TAM-omgevingsplan hoofdstuk 22i Harculo_Bijlagen bij de motivering_Bijlage 28 Ecologisch onderzoek 1
Tekst van het document
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo In het kader van Omgevingswet
2024
1
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
2
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
3
Colofon Opdrachtgever:
Reales projecten 4 BV Vision Plaza Central Boeing Avenue 242 1119 PZ Schiphol-Rijk
Contactpersoon:
Gerjan de Jong
Aannemer:
Ecologen Collectief ECO
Contactpersoon:
Evert Ruiter
Tekst:
Evert Ruiter
Collegiale toets:
Douwe Schut
Uitvoering onderzoek: Melchior van Tweel, Henk Schreuders, Henk Mellema, Rudmer Zwerver, Evert Ruiter GIS & cartografie:
Douwe Schut
Rapportnummer:
2024 - 029
Projectnummer:
2024 - 023
Fotoverantwoording:
Rudmer Zwerver, Evert Ruiter
Aantal pagina’s:
72
Deze publicatie kan worden geciteerd als: Ruiter, E.J., et.al. (2024) Ecologische Veldonderzoek Nieuw Harculo. In opdracht van Reales projecten 4 BV. 28.11.2024 Status: Versie 3. Definitieve versie
Ecologen Collectief ECO heeft dit rapport opgesteld in opdracht van Reales projecten 4 BV. Daarmee is dit rapport eigendom van bovengenoemde opdrachtgever. Niets uit deze rapportage mag worden vermenigvuldig en/of openbaar gemaakt door middel van druk, microfilm, fotokopie, of welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever. Het is ook niet toegestaan dit rapport zonder toestemming te gebruiken voor enig ander werk dan waarvoor dit product is ontwikkeld.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
4
Inhoud INLEIDING .................................................................................................................................................. 7
1. 1.1.
ACHTERGROND ................................................................................................................................................. 7
1.2.
DOELSTELLING ............................................................................................................................................... 12
1.3.
ORGANISATIE ................................................................................................................................................. 12
1.4.
LEESWIJZER ................................................................................................................................................... 12 GEBIEDSBESCHRIJVING ............................................................................................................................ 13
2. 2.1.
ALGEMEEN .......................................................................................................................................................... 13
2.2.
HET ONBEBOUWDE DEEL ........................................................................................................................................ 14
2.3.
BESTAANDE BEBOUWING IN DE UITSPANNING. ............................................................................................................ 17 ONDERZOEKSMETHODE EN WERKWIJZE ................................................................................................... 19
3. 3.1.
FLORA ................................................................................................................................................................ 19
3.2.
BROEDVOGELS ..................................................................................................................................................... 20
3.3.
GRONDGEBONDEN ZOOGDIEREN ............................................................................................................................. 21
3.4.
VLEERMUIZEN ...................................................................................................................................................... 25
3.5.
AMFIBIEËN, REPTIELEN EN VISSEN ............................................................................................................................. 26
3.6.
INSECTEN ............................................................................................................................................................ 27 RESULTATEN ............................................................................................................................................ 28
4. 4.1.
FLORA ........................................................................................................................................................... 28
4.1.1.
ALGEMEEN ..................................................................................................................................................... 28
4.1.2.
AANGETROFFEN SOORTEN ................................................................................................................................. 28
4.1.3.
BESPREKING RELEVANTE SOORTEN ...................................................................................................................... 30
4.2.
BROEDVOGELS ................................................................................................................................................ 32
4.2.1.
ALGEMEEN ..................................................................................................................................................... 32
4.2.2.
AANGETROFFEN SOORTEN ................................................................................................................................. 32
4.2.3.
BESPREKING RELEVANTE SOORTEN ...................................................................................................................... 35
4.3.
GRONDGEBONDEN ZOOGDIEREN ........................................................................................................................ 37
4.3.1.
ALGEMEEN ..................................................................................................................................................... 37
4.3.2.
AANGETROFFEN SOORTEN ................................................................................................................................. 37
4.3.3.
BESPREKING RELEVANTE SOORTEN ...................................................................................................................... 38
4.4.
VLEERMUIZEN ................................................................................................................................................ 43
4.4.1.
ALGEMEEN ..................................................................................................................................................... 43
4.4.2.
AANGETROFFEN SOORTEN ................................................................................................................................. 43
4.4.3.
BESPREKING SOORTEN ...................................................................................................................................... 44
4.4.4.
VASTE VERBLIJFPLAATSEN .................................................................................................................................. 45
4.4.5.
FOERAGEERGEBIED .......................................................................................................................................... 45
4.4.6.
MIGRATIECORRIDORS ....................................................................................................................................... 46
4.4.7.
TRACKS BATLOGGER ......................................................................................................................................... 47
4.5.
AMFIBIEËN, REPTIELEN EN VISSEN ..................................................................................................................... 53
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
5
5.
4.5.1.
ALGEMEEN ..................................................................................................................................................... 53
4.5.2.
AANGETROFFEN SOORTEN ................................................................................................................................. 53
4.5.3.
BESPREKING RELEVANTE SOORTEN ...................................................................................................................... 54
4.6.
INSECTEN ...................................................................................................................................................... 55
4.6.1.
ALGEMEEN ..................................................................................................................................................... 55
4.6.2.
WAARGENOMEN SOORTEN ................................................................................................................................ 55 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN ............................................................................................................ 64
5.1. CONCLUSIES ............................................................................................................................................................ 64 5.2. AANBEVELINGEN ....................................................................................................................................................... 66 6. DANKWOORD ....................................................................................................................................................... 70 7. LITERATUUR EN BRONVERMELDINGEN ................................................................................................................ 71 BIJLAGEN ................................................................................................................................................................ 72
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
6
1. Inleiding 1.1.
Achtergrond
Reales Projecten 4 BV en de gemeente Zwolle zijn bezig met de voorbereidingen van de woningbouwontwikkeling op het terrein van de voormelige IJsselcentrale Harculo. In het gebied liggen actuele opgaven rondom natuur, water, recreatie, wonen, cultuur en kleinschalig werken. In 2021 is door de gemeente Zwolle, ENGIE, de eigenaar van het terrein van de voormalige IJsselcentrale, en Floris Property Fund B.V., de eigenaar van de voormalige dienstenwoningen aan de Professor Feldmannweg, één gezamenlijke gebiedsvisie opgesteld voor het gebied van de voormalige IJsselcentrale en de omgeving van de dienstenwoningen. In 2022 is begonnen met de verdere uitwerking van deze visie. Aangezien Floris Property Fund B.V. de ontwikkeling van de voormalige dienstenwoningen aan de Professor Feldmannweg heeft stilgezet, heeft deze uitwerking uitsluitend betrekking op het gebied van de voormalige IJsselcentrale. Daarbij is door de gemeenteraad van Zwolle besloten om plannen in twee lijnen te ontwikkelen: een Ruimtelijk Ontwikkelingsplan (ROP) voor alle gebiedsfuncties en een afzonderlijk Natuurontwikkelingsplan (NOP). Aangezien ENGIE het terrein van de voormalige IJsselcentrale in oktober 2023 heeft verkocht aan Reales, heeft Reales de uitwerking van het ROP en het NOP vanaf dat moment overgenomen van Engie.
Sinds 1 januari 2024 is natuurbescherming geregeld in de Omgevingswet en is de Wet natuurbescherming vervallen. De integratie van de natuurbeschermingsregels in de Omgevingswet is beleidsneutraal verlopen. In de kern houdt de Omgevingswet de volgende verplichtingen in voor initiatiefnemers van een project: •
uitvoeren van voldoende onderzoek om effecten van zijn activiteit te kunnen bepalen en te beoordelen;
•
naleven van de zorgplichten ten aanzien van beschermde gebieden en soorten;
•
aanvragen van een omgevingsvergunning indien sprake is van een Natura 2000-activiteit.
