Document · PDF

Perspectiefnota ‘Het kortste lijntje’

Raad Besluitvormingsronde 19 juni 2023, gemeente ZwolleBij agendapunt: Fusie Stadkamer - Bibliotheek Kampen14.053 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

“Het kortste lijntje” Een verkenning naar vormen van niet vrijblijvende samenwerking tussen Bibliotheek Kampen en Stadkamer Zwolle

Procesbegeleider: Auteur: Datum: Kernteam:

Fons Nijnens Joyce Holthausen 17 Maart 2022/aanpassing 31 mei 2022 Anke Bruggeman, Astrid Vrolijk, Anne Marth Kuilder, Bas Pool, Dieuwke de Goede, Geny Nijboer en Janine Koele Pagina 2 van 38

Inhoudsopgave: Voorwoord Samenvatting

Achtergrond verkenning niet vrijblijvende samenwerking Bibliotheek Kampen en Stadkamer Zwolle 1.1. Onderzoeksvraag 1.2. Doel van de samenwerking 1.3. Proces naar “het kortste lijntje”

4 5 10 10 11 11

Context 2.1. Landelijke (maatschappelijke) ontwikkelingen 2.2. Provincie Overijssel 2.3. Regio Zwolle 2.4. Gemeente Kampen 2.5. SAMBIQ en Stadskazerne 2.6. Stichting Openbare Bibliotheek Kampen 2.7. Gemeente Zwolle 2.8. Stadkamer

13 13 15 15 16 16 17 18 19

Samengaan: meerwaarde, kaders en vorm 3.1. Samengaan: wat levert het op? 3.2. Wat is daar voor nodig? 3.3. Kaders voor een vorm van samengaan 3.4. Vormen van niet vrijblijvende samenwerking 3.5. Toekomstscenario’s mogelijke vormen van samengaan 3.6. Advies 3.7. Gelijkwaardigheid Bibliotheek Kampen en Stadkamer Zwolle 3.8. Het onzichtbare 3.9. Momentum

21 21 22 23 24 25 26 26 26 27

“Nieuwe” organisatie 4.1. Werkmissie 4.2. Beoogd resultaat fusieorganisatie 4.2.1. Toename kwaliteit van dienstverlening 4.2.2. Verminderde kwetsbaarheid 4.2.3. Kosten 4.2.4. Toename klantgerichtheid 4.3 Kernwaarden 4.4 Inrichtingscriteria 4.5 Stijl van leidinggeven

28 28 28 28 29 29 29 29 30 31

Due diligence Bibliotheek Kampen / Stadkamer Zwolle 5.1. Wat willen we laten onderzoeken? 5.2. Wat laten we niet onderzoeken in een due diligence? 5.3. Eenmalige kosten samengaan

32 32 32 33

Vervolgproces

Tot Slot

Bijlage 1: bibliotheek gerelateerde passages uit Cultuurbeleid OV “Raak! 2021-2024”

Pagina 3 van 38

Voorwoord De rol van de bibliotheken is, mede onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen, de afgelopen jaren sterk veranderd. Het effect daarvan is dat in de laatste jaren in een sneltreinvaart programma’s, activiteiten en dienstverlening verbreed en verdiept zijn. We zijn niet meer alleen aanwezig en actief in het domein van cultuur, maar ook in het domein van welzijn en maatschappelijk werk. We zijn intensief betrokken bij het bevorderen van taal (zowel binnen het onderwijs als daarbuiten) en het tegengaan van laaggeletterdheid. De informatiesamenleving is snel ontwikkeld, digitale vaardigheden zijn een issue voor jong en oud. Daarnaast faciliteren we een leven lang ontwikkelen. We willen graag een plek zijn voor ontmoeting, debat, creativiteit en samenwerken, voor iedereen, zowel kinderen en jongeren als volwassen en ouderen. Een belangrijke verandering in onze organisaties is dat naast deze inhoudelijke transitie, ook onze rol en functie veranderen. Die gaan van meer uitvoerend naar initiërend en regie-voerend. Het is een zoekproces hoe we onze ambities en dilemma’s (organisatorisch, financieel en functioneel) in balans houden. Voldoende aanleiding dus om met elkaar (directeuren van organisaties met een bibliotheekfunctie) in gesprek te gaan over mogelijke toekomstperspectieven. Hiermee zijn we gestart in de zomer van 2019.

We herkennen elkaar in ambitie en in het doel een professionele en fijne werkomgeving te ontwikkelen die kan anticiperen op veranderingen. Niet ad hoc maar structureel en duurzaam verbonden met en voor de inwoners van de stad. We geloven erin dat een inhoudelijke, regionale bibliotheekorganisatie ertoe zal leiden dat de lokale activiteiten en samenwerkingen nog beter en professioneler geborgd worden. In dit traject hebben Bibliotheek Kampen en Stadkamer Zwolle elkaar beter leren kennen en zijn van daaruit gestart met het samen oppakken van diverse initiatieven. En ontstaat nu de behoefte deze samenwerking verder te intensiveren. De afgelopen maanden hebben we onder begeleiding van Fons Nijnens diverse vormen van niet vrijblijvende samenwerking onderzocht. Het resultaat van dat onderzoek ligt nu voor. Wij geloven dat het intensiveren van de samenwerking onze beide organisaties, en vooral de dienstverlening aan inwoners en partners, ten goede komt. In deze notitie nemen we u mee in ons verhaal en onze afwegingen zodat we samen tot een goede discussie en afgewogen besluit kunnen komen. We kijken uit naar het vervolg!

Anke Bruggeman Interim directeur – bestuurder Bibliotheek Kampen

Astrid Vrolijk-de Mooij Directeur- bestuurder Stadkamer

Pagina 4 van 38

Samenvatting Achtergrond verkenning niet vrijblijvende samenwerking Bibliotheek Kampen en Stadkamer Zwolle De afgelopen jaren zien we grote maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op zowel de brede cultuursector als specifiek op de ontwikkeling en inzet van bibliotheken. De bibliotheekfunctie heeft zich de afgelopen jaren nadrukkelijk een positie verworven in relatie tot deze opgaven. De opgave die zij hebben is verbreed en verdiept op grote maatschappelijke thema’s als het voorkomen van laaggeletterdheid, het stimuleren van participatie en een leven lang ontwikkelen. Het gevolg van deze veranderende context is dat er meer kwaliteit en capaciteit nodig is op de verschillende vraagstukken. Tegelijkertijd staan de beschikbare middelen (subsidies) onder druk. Vanuit dat gegeven zijn bibliotheek Kampen en Stadkamer Zwolle met elkaar in gesprek gegaan over mogelijke vormen van samenwerking die bij kunnen dragen aan meer wendbaarheid en duurzaamheid. Al snel is deze intentie aangescherpt naar een vorm van niet vrijblijvende samenwerking. Doel van de samenwerking Voorop staat dat een samenwerking vooral moet leiden tot meerwaarde ten opzichte van de huidige situatie voor alle betrokkenen.

Dat kan door in gezamenlijkheid een organisatie te vormen die in staat is te reageren en te anticiperen op actuele ontwikkelingen en daadwerkelijk de keus heeft om dat wel of niet te doen. Een organisatie die ook in staat is antwoord te geven op de lokale behoefte. Het resultaat is een gezamenlijke voorziening die meer robuust en duurzaam is en daardoor beter in staat is met brede en goede dienstverlening bij te dragen aan ontwikkeling, inspiratie, het verminderen van kansenongelijkheid en daarmee aan een mooiere lokale samenleving. Onderzoeksvraag Vanuit onze gedeelde verantwoordelijkheid voor het duurzaam en kwalitatief goed uitvoeren van het maatschappelijk educatieve bibliotheekwerk onderzoeken wij hoe wij dit in een niet vrijblijvende vorm van samenwerking kunnen organiseren met oog en aandacht voor de rol en vraag ván en vóór de lokale samenleving. ’t Kortste lijntje Stadkamer en bibliotheek Kampen herkennen elkaar in een gedeelde historie en cultuur. Beide organisaties werken voor een groot deel samen met dezelfde maatschappelijke partners en beiden maken deel uit van dezelfde cultuurregio. Er ligt dan ook al een gedeelde infrastructuur. Daarnaast werken Stadkamer Zwolle en bibliotheek Kampen al langere tijd op inhoud samen. Er is wederzijds respect en betrokkenheid bij elkaars organisatie en er wordt samengewerkt in gezamenlijke netwerken en op het gebied van inhuur.

