Document · PDF

In Zwolle kan het - Eindrapportage versnelling uitstroom bescherm wonen, maatschappelijke opvang.pdf

Raadsplein info/debat Raadzaal 12 april 2021, gemeente ZwolleBij agendapunt: Debatronde: Programma wonen en zorg32.265 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

4 Voor een snel overzicht van de mogelijkheden: https://www.platform31.nl/publicaties/factsheet-24-uurszorg-in-

de-wijk

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

tti

Het onbedoelde e ect is echter dat de vertrouwensrela e tussen zorgaanbieder en cliënt wordt belast door de ‘stok achter de deur’ van huurbaas. Dat is niet de bedoeling. Het zou goed zijn een vorm van koppelbeding te ontwikkelen waarin het recht van de cliënt in balans is met de risico’s voor de verhuurder en die de vertrouwensposi e van de zorgaanbieder niet in gevaar brengt.

en zorgaanbieders een hechte samenwerking ontwikkelen. En verbindingen leggen tussen het fysieke en sociale domein. Betrek bijvoorbeeld enkele grote zorgaanbieders bij het domein Wonen&Zorg in de presta eafspraken, zodat thema’s in de presta eafspraken ook thema’s zijn in de inkoopvoorwaarden WMO, en vice versa. Par jen zijn wederzijds a ankelijk; niemand kan het alleen: de zorgaanbieders, de woningcorpora es, de gemeente (met name het sociaal wijkteam, maar ook Werk&Inkomen, welzijnswerk). Ze zijn samen verantwoordelijk voor het geheel. Vanuit de bewuste keuze dat de persoon, de inwoner, centraal staat en de regie hee over het eigen traject.5 Natuurlijk hee ieder ook zijn eigen rol en func e. Een voorwaarde om vertrouwen te krijgen, is elkaar ontmoeten en ieders perspec ef leren kennen. Oprechte aandacht hebben voor de andere par j, voor wederzijdse verwach ngen, wensen en kaders. Wederkerigheid krijgt langzaam vorm door aan concrete opdrachten te werken, elkaar iets te gunnen en de ander te willen bijstaan als het moeilijk wordt. A ouw ins tu onele zorg vraagt om opbouw in de wijk Om versnelling te brengen in de doorstroom en uitstroom uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, moet absoluut gekeken worden naar het woningtekort. Een rol voor gemeente, woningcorpora es en ontwikkelaars. Maar het is geenszins de panacee voor alle problemen.

De gemeente hee een beslissende rol in het a ouwen van indica es voor beschermd wonen. Maar dan ook in het opbouwen van ambulante begeleiding in de wijken. Door verbinding te faciliteren van het sociaal werk met de zorg. En s muleren van een vruchtbaar klimaat met wijkbewoners om mensen ‘met een rugzakje’ te includeren in alle voorzieningen die voor een sociale basis belangrijk zijn6. Door dit als voorwaarde mee te nemen in de contractering van het sociaal werk in de wijk. In hoofdstuk 3 wordt beschreven hoe dit vorm zou kunnen krijgen. Zorgaanbieders nemen meer verantwoordelijkheid, niet alleen voor de begeleiding van de individuele cliënt, maar ook voor de rela e met diens omgeving. Woningcorpora es kunnen zorgaanbieders meer betrekken bij de zoektocht naar een passend woningaanbod. Waar de gemeente ac ef werkt aan betaalbaar woningaanbod, kan voorkomen worden dat mensen die met ambulante begeleiding toekunnen, in beschermd wonen terecht komen. Voor woningcorpora es is het daarbij belangrijk dat de lee aarheid van wijken bewaakt wordt. De trek naar de wijk vraagt dus ieders inspanning. Risico’s samen dragen, vraagt om bestuurlijk commitment Risico’s worden waar nodig samen gedragen. Wanneer een cliënt die zelfstandig gaat wonen een vergroot risico (voor de woningcorpora e) oplevert, dan moet een zorgaanbieder mee willen werken aan een omklapconstruc e.