Om deze verplichtingen na te kunnen komen is een actueel beeld van het voorkomen van (beschermde) soorten wilde planten en dieren in het plangebied nodig. Reales heeft in samenwerking met Kleijberg Ecologie het Ecologencollectief ECO de opdracht gegeven om dit onderzoek uit te voeren. Het Ecologencollectief heeft het onderzoek vervolgens uitgevoerd in de periode maart tot en met september 2024. Voor de ligging van het plangebied ten opzichte van Zwolle zie figuur 1, voor de begrenzing van onderzoeksgebied zie figuur 2, voor de locatie van de geplande woningbouwontwikkeling zie figuur 3 en voor eigendomsgrenzen van Reales zie figuur 4.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
7
Dit onderzoek richtte zich in principe op alle soortgroepen en vooraf is op basis van beschikbare bronnen1 een selectie gemaakt van soorten en soortgroepen waarvan verwacht werd dat ze in het gebied voor kunnen komen. Bij de uitvoering van het onderzoek c.q. het veldwerk is gebruik gemaakt van de daarvoor beschikbare protocollen en kennisdocumenten2. Dit veldwerk is uitgevoerd door vakbekwame en ervaren veldecologen. In dit rapport worden de resultaten van dit onderzoek gepresenteerd.
1 NDFF, Waarneming.nl., Eerder eigen onderzoek, Eerder onderzoek door derden. 2 Vleermuisprotcol 2021, Kennisdocument kleine marterachtigen, BMP-A
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
8
Figuur 1: Ligging van het projectgebied ten opzichte van de stad Zwolle. In geel kader. Bron: Google Earth.
Figuur 2: Begrenzing van het onderzoeksgebied voor flora en fauna (rode lijn).
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
9
Figuur 3: Locatie woningbouwontwikkeling Nieuw Harculo. Bron: Reales
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
10
Figuur 4: Projectgebied Reales. Bron: Reales.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
11
1.2.
Doelstelling
Het doel van dit onderzoek is om een zo compleet mogelijke inventarisatie van planten - en diersoorten binnen de begrenzing van de gronden van Reales in kaart te brengen.
1.3.
Organisatie
Het onderzoek is uitgevoerd door Ecologen Collectief ECO, een samenwerkingsverband van meerdere ecologen (zzp’ers) uit noordoost Nederland. De veldmedewerkers die bij dit project zijn ingezet: •
Flora: Melchior van Tweel
•
Broedvogels: Henk Schreuders
•
Grondgebonden zoogdieren: Rudmer Zwerver, Evert Ruiter
•
Vleermuizen: Henk Mellema m.m.v. Henk Schreuders, Evert Ruiter
•
Amfibieën: Evert Ruiter
•
Insecten: Evert Ruiter, Kees Kuiper
De contactpersonen vanuit Reales projecten 4 BV zijn Gerjan de Jong en Reinoud Kleijberg (Kleijberg Ecologie). Om elkaar gedurende het veldseizoen op de hoogte te houden van wetenswaardigheden rond het onderzoek is een groepsapp aangemaakt.
1.4.
Leeswijzer
Een beknopte beschrijving van het onderzoeksgebied wordt in hoofdstuk 2 gegeven. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 de onderzoeksmethode en werkwijze van het onderzoek uiteengezet en in hoofdstuk 4 de resultaten gepresenteerd en per soortgroep besproken. Alle waargenomen soorten worden benoemd in algemene zin en uitgebreide zin beschreven voor wat betreft de Rode Lijst-soorten en overige relevante soorten. De conclusies van dit onderzoek c.q. het belang van Nieuw Harculo voor de onderzochte soortgroepen en de daaraan gekoppelde aanbevelingen worden in hoofdstuk 5 besproken. Hoofdstuk 6 betreft een dankwoord. De geraadpleegde literatuur wordt vermeld in hoofdstuk 7.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
12
2. Gebiedsbeschrijving 2.1.
Algemeen
Het projectgebied bevindt zich ten zuiden van de stad Zwolle en is gelegen aan de IJssel. Het betreft het terrein van de voormalige energiecentrale Harculo. Deze centrale is eind vijftiger jaren van de vorige eeuw gebouwd als vervanging van de oude centrale die noordelijker langs het Almelose kanaal was gevestigd. Vanaf 1981 is energiecentrale Harculo in etappes stilgelegd en in 2015 werd hij geheel buiten gebruik gesteld en vervolgens is het geheel tussen 2015 en 2018 gesloopt en het terrein gesaneerd. Sindsdien wordt het terrein extensief beheerd. Ten westen van het projectgebied bevindt zich een dijk met daarachter een uiterwaard die wordt begraasd door koeien en bemest, ten noorden ervan de noorderhaven en de woonwijk Zwolle Zuid met het Oldenelerpark, ten oosten ligt een zonnepark en ten zuiden de zuiderhaven en verder zuidelijk buurtschap Harculo.
Luchtfoto projectgebied.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
13
2.2.
Het onbebouwde deel
In figuur 5 wordt een aantal toponiemen benoemd die ook in de verdere tekst zullen worden gebruikt, steeds geschreven met een hoofdletter. Woningbouw (c.q. woningbouwontwikkeling Nieuw Harculo) betreft de locatie waar de nieuw te bouwen woonwijk is gepland. Dit deel is circa 9 hectare in oppervlakte. Het bestaat uit een kruiden- en faunarijk grasland met een grote verscheidenheid aan plantensoorten. De soortenrijkdom wordt beschreven onder 3.1. De Noorderhaven, voorheen ook wel kolenhaven genoemd, is een vrij grote plas met een rijke oeverbegroeiing bestaand uit wilgen, riet, gele lis en soortgelijke planten. De haven staat in verbinding met de IJssel. Tot medio jaren 50 van de vorige eeuw was het een stilstaande plas die niet in verbinding stond met de IJssel. Dat geldt ook voor de Zuiderhaven. Deze plas werd in de volksmond het ‘kristalbad’ genoemd vanwege het heldere water. De Zuiderhaven was, toen de centrale nog in bedrijf was, de materiaalhaven. Bij beide havens is nog steeds een hoge steiger aanwezig. In beide gevallen betreft het een hoog betonnen plateau op betonnen pilaren. De Zuiderhaven is qua begroeiing en karakter vergelijkbaar met de Noorderhaven met dit verschil dat er sprake is van minder wilgen op de oevers. Rechts bovenin het projectgebied bevindt zich een Kolk. Deze maakt onderdeel uit van de energietuin.
De Kolk heeft opvallend helder water, er is vrijwel geen sprake van drijvende waterplanten en voor een groot deel wordt hij omsloten door bos en voor het overige door een kraag van riet. Aan de westzijde van de het projectgebied ligt een Uiterwaard. Deze wordt met name in de zomerperiode beweid (door koeien) en bemest. De Uiterwaard is hoofdzakelijk begroeid met raaigras. De begrenzing aan de oostzijde van de Uiterwaard bestaat uit een met gras begroeide
dijk.
Deze
dijk
vormt
de
overgang
van
Uiterwaard
met
de
locatie
voor
woningbouwontwikkeling. In het zuidelijk deel van de Uiterwaard is nog sprake van een restant stroomdalflora bestaand uit meidoorn, hondsroos, geel walstro, Engelse alant en kruisdistel. Aan de westzijde van de Uiterwaard stroomt de IJssel. Een deel van de oevers bestaat uit lage steilranden en zandstrandjes. In de winter- en voorjaarsperiode wordt de Uiterwaard soms overstroomd door de IJssel.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
14
Figuur 5: In de tekst gebruikte toponiemen. NB: Woningbouw = woningbouwontwikkeling Nieuw Harculo.
Impressie zuidelijk deel Uiterwaard. Foto: Evert Ruiter.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
15
Impressie Noorderhaven. Foto: Evert Ruiter.
Impressie Kolk. Foto: Evert Ruiter.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
16
2.3.
Bestaande bebouwing in de uitspanning.