Daarnaast blijken er ook grote overeenkomsten in de missie van beide organisaties. Context Zowel landelijk, provinciaal, regionaal als lokaal zijn er kaders en aandachtspunten voor de bibliotheeksector geformuleerd. Landelijk zijn deze te vinden in de Wsob (Wet Stelsel Openbare Bibliotheken) en het coalitieakkoord zoals dat gesloten is door het kabinet. Speerpunten zijn een beschikbare en toekomstbestendige bibliotheek die haar rol pakt op de vraagstukken rondom de geletterde samenleving, participatie in de informatiesamenleving en een leven lang ontwikkeling. Vanuit een voorziening die robuust en duurzaam toegerust is op haar taak.

Pagina 5 van 38

Provincie Overijssel sluit hier in haar cultuurbeleid bij aan en hecht aan een robuust, duurzaam en dekkend bibliotheeknetwerk in de hele provincie. Zij streven naar een maatschappelijke bibliotheek in alle gemeenten dankzij innovatie en sterke samenwerkingen met ondersteuning van de provincie. Regio Zwolle is een samenwerkingsverband van 22 gemeenten en 4 provincies. In Regio Zwolle wordt bestuurlijk en ambtelijk samen gewerkt op basis van regionale opgaven in een netwerk van ondernemers, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties. Deze regio voelt zich uitgedaagd diverse maatschappelijke opgaven in te vullen. Op lokaal niveau sluiten gemeente Kampen en gemeente Zwolle hierbij aan met daarbij wel enkele specifiek lokale toevoegingen. Openbare bibliotheek Kampen De openbare bibliotheek Kampen heeft twee vestigingen: een hoofdvestiging in Kampen-Centrum (Stadskazerne) en een nevenvestiging in IJsselmuiden. De organisatie kent ongeveer 17 Fte, ingevuld door 30 medewerkers. Daarnaast zijn er zo’n 135 vrijwilligers actief. Mede door de combinatie van het hoge ambitieniveau van de bibliotheek en het relatief verminderen van middelen (bijvoorbeeld door het niet indexeren van subsidies) kan nu een situatie ontstaan waarbij de organisatie steeds verder inteert op haar reserves. De huidige situatie is zonder ingrijpen onvoldoende toekomstbestendig.

Stadkamer Zwolle Stadkamer is per 1 januari 2015 ontstaan uit een fusie van Bibliotheek Zwolle, kunstencentrum Muzerie en Kunst&Zo (ongeveer 51 Fte en 132 vrijwilligers). Stadkamer is dan ook meer dan alleen een Bibliotheek en verenigt een breed palet van dienstverleningsactiviteiten op de (snij)vlakken van cultuur, onderwijs en het sociaal domein. Hoewel het aantal uitleningen daalt (zij het minder dan de landelijke trend laat zien) is de gemiddelde verblijfstijd bij Stadkamer flink gestegen de afgelopen jaren en ook het aantal activiteiten is sterk toegenomen. Dit is mede gerealiseerd door een meer vraag gestuurde manier van werken. Stadkamer wordt dan ook gezien als belangrijke partner in de stad en is vol in beeld bij bezoekers, leden, partners en gemeente. Dat succes heeft echter als keerzijde dat er organisatorisch flinke uitdagingen zijn. Het aantal bezoekers en de verblijfstijd is flink gestegen maar de randvoorwaarden (beschikbare ruimte, formatie, middelen) blijven daarbij achter. Samengaan Bij het onderzoeken van vormen tot samengaan (niet vrijblijvende samenwerking) zijn we geneigd om vooral te kijken naar de organisatorische voordelen. Natuurlijk hebben wij daar ook naar gekeken. Maar niet nadat we eerst hebben gekeken naar de reden van ons bestaan en ons “zijn”: het ondersteunen, ontwikkelen en inspireren van onze inwoners.

Doel van deze verkenning is ervoor te zorgen dat onze voorzieningen meer duurzaam en robuust beschikbaar blijven voor onze inwoners. Zodat zij laagdrempelig toegang hebben tot kennis, informatie en inspiratie. En een plek om te ontspannen, ontmoeten en groeien. Dat is waarvoor we dit doen! We hebben een aantal kansen en kaders geformuleerd en aan de hand hiervan een aantal vormen van niet vrijblijvende samenwerking bekeken. Dit levert het volgende beeld op:

Pagina 6 van 38

Kwaliteit dienstverlening Dienstaanbod en klantgerichtheid neemt toe Lokale inbedding geborgd* Lobbykracht Financiële positie Gemeente akkoord Mogelijkheden behoud / belangen en ontwikkeling personeel Governance en wettelijke kaders Financiën transparant, gescheiden en daar waar het hoort Verminderde kwetsbaarheid Niet vrijblijvend/ duurzaam Gelijkwaardigheid

Status Quo Bibliotheek

Status Quo Stadkamer

Strategische alliantie

Coöperatie

Gast heerschap

Bestuurlijke fusie

Volledige fusie

+ +

+/-

+ +

++ ++

+/-

? -

+/? +/-

+/n.v.t. +

+/n.v.t. +/-

+ +/? +

+ +/? ++

n.v.t.

n.v.t

n.v.t.

+/-

* de mogelijkheid om oor en oog te houden voor de lokale context hebben we neutraal beoordeeld omdat dit een strategische keuze betreft die los staat van de rechtsvorm.

Advies Een bestuurlijke- en/of (een daarop volgende) volledige fusie lijkt het meeste op te leveren. De voorkeur van beide managementteams gaat uit naar een volledige fusie op een zo kort mogelijke termijn. Dit heeft een extra effect op de mogelijkheden omdat niet alleen de aansturing centraal plaatsvindt (en er dus meer sturingsmogelijkheden zijn) maar er ook een organisatie ontstaat die laagdrempelig kan uitwisselen over de verschillende vestigingen en mede daardoor optimaal synergie kan creëren voor inwoners (bezoekers, leden), maatschappelijke partners en opdrachtgevers. Daarnaast biedt dit duidelijkheid aan alle betrokkenen, met name aan de medewerkers en vrijwilligers. Een bestuurlijke optie lijkt vooral wenselijk als de politieke context daarom vraagt. Momentum Gezien alle ontwikkelingen, zowel landelijk, provinciaal, regionaal als lokaal en zowel maatschappelijk als in de sector, ligt er nù een momentum om naar de toekomst te kijken. We worden steeds meer erkend in wat we kunnen betekenen als een van de weinige “neutrale” laagdrempelige openbare voorzieningen. Tegelijkertijd realiseren we ons dat het nu wel aan ons is om te reageren met een goed kwalitatief antwoord.

Doen we dat niet, dan lopen we het risico dat onze rol versnipperd raakt over andere organisaties en dat willen we natuurlijk voorkomen! “Nieuwe” organisatie Hierbij is een volledige fusie het uitgangspunt. Een fusieorganisatie bouwt voort op wat al is ontwikkeld. Zij neemt de historie van de partners mee en vanuit dat verleden wordt gewerkt aan een Pagina 7 van 38

stevige toekomst met een goede lokale verankering. Uitgangspunt daarbij is dat beide merken vooralsnog naast elkaar blijven bestaan. Werkmissie Vanuit de bestaande missies is de volgende werkmissie geformuleerd In alles wat wij doen geloven wij in jou. In jouw dromen en behoefte aan samen zijn. Om kennis te delen, mee te kunnen doen en culturen te beleven. Dat jij wilt inspireren en geïnspireerd wilt worden. Om je te blijven ontwikkelen op een manier die bij je past. Dat we samen werken aan gelijke kansen en een mooiere samenleving. In een kort mission statement (concept): Door ontwikkeling en inspiratie werken we samen aan gelijke kansen en een mooiere samenleving! Beoogd resultaat fusieorganisatie Een fusie is een intensief proces waarvoor tijd nodig is om goed te kunnen “landen”. Een eerste indicatie van de resultaten en de beoordeling daarvan moet dan ook liever niet te vroeg in het proces na samengaan plaatsvinden. Wij stellen voor de eerste evaluatie een jaar na formele startdatum van de organisatie te laten plaatsvinden. Natuurlijk is er vanuit de aansturing en de dagelijkse uitvoering een continue stroom van feedback en informatie waarop direct op bijgestuurd kan worden (ook conform de PDCA cyclus). Deze cyclus is binnen de bibliotheek Kampen nog niet daadwerkelijk ingebed en vereist aandacht.