En de gemeente bijvoorbeeld een indica e geven voor het leveren van voldoende ‘nazorg’. Als we risico’s leggen bij woningcorpora es, dan vragen we ook inspanningen van zorgaanbieders en van de gemeente. En als er soms 5 Zie ook: https://www.movisie.nl/publicatie/weg-naar-beschermd-thuis april 2019 6 In de rapportage van de commissie Dannenberg worden 8 condities genoemd voor sociale inclusie: versterken van

zelfmanagement, ervaringsdeskundigheid en informele zorg; garanderen van langdurige begeleiding met flexibele intensiteit; ondersteuningscontinuüm voor herstel en participatie; breed arsenaal aan woonvarianten; beschikbare en betaalbare wooneenheden; laagdrempelige toegang tot zorgfuncties; duurzaam samenwerken tussen gemeenten en zorgverzekeraars; borgen van kwaliteit en vraaggerichtheid van ondersteuning.

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

incidenten zijn, juist als het moeilijk wordt, is het des te belangrijker dat par jen de problemen met elkaar oplossen en niemand er alleen voor laten staan. Dit vraagt om bestuurlijk commitment. Professionals in de wijk willen wel samen aan de slag rondom complexe casuïs ek. Zij hebben management en bestuur nodig voor rugdekking cq hi eschild, doorze ngsmacht en als aanjager. Wethouders en bestuurders geven daarmee de legi ma e, bevoegdheden en verantwoordelijkheden om oplossingen te vinden en besluiten te nemen. Het trendbureau Overijssel wijdt een drietal podcasts en een essay over het modern leiderschap dat gevraagd wordt7. Waarbij verbinden in netwerken vooral a ankelijk zijn van goed luisteren, in gesprek gaan, oog hebben voor de ander en jezelf. Kies voor bestuurlijke netwerksamenwerking vanuit het bewustzijn van wederzijdse afhankelijkheid tussen gemeente-woningcorporaties-zorgaanbieders Ga bouwen aan versterking van onderling vertrouwen

Zwolle kan het - werk in uitvoering Zwolle wordt geroemd als sociale stad. Er gebeurt al veel. Er is een sterke inhoudelijke visie op mensen in kwetsbare situa es. Mensen hoeven niet persé zelf een hulpvraag te ar culeren. We realiseren ons dat er mensen zijn met een (zeer) beperkte redzaamheid, waarnaar je je hand moet uitsteken. Par jen in Zwolle hebben zich meermaals uitgesproken in deze rich ng. Er is mondelinge overeenstemming om het belang van de huurder, de inwoner, de cliënt centraal te stellen. Mensen als Moniek, Gerdien, Miranda. Zij verdienen dat in hun turbulente leven. En dan steeds in rela e tot hun (woon)omgeving. Inspira evolle projecten zijn De Steiger en Talentenplein waar woningcorpora e deltaWonen samen met zorgaanbieders en gemeente gemengd wonen projecten hee gerealiseerd. De Steiger op Oosterenk combineert woningen voor statushouders, uitstromers beschermd wonen en ‘reguliere huurders’ . In deze inclusieve vorm van samenleven, zoeken bewoners elkaar op en organiseren samen activiteiten. Een mooi samenwerkingsproject van gemeente, deltaWonen , RIBW en Limor. Op het Talentenplein wonen studenten samen met jongeren met een psychische kwetsbaarheid. De studenten hebben een rol als ‘buddy’ waarmee ze de jongeren ondersteunen. Die dit als ondersteuning gebruiken voor de volgende stap naar volledig zelfstandig wonen.

Georganiseerd door gemeente, deltaWonen , SSH, RIBW en Hart voor Zwolle.

Het Pla ormWWZ038 is nieuw leven ingeblazen, de gemeente investeert in mensen die de verbinding maken tussen fysiek en sociaal, zorgaanbieders investeren in gebiedsgerichte samenwerking tussen behandeling en begeleiding; de seinen staan op groen.