Binnen de begrenzing van het projectgebied staat bebouwing. Deze is weergegeven in figuur 6. Het gaat om meerdere gebouwen die allen ooit deel uitmaakten van het IJsselcentrale-complex. Het Poortgebouw staat bij de entree van het terrein en is een kantoorgebouw met diverse ruimtes. Dit gebouw dient nog gesloopt te worden voor de woningbouwontwikkeling. De Hijshal is een restant van een veel groter complex dat voor een groot deel al is afgebroken tussen 2015 - 2018. Het Koelwatergebouw is nog geheel intact en in gebruik genomen door kunstenaar Ronald Westerhuis. Ook het Dienstengebouw is nog intact en in bezit van BOEI.
Figuur 6. Bebouwing en benamingen daarvan binnen in het projectgebied.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
17
Impressie Centrale deel met begroeiing van Jacobskruiskruid en margriet. Op de achtergrond de Hijshal en het Dienstengebouw. Foto: Evert Ruiter.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
18
3. Onderzoeksmethode en werkwijze 3.1. Flora Voor de inventarisatie van flora is het gebied vijf keer bezocht. De bezoekdata zijn afgestemd op de bloeitijd van soorten. Bijvoorbeeld een specifieke voorjaarsronde voor onder meer vogelmelk. Tijdens de bezoeken is het totale gebied lopend doorkruist waarbij een grid van 50 x 50 meterhokken is aangehouden. Binnen die hokken zijn alle plantensoorten gekarteerd. Zodoende is het totale gebied fijnmazig onderzocht en konden alle relevante plantensoorten in kaart worden gebracht. Relevante soorten betekent in dit geval Rode Lijst-soorten, zeldzame soorten (voor de omgeving van Zwolle) en ‘indicerende plantensoorten’, dat wil zeggen plantensoorten die specifieke omstandigheden, zoals voedselarmere, vochtige of pionier-omstandigheden indiceren. De waarnemingen zijn ingevoerd via ObsMapp.
Tabel 1: Bezoekdata inventarisatie flora
Datum
Begintijd
Eindtijd
25 april
08.00 uur
15.00 uur
22 mei
09.00 uur
13.30 uur
1 juni
09.15 uur
14.15 uur
2 juni
10.30 uur
13.30 uur
20 augustus
08.00 uur
13.00 uur
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
19
3.2. Broedvogels Het onderzoek aan broedvogels is uitgevoerd volgens de methode BMP A van SOVON. In de periode april tot en met juli is het gebied zeven keer bezocht. De bezoektijden lagen tussen een uur voor zonsopkomst tot een twee uur na zonsopkomst. In deze periode is de zangactiviteit van broedvogels het grootst en zijn ze op gehoor goed te inventariseren. Naast de broedvogels zijn ook alle andere (niet broedende vogels) gekarteerd. Het betreft dan veelal doortrekkende en/of pleisterende vogelsoorten. Tabel 2: Bezoekdata inventarisatie broedvogels
Datum
Begintijd
Eindtijd
23 maart
05:52
07:39
7 april
06:35
08:46
21 april
05:55
07:55
4 mei
05:41
08:05
24 mei
05:13
07:32
8 juni
20:29
22:37
5 juli
04:28
06:49
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
20
3.3. Grondgebonden zoogdieren Met grondgebonden zoogdieren wordt bedoeld: alle zoogdieren met uitzondering van de vleermuizen. Deze soortgroep is vooral geïnventariseerd door middel van wildcamera’s en lifetraps, (inloopvallen waarin de gevangen dieren blijven leven) maar ook via zichtwaarnemingen van levende dieren, prooiresten, prenten (pootafdrukken) en uitwerpselen. Voor wildcamera’s is gebruik gemaakt van vaste cameravallen en struikrovers. Een struikrover is een brede pvc-buis waarin achterin een cameraval wordt geplaatst. Voorin de buis wordt lokmiddel geplaatst. De struikrover wordt op de grond op een strategische plek in het veld geplaatst. Dieren die op de geur van het lokmiddel afkomen en het inspecteren worden met de camera vastgelegd. Zie figuur 7. Voor lifetraps is gebruik gemaakt van Longworthvallen. Zie figuur 8. Het onderzoek met camera’s is bovenal gericht op het vaststellen van de aanwezigheid van marters, kleine marterachtigen en egel. Uitganspunt bij dit onderzoek is het kennisdocument Kleine marterachtigen van BIJ12. Het onderzoek met lifetraps is toegepast voor het vaststellen van de aanwezigheid van de waterspitsmuis. Uitgangspunt bij dit onderzoek is de werkwijze zoals voorgeschreven door de Zoogdiervereniging Nederland.
Figuur 7: Struikrover.
Figuur 8: Longworth lifetrap. (Bron: www.watdon.co.uk)
Bron: Cameraval.eu
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
21
Voorbeeld van in het veld geplaatste struikrover. Foto: Rudmer Zwerver
Bosmuis voor een struikrover. Foto: Rudmer Zwerver.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
22
Figuur 9: Plaatsing van de cameravallen in het projectgebied.
De cameravallen aangegeven met de gele stippen in figuur 9 hebben gedurende de periode 1 – 23 april in het moerasbos ten oosten van de Kolk gestaan. Deze cameravallen waren vooral gericht op het vastleggen van boommarter en waterspitsmuis. De cameravallen aangegeven met rode stippen hebben in de locatie voor woningbouwontwikkeling en bij de Noorder- en Zuiderhaven gestaan gedurende de periode 4 juni – 10 juli. Daarna zijn ze verplaatst en hebben ze van 10 juli – 15 augustus op een andere plek gestaan. Op alle plaatsen aangegeven met een rode stip in figuur 8 heeft dus gedurende 6 á 7 weken een cameraval of struikrover gestaan. Eén struikrover is gedurende deze periode verloren gegaan vanwege een maaibeurt van de slootkanten. Gedurende de periode 23 – 29 september zijn er Longworth-vallen geplaatst langs de slootjes in het projectgebied. Zie figuur 10. De vallen zijn geplaatst in twee raaien van tien vallen. Twee vallen per plek. Daarnaast zijn er twee vallen geplaatst onder een berk tussen de slootjes. In het totaal zijn er dus tweeen-twintig vallen geplaatst. De vallen hebben drie nachten op pre-bait gestaan. Dat wil zeggen, er zit aas in de vallen, maar de vallen staan niet op scherp. Zo kunnen aanwezige muizen wennen aan het aas in de val. Als aas is gebruik gemaakt voor meelwormen voor spitsmuizen en stukjes wortel voor ware muizen en woelmuizen.
Na drie nachten pre-bait zijn de vallen drie nachten op scherp gezet en
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
23
regelmatig gecontroleerd om sterfte bij de gevangen dieren te voorkomen. Overdag stonden de vallen niet op scherp. Vangperiodes waren dus alleen ’s nachts.
Figuur 10: Plaatsing van de Longworth-vallen langs de slootjes in het projectgebied. Blauwe stippen.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
24
3.4. Vleermuizen Het onderzoek aan vleermuizen is uitgevoerd volgens het vleermuisprotocol 2021 en gericht op vaste verblijfplaatsen, foerageergebied en migratieroutes. Met speciale aandacht voor gebouw-bewonende soorten. Volgens het protocol is het gebied gedurende de onderzoeksperiode vijfmaal bezocht. Daarbij gebruik makend van twee tot drie onderzoekers die gebruik maken van batdetector, batlogger en warmtebeeldcamera.