Het beoogde eindresultaat heeft betrekking op kwaliteit, kwetsbaarheid, klantgerichtheid, dienstverlening en kosten. Kernwaarden De kernwaarden zijn die waarden waar de organisatie op (h)erkend wil worden en die bijdragen aan het realiseren van de missie en visie. Voor een mogelijke fusieorganisatie denken wij daarbij aan nieuwsgierig, vertrouwen, samen en attent. Deze worden verder uitgewerkt in hoofdstuk 4. Daarnaast is gekeken naar een aantal inrichtingscriteria, een mogelijk organisatiemodel en de beoogde stijl van leidinggeven. Due diligence Bibliotheek Kampen / Stadkamer Zwolle Het due diligence onderzoek heeft tot doel een goed zicht te krijgen op de onzekerheden en risico’s bij de beide partners. Het voorstel is een beperkt onderzoek bij beide organisaties uit te laten voeren waarbij vooral een aantal vragen op financieel, fiscaal, juridisch en personeel gebied beantwoord moeten worden. Een toelichting hierop staat in hoofdstuk 5. Eenmalige kosten De eenmalige kosten van een volledige fusie worden geraamd op € 171.000 (Zwolle 70% en Kampen 30%). Een uitwerking van dit bedrag is te vinden in hoofdstuk 5. Vervolgproces Middels dit rapport wordt advies gevraagd aan de raden van toezicht op dit gezamenlijke toekomstperspectief.

Afhankelijk van de aard van dit advies wordt dit rapport informeel gedeeld met de medewerkersvertegenwoordiging / ondernemingsraad en met de betrokken wethouders. Een daarop volgend voorgenomen besluit wordt ter info voorgelegd aan de personeelsvertegenwoordiging van Bibliotheek Kampen en ter advies aan de Ondernemingsraad van Zwolle. Na ontvangst van deze adviezen wordt het voorgenomen besluit (eventueel met aanpassingen) door de directeuren-bestuurders voorgelegd aan de raden van toezicht voor definitieve besluitvorming.

Pagina 8 van 38

Wanneer u positief op het voorgenomen besluit tot een volledige juridische fusie reageert kunnen parallel aan het formele traject tot besluitvorming al een aantal zaken ten behoeve van een goede en snelle implementatie worden opgestart.

Pagina 9 van 38

Tot slot In deze verkenning hebben we u meegenomen in een aantal ontwikkelingen en in onze ambities om het beste te kunnen blijven bieden voor onze steden en dorpen. Onze ambities gaan verder dan alleen het bieden van voorzieningen en instrumenten in antwoord op de vraag bij te dragen aan de grote maatschappelijke opgaven. Ze gaan voorbij het hoofd en reiken naar het hart. En daarbij geloven we niet alleen in onze inwoners, (maatschappelijke) partners en alle andere betrokkenen maar we geloven ook in de meerwaarde van het samengaan van onze organisaties. We geloven in de combinatie van onze medewerkers en vrijwilligers om een groter resultaat neer te zetten dan alleen de som der delen. Dat we zo nog beter onze omgeving kunnen faciliteren en inspireren tot ontwikkeling. Een combinatie van de taal van alle zintuigen. Een taal van gelijke kansen en daarmee ook een taal van een gelijkwaardige en eerlijker samenleving. Een taal van open vensters en die dromen mogelijk helpt maken. Daar gaan wij graag, samen met u, voor en met onze inwoners mee aan de slag!

Pagina 10 van 38

1. Achtergrond verkenning niet vrijblijvende samenwerking Bibliotheek Kampen en Stadkamer Zwolle De afgelopen jaren zien we grote maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op zowel de brede cultuursector als specifiek op de ontwikkeling en inzet van bibliotheken. Voorbeelden hiervan zijn onder andere de transformatie in het sociaal domein, ontwikkelingen in het onderwijs, de steeds verdergaande digitalisering, groeiende ongelijkheid tussen kwetsbare en minder kwetsbare mensen en de veranderende behoeften van inwoners. Van maatschappelijke organisaties mag je verwachten dat ze adequaat inspelen op deze vraagstukken. Dat vraagt richting, keuzes en stevigheid. De bibliotheekfunctie heeft zich de afgelopen jaren nadrukkelijk een positie verworven in relatie tot deze opgaven. Een bibliotheek is niet langer alleen gericht op het uitlenen van boeken en het daarmee ter beschikking stellen van kennis. De opgave die zij hebben is verbreed en verdiept op grote maatschappelijke thema’s als het voorkomen van laaggeletterdheid, het stimuleren van participatie en een leven lang ontwikkelen. Dit alles om autonomie van inwoners te vergroten en kansen- ongelijkheid te verminderen met als ultiem doel daardoor bij te dragen aan een mooiere samenleving. Dit krijgt onder andere vorm in een plek waar je welkom bent, vragen kunt stellen en waar je verder geholpen en geïnspireerd wordt.

Een maatschappelijk educatieve bibliotheek die zoveel mogelijk aansluit bij de behoefte van zowel het individu als van de lokale gemeenschap. De rol van de openbare bibliotheek is daarmee steeds breder geworden. Voor een deel is deze transitie vastgelegd in de Wet stelsel openbare bibliotheken (Wsob) van 1 januari 2015. Daarna is deze verder uitgewerkt in een landelijk convenant die op haar beurt weer is vertaald in een netwerkagenda met daarin vier programmalijnen (geletterde samenleving, participatie in de informatiesamenleving, leven lang ontwikkelen en de basis garanderen). Het gevolg van deze veranderende context is dat er meer kwaliteit en capaciteit nodig is op de verschillende vraagstukken. Vooral voor de wat kleinere (en stand alone) bibliotheekorganisaties is het lastig om in al deze kennis te kunnen (blijven) voorzien. Tegelijkertijd staan de beschikbare middelen (subsidies) onder druk. Zowel bibliotheek Kampen als Stadkamer zien dan ook dat hun rol in het lokale speelveld continu in beweging is en dat het kunnen blijven bieden van continuïteit en de benodigde expertise lastiger wordt. Landelijk en provinciaal zijn er zorgen over het al dan niet kunnen behouden van een brede bibliotheekvoorziening en een toekomstbestendig netwerk voor alle inwoners. Vanuit verschillende partijen wordt hier op ingezet (meer daarover in hoofdstuk 2).

Ook binnen het Overijssels netwerk van openbare bibliotheken en gecombineerde organisaties met bibliotheekfunctie wordt al langer onderzocht hoe we meer en beter kunnen samenwerken. Voor Bibliotheek Kampen en Stadkamer Zwolle zijn deze ontwikkelingen aanleiding geweest om met elkaar in gesprek te gaan om mogelijke vormen van intensieve samenwerking te verkennen. Al snel is deze intentie aangescherpt naar een vorm van niet vrijblijvende samenwerking. 1.1 Doel van de samenwerking Voorop staat dat een samenwerking juist moet leiden tot meerwaarde ten opzichte van de huidige situatie voor alle betrokkenen. Dat kan door in gezamenlijkheid een organisatie te vormen die in staat is te reageren en te anticiperen op actuele ontwikkelingen en daadwerkelijk de keus heeft om dat wel of niet te doen. Een organisatie die ook in staat is antwoord te geven op de lokale behoefte. Het resultaat is een gezamenlijke voorziening die meer robuust* en duurzaam** is en daardoor beter in staat is met brede en goede dienstverlening bij te dragen aan ontwikkeling, inspiratie, het verminderen van kansenongelijkheid en daarmee aan een mooiere lokale samenleving. Pagina 11 van 38

Dat dienstverlening zowel kwalitatief als kwantitatief duurzaam geborgd is en daarmee toegankelijk is én blijft voor iedereen in Kampen en Zwolle met daarbij oog voor de specifieke lokale context. En door dit steviger fundament ook een belangrijke bijdrage kan leveren aan een duurzaam en robuust bibliotheeknetwerk in Overijssel.  **

Robuust: een krachtige en professionele organisatie Duurzaam: een blijvende, toekomstbestendige (en dus wendbare) organisatie die de mogelijkheid heeft in te spelen op ontwikkelingen.

