Samenleven in de toekomst | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau Sociaal en Cultureel Planbureau (2025). Sociale en culturele ontwikkelingen 2025. Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025 | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau State of Youth NL (2025). Een (t)huis, een toekomst. Stichting KidsRights. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://files.kidsrights.org/wp-content/uploads/sites/6/2025/01/14094545/SoY-NL-Rapport-Een-thuis-eentoekomst-rapport.pdf Stichting Visitatie Woningcorporaties Nederland (2025, 21 maart). Trendbeeld 2024: Bekommer je om wijken en hun bewoners. Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https://visitaties.nl/trendbeeld

Pucek, K., Pronk, A., & Verbaten, H. (2024, 4 maart). Beschermingsopdracht Oekraïense ontheemden in Nederland: Hoe tijdelijk is tijdelijk? Clingendael Instituut. Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https://www. clingendael.org/publication/beschermingsopdracht-oekraiense-ontheemden-nederland-hoe-tijdelijktijdelijk

Ten Den, T., & van Huizen, N. (2024, september). De gezichten van eenzaamheid. Ipsos I&O. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.ipsos-publiek.nl/wp-content/uploads/2024/09/ipsos-io-rapport-degezichten-van-eenzaamheid-oranje-fonds_def.pdf

Regio Zwolle (2024). Regio Zwolle monitor 2024. 675c0a4ec93ee9ab3ba97a94_HOOFDRAPPORT Regio Zwolle Monitor_2024_DIGITAAL_lr.pdf

Tijdschrift voor sociale vraagstukken, april 2025. https://www.socialevraagstukken.nl/waarom-degemeenschap-zorgtekorten-niet-zomaar-kan-oplossen/

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2020). Corona-inclusieve Volksgezondheid Toekomstverkenning, Perspectieven, Ouderen. Geraadpleegd op 6 augustus 2025. Perspectieven | Ouderen | Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024

TrendsActive (2025). PIM Trendrapport 2025: Complex Society. Platform Innovatie in Marketing

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2024). Themaverkenning Gezonde generaties 2050. Volksgezondheid Toekomst Verkenning. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www. volksgezondheidtoekomstverkenning.nl/vtv-2024/gezonde-generaties Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2022, 24 augustus). Eenzaamheid: Oorzaken en gevolgen. VZinfo.nl. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.vzinfo.nl/eenzaamheid/oorzaken-gevolg

Trendbureau Overijssel (2025). Trendweb 2025, Trends en ontwikkelingen. Trendweb 2025 - Trendbureau Overijssel Trimbos-Instituut (2024, 11 november). De impact van sociale media op het welzijn is niet voor alle jongeren hetzelfde. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/de-impact-van-socialemedia-op-het-welzijn-is-niet-voor-alle-jongeren-hetzelfde/ Trimbos-Instituut (2020/2024). Feiten en cijfers over schermgebruik jong-volwassenen. Feiten en cijfers over schermgebruik - Trimbos-instituut

K. Schwab (2016), The fourth industrial revolution, The Fourth Industrial Revolution Samen Gezond IJssel-Vecht (2023). Coalitie vitaal ouder worden, geraadpleegd 13-8-2025. Vitaal ouder worden » Samen Gezond IJssel-Vecht

UWV (2024, 6 juni). AI en werkgelegenheid: hoe de overheid de koers kan bepalen. Geraadpleegd op 16 juli 2025, van https://www.uwv.nl/nl/achtergrond/ai-en-werkgelegenheid-hoe-de-overheid-de-koers-kanbepalen

Samen Gezond IJssel-Vecht (2023). Regiobeeld IJssel Vecht 2023. dejuistezorgopdejuisteplek.nl/.uc/ fbbcabfa10102711eb600c574a6025b75886b637de2f600/IZA Regiobeeld IJssel Vecht 2023.pdf

UWV (2024). Arbeidsmarktprognose 2024. UWV Arbeidsmarktprognose 2024-2025: stabiele, maar beperkte banengroei | UWV

46

47

UWV (2023). Hoe kunnen werkgevers jongeren vinden en binden? Hoe kunnen werkgevers jongeren vinden en binden? | UWV Valkenburg, P. M., Meier, A., & Beyens, I. (2022). Social media use and its impact on adolescent mental health: An umbrella review of the evidence. Current Opinion in Psychology, 44, 58–68. https://doi. org/10.1016/j.copsyc.2021.08.017 Verbeek-Oudijk, Hardus, Van den Broek & Reijnders, 2023 https://www.scp.nl/publicaties/ publicaties/2023/04/14/sociale-en-culturele-ontwikkelingen-2023

Waarstaatjegemeente.nl (2025, 13 mei). Meer ouderen en jongvolwassenen gebruiken Wmo-ondersteuning. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.waarstaatjegemeente.nl/nieuws/Meer-ouderen-enjongvolwassenen-gebruiken-Wmo-ondersteuning/348 Wald, R. (z.d.). Sociale media en identiteitsontwikkeling. Nederlands Jeugdinstituut. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.nji.nl/mediaopvoeding/sociale-media-en-identiteitsontwikkeling

Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2025). Trendanalyse AI en algoritmes

Willems, R., & Huijnk, W. (2025). Sociale en culturele ontwikkelingen 2025. Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2025/02/18/sociale-en-cultureleontwikkelingen-2025

Vermeij, L., & Thijssen, L. (2024). De leefwerelden van arm en rijk: Over de toenemende scheiding tussen groepen in de samenleving. Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/publicaties/ publicaties/2024/04/05/de-leefwerelden-van-arm-en-rijk

Woittiez, I., van Hulst, B., Putman, L., Ooms, I., & Sadiraj, K. (2024). Samenleven in de toekomst: Een verkenning naar sociale cohesie bij een veranderde bevolkingssamenstelling in 2050. Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2024/12/10/samenleven-in-de-toekomst

Vilans (2024, 2 september). 50-plussers zien zichzelf als oplossing voor uitdagingen in de zorg. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.vilans.nl/actueel/nieuws/50-plussers-zelf-oplossinguitdagingen-zorg

Woonbond ZonMw (z.d.). Sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www. zonmw.nl/nl/sociaaleconomische-gezondheidsverschillen

Vrooman, C., Boelhouwer, J., Iedema, J., & van der Torre, A. (2023). Eigentijdse ongelijkheid: De postindustriële klassenstructuur op basis van vier typen kapitaal. Sociaal en Cultureel Planbureau. https:// www.scp.nl/publicaties/publicaties/2023/03/07/eigentijdse-ongelijkheid

Zorgvisie (2025, 15 mei). Langenbach en De Groot: reablement moet de standaard worden. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.zorgvisie.nl/langenbach-en-de-groot-reablement-moet-de-standaard-worden/

Vrooman, Boelhouwer, Iedema, & van der Torre (2023). Eigentijdse ongelijkheid: De postindustriële klassenstructuur op basis van vier typen kapitaal

48

Zorgvisie (z.d.). Dubbel vergrijzing bedreigt solidariteit met jongeren. Geraadpleegd op 15 juli 2025, van https://www.zorgvisie.nl/dubbel-vergrijzing-bedreigt-solidariteit-met-jongeren/

49

Dit is een uitgave van gemeente Zwolle, augustus 2025

Trends & ontwikkelingen sociaal domein 2025 Opmaak: Team vormgeving, afdeling Communicatie

zwolle.nl