Tabel 3: Bezoekdata, tijden en weersomstandigheden vleermuisonderzoek Datum
Tijd
Aantal
Temp. ̊C
Wind Bft.
onderzoekers
Bew. In
Opm.
octa’s
18-05-2024
21:00 – 23:30
3
18
N2
6/8
-
14-06-2024
22:00 – 0:00
3
15
ZO 2
7/8
Kort regen, begin
05-07-2024
03:15 – 05:15
3
13
ZW 3
4/8
-
21-08-2024
23:00 – 01:00
2
13
ZW 2
3/8
-
17-09-2024
21:30 – 23:30
2
14
NO 2
3/8
-
Buiten de inspectie van de gebouwen binnen het projectgebied is er ook ruimer gekeken hoe vleermuizen het totale projectgebied, waaronder ook de Uiterwaard en de IJssel gebruiken/benutten. Daartoe zijn er tijdens alle bezoeken rondes gemaakt met een batlogger waarmee is vastgesteld waar zich vleermuizen ophielden of langs vlogen en om welke soorten het ging. Tevens is gebruik gemaakt van een warmtebeeldcamera om de bewegingen van individuen afzonderlijk te kunnen volgen. De tracks en records van de batlogger worden gepresenteerd onder 4.4. Vanaf medio juli kon de Uiterwaard ’s nachts niet meer worden bezocht vanwege inscharing van koeien.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
25
3.5. Amfibieën, reptielen en vissen Bij eerste verkennende bezoeken is geconstateerd dat er binnen de begrenzing van het projectgebied geen geschikt habitat voor de rugstreeppad aanwezig is. Dat wil zeggen, er zijn geen ondiepe plassen, poelen of soortgelijke wateren in het gebied aanwezig waarin deze soort zich zou kunnen voortplanten. De wateren die wel aanwezig zijn (Kolk, beide havens en sloten) zijn niet geschikt als voortplantingsgebied voor de rugstreeppad. De sloten zijn matig geschikt als leefgebied voor de poelkikker. Desalniettemin is er wel gericht onderzoek verricht naar deze soorten. Dat wil zeggen, tijdens alle bezoeken voor andere soortgroepen (met name vleermuizen) is er geluisterd naar roepende dieren. Daarmee kan vrij eenvoudig worden geconstateerd of deze soorten aanwezig zijn. Voor het aantonen van kamsalamander zijn er in het voorjaar vier amfibieënfuiken (Type M2 Van Laar Technology) geplaatst in de Kolk. Zie figuur 11 en 12. Geschikt habitat voor reptielen is niet of nauwelijks aanwezig. Binnen de kaders van dit onderzoek is er daarom geen onderzoek verricht aan deze soortgroep. Dat geldt eveneens voor vissen. Hoewel er voldoende leefgebied is voor vissen (rivieren, havens, sloten en poelen),
ondervindt
afgaand
op
de
plannen
voor
woningbouw
in
de
locatie
voor
woningbouwontwikkeling deze soortgroep vooralsnog op voorhand geen negatieve effecten. Vissen zijn daarom niet meegenomen binnen dit onderzoek. Bij het onderzoek met amfibieënfuiken is echter wel vissoort gevangen. Deze wordt genoemd onder 4.5.2.
Figuur 11 en 12: Boven: amfibieënfuik. Rechts: geplaatste fuik in de Kolk.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
26
3.6. Insecten Het onderzoek naar insecten vond overdag plaats onder voor insecten gunstige weersomstandigheden: minimaal 19 ̊C, weinig wind, weinig bewolking, geen neerslag. Het projectgebied is zes keer bezocht. Daarmee is een goed beeld verkregen van de insectenrijkdom van het totale gebied. Ook tijdens de rondes voor broedvogels en flora zijn er en passant waarnemingen van insecten ingevoerd. Voor het determineren van insecten is uitsluitende gebruik gemaakt voor zichtwaarnemingen (gebruik van net is niet noodzakelijk) en voorts van gehoorwaarnemingen (sprinkhanen) en daarbij soms gebruik makend van batdetector voor soorten die met het blote oor niet hoorbaar zijn. Tabel 4: Bezoekdata inventarisatie insecten
Datum
Begintijd
Eindtijd
30 april
13.00
17.00
15 mei
13.00
17.00
4 juni
13.00
17.00
26 juni
13.00
17.00
6 augustus
13.00
17.00
21 augustus
11.00
17.00
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
27
4. Resultaten 4.1. Flora 4.1.1.
Algemeen
De waarde van het projectgebied voor flora bestaat uit drie categorieën, namelijk fluviatiele soorten, soorten van schrale graslanden en bijzondere planten voor het gebied. Dit wordt nader toegelicht onder 4.1.3. De florakartering leverde 61 soorten op. In tabel 1 worden de aangetroffen soorten weergegeven.
4.1.2.
Aangetroffen soorten
Tabel 5: Lijst van waargenomen plantensoorten (in alfabetische volgorde).
1 2 3
Naam Akkerviooltje Avondkoekoeksbloem Basterdhyacint
4
Bezemkruiskruid
Wetenschappelijke naam Viola arvensis Silene latifolia Hyacinthoides x massartiana (H. hispanica x H. non-scripta) Senecio inaequidens
5 6 7 8 9 10
Bleekgele droogbloem Bonte gele dovenetel Brem Daslook Driekleurig viooltje Duinviooltje
Gnaphalium luteoalbum Lamiastrum galeobdolon subsp. argentatum Cytisus scoparius Allium ursinum Viola tricolor Viola tricolor subsp. curtisii
11 12 13 14 15 16
Duits viltkruid Dwergviltkruid Engelse alant Geel nagelkruid Gekroesd fonteinkruid Gele kamille
Filago germanica Logfia minima Inula britannica Geum urbanum Potamogeton crispus Anthemis tinctoria
17 18 19 20 21 22
Gele morgenster s.s. Gewone pastinaak Gewone vogelmelk Gewoon barbarakruid Glad walstro Glanzig fonteinkruid
Tragopogon pratensis subsp. pratensis Pastinaca sativa Ornithogalum umbellatum Barbarea vulgaris Galium mollugo Potamogeton lucens
23 24 25
Goudhaver Groot streepzaad Grote kaardenbol
Trisetum flavescens Crepis biennis Dipsacus fullonum
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
RL
●
28
26 27
Azolla filiculoides Xanthium orientale s.l. + Xanthium strumarium
28 29 30 31
Grote kroosvaren Grote stekelnoot + Late stekelnoot Heelblaadjes Klein vlooienkruid Klein vogelpootje Kleine leeuwentand
32 33 34 35 36 37
Knolboterbloem Knoopkruid Kompassla Koningskaars Kruisdistel Margriet
Ranunculus bulbosus Centaurea jacea Lactuca serriola Verbascum thapsus Eryngium campestre Leucanthemum vulgare
38 39 40 41 42 43
Moeraskruiskruid Muizenoor Muskuskaasjeskruid Muurpeper Peen Penningkruid
Jacobaea paludosa Pilosella officinarum Malva moschata Sedum acre Daucus carota Lysimachia nummularia
44 45 46 47 48 49
Poelruit Rechte ganzerik Rivierfonteinkruid Ruw vergeet-mij-nietje Sikkelklaver Slijkgroen
Thalictrum flavum Potentilla recta Potamogeton nodosus Myosotis ramosissima Medicago falcata Limosella aquatica
50 51 52 53 54 55
Smalle aster s.l. Tweerijige zegge Veldlathyrus Veldsla spec. Vijfdelig kaasjeskruid Viltganzerik
Symphyotrichum lanceolatum Carex disticha Lathyrus pratensis Valerianella spec. Malva alcea Potentilla argentea
56 57 58 59 60 61
Wilde bertram Wilde cichorei Wouw Zacht vetkruid Zomerfijnstraal Zwanenbloem
Achillea ptarmica Cichorium intybus Reseda luteola Sedum sexangulare Erigeron annuus Butomus umbellatus
Pulicaria dysenterica Pulicaria vulgaris Ornithopus perpusillus Leontodon saxatilis
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
●
●
●
29
4.1.3.