1.2 Onderzoeksvraag Vanuit deze urgentie hebben we een volgende stap gezet in dit proces aan de hand van de volgende vraag:

Vanuit onze gedeelde verantwoordelijkheid voor het duurzaam en kwalitatief goed uitvoeren van het maatschappelijk educatieve bibliotheekwerk onderzoeken wij hoe wij dit in een niet vrijblijvende vorm van samenwerking kunnen organiseren met oog en aandacht voor de rol en vraag ván en vóór de lokale samenleving. 1.3 Proces naar “het kortste lijntje” Het Kamperlijntje is 13 kilometer lang en de reis per spoor van station Kampen naar Station Zwolle duurt 10 minuten. Deze lijn ligt er sinds 1865 maar de banden tussen Kampen en Zwolle gaan al eeuwen terug. In onze verkenning is eerst ook gekeken naar mogelijkheden tot samenwerking met andere partners. Eind 2019 is in het directeurenoverleg bibliotheken Overijssel (DOBO) al gestart met een verkenning naar regionale samenwerking. Een mogelijke uitkomst was een “Cirkel Oost” en een “Cirkel West” met het behoud van een paar “stand alone” organisaties. Dat laatste omdat sommige organisaties qua karakter en/of grootte (nog) niet direct de toegevoegde waarde van samengaan zien. De complexiteit van een dergelijke opschalingsoperatie vraagt voor alles intrinsieke overtuigingskracht van alle deelnemende organisaties om tot (formele) samenwerking over te gaan. Gebleken is dat dit voor een aantal organisaties te vroeg komt.

Het kennen van, en het vertrouwen op je eigen kracht, kwaliteit en identiteit zijn belangrijke voorwaarden voor het aangaan van een externe verbinding. Gezien de transitie die organisaties doormaken en de vaak specifieke lokale omstandigheden is het logisch dat nog niet iedere organisatie al zo ver is. Daarnaast speelt de lokale maatschappelijke context, en de opstelling van belangrijke stakeholders (zoals gemeenten), natuurlijk ook een rol. Stadkamer, bibliotheek Kampen en bibliotheek Dalfsen-Nieuwleusen waren echter ook daarvoor al langere tijd met elkaar in gesprek om te onderzoeken waar slimme verbindingen mogelijk waren om alvast vormen van samenwerking op te zoeken. Gaandeweg heeft dit geleid tot de wens om dit een meer formeel karakter te geven. Deze wens is vervolgens besproken met het bestuur van bibliotheek Dalfsen-Nieuwleusen en de raden van toezicht van Stadkamer en bibliotheek Kampen. Het bestuur van Bibliotheek Dalfsen-Nieuwleusen heeft besloten op dit moment niet aan te haken bij deze verkenning. Stadkamer en bibliotheek Kampen hebben uitgesproken graag samen de mogelijkheden om te komen tot een vorm van niet vrijblijvende samenwerking verder uit te willen werken. Stadkamer en bibliotheek Kampen herkennen elkaar in een gedeelde historie en cultuur. Beide Hanzesteden, niet alleen met elkaar verbonden door het kortste lijntje, maar ook door de IJssel.

Geografische buren en ook het karakter van beide steden sluit bij elkaar aan. Beide organisaties werken voor een groot deel samen met dezelfde maatschappelijke partners en beiden maken deel uit van dezelfde cultuurregio. Er ligt dan ook al een gedeelde infrastructuur. Pagina 12 van 38

Belangrijker dan dat is dat Stadkamer en bibliotheek Kampen al langere tijd op inhoud samenwerken. Er is wederzijds respect en betrokkenheid bij elkaars organisatie en er wordt samengewerkt in gezamenlijke netwerken en op het gebied van inhuur. Daarnaast blijken er ook grote overeenkomsten in de missie van beide organisaties. Hoewel anders verwoord zetten beide organisaties zich in essentie in voor het verder brengen van het individu om zo bij te dragen aan een mooiere samenleving Missie Bibliotheek Kampen: De Bibliotheek opent vensters in de samenleving. We werken aan een toekomst waarin mensen gelijke kansen hebben om hun eigen leven vorm te geven, en voor iedereen op een manier die bij hen past. Missie Stadkamer: In alles wat wij doen geloven wij in jou! In jouw dromen en behoeften aan samen zijn, om kennis te delen en cultuur te beleven. Dat jij geïnspireerd wilt worden om je te blijven ontwikkelen. Daardoor word je een gelukkiger mens en krijgen we een mooiere samenleving. Dat maakt dat een organisch proces is ontstaan dat gaandeweg steeds verder versterkt is en al heeft geleid tot een aantal concrete resultaten: • • • • • • • • • • •

Bibliotheek Kampen en Stadkamer delen een controller. Niet alleen zorgt dit voor een goede borging van financiële kennis en inzicht, dit biedt ook kansen voor kennisdeling en mogelijkheden om gezamenlijk te komen tot een optimale inrichting van systemen. Over en weer informeren om samen te werven voor functies wanneer de kans zich voordoet. Hierdoor kan een dienstverband van grotere omvang geboden worden in een meer diverse omgeving. Er zijn gezamenlijk activiteiten ontwikkeld rondom de gemeenteraadsverkiezingen Coronaprogrammering is gezamenlijk ontwikkeld Kennisdeling Uitwisseling van medewerkers bij ziekte Gezamenlijke interne scholing ontwikkeld voor front office en onderwijsprofessionals Intervisiebijeenkomsten opgestart Uitwisseling van plannen en kennis op concrete vraagstukken (horeca / vrijwilligersbeleid / mediawijsheid) Verkennende gesprekken om samen (selfservice) apparatuur aan te kunnen schaffen en het beheer in een hand te kunnen leggen. Gezamenlijke subsidieaanvraag in het kader van de beschikbare innovatiegelden

De wens is nu om een volgende stap te zetten in deze samenwerking zodat duidelijk afspraken gemaakt kunnen worden. Zodat we van informele samenwerking naar een situatie kunnen groeien waarin het toch al korte lijntje helemaal verdwijnt en we gezamenlijk verantwoordelijkheid kunnen nemen voor een stevig partnerschap. Een partnerschap waarin we meer van betekenis kunnen zijn voor elkaar, maar vooral voor onze inwoners, door het verder bouwen aan een meer robuuste en duurzame bibliotheekvoorziening. In deze notitie geven we een toekomstperspectief op een mogelijke samenwerking en kijken we naar de vorm waarin dit zou kunnen. Hiermee willen we u, raden van toezicht, een handvat bieden voor de toekomst. Op basis van deze notitie kunt u een afgewogen besluit nemen over de richting waarin de organisatie zich idealiter verder kan ontwikkelen. Hetzij samen, of zelfstandig.

Pagina 13 van 38

2. Context Zoals al aangegeven is de positie van de bibliotheek de afgelopen jaren sterk veranderd. Dit heeft grote impact op haar inhoudelijke dienstverlening en op haar rol in de maatschappij. In dit hoofdstuk nemen we u graag op hoofdlijnen mee in de belangrijkste ontwikkelingen en uitgangspunten op de drie verschillende bestuurslagen: landelijk, provinciaal en lokaal. 2.1 Landelijke (maatschappelijke) ontwikkelingen Er zijn verschillende maatschappelijke ontwikkelingen die grote impact hebben op onze samenleving. Deze ontwikkelingen hebben voor een deel direct invloed op de dienstverlening en rol van de bibliotheek. Een recent voorbeeld daarvan is het inzetten van de bibliotheken bij het ondersteunen van het verkrijgen en gebruik van de CoronaCheck-app. Een inzet die naadloos aansluit bij de inrichting van de Informatiepunten Digitale Overheid, en die dragen weer bij aan participatie in de informatiesamenleving. De bibliotheek is inmiddels zo veel meer dan alleen een huis vol boeken. In januari 2015 is de wet stelsel openbare bibliotheken ingevoerd (Wsob)1. In deze wet is de publieke taak van de openbare bibliotheek vastgelegd: het ter beschikking stellen van kennis en informatie, bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie, bevorderen van lezen en laten kennismaken met literatuur, kunst en cultuur en het organiseren van ontmoeting en debat.