7 Van Grote man tot netwerk – Verkenning nieuw publiek leiderschap – Trendbureau Overijssel, juli 2020

versie 15 maart 2021

tti

In Zwolle kan het

Dat biedt kansen om elkaar ook in het werk meer op te zoeken en op concrete problema ek de verdieping te zoeken. Elkaar leren verstaan, begrijpen door bijvoorbeeld: • zorgaanbieders te betrekken bij woonvisie en presta eafspraken waar het gaat om wonen&zorg; • woningcorpora es en huurders mee te nemen in bij de uitwerking van de Focusgroep regio Zwolle8 en bij het transforma etraject van de Herberg; • zorgprofessionals en sociaal wijkteam aan te laten schuiven bij het zoeken naar de passende woning voor een zorgvrager; • woonconsulenten te betrekken bij het casuïs ekoverleg verwarde personen. Samenwerking kost jd, maar levert gemeenschappelijkheid op. Dat dat werkt, merken sociaal wijkteam en Werk&Inkomen binnen de gemeente. Die hebben hele korte lijnen, doordat geïnvesteerd is in de samenwerking. Professionals willen graag aan de slag met concrete opgaven. Die kunnen fungeren als vliegwiel om de huidige hobbels te slechten. Ga samen een boomhut bouwen en je komt als team terug. Waartoe kan dat concreet leiden? Opnieuw de visie met elkaar delen, is niet nodig. Dat is afdoende gedaan. Wat bereiken we in de prak jk? Daar gaat het om. We willen dingen gaan doen! Bij incidenten in het verleden bleek dat goed te gaan, bv een acute oplossing zoeken bij een faillissement van een zorgaanbieder.

En ook de opzet van Housing First is goed verlopen met zorgaanbieders, gemeente en met woningcorpora es. Dat biedt een goede basis om ook andere ‘klussen’ samen op te pakken. Bijvoorbeeld: •

•

• • • • • • •

pilots voor de samenwerking van zorg (behandeling en begeleiding)-sociaal werkinformele zorg rondom mensen met een EPA in Dieze Oost + onderzoek naar succesfactoren; doorstart magic mix in nieuwbouw wooncomplex Geert Groote - ophe en bestemmingsplantechnische belemmeringen en ingewikkelde nanciering crea ef oplossen; doorstart project Convident, waar studenten gemengd zouden gaan wonen met exgede neerden; een ‘droge’ beschermd wonen voorziening te starten, waar geen middelengebruik wordt toegestaan; een ‘mannenhuis’, een hospitahuis voor enkele vaste bewoners van de Herberg, die alleen wat verzorging nodig hebben; aanspreekpunten in buurten – soort wijk-GGD-er; extra huisves ng voor daklozen in co-crea e met huurders gespreid over de stad en regio realiseren; Housing First voor jongeren in plaats van beschermd wonen; omdat voor velen de woonvraag veel urgenter is dan de begeleidingsvraag; onderzoek naar kamerbewoning in eensgezinshuizen voor jongeren, bv kansrijk

8 Onderzoek door KPMG naar regionale knelpunten in beschermd wonen en maatschappelijke opvang i.o.v. VWS

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

• • • •

Bij de keuze voor een project, zijn enkele uitgangspunten van belang: o laat mensen niet verhuizen als hun zorgvraag verandert, maar breng veranderde zorg naar hun huis; o direct aan de voorkant snel hulp bieden, kan escala e (ook van kosten) voorkomen; o mensen laten wonen waar ze hun probleem ontwikkelen (tenzij…) en daar de begeleiding bieden, netwerken niet verbreken; o aanspreekpunten vormen, er zijn voor elkaar wanneer het moeilijk wordt; o gewoon beginnen en werkende weg problemen oplossen; o met aandacht voor omwonenden. En zorg dat alle par jen aan hun trekken komen wat betre hun prioriteiten. Daarbij is een startkapitaal gewenst om experimenten te doen.

Structurele transformatie ontstaat werkende weg Samen knelpunten oplossen, is een goede start, maar niet voldoende. Uiteindelijk gaat het om een structurele andere manier van samenwerken. Lees hier meer over de gewenste transforma e, die we met de decentralisa es hebben beoogd. Door samen te werken met een nieuwe werkwijze aan concrete klussen, gaan we ontdekken op welke manier structureel verbetering te behalen valt. We willen samen ondervinden waar de huidige systema ek belemmeringen opwerpt en welke maatregelen en manieren van organiseren nodig zijn om doelen wel te bereiken. En hoe we met hetzelfde geld, misschien veel betere ondersteuning kunnen bieden. Van systeemwereld naar leefwereld, nabijheid met primaat voor de wijk, gericht op oplossingen ipv formats van ins tu es, nadruk op preven e, snelle onorthodoxe eenvoudige oplossingen, inwoners als eigenaren, gelijkwaardige rela e tussen professionals en inwoners, ruimte voor professionals buiten strakke protocollen en verantwoordingsregimes, de integrale vraag ipv deelproblemen, verkokering voorbij. Dat zijn de wezenlijke veranderingen voor de langere termijn die we nastreven. Kies enkele projecten die op korte termijn leiden tot concrete resultaat Werk aan fundamenteel andere werkwijze voor de lange termijn transformatie