Bespreking relevante soorten
Fluviatiele soorten: De belangrijkste waarde van het projectgebied bestaat uit de zogenaamde fluviatiele soorten, soorten die hun hoofdverspreidingsgebied in de dalen van de grote en kleine Nederlandse rivieren hebben en daarbuiten veel minder voorkomen. Het betreft zowel soorten van drogere stroomdalgraslanden als van voedselrijkere ruigten. Enkele aangetroffen soorten zijn Engelse alant, kruisdistel, klein vlooienkruid en sikkelklaver. De meeste fluviatiele soorten komen voor aan de oevers van de havens en op de dijk van het Beekmanpad ten noorden van de Noorderhaven. Pioniersoorten: Op het centrale terrein, waar eerder de gebouwen van de IJsselcentrale hebben gestaan, is een open, vrij schrale graslandvegetatie ontstaan met pioniersoorten zoals bleekgele droogbloem, Duits- en dwergviltkuid. Bijzondere plantensoorten: Daarnaast zijn enkele meer bijzondere plantensoorten aangetroffen. Op vijf binnendijkse locaties is het duinviooltje aangetroffen, een soort die van oorsprong vrijwel alleen in de kustduinen voorkomt. In het noorden van het onderzoeksgebied is groot kroosvaren aangetroffen op een kaal zandstrandje. Deze ingeburgerde soort komt vooral binnendijks veel voor. Het buitendijks voorkomen leek een bijzonderheid. Inmiddels is duidelijk geworden dat deze soort dit jaar (2024) op grote schaal op water in de Uiterwaarden voorkomt.
Rode Lijstsoorten: In het onderzoeksgebied zijn vier Rode Lijstsoorten aangetroffen: Engelse alant, moeraskruiskruid, sikkelklaver en zacht vetkruid. Deze soorten komen vooral voor langs de oever van de IJssel en de havens. In figuur 13 wordt aangegeven waar deze soorten zijn aangetroffen.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
30
Figuur 13: Overzicht verspreiding rode lijst-soorten flora binnen de begrenzing van het projectgebied.
Effectenbeoordeling: De vier aangetroffen Rode Lijstsoorten komen niet voor binnen de begrenzing van de locatie voor woningbouwontwikkeling. De enige soort die net aan de rand van de locatie voor woningbouwontwikkeling voorkomt is sikkelklaver. Deze groeit in de berm van de verharde weg die ten oosten van de locatie voor woningbouwontwikkeling de grens vormt. De verwachting is dat deze groeiplaatsen door de plantontwikkeling (tijdelijk) zullen verdwijnen. Sikkelklaver is plant die zich makkelijk verspreid en er is een bronpopulatie in de directe omgeving aanwezig van waaruit de plant zich na herinrichting van het gebied weer kan vestigen.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
31
4.2. Broedvogels 4.2.1.
Algemeen
Voor de inventarisatie van broedvogels is het projectgebied zeven keer bezocht. Ook eenmaal ’s avonds. In tabel 2 worden de bezoektijden weergegeven. De methode die is gehanteerd bij de deze inventarisatie is de BMP A methode van SOVON. De waarnemingen zijn ingevoerd via de portal AviMap.
4.2.2.
Aangetroffen soorten
In totaal zijn er tijdens de BMP-rondes 62 soorten waargenomen. Tabel 6: Lijst van waargenomen broedvogelsoorten (in alfabetische volgorde). Toelichting: zie kader pag.34. Vetgedrukt: soorten met de hoogste bescherming voor jaarrond beschermde nestplaatsen. Zie 4.2.3.
1 2 3 4 5
Soort Bergeend Blauwe Reiger Boomkruiper Boomvalk Bosrietzanger
Wetenschappelijke naam Tadorna tadorna Ardea cinerea Certhia brachydactyla Falco subbuteo Acrocephalus palustris
6 7 8 9 10 11
Braamsluiper Bruine Kiekendief Buizerd Ekster Fitis Fuut
Sylvia curruca Circus aeruginosus Buteo buteo Pica pica Phylloscopus trochilus Podices cristata
12 13 14 15 16 17
Gekraagde Roodstaart Gele Kwikstaart Grasmus Graspieper Grauwe Gans Groene Specht
Phoenicurus phoenicurus Motacilla flava Sylvia communis Anthus pratensis Anser anser Picus viridis
18 19 20 21 22 23
Grote Bonte Specht Grote Canadese Gans Heggenmus Holenduif Houtduif Huismus
Dendrocopos major Branta canadensis Prunella modularis Cplumba oenas Columba palumbus Passer domesticus
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
Jaarrond beschermd nest
RL
Categorie 5 Categorie 5 Categorie 4
KW
Categorie 4 Categorie 5
Categorie 5
Categorie 2
GE
32
24 25 26 27 28 29
IJsvogel Kauw Kerkuil Kleine Karekiet Knobbelzwaan Koekoek
Alcedo atthis Corvus monedula Tyto alba Acrocephalus scirpaceus Cygnus olor Cuculus canorus
Categorie 5
30 31 32 33 34 35
Koolmees Krakeend Kuifeend Meerkoet Merel Nijlgans
Parus major Anas strepera Aythya fuligula Fulica atra Turdus merula Alopochen aegyptiacus
Categorie 5
36 37 38 39 40 41
Pimpelmees Putter Rietgors Ringmus Roodborst Scholekster
Cyanistus caerulus Carduelis carduelis Emberiza schoeniclus Passer montanus Erithacus rubecula Haematopus ostralegus
42 43 44 45 46 47
Slechtvalk Soepeend Soepgans Spreeuw Staartmees Tjiftjaf
Falco peregrinus Anas domesticus Anser domesticus Strunus vulgaris Aegithalos caudatus Phylloscopus collybita
Categorie 3
48 49 50 51 52 53
Torenvalk Tuinfluiter Turkse Tortel Vink Visdief Waterhoen
Falco tinunculus Sylvia borin Streptopelia decaocto Fringilla coelebs Sterna hirundo Gallinula chloropus
Categorie 5
54 55 56 57 58 59
Waterral Wilde Eend Winterkoning Wintertaling Witte Kwikstaart Zanglijster
Rallus aquaticus Anas plathyrhynchos Troglodytus troglodytus Anas crecca Motacilla alba Turdus philomelos
60 61 62
Zilvermeeuw Zwarte Kraai Zwartkop
Larus argentatus Corvus corone Sylvia atricapilla
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
Categorie 3
KW
Categorie 5
KW
GE
Categorie 5
33
Toelichting op de categorieën van jaarrond beschermde nestplaatsen en Rode lijst indicatie Categorie 1: Jaarrond gebruikte nestplaatsen (steenuil) Categorie 2: Zeer honkvaste koloniebroeders of afhankelijk van bebouwing Categorie 3: Zeer honkvaste broeders of afhankelijk van bebouwing (geen kolonie) Categorie 4: Vogels die jaarrond terugkeren naar specifiek nest Categorie 5: Honkvaste broeders, maar voldoende flexibel (Vogels met jaarrond beschermde nesten als er sprake is van ecologisch zwaarwegende redenen) KW = Kwetsbaar GE = Gevoelig Toelichting op de aangetroffen soorten en belang van het gebied voor vogels. De bosschages rondom de locatie voor woningbouwontwikkeling bevatten een soortenrijkdom aan zangvogels. Er zijn hoge dichtheden van tjiftjaf, tuinfluiter, zwartkop en grasmus aangetroffen. In de Noorder- en Zuiderhaven en de Uiterwaard zijn veel soorten watervogels waargenomen. Een beperkt aantal soorten voldoet aan de criteria om aangemerkt te kunnen worden als broedvogel. De wateren zijn tijdens de voorjaars- en najaarstrek wel in trek om te foerageren. Met name in de Uiterwaard, maar ook in de beide havens zijn veel grauwe ganzen en grote Canadese ganzen waargenomen. Opvallend is dat er, ondanks dat er wel nesten met eieren zijn gezien, weinig tot geen reproductie heeft plaatsgevonden. Mogelijk speelt predatie door vossen en marters hier een rol.