De Koninklijke Bibliotheek (KB) bekleedt onder de Wsob een regierol binnen het netwerk van openbare bibliotheken, en heeft de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van stelseltaken. Die taken zijn er op gericht om juist aandacht te besteden aan de onderwerpen die het lokale overstijgen zoals een gemeenschappelijke infrastructuur, niet-geografisch gebonden doelgroepen en het aansturen van innovatie, kennisdeling en onderzoek in de sector. Deze wet is eind 2019 geëvalueerd2. Deze evaluatie liet zien dat de Nederlandse openbare bibliotheken een belangrijke en brede rol in de samenleving vervullen. Zij stimuleren het lezen, bestrijden de laaggeletterdheid, helpen met het aanleren van digitale vaardigheden en met het gebruik van digitale overheidsdiensten. De openbare bibliotheek is daarmee de meest bezochte publieke voorziening in Nederland. In 2018 hadden zij 3,6 miljoen leden. Zij werden meer dan 60 miljoen keer bezocht door ongeveer 40% van de Nederlandse bevolking. De openbare bibliotheek is er voor iedereen: van jong tot oud, van elk opleidingsniveau en elke achtergrond. Ondanks deze positieve ontwikkelingen zijn er ook zorgpunten. Het netwerk van bibliotheekvestigingen kalft af. Daardoor is de bibliotheek niet meer voor iedereen in voldoende mate bereikbaar. Minister van Engelshoven (OCW) is van mening dat iedereen gebruik moet kunnen maken van de openbare bibliotheek.

Zonder drempels voor de jeugd. De ontwikkelingen ten aanzien van het lezen geven daar alle aanleiding toe. Als voorziening die voor, naast en na de school beschikbaar is, kan de bibliotheek een belangrijke rol spelen bij het stimuleren van het lezen, bij digitale inclusie en bij het bestrijden van laaggeletterdheid. Mede naar aanleiding van deze evaluatie is een bibliotheekconvenant gesloten tussen de rijksoverheid, het Interprovinciaal Overleg, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Koninklijke Bibliotheek, de Stichting Samenwerkende POI’s Nederland en de Vereniging van Openbare Bibliotheken. Dit convenant, bedoeld om meer focus aan te brengen in het dienstenaanbod, is vervolgens uitgewerkt in een netwerkagenda met daarin drie maatschappelijke opgaves (geletterde samenleving, participatie in de informatie samenleving en een leven lang ontwikkelen) en een aantal stelselopgaven die samen zijn ondergebracht in “de basis garanderen”.

1 https://wetten.overheid.nl/BWBR0035878/2015-01-01 2 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/02/11/evaluatie-wet-stelsel-openbare-bibliotheekvoorzieningen-en-

advies-raad-voor-cultuur

Pagina 14 van 38

Vanuit dit perspectief zijn veel bibliotheken zich nu verder aan het ontwikkelen. Een trend die we daarbij zien is dat er steeds meer “gecombineerde” instellingen ontstaan. Dit zijn organisaties waarin verschillende functies, waaronder een bibliotheekfunctie, zijn onder gebracht. Daarbij kunt u denken aan bijvoorbeeld Kulturhusen of fusieorganisaties als Stadkamer (bibliotheek Zwolle, kunstencentrum Muzerie en Kunst & Zo) en Fundament Losser (sociaal werk, muziek & dans en Bibliotheek). In deze organisaties is sprake van een concentratie van lokale functies in een organisatie. Een andere beweging is dat bibliotheken specifiek op de bibliotheekfunctie steeds meer vormen van samenwerking vinden. Zo zijn er in de regio diverse bibliotheekstichtingen aan de slag met vormen van samengaan. Vaak eerst via een bestuurlijke fusie, met als stip op de horizon later ook verder te fuseren. Daarnaast vinden er ook verkenningen van mengvormen plaats. Dit alles om ervoor te zorgen dat voorzieningen in stand blijven en zowel kwalitatief als kwantitatief substantieel bij kunnen dragen aan het minder groot maken van de maatschappelijke opgaven. Dat het belang van de bibliotheek steeds groter wordt blijkt ook uit het coalitieakkoord “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst”3 van 15 december 2021 (VVD, D66, CDA en ChristenUnie).

Hierin staan specifieke ambities waar gemeenten de komende jaren mee aan de slag moeten gaan: • • • •

• •

Een toekomstgerichte bibliotheek(voorziening) in elke gemeente; Gemeenten krijgen meer mogelijkheden om laaggeletterdheid aan te pakken; Gerichte aanpak van digibetisme via een publiek-private strategie voor digitale geletterdheid en betere toegankelijkheid van digitale overheidsdiensten; Als onderdeel van een brede aanpak van bestrijding van armoede in kwetsbare wijken door gemeenten investeren in een rijke schooldag. Scholen bepalen zelf wat zij nodig achten om de kansenongelijkheid te verkleinen, zoals begeleiding bij huiswerk, sport en cultuur in samenwerking met plaatselijke verenigingen en bibliotheken; Stimuleren van muziek- en cultuureducatie op school; Een bruisende winkelstraat is cruciaal voor de leefbaarheid in dorpen en steden. Het kabinet gaat samen met lokale overheden aan de slag om leegstand tegen te gaan en de samenwerking tussen retail, horeca en cultuur te stimuleren.

3https://www.kabinetsformatie2021.nl/documenten/publicaties/2021/12/15/coalitieakkoord-omzien-naar-elkaar-vooruitkijken-naar-de-

toekomst

Pagina 15 van 38

2.2 Provincie Overijssel In het cultuurbeleid “Raak! 2021-2024” zijn ambitieuze doelen geformuleerd met betrekking tot de cultuursector. Ook de bibliotheek heeft een nadrukkelijke plek in dit beleid. Hieronder een korte weergave van deze passages. De volledige tekst is opgenomen in bijlage 1. “ In alle gemeenten een maatschappelijke bibliotheek…. Over vier jaar is voor iedereen in Overijssel een volwaardige bibliotheek bereikbaar. Hiermee dragen we bij aan het hogere doel, dat iedereen kan meedoen. Bijvoorbeeld doordat laaggeletterdheid bestreden wordt en meer mensen veilig en verantwoord hun weg weten te vinden op internet. … dankzij innovatie en sterke samenwerkingen We hebben in Overijssel een uniek en sterk netwerk van gemeenten en bibliotheekbesturen. Zij geven samen richting aan de toekomst van bibliotheken. De basisstructuur van bibliotheken in Overijssel helpt om snel kennis te delen en van elkaar te leren. De volgende stap is bestaande projecten en innovaties onderdeel te maken van reguliere activiteiten. Er worden stappen gezet om het Overijsselse bibliotheeknetwerk naar een volgende fase van samenwerking te brengen. Samen met het netwerk hebben we de ambitie om voordelen op het gebied van schaal, professionaliteit, kwaliteit en cultureel ondernemerschap te bereiken. … en met onze ondersteuning De provincie Overijssel ondersteunt de bibliotheken bij hun ontwikkeling.

We doen dat op twee manieren. Allereerst door bibliotheken te verbinden met het sociaal domein en het onderwijs en daarnaast door thema’s die structureel aandacht verdienen, uit de projectmatige aanpak te halen en hier het beleid en de subsidiëring op aan te passen.4” Ook hier komt het belang van een robuust en duurzaam netwerk naar voren. Overijssel ondersteunt dit onder andere met de regeling “bibliotheek van de toekomst”. Dit is een investeringsfonds voor bibliotheken om hen te ondersteunen meer toekomstbestendig te worden. We komen hier later nog op terug. 2.3 Regio Zwolle Regio Zwolle5 is een samenwerkingsverband van 22 gemeenten en 4 provincies. In Regio Zwolle wordt bestuurlijk en ambtelijk samen gewerkt op basis van regionale opgaven in een netwerk van ondernemers, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties. De ambitie is om de 4e economische topregio van Nederland te worden en daarmee de economische hoofdstructuur van Nederland te complementeren naast de regio’s Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. Dit gebeurt onder aansturing van de Economic board door het versterken en bundelen van de reeds bestaande uitvoeringskracht van uitvoeringsorganisaties, programma’s, projecten en nieuwe initiatieven. De Regio Zwolle voelt zich uitgedaagd diverse maatschappelijke opgaven in te vullen.