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

wonen of kamers met kansen; jdelijke huisves ng realiseren voor economisch daklozen, zodat ze niet naar de maatschappelijke opvang hoeven; uitzonderingsregels voor Wiet-convenant voor slachto ers van manipula e, mensen met een verstandelijke beperking; exibiliteit met zorgkantoor ontwikkelen waar het mensen met een LVB betre , die daar pas mee komen als ze het huis uitgaan; met de regio kijken hoe je mensen kunt verleiden terug te gaan naar hun plaats van herkomst, in een zorgvuldig proces dat uitgaat van het individuele herstelpad; met zorgaanbieders voor jongeren bezien of ze de huur van kamers in hun eigen vastgoed kunnen omklappen met ambulante begeleiding, met regie bij de gemeente.

•

Deel 2 Huidige situatie biedt verbeterkansen Het tweede deel van de rapportage gaat in op de huidige situa e vanuit de we elijke kaders van Wmo en Volkshuisves ng en de processen van indica e en woningtoewijzing en waar die verbetering behoeven. We gaan in op een alterna eve benadering van de kwan ta eve opgave: de onderbouwde aanname. Een toenemende verbinding tussen het fysieke en sociale domein is noodzakelijk om doorbraken te realiseren in de huidige woningnood. Daarvoor bieden bestaande kaders aanknopingspunten. Visie op beschermd wonen / maatschappelijke opvang De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is bedoeld om burgers te helpen, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen en deel kunnen nemen aan de maatschappij. Meer uitgebreide toelich ng staat in bijlage 3. Daarin is ook te lezen hoe iemand een indica e krijgt en over welke mensen we spreken als het gaat om beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De visie en doelstelling in Zwolle is dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Als inwoners wel een andere beschermde woonomgeving nodig hebben, wordt toegewerkt naar een zo snel mogelijke terugkeer naar zelfstandig wonen. Dit is gebaseerd op de visie op herstelondersteunende zorg: herstellen doe je thuis.

In het rapport van de commissie Dannenberg is beschreven hoe cliënten, naasten, professionals en gemeenten denken de kanteling van beschermd wonen naar zelfstandig thuis vorm te geven. Dat is leidend in de programmering van het sociaal domein. Belangrijk actueel knelpunt is het nancieel tekort om dit proces te bekos gen. Ook Zwolle krijgt te weinig budget voor bijstandsuitkeringen, de voorzieningen in de Par cipa ewet en wordt benadeeld door de herverdeling van de gelden voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Alles bij elkaar is er een structureel tekort van 20 miljoen euro, waarvan nog steeds 5,5 miljoen gedekt moet worden. Kanteling beschermd wonen gaat niet goed genoeg Het proces van beschermd wonen naar zelfstandig wonen met ambulante begeleiding kent veel uitdagingen. Van schaarste aan woningen, herindica es, nanciële en emo onele belemmeringen. Er blijven mensen in beschermd wonen terwijl de hulpvraag dat niet meer legi meert. Dat kan verschillende oorzaken hebben. Soms willen cliënten zelf niet weg en wordt door naasten druk uitgeoefend om de indica e te behouden. Vaak ervaren betrokkenen en/of hun naasten na jaren van ellende eindelijk rust door het beschermd wonen. Bovendien is het voor mensen zelf vaak geen vooruitgang. De zorgappartementen zijn prima, een sociale huurwoning haalt het daar niet bij.