In de Uiterwaard zijn geen broedgevallen van weidevogels vastgesteld. Ook de kwartelkoning, een soort die in het verleden daar is waargenomen en waarvoor binnen Natura 2000-gebied Rijntakken instandhoudingsdoelen gelden, is niet waargenomen. De voormalige loswallen (grote betonnen bouwwerken) bij de Noorder- en Zuiderhaven zijn een interessante plek voor vogels om te schuilen en te nestelen. Witte kwikstaart, scholekster en holenduif zijn hier aangetroffen als broedvogel en ook de ijsvogel is met regelmaat op deze plekken gezien. Bij de Kolk is een territorium van de waterral vastgesteld. In de bebouwing op het terrein bevinden zich diverse vogelsoorten. Er zijn territoria vastgesteld van kerkuil en torenvalk in de Hijshal. Het is echter niet zeker of deze soorten er ook daadwerkelijk broeden. Aangezien de Hijshal niet toegankelijk is, kon dit tijdens het onderzoek niet worden vastgesteld. Kauwen en holenduiven maken zeker gebruik van de Hijshal als broedplaats. Huismus en gierzwaluw zijn niet als broedvogel vastgesteld in de gebouwen.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
34
Buiten de resultaten van de BMP zijn er nog andere vogelsoorten waargenomen. Het betreft doortrekkers als witgatje, oeverloper, kwak, zwartkopmeeuw en wintergasten als smient.
4.2.3.
Bespreking relevante soorten
Alleen de categorie 1 – 4 soorten worden besproken. Boomvalk Op 15 mei 2024 is er een paartje boomvalken in het gebied aanwezig. Ze bevinden zich in het noordwestelijk deel van de locatie voor woningbouwontwikkeling bij een boom met daarin een (oud) kraaiennest. De vogels vliegen luid alarmerend rond en vertonen territoriaal gedrag. Een indicatie van ‘broedverdacht’ gedrag. Tijdens de komende bezoeken wordt deze plaats in de gaten gehouden, maar de vogels worden niet meer gezien. Het betreft een paartje dat op zoek is geweest naar een geschikte broedplaats. Er is in 2024 niet door boomvalken gebroed binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied. Buizerd Tijdens meerdere bezoekrondes is de buizerd in het projectgebied aangetroffen. Buizerds hebben echter een groot territorium en jagende individuen kunnen ver buiten hun nestplaats worden aangetroffen. Het projectgebied fungeert als jachtterritorium, maar er is geen nest van een buizerd binnen de begrenzing aanwezig. Huismus Huismussen zijn af en toe waargenomen. Deze komen uit de verre omgeving om in het projectgebied te foerageren. Ze broeden elders, want jaarrond beschermde nestplaatsen van huismussen zijn binnen de begrenzing van het projectgebied niet aangetroffen. Kerkuil In de Hijshal, welke vanwege sloop van een gedeelte van het gebouw makkelijk toegankelijk is voor vogels, bevindt zich een roestplaats van een kerkuil.
De vogel is tijdens meerdere bezoeken gezien en gehoord. Het betreft naar alle waarschijnlijkheid een solitaire vogel. Het gaat dus niet om een broedgeval, maar om een vaste rust- en verblijfplaats. De Hijshal wordt binnen de kaders van dit projectplan niet afgebroken. Vooralsnog gaat er dus geen vaste verblijfplaats van een kerkuil verloren.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
35
Slechtvalk In de gsm-mast binnen het projectgebied bevindt zich een nestkast voor slechtvalken. Daar broeden regelmatig, maar niet jaarlijks, slechtvalken. In 2024 is er een paartje slechtvalken aanwezig, maar indicaties van een broedgeval zijn niet waargenomen.
Effectenbeoordeling: Binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied zijn bij de BMP monitoring soorten aangetroffen met jaarrond beschermde nesten. Van geen van deze soorten is echter aangetoond dat ze in 2024 hebben gebroed binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied. Binnen de begrenzing van de locatie voor woningbouwontwikkeling zijn eveneens geen broedende vogels aangetroffen. De plantontwikkeling zal geen negatief effect hebben op broedvogels.
In 2024 was er geen sprake van een broedgeval van slechtvalken bij Harculo. Foto: Evert Ruiter.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
36
4.3. Grondgebonden zoogdieren 4.3.1.
Algemeen
In totaal is door middel van cameravallen, struikrovers, lifetraps en zichtwaarnemingen (mede sporen) de aanwezigheid vastgesteld van 20 soorten grondgebonden zoogdieren. De verscheidenheid aan soorten is te danken aan de ligging van het projectgebied tussen IJssel, Uiterwaard en rustig achterland met poelen, bosjes en weilanden. Een belangrijk en bepalend element is de relatieve rust en ruimte in de locatie voor woningbouwontwikkeling. Vooral ’s nachts wanneer het daar vanwege het ontbreken van verlichting echt donker is.
4.3.2.
Aangetroffen soorten
Tabel 7: Aangetroffen soorten (in alfabetische volgorde) RL=Rode Lijst, HR=Habitatrichtlijn
Soort
Wetenschappelijke naam
Soort waarneming
1
Bever
Castor fiber
Zicht/sporen
2
Boommarter
Martes martes
Cameraval/struikrover
3
Bosmuis
Apodemus sylvaticus
Struikrover/lifetrap
4
Bruine rat
Rattus norvegicus
Struikrover/sporen
5
Dwergspitsmuis
Sorex minutus
Lifetrap
6
Egel
Erinaceus europaeus
Zicht/struikrover
7
Haas
Lepus lepus
Cameraval/zicht
8
Huiskat
Felix silvestris catus domesticus
Cameraval/zicht
9
Huisspitsmuis
Crocidura russula
Cameraval
10
Koe
Bos taurus domesticus
Cameraval/zicht/sporen
11
Konijn
Oryctolagus cuniculus
Cameraval/sporen
12
Mol
Talpa Europaea
Sporen
13
Muskusrat
(Ondatra zibethicus)
Cameraval/sporen
14
Otter
Lutra lutra
Cameraval
15
Ree
Capreolus capreolus
Prenten
16
Rode eekhoorn
Sciurus vulgaris
Cameraval/zicht/sporen
17
Rosse woelmuis
Clethrionomys glareolus
Cameraval
18
Steenmarter
Martes foina
Cameraval/sporen
19
Veldmuis
Microtus arvalis
Sporen
20
Vos
Lupus lupus
Cameraval/sporen
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
RL
HR ●
GE
GE
●
37
Kleine
marterachtigen
(bunzing,
hermelijn,
wezel)
zijn
niet
waargenomen
gedurende
de
onderzoeksperiode in het projectgebied. Een verklaring daarvoor kan zijn het grote aantal vossen en steenmarters in het gebied. Vossen en steenmarters zijn geduchte concurrenten voor deze soorten. Op basis van de onderzoeksinspanning kan worden gesteld dat het niet aannemelijk is dat kleine marterachtigen in het projectgebied (algemeen) voorkomen. Daarmee is niet gezegd dat ze er helemaal niet voorkomen, want op basis van biotoopkenmerken van het totale projectgebied en de voorkeuren voor biotopen van de diverse soorten, kan worden gesteld dat het voorkomen van bunzing, hermelijn en wezel niet geheel kan worden uitgesloten. Met name de ruige randen langs de oevers van de beide havens en de omgeving van de Kolk bieden een geschikt biotoop voor deze soorten.
4.3.3.
Bespreking relevante soorten
Bever In het noordwestelijk deel van het onderzoeksgebied bevindt zich beverburcht. Deze burcht wordt bewoond door meerdere bevers. Deze bezoeken regelmatig de Noorder- en Zuiderhaven om er te foerageren. Daarbij komen ze ook aan land voor het verzamelen van wilgentakken. Voor zover bekend bezoeken ze daarbij niet de locatie voor woningbouwontwikkeling van het projectgebied. De bever is een Habitatrichtlijnsoort (bijlage II en IV)
Loopspoor/wissel van een bever aan de noordzijde van de Noorderhaven. Foto: Evert Ruiter.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
38
Boommarter De boommarter is eenmaal vastgelegd op een wildcamera. Deze soort bewoont het bosgebied van Windesheim dat is gelegen ten zuiden van het projectgebied. Zwervende individuen kunnen ver buiten hun territoria terecht komen. Het gaat daarbij dikwijls ook om jonge individuen die op zoek zijn naar nieuw leefgebied. Het projectgebied biedt echter geen geschikt leefgebied voor deze soort. Rode eekhoorn Er bevindt zich in de bossen rondom de Kolk een kleine populatie van de rode eekhoorn. Dat is niet verwonderlijk, want het bos bestaat voor een groot deel uit hazelaar. De dieren houden zich vooral op in en om de bossen. Er zijn geen waarnemingen van de dieren in de locatie voor woningbouwontwikkeling.