Anderzijds ziet ook de nationale overheid dat regio’s een belangrijke rol spelen binnen deze urgente, maatschappelijke vraagstukken, zoals klimaatverandering, vergrijzing, robotisering en internationalisering. De economische agenda van de Regio Zwolle kan bijdragen aan het oplossen ervan.

4 https://www.overijssel.nl/publish/pages/177707/raak_dt.pdf 5 https://regiozwolle.info/over-regio-zwolle/

Pagina 16 van 38

Dit geldt nog sterker voor lokale opgaven die voortkomen uit het verdiepingsonderzoek Kracht van Oost en de uitkomsten van Proeftuin Regio Zwolle. Zo liggen er uitdagingen in het bewaken van bereikbaarheid van de regio, bij het streven naar een inclusieve arbeidsmarkt en bij het versterken van cross-sectorale samenwerking. 2.4 Gemeente Kampen In het coalitieprogramma 2018-2022 “Nieuwe Energie”6 zijn onder andere de volgende uitgangspunten gedefinieerd die een relatie met de bibliotheekvoorziening hebben: • Bibliotheek, Quintus en Stadsgehoorzaal behouden hun subsidiëring met de systematiek van prestatieafspraken. • We bevorderen de samenwerking met en tussen de grote culturele instellingen en andere culturele organisaties en professionals. • Iedereen moet cultureel mee kunnen doen. Vanuit het belang van kunstonderwijs voor de creatieve ontwikkeling versterken we de samenwerking tussen lokale culturele kunstinstellingen, culturele professionals en het basis- en voortgezet onderwijs. • Cultuuronderwijs helpt bij de sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling van kinderen. Het leert hen hun creatieve vaardigheden te ontwikkelen en het geeft kennis mee over kunst en erfgoed. Het stimuleert kinderen om te reflecteren op hun omgeving en op hun eigen gedrag. Het draagt bij aan de ontwikkeling van de 21e-eeuwse vaardigheden.

• We garanderen zorg en ondersteuning aan de inwoner die dat nodig heeft. • We geven prioriteit aan bestrijding van laaggeletterdheid en eenzaamheid als belangrijke onderliggende factoren van zorgvragen. • We zorgen voor goed bereikbare gemeentelijke voorzieningen met ruime openingstijden, goede (digitale) bereikbaarheid en snelle service • We ontwikkelen een aanpak voor (kwetsbare) jongvolwassenen (16-27) zodat zij op hun 18e niet tussen wal en schip vallen. 2.5 SAMBIQ en Stadskazerne In gemeente Kampen zijn de Bibliotheek, het Stadsarchief, Het Stedelijk Museum, de Stadsgehoorzaal en Quintus verenigd in het samenwerkingsverband SAMBIQ. Samen werken ze aan de culturele infrastructuur van Kampen (o.a. op het gebied van cultuureducatie). Hoewel er al sinds 2011 overleg is op directieniveau onder deze naam, zijn er recent stappen gezet in het definiëren van de collectieve ambitie en het gemeenschappelijk programmeren voor de stad. SAMBIQ heeft een goede positie in Kampen. In gezamenlijkheid heeft SAMBIQ een groot en goed netwerk en de ingangen zijn veelbelovend. Kansen liggen op interdisciplinair terrein en in het andere domein (sociaal/cultureel), door bijvoorbeeld uit te gaan van de 3 P’s (Preventie, Participatie, Persoonlijke ontwikkeling).

Bij het benoemen van kansen, gaat het niet uitsluitend om het creëren van nieuw aanbod, maar ook om het versterken van de dienstverlening van de organisaties onder elkaar en in samenwerking met andere lokale, provinciale of landelijke organisaties. Een intensievere onderlinge afstemming biedt de volgende meerwaarde in de toekomst: • Met vijf organisaties en een gedeelde visie is het samenwerkingsverband een krachtiger en waardevollere gesprekspartner voor de gemeente • Door intensievere deling van gegevens en kennis zijn er kansen om meer of ander publiek te bereiken • Er kan meer en beter bijgedragen worden aan de opgaven in het sociale domein. Denk hierbij aan een rol op het gebied van preventie en vroeg signalering. Cultuur gaat eenzaamheid tegen en draagt bij aan het geluk en de zelfontplooiing van mensen 6 https://www.kampen.nl/sites/default/files/Coalitieprogramma%202018-2022_0.pdf

Pagina 17 van 38

Naast het samenwerkingsverband SAMBIQ werkt de Bibliotheek in Kampen ook samen met de organisaties die gevestigd zijn in de Stadskazerne (Stadarchief, RTV IJsselmond, historische vereniging voor de IJsseldelta Jan van Arkel, gemeentelijke archeologie Kampen en de tourist info Kampen). In de perspectiefnota 2022-20257 wordt hier als volgt naar verwezen: “Stadskazerne Met betrekking tot de stadskazerne wordt op dit moment onderzoek gedaan naar een toekomstbestendig beheer. Dit onderzoek wordt binnenkort afgerond en biedt een overzicht van de mogelijkheden om de stadskazerne zowel financieel als maatschappelijk verantwoord te exploiteren. Uw raad wordt betrokken bij de uitkomsten van dit proces en dit zou mogelijkerwijs nog kunnen leiden tot voorstellen welke u bij de begroting kunt betrekken. Vooruitlopend op de uitkomsten van het onderzoek achten wij het wel noodzakelijk om in 2023 een koeling en buitenzonwering aan te leggen. Dit moet leiden tot een werkbaar binnenklimaat. Inmiddels is er intensief en aanvullend overleg over de samenwerking binnen de Stadskazerne. Het is in het collectief belang van alle partners om de Stadskazerne als “merk” te positioneren in Kampen. Met de gemeente ontwikkelen we een plan om De Stadskazerne die betere positie te geven door horeca terug te brengen en het pand beter te ontsluiten (fysiek en digitaal).

Het moet bezoeker en Kampenaar meenemen in het verhaal van De Stadskazerne. Taakstelling SAMBIQ De taakstelling voor de betreffende culturele instellingen is veelbesproken. Het is de instellingen, voornamelijk door de gevolgen van Corona, niet gelukt het volledige bedrag van de structurele bezuiniging te realiseren. Van de oorspronkelijk afgesproken taakstelling van € 0,5 miljoen is € 250.000 structureel doorgevoerd. Uw raad heeft een amendement aangenomen om met voorstellen te komen over de rest van de taakstelling van 125.000 in 2022 en totaal 250.000 in 2023. Binnen de gemeenteraad is reeds een aantal keer gesproken of deze taakstelling verlaagd zou moeten worden tot € 250.000. Voor de jaarschijf 2022 en 2023 heeft het college inmiddels financiële ruimte gevonden in de middelen die het Rijk aan de gemeenten beschikbaar heeft gesteld voor het in stand houden van de lokale culturele infrastructuur.” 2.6 Stichting Openbare Bibliotheek Kampen De openbare bibliotheek Kampen heeft twee vestigingen: een hoofdvestiging in Kampen-Centrum (Stadskazerne) en een nevenvestiging in IJsselmuiden. De organisatie kent ongeveer 17 Fte, ingevuld door 30 medewerkers. Daarnaast zijn er zo’n 135 vrijwilligers actief. We hebben de deelname van de Bibliotheek in Sambiq en de Stadskazerne al genoemd.