En begeleiders gunnen ‘hun cliënten’ ook een gezonde leefomgeving. Opnieuw wordt onderstreept hoe belangrijk het is dat zorgaanbieders, gemeente hierop nauw samenwerken met woningcorpora es. Het indica eproces kan versterkt worden Vanuit de Centrale Toegang (CT) is het moeilijk dwingend op te treden bij (her)indica es. De druk vanuit cliënt en naasten en de begeleider is groot om een intramurale plek te

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

behouden. Terwijl de beweging naar ambulant wel noodzakelijk is omdat de plaats in beschermd wonen weer nodig is voor iemand anders die het herstel naar stabiliteit niet zelfstandig redt. En belangrijker nog, dat het herstelproces alleen mogelijk is wanneer iemand zich in de samenleving bevindt. Een nauwere en structurele samenwerking en verbinding tussen CT en de sociaal wijkteams, kan dit proces versoepelen. Samen maken zij afspraken over het onderhouden van contact met de inwoner, met de zorgaanbieder en wie betrokken is bij zorginhoudelijke evalua es. Doel is om met de cliënt en zorgaanbieder samen te kijken hoe de begeleiding in ambulante vorm verder voortgezet kan worden. Zodat er weer ruimte komt voor iemand anders die de intramurale vorm wel weer ( jdelijk) nodig hee . Zowel bij het sociaal wijkteam als bij de CT is het bewustzijn belangrijk dat een groepsgerichte vorm van wonen vooral bedoeld is voor stabilisa e. Langdurig wonen in een groepsvoorziening is niet herstelgericht vanuit maatschappelijk en sociaal oogpunt. Voor herstel is een stabiele woonsitua e voorwaardelijk, het leveren van zorg en ondersteuning is daarbij van secundair belang. Mogelijk kan een gezamenlijke training een bijdrage leveren aan dit bewustzijn en een samenwerking realiseren gebaseerd op wederzijdse kennisuitwisseling. Een voorbeeld van een indica e-exper seteam is opgenomen in bijlage 3.

Maatschappelijke opvang De algemene doelstelling van de maatschappelijke opvang is: Over hoeveel mensen hebben we • Tijdelijke opvang en begeleiding bieden in een accommoda e het in de maatschappelijke van een instelling • De zelfredzaamheid en par cipa e van cliënt bevorderen, zodat opvang ? In 2018 maakten 425 mensen hij/zij zich weer op eigen kracht kan handhaven in de gebruik van De Herberg. samenleving Kadera biedt op 17 plekken • Verwaarlozing of maatschappelijke overlast voorkomen opvang voor slachto ers van • Gevaar voor betrokkene of anderen af te wenden In de maatschappelijke opvang komen mensen terecht die ontwricht huiselijk geweld. zijn door psychische of sociaal-economische omstandigheden, soms kampen met langdurige psychische problema ek, mensen die te maken hebben met huiselijk geweld en die daardoor dak- en thuisloos zijn geworden. Het gaat om jongeren, volwassen mannen en vrouwen en ook om gezinnen met kinderen. Ook in de maatschappelijke opvang gaat het om ondersteuning op alle levensdomeinen: nachtopvang met goede zorg, zinvolle dagbesteding en 24 uurs bereikbaarheid/opvang, passend woonaanbod, nanciën. Maatschappelijke opvang De Herberg hee nu alleen een loca e in Zwolle en werkt aan een veranderopgave om meer te werken in de regio. Niet alleen vanwege de voorgenomen doordecentralisa e.

Maar ook omdat de problema ek van daklozen zeer divers is, en het aanbod van maatschappelijke opvang dit ook zou moeten zijn.

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

Neem nou Moniek

Moniek werd met haar drie minderjarige kinderen uit huis gezet vanwege een huurschuld. Ondanks alle hulp die aangeboden werd die zij op dat moment niet kon/wilde aannemen. De woningcorporatie stond machteloos. Haar twee zoontjes gingen naar hun vader. Haar dochter ging naar een pleeggezin. Zelf kon Moniek tijdelijk bij een vriendin blijven. Het was een hele moeilijke tijd, want je weet niet waar je naar toe moet. Je kent de weg niet als je dakloos bent. Uiteindelijk is ze naar de Herberg gegaan. Gestart op een slaapzaal met zes vrouwen, begin je met het vinden van een goede woonbegeleider. Moniek koos voor het Leger des Heils, omdat die in Zwolle ook woonruimte hadden voor hun cliënten. Ze was blij met de begeleiding die begon met een krachteninventarisatie: wat kan je, wat wil je, wat ben je nodig? Wat een opluchting. De meeste hulpverleners vertellen je vooral wat je allemaal niet kunt. De kracht van Moniek was dat ze een goede moeder wilde zijn. Ze viel niet voor de verleiding van alcohol of drugs, die haar dagelijks werden aangeboden door de andere bewoners van de Herberg. Dan liever de saaie pier, want zij wist wat een verslaving kan aanrichten. Met een vader die ze verloren is aan de alcohol. Maar dat is wel moeilijk, want je zit diep in de ellende, moet de hele dag de straat op en jezelf bezig houden.