Met cameraval vastgelegde rode eekhoorn in het bos rond de Kolk. Foto: Evert Ruiter.
Egel Door middel van het onderzoek met cameravallen is vastgesteld dat er egels in het projectgebied leven. Deze komen vooral voor langs de randen van het projectgebied omdat daar de beste foerageergebieden zijn te vinden. Egels zijn niet aangetroffen in de locatie voor woningbouwontwikkeling.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
39
Haas Een bijzondere uitkomst van dit onderzoek is de grote hoeveelheid hazen die in het projectgebied is aangetroffen. Al tijdens een eerste bezoek eind maart werden er diverse groepjes ‘rammelende’ hazen waargenomen. In totaal werden er toen 35 hazen geteld. Ook bij alle andere bezoeken en gedurende het onderzoek met wildcamera’s zijn er veel hazen gezien. Het maximaal geschatte aantal is 50 individuen. Dat is buitgewoon veel voor een relatief klein gebied. De verklaring voor dit grote aantal is dat er sprake is van een rustig gebied met vrijwel geen menselijke activiteit, dus geen verstoring en bovenal geen bejaging. Donkerte is ook een facet dat hier meetelt. De haas staat vermeldt als Gevoelig op de Rode Lijst van zoogdieren.
Eén van de vele met cameravallen vastgelegde hazen. Foto: Rudmer Zwerver.
Konijn Konijnen zijn aanmerkelijk minder algemeen waargenomen. Er lijkt een kleine populatie aanwezig te zijn. Konijnenholen zijn niet gevonden. Mogelijk dat deze zich in het ernaast gelegen zonnepark bevinden.
Het
konijn
staat
vermeldt
als
Gevoelig
op
de
Rode
Lijst
van
zoogdieren.
Otter Otters zijn slechts enkele malen via wildcamera’s vastgelegd. Er zijn geen aanwijzingen dat er zich een familie otters in, of in de omgeving van, het projectgebied bevindt. Zwervende otters kunnen per nacht lange afstanden afleggen. In de omgeving van Zwolle is de otter inmiddels geen zeldzaamheid meer. Langs de IJssel, weteringen (ook in Zwolle Zuid), de stadsgracht, het Zwarte water en de Vecht komen otters voor. Het is een uitgesproken aan water gebonden soort (maar in mindere mate dan de bever) en
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
40
de locatie voor woningbouwontwikkeling van de projectlocatie maakt geen onderdeel uit van het leefgebied van de otter. De otter is een Habitatrichtlijnsoort (bijlage IV) en daarmee wettelijk beschermd. Steenmarter Zowel via wildcamera’s, struikrovers, zichtwaarnemingen en sporen is de aanwezigheid van steenmarters meerdere malen vastgesteld. Om hoeveel dieren het gaat is moeilijk vast te stellen, maar afgaand op uiterlijke kenmerken op de camerabeelden (circa 25 records) betreft het meerdere individuen waaronder ook jongen. Aanwijzingen van vaste verblijfplaatsen binnen de begrenzing van het projectgebied zijn niet aangetoond. Vos Binnen de begrenzing van het projectgebied is een vossenburcht aanwezig. Deze vossen zijn, afgaand op de meer dan 100 records met cameravallen, behoorlijk ‘traphappy’. Er is voor vossen ook voldoende voedsel in het gebied aanwezig. Ganzen, hazen, konijnen, muizen, aas in de vorm van aangespoelde dode vissen en vogels vormen voor deze soort een rijk gevulde eettafel.
Een vos inspecteert, evenals de naaktslakken, het lokmiddel in een struikrover. Foto: Rudmer Zwerver.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
41
Effectenbeoordeling: De plantontwikkeling zal voor de meeste vastgestelde zoogdiersoorten geen significant nadelig effect hebben. Habitatrichtlijnsoorten boommarter en otter leven met name buiten de grenzen van het projectgebied. De bever heeft binnen de begrenzing van het projectgebied een bewoonde burcht en gebruikt de beide havens als foerageergebied, maar benut de locatie voor woningbouwontwikkeling niet als essentieel leefgebied. Kleine marterachtigen zijn niet vastgesteld. De egel wel, maar voor deze soort vormt de locatie voor woningbouwontwikkeling geen essentieel voortplantings- of leefgebied. De plantontwikkeling zal een groot effect hebben op de populatie hazen in het gebied. Met een geschatte populatie van circa 50 betreft het een grote populatie. De haas wordt aangemerkt als Gevoelig op de Rode Lijst van zoogdieren. Voor deze soort geldt de Zorgplicht en zal een activiteitenplan voor mitigatie moeten worden opgesteld ten einde de gunstige staat van instandhouding te waarborgen.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
42
4.4. Vleermuizen 4.4.1.
Algemeen
In 2021 is door Alcedo Natuurprojecten (één van de leden van het huidige collectief ECO) onderzoek verricht naar het voorkomen van vleermuizen in het projectgebied. De aandacht ging daarbij vooral uit naar de gebouwen en het onderzoek is verricht in opdracht van RAW Stainless en BOEI. Het onderzoek in 2024 is feitelijk een herhaling van het onderzoek in 2021. De uitkomsten zijn binnen de tijdspanne van drie jaar niet of nauwelijks gewijzigd. Er zijn wel twee nieuwe soorten aan de soortenlijst toegevoegd, namelijk de watervleermuis en meervleermuis.
4.4.2.
Aangetroffen soorten
In totaal zijn er 7 soorten vleermuizen waargenomen. In tabel 8 wordt aangegeven welke soorten het betreft. Tabel 8: Aangetroffen soorten (in willekeurige volgorde)
Naam
Wetenschappelijke naam
1
Gewone dwergvleermuis
Pipistrellus pippistrellus
2
Ruige dwergvleermuis
Pipistrellus nathusii
3
Laatvlieger
Eptesicus serotinus
4
Rosse vleermuis
Nyctalus noctua
5
Watervleermuis
Myotis daubentonii
6
Meervleermuis
Myotis dasycneme
7
Gewone grootoorvleermuis
Plecotus auritus
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
43
4.4.3.
Bespreking soorten
In feite zijn alle aangetroffen soorten relevant, omdat onder de Ow alle vleermuissoorten zijn beschermd via de Habitatrichtlijn. Gewone dwergvleermuis Rond de bebouwing zijn bij alle bezoeken gewone dwergvleermuizen waargenomen. Het betreft steeds één of soms enkele individuen die jagend rond deze gebouwen aanwezig zijn. Bij de najaarsrondes is ook een baltsend mannetje vastgesteld. Ruige dwergvleermuis Deze soort is slechts enkele malen waargenomen. Het betreft foeragerende dieren die voor kortere of langere tijd aanwezig zijn. Van enige binding met de bebouwing is geen sprake. Laatvlieger Tijdens het bezoek op 14 juni zijn laatvliegers waargenomen. Deze waren aan het foerageren langs de bomenrij ten westen van de locatie voor woningbouwontwikkeling en zo nu en dan ook rond de bebouwing. Van enige binding met de bebouwing is geen sprake. Het gaat om individuen van elders die het gebied aandoen om te foerageren. Rosse vleermuis Deze vleermuis komt voor in het zuidelijk van het projectgebied gelegen Landgoed Windesheim. Daar bevinden zich kolonies in spechtengaten in oude beukenbomen (Ruiter, 2011). Rosse vleermuizen hebben een grote actieradius en de foerageergebieden liggen niet zelden ver verwijderd van de kolonies. Gedurende dit onderzoek is vastgesteld dat ze ook regelmatig hoog overtrekken. Watervleermuis Tijdens enkele bezoeken is de watervleermuis waargenomen.