Daarnaast werkt de bibliotheek samen met welzijnspartner WijZ aan het organiseren van Informatiepunten in wijken, wijkvoorzieningen en Kulturhus. Dit in het kader van het beleidsplan sociale basis van de gemeente Kampen. Preventief beleid wordt meer succesvol wanneer we dicht bij inwoners een voorziening inrichten waar men terecht kan voor hulp bij het contact met de overheid (IDO), taal en digitale vraagstukken en mogelijkheden om anderen te ontmoeten, sociaal-culturele activiteiten te ontplooien en daarmee een netwerk te bouwen. Of te wel het versterken van de sociale cohesie in wijk en buurt. De bibliotheek is verankerd in de lokale structuur, is een belangrijke speler en daarmee meer dan een bibliotheek “sec”. Om dit, brede, samenspel professioneel door te ontwikkelen is tijd nodig, focus op maatwerk, een goede organisatiegraad en capaciteit. De bibliotheek Kampen wil niet veel concessies 7 https://www.kampen.nl/sites/default/files/Perspectiefnota-2022-2025.pdf

Pagina 18 van 38

doen aan de ambitie en zoekt daarom de schaalvergroting. Een goede regionale bibliotheekvoorziening draagt sterk bij, en is voorwaardenscheppend voor een bestendigende lokale verankering. Die op haar beurt de sterke regio bevordert. Bibliotheek Kampen is een voorbeeld voor andere bibliotheken als het gaat om de ambitie geletterde samenleving. Team jeugd en educatie is sterk vertegenwoordigd en de relaties met het onderwijs zijn goed. Inhoudelijke uitdagingen liggen op het verder ontwikkelen van participatie in de informatiesamenleving en een leven lang ontwikkelen. Mede door de combinatie van het hoge ambitieniveau van de bibliotheek en het relatief verminderen van middelen (bijvoorbeeld door het niet indexeren van subsidies) kan nu een situatie ontstaan waarbij de organisatie na 2022 (tot die tijd is er een beschikking voor de oorspronkelijke subsidie) steeds verder inteert op haar reserves. Het gaat hierbij zowel om de financiële reserves als om de veerkracht en inzet van de medewerkers. Dit alles heeft uiteraard ook effect op de positionering en dienstverlening van de bibliotheek en daarmee ook op de invulling van de wettelijke taken zoals verwoord in de Wsob. De huidige situatie is zonder ingrijpen onvoldoende toekomstbestendig.

Voor meer informatie over de bibliotheek Kampen verwijzen wij u graag naar de website: https://www.bibliotheekkampen.nl/ 2.7 Gemeente Zwolle In het coalitieakkoord8 van Zwolle wordt aangesloten bij het belang van de regio Zwolle. Veel vraagstukken overstijgen de gemeentegrens en voor veel van de inwoners beperkt hun dagelijkse leven zich niet tot de stadsgrenzen. Als het in het coalitieakkoord gaat over onderwerpen als economie, arbeidsmarkt en bereikbaarheid bedoelen zij met Zwolle eigenlijk de Regio Zwolle. De afgelopen jaren is de samenwerking binnen de Regio Zwolle intensiever geworden. Die samenwerking wordt de komende jaren versterkt en verdiept. Voor een stabiele, verdere ontwikkeling van de gemeente is samenwerking binnen de Regio Zwolle van essentieel belang. Daarnaast geeft het college het volgende aan: Zwolle is een sociale en inclusieve stad. Die kwaliteiten willen we behouden als we groeien en verstedelijken. Bij het sociale karakter van de stad past dat inwoners in hun sociale omgeving terecht kunnen met hulpvragen. Met daaromheen een systeem van zorg en ondersteuning dat uitgaat van en aansluit bij de zorgvraag en mogelijkheden van de inwoner. Waarbij we oog hebben voor de inwoners zonder een uitgebreid sociaal netwerk. Onderwijs is cruciaal voor een maatschappij waarin iedereen meedoet en niemand langs de kant staat.

Op school begint de preventie voor alle (jeugd)zorg die nu nog zo zwaar op de stad drukt. En ons onderwijs is een emancipatiemachine; iedereen doet mee en onze inwoners kunnen een leven lang leren. Bepaalde beroepsgroepen zoals zorg en techniek hebben extra aandacht nodig. Cultuur zegt iets over de geschiedenis, de identiteit en de toekomst van de stad. Het helpt deze levend te houden, werkt zo als bindmiddel tussen verschillende groepen in de stad en brengt een aanstekelijke dynamiek. Dat is zeker belangrijk in een groeistad als Zwolle. Het helpt nieuwe inwoners om deel te gaan uitmaken van de stad en kan huidige inwoners houvast bieden in tijden van veranderingen. Een breed cultureel aanbod, dat aansluit bij de kenmerken van de stad, vergroot de aantrekkelijkheid van die stad. Door letterlijk en figuurlijk ruimte te bieden aan culturele initiatieven en kunstenaars wordt de stad bruisender.

8 https://www.zwolle.nl/sites/default/files/news/attachment/coalitieakkoord_2018-2022.pdf

Pagina 19 van 38

Ambities waar Stadkamer een rol in kan spelen: • Meer inzet op gerichte preventie voor specifieke groepen of specifieke opgaven in wijken en buurten. • Het voeren van het collectieve gesprek met aanbieders en inwoners over vormgeving en kwaliteit van ondersteuning en zorg en het creëren van ruimte voor eigenaarschap, creativiteit en innovatie. • Werken aan een positief klimaat waarin kinderen en jongeren kunnen opgroeien en zich ontwikkelen. Dat samen met onderwijs, cultuurinstellingen en sportverenigingen. • Het stimuleren van initiatieven die doelgroepen bereiken die anders weinig met cultuur in aanraking komen, bijvoorbeeld via laagdrempelige activiteiten in wijken. • Festivals en evenementen zijn een belangrijk onderdeel van de culturele activiteiten in de stad. Ze passen in een stad die groeit en verstedelijkt. Daarbij is er oog voor de belangen van omwonenden die overlast kunnen ervaren van deze festivals en evenementen. In het kort:

2.8 Stadkamer Stadkamer is per 1 januari 2015 ontstaan uit een fusie van Bibliotheek Zwolle, kunstencentrum Muzerie en Kunst&Zo. In Stadkamer staan verleiden, verbinden en vernieuwen centraal. Je kunt hier kennis opdoen en delen, anderen ontmoeten, cultuur beleven, lezen en lenen, koffiedrinken, studeren en werken; in Stadkamer raak je geïnspireerd en kun je je blijven ontwikkelen. Stadkamer is dan ook meer dan alleen een Bibliotheek en verenigt een breed palet van dienstverleningsactiviteiten op de (snij)vlakken van cultuur, onderwijs en het sociaal domein. Hoewel het aantal uitleningen daalt (zij het minder dan de landelijke trend laat zien) is de gemiddelde verblijfstijd bij Stadkamer flink gestegen de afgelopen jaren. Cijfers laten zien dat Stadkamer zich echt heeft ontwikkeld tot de huiskamer van de stad. Zowel in het centrum (1 vestiging) als in de wijken (3 vestigingen). Stadkamer wordt dan ook gezien als belangrijke partner in de stad en is vol in beeld bij bezoekers, leden, partners en gemeente. Dat succes heeft echter als keerzijde dat er organisatorisch flinke uitdagingen zijn. Het aantal bezoekers en de verblijfstijd is flink gestegen maar de randvoorwaarden (beschikbare ruimte, formatie, middelen) blijven daarbij achter.

Mede dat maakt dat Stadkamer open staat voor diverse vormen van samenwerking met verschillende partijen zodat door bundeling van krachten synergie voordelen gehaald kunnen worden. Pagina 20 van 38

Voor meer informatie over Stadkamer verwijzen wij u graag naar de website: https://stadkamer.nl/. Voor een korte indruk van hoe Stadkamer en bibliotheek Kampen zich tot elkaar verhouden verwijzen wij graag naar de volgende tabellen: Kampen

2020

2019

2017

Omvang werkgebied: Percentage lid van de bibliotheek Leden bibliotheek Bezoekers Gemeenten: Aantal vestigingen: Aantal Fte: Aantal vrijwilligers:

54414 26,6% 14457 92504 1 2 16,8 135

53796 21,8% 11710 203886 1 2 15,54 80

52547 28,7% 15083 220174 1 2 13,7 n.b

Stadkamer Omvang werkgebied: Percentage lid van de bibliotheek Leden bibliotheek Bezoekers Gemeenten: Aantal vestigingen: Aantal Fte: Aantal vrijwilligers:

2020 128696 35,1% 45131 371932 1 4 51,62 132

2019 127384 40,3% 51281 671313 1 4 47,58 135

2017 125699 36,9% 46383 481428 1 4 42,98 n.b.