Met name bij de Zuiderhaven waar één of enkele individuen foeragerend aanwezig waren. Meervleermuis Deze soort is verbonden aan N2000-gebied Rijntakken en als zodanig ook met extra aandacht beschouwd. Bij enkele bezoeken zijn meervleermuizen waargenomen. Het betreft steeds 1 tot 2 dieren die overvliegend of jagend langs de IJssel en Noorderhaven zijn waargenomen. Van enige binding met de bebouwing is geen sprake. Het gaat om individuen van elders 3 die het gebied aandoen om te foerageren.
3 Er bevindt zich in Zwolle Noord een gebouw-bewonende kolonie.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
44
4.4.4. Van
de
onder
Vaste verblijfplaatsen 4.4.2.
genoemde
soorten
zijn
geen
kraamkolonies
vastgesteld.
Massawinterverbijfplaatsen zijn evenmin vastgesteld. Indicaties daarvoor ontbreken en ook de bebouwing is daarvoor niet geschikt. Wel is de mogelijk aanwezigheid van een zomer- of baltsverblijf van één mannelijke gewone dwergvleermuis gevonden. De exacte locatie is niet vastgesteld. Dit verblijf bevindt zich in de hoek tussen de Hijshal en het voormalige kantinegebouw. Zie figuur 14. Bij het Poortgebouw en het Koelwatergebouw is geen indicatie gevonden voor een vaste verblijfplaats van vleermuizen.
Figuur 14: Locatie waar zich mogelijk een zomer- of baltsverblijf van een gewone dwergvleermuis bevindt.
4.4.5.
Foerageergebied
Het totale projectgebied fungeert als foerageergebied voor vleermuizen. De gebouwen voor met name gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en (incidenteel) laatvlieger en rosse vleermuis. Dit hangt samen met de hoogte van de bebouwing en de op het zuiden gerichte blinde muren. Deze warmen overdag op en trekken daardoor veel insecten die er ’s avonds en ’s nachts blijven zitten. Een andere
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
45
bron van insecten wordt gevormd door de bomenrijen aan de westkant van de locatie voor woningbouwontwikkeling. Deze bomen trekken ook veel insecten aan en daar foerageerden voornamelijk rosse vleermuizen en laatvliegers. De IJssel, Noorder- en Zuiderhaven fungeren vooral als foerageergebied voor watervleermuis en meervleermuis. Deze twee soorten zijn echter maar incidenteel waargenomen. Tijdens de voorjaarsrondes is de IJssel bezocht. Vanaf het moment dat er vee is ingeschaard was dit niet meer mogelijk.
4.4.6.
Migratiecorridors
Van duidelijke migratiecorridors is in de locatie voor woningbouwontwikkeling zelf geen sprake. Grote soorten zoals de rosse vleermuis en laatvlieger vliegen vaak hoog over het gebied. Vanuit Zwolle Zuid richting Windesheim (bossen) en vice versa. Kleinere soorten zoals de beide dwergvleermuizen, watervleermuis en gewone grootoorvleermuis benutten ofwel de bomenrij die van noord naar zuid de beide havens verbindt ofwel de oevers van de havens en de IJssel. De spoorlijn is een prachtige lijnvormige structuur in het landschap met de begroeide taluds en sloot ten oosten van het projectgebied. Maar deze valt buiten het onderzochte projectgebied. De IJssel vormt voor de meervleermuis een belangrijke corridor. Effectenbeoordeling: De plantontwikkeling zal geen nadelig effect hebben op de gunstige staat van instandhouding van de in het projectgebied aangetroffen vleermuissoorten.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
46
4.4.7.
Tracks batlogger
18 mei 2024
Donkerrood = Gewone dwergvleermuis Lichtrood = Ruige dwergvleermuis Paars = Laatvlieger Blauw = Rosse vleermuis
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
47
14 juni 2024
Lichtgroen = Meervleermuis
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
48
14 juni 2024
Donkerrood = Gewone dwergvleermuis Lichtrood = Ruige dwergvleermuis Geel = Balts Gewone dwergvleermuis Paars = Laatvlieger Blauw = Rosse vleermuis Roze = Gewone grootoorvleermuis Donkergroen = Watervleermuis Lichtgroen = Meervleermuis
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
49
15 juli 2024
Donkerrood = Gewone dwergvleermuis Lichtrood = Ruige dwergvleermuis Geel = Balts Gewone dwergvleermuis Blauw = Rosse vleermuis Donkergroen = Watervleermuis
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
50
22 augustus 2024
Donkerrood = Gewone dwergvleermuis Lichtrood = Ruige dwergvleermuis Geel = Balts Gewone dwergvleermuis
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
51
17 september 2024
Donkerrood = Gewone dwergvleermuis Lichtrood = Ruige dwergvleermuis Geel = Balts Gewone dwergvleermuis Blauw = Rosse vleermuis
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024
52
4.5. Amfibieën, reptielen en vissen 4.5.1.
Algemeen
In het projectgebied is veel open water aanwezig. Dit open water bestaat onder meer uit de Noorder- en Zuiderhaven. Deze havens staan in open verbinding met de IJssel en zijn daardoor niet geschikt voor amfibieën, want deze leven doorgaans in stilstaande en afgesloten wateren. Het enige open water dat in het projectgebied aanwezig is en interessant is voor amfibieën betreft de Kolk en de slootjes ten oosten van de locatie voor woningbouwontwikkeling. In de Kolk zijn in de maand april enkele fuiken geplaatst om de aanwezigheid van kamsalamander al dan niet aan te tonen. De slootjes in de locatie voor woningbouwontwikkeling zijn niet bemonsterd met fuiken, maar tijdens bezoeken gericht op andere soortgroepen zijn er wel zichtwaarnemingen van amfibieën gedaan. Het betreft dan vooral kikkers. Het totale projectgebied is niet geschikt voor reptielen. Afgaand op gegevens uit de NDFF en een inschatting op basis van een deskundigenoordeel, is er slechts één soort welke er aan te treffen zou kunnen zijn en dat betreft de ringslang. De dichtstbijzijnde populatie van deze soort bevindt zich op een afstand van 5 kilometer van de projectlocatie. Met name rond de Kolk
is er geschikt biotoop
aanwezig voor de ringslang. Waarnemingen van deze soort zijn echter niet bekend uit dit gebied. Het voorkomen van overige reptielensoorten is op grond van biotoopkenmerken en gegevens uit de NDFF uit te sluiten. Zoals reeds aangegeven onder 3.5 is er binnen de kaders van dit onderzoek geen onderzoek gedaan naar het voorkomen van vissen.
4.5.2.
Aangetroffen soorten
Bij het onderzoek met fuiken in de Kolk zijn meerdere exemplaren van de marmergrondel Proterorhinus semilunaris aangetroffen. Het is een exoot uit Oost-Europa welke via het Main-Donaukanaal West Europa heeft weten te bereiken. Tijdens een op libellen gericht onderzoek langs de slootjes op de locatie voor woningbouwontwikkeling werden foeragerende karpers Cyprinus spec. waargenomen. Het blijkt de slootjes via een duiker in verbinding staan met de Kolk. In diezelfde slootjes komen bastaardkikkers Pelophylax klepton esculentus voor. Poelkikker Pelophylax lessonae en meerkikker Pelophylax ridibundus zijn niet gevonden. In de Kolk zijn geen salamanders waargenomen. Deze poel is vrij diep en de oevers zijn zanderig met weinig onderwatervegetatie. Dat maakt de poel mogelijk ongeschikt voor salamanders. Daarnaast is de aanwezigheid van vis ook nadelig voor salamanders. Een reptielensoort die wel is aangetroffen in de Kolk betreft de roodwangschildpad Tracemys scripta. Op 30 april is een zonnend exemplaar waargenomen. Deze soort, die vaak wordt gehouden in aquaria, kan groot worden en daarom worden ze als ze het aquarium zijn ontgroeid dikwijls losgelaten in de vrije natuur. Kennelijk kunnen ze de Nederlandse kwakkelwinters wel doorstaan. Voortplanting is in NL niet aangetoond.
Ecologisch Veldonderzoek Nieuw Harculo 2024