De hier getoonde gegevens komen uit het dashboard bibliotheekstatistiek gegevenslevering Wsob. 9

9 https://www.bibliotheekinzicht.nl/instrumenten/databank/dashboard-bibliotheekstatistiek-gegevenslevering-wsob

Pagina 21 van 38

3. Samengaan: meerwaarde, kaders en vorm In deze verkenning is nadrukkelijk het uitgangspunt om te komen tot een niet vrijblijvende vorm van samenwerking (samengaan). Tijdens de gesprekken is vooral de behoefte aan wederzijds commitment en gedeelde verantwoordelijkheid naar voren gekomen. Het doel van deze gesprekken is immers te komen tot een vorm van het gezamenlijk kunnen bijdragen aan een meer robuuste en duurzame bibliotheekfunctie. Dit, zodat we kunnen blijven bijdragen aan de ontwikkeling en inspiratie van onze inwoners, en daarmee indirect ook aan een mooiere samenleving. Dat bestaande voorzieningen minstens op dit niveau blijven, maar liever nog in kwaliteit kunnen toenemen. Beide directeur-bestuurders zijn van mening dat de maatschappelijke opgaven, én de uitdagingen die dit met zich meebrengt, te groot zijn om in delen op te pakken. Samenwerking op specifieke onderdelen, bijvoorbeeld vastgelegd in een gastheerconstructie of strategische alliantie doet geen recht aan de breedte van het vraagstuk. De meerwaarde is juist te behalen in de brede maatschappelijke bibliotheek en de opdracht zoals deze is vastgelegd in de Wsob. Om dit te bereiken is een niet vrijblijvende samenwerking nodig die leidt tot een robuuste en duurzame organisatie.

Voor deze verkenning hebben we verschillende scenario’s verkend: behouden status quo, strategische alliantie, gastheerschap, coöperatie, bestuurlijke fusie en een volledige fusie. Om deze goed te kunnen beoordelen hebben we eerst gekeken naar wat de belangrijkste redenen zijn voor deze verkenning. Daarna hebben we gekeken aan welke kaders deze vormen van samengaan moeten voldoen. Deze kaders worden gevormd door de wet en de opdracht zoals die er ligt vanuit provincie en gemeenten. Daarnaast hebben raden van toezicht en de betrokken managementteams deze verder aangevuld om tot een meer volledig raamwerk voor de beoordeling van de verschillende vormen van samengaan te komen. 3.1 Samengaan: wat levert het op? Bij het onderzoeken van vormen tot samengaan zijn we geneigd om vooral te kijken naar de organisatorische voordelen. We kijken daarbij naar zaken als kwaliteit, kwetsbaarheid, klantgerichtheid en kosten. Natuurlijk hebben wij daar ook naar gekeken. Maar niet nadat we eerst hebben gekeken naar onze primaire doelgroep en reden van ons bestaan en ons “zijn”: het ondersteunen, ontwikkelen en inspireren van onze inwoners. Doel van deze verkenning is ervoor te zorgen dat onze voorzieningen meer duurzaam en robuust beschikbaar blijven voor onze inwoners. Zodat zij laagdrempelig toegang hebben tot kennis, informatie en inspiratie. En een plek om te ontspannen, ontmoeten en groeien.

Dat is waarvoor we dit doen! Vanuit organisatorisch perspectief zien we de volgende kansen: • De samenleving verandert snel en ook maatschappelijke ontwikkelingen gaan daardoor exponentieel snel. Schaalgrootte / het bundelen van krachten helpt bij het nemen van regie en het snel hierop kunnen reageren; • Rol en functie van de bibliotheken wordt steeds breder; • Het goed invulling geven aan deze landelijke, regionale en lokale maatschappelijke opgaven vraagt om andere inzet. Zowel kwalitatief als kwantitatief. Dit is als “stand alone” bibliotheek nauwelijks haalbaar binnen de beschikbare middelen; • In relatie met het bovenstaande ontstaan ook steeds meer taken die solistisch worden uitgevoerd. Dit leidt tot kwetsbaarheid in kwaliteit en continuïteit (en daarmee tot afnemende betrouwbaarheid richting partners). • De verschillen tussen bibliotheken worden steeds groter. Er ontstaan in de regio steeds meer verschillende constructies die leiden tot een vorm van opschaling om aan de maatschappelijke opgaven te kunnen blijven voldoen. Pagina 22 van 38

• Door deze vormen van opschaling worden bibliotheken in west-Overijssel relatief kleiner (ook t.o.v. basisbibliotheken in de rest van het land.) Hierdoor verliezen zij aan zeggingskracht in het netwerk (zowel landelijk als provinciaal). • De provincie Overijssel hecht groot belang aan een stevig regionaal bibliotheek netwerk en is bereid hier in te investeren (in cofinanciering met bibliotheken en gemeenten). • Er zijn steeds meer gremia rondom regio Zwolle (cultuurregio, regio Zwolle, techniekpact) waar in de praktijk alleen organisaties in Zwolle van op de hoogte zijn. Communicatie en verbinding met organisaties in de regio wordt vaak ‘vergeten’. Deze zijn daardoor ook minder in de gelegenheid om goed op deze ontwikkelingen in te spelen, waardoor kansen onbenut blijven. • Door meer te verbreden (zowel inhoudelijk als geografisch) kan beter worden ingespeeld op ontwikkelingen die voortkomen uit de hierboven genoemde gremia. • Een grotere organisatie biedt meer slagkracht en kan mogelijk door het combineren van taken en functies meer waarde creëren. • Een gecombineerde organisatie Stadkamer-bibliotheek Kampen biedt kansen voor een betere propositie in het verwerven van derde geldstromen en is een interessantere partner voor samenwerking met derden. • Samenwerking biedt kansen in de positionering op de arbeidsmarkt.

Een grotere organisatie wordt vaak als aantrekkelijker ervaren omdat er meer mogelijkheden zijn om zowel horizontaal (functieverbreding / specialisatie) als verticaal door te stromen. Daarnaast biedt dit kansen voor grotere contracten. Dat laatste draagt bij aan de verbinding tussen collega’s en de betrokkenheid bij de organisatie. • Een specifieke bibliotheekopleiding is verdwenen terwijl de behoefte aan instroom de komende tijd zal toenemen (gezien de leeftijdsgebonden uitstroom die de komende jaren plaats gaat vinden). Een organisatie zal dus zelf meer aan opleiding en kennisoverdracht moeten gaan doen. Ook hier kan samengaan voordelen in bieden. 3.2 Wat is daar voor nodig? Om goed antwoord te kunnen geven op deze vraag hebben we eerst de mate van belang en urgentie van beide organisaties op een rij gezet. Hiervoor gebruiken we de uitgangspunten uit het kwadrant van Eisenhower (mate van urgentie afgezet tegen de mate van belangrijkheid). De mate van urgentie is de mate waarin het nodig is om snel tot een verbetering te komen om de korte termijn risico’s te voorkomen. Wanneer het gaat om het belang betreft het strategische keuzes die bijdragen aan het versterken van de organisatie en bijdragen aan het voorkomen van mogelijke risico’s op de langere termijn. Dit overzicht vindt u op de volgende bladzijde.

Uit deze tabel blijkt dat bij beide organisaties de urgentie niet even groot is. Tegelijkertijd is het voor beiden een belangrijke ontwikkeling die bijdraagt aan een meer duurzame en robuuste invulling van de maatschappelijke opgaven. Daarnaast blijkt dat de potentiële meerwaarde vooral in de breedte ligt. Juist het gezamenlijk kunnen versterken en ontwikkelen van de dienstverlening op alle Wsob taken, het gezamenlijk programmeren en het daarmee goed in kunnen spelen op prestatieafspraken biedt kansen.

Pagina 23 van 38

Redenen voor Samengaan: Urgent •

• • • • • • •

Brede dienstverlening continueren en ontwikkelen (Wsob) / meer ontmoetingsplek / gezamenlijk programmeren Kwaliteit verhogen Invullen kennis en competenties Kennis delen Gezamenlijk aanvragen subsidies en verwerven van fondsen Goed werkgeverschap Organiseren van meer ontmoeting Delen bedrijfsvoeringsfuncties Iedereen houdt toegang tot voorziening Versterken lobbykracht Beter benutten van data Digitale ontsluiting

• •

Behoud netwerk bibliotheken Voorkomen “witte vlekken”

Belangrijk

• • • •

Niet urgent • • • • • • • • • •

Brede dienstverlening continueren en ontwikkelen / gezamenlijk programmeren Kwaliteit verhogen Invullen kennis en competenties Kennis delen Gezamenlijk aanvragen subsidies en verwerven van fondsen Bijdragen aan regionale ontwikkeling Delen bedrijfsvoeringsfuncties Versterken lobbykracht Beter benutten van data Digitale ontsluiting

Bibliotheek Kampen / Stadkamer / Netwerk Overijssel / provincie

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Zwolle&id=79fdbc46-7705-4e29-bf7b-d55b193a2626