Na een tijdje gaat ze vrijwilligerswerk doen, om rust en structuur te krijgen. Bij de Kas van Kaat ontdekt ze haar interesse in mensenwerk. De volgende stap in De Herberg is een kamer met 3 vrouwen. Dat geeft al wat meer privacy.Ondertussen hard zoeken naar een woning. Reageren via de spoedmodule, maar daar werd ze geweigerd omdat ze te boek stond als zorgmijder. Dat was vroeger ook wel zo, maar nu was de begeleiding en behandeling begonnen en schuldhulpverlening op gang gekomen, dus zij wilde verder. Weer een volgende stap bij het Leger des Heils leidt naar een eigen studiootje. Omdat het slecht gaat met haar dochter in het pleeggezin, mag die -bij wijze van uitzondering- bij haar wonen. Inmiddels heeft de begeleiding een quotumwoning aangevraagd. Dat proces begint met eerst zelf 8 x reageren op een Spoedwoning. Maar omdat haar dochter bij haar kwam, werd dat 19 x. Steeds zonder succes. Toen toch via de quotumaanvraag. Ook dat duurde nog een half jaar, voordat ze een woning kreeg. Op zich wel begrijpelijk, want woningcorporaties kijken kennelijk goed naar wat voor jou passend is. Maar de maanden duren wel lang. Zeker omdat er in de studiootjes ook mensen wonen die allemaal gebruiken, dat voelt toch onveilig. Vooral voor een meisje van 13. Daarom ging Moniek er ook zelf heel actief achterheen, steeds maar weer bellen naar de woningcorporatie om te horen hoe het ervoor stond.

Nu is ze heel gelukkig met haar huisje en zit middenin het opknappen en inrichten. Ze huurt nog via het Leger des Heils, maar als het goed blijft gaan, wordt de woning ‘omgeklapt’. Terugkijkend realiseert ze zich dat ze geluk heeft met haar kracht. Haar kinderen gaven haar de motivatie om sterk te blijven en hard te werken. Niet iedereen heeft die mogelijkheden. Ook het Leger des Heils is een belangrijke steun. Ze geven haar vertrouwen en zien je niet alleen maar als cliënt, of hulpvrager. Dat is heel fijn, want je bent overladen met schaamte en angst. De Herberg verliet Moniek altijd met een capuchon diep over haar hoofd, zodat ze niet herkend werd. En altijd opgemaakt, opdat mensen zouden denken dat ze daar werkt in plaats van verblijft. Dat taboe is nu iets dat ze wil doorbreken. Als je je realiseert dat het iedereen kan overkomen. Ook een bankdirecteur heeft ze er zien afglijden. Na een scheiding en drugsgebruik gleed hij steeds verder de goot in. Daarom is Monieks droom om een Recovery Centrum op te zetten, een initiatief dat ze samen met Zwolle actief is begonnen. En dat ondersteund wordt door het Leger des Heils. In het recovery centrum ga je uit van gelijkwaardigheid en dat is echt niet vanzelfsprekend. Toen een hulpverlener kwam voor de schuldhulpverlening, bemoeiden ze zich met de opvoeding van de kinderen en werd je zelf als een klein kind behandeld.

Eigenlijk maakten ze de problemen alleen maar erger. Terwijl later de mensen van de uitkeringsaanvraag gewoon zakelijk en duidelijk waren. Binnen een maand was het geregeld. Ga naast me staan – ga met me mee; dat is wat je wilt. Ook in de contacten met de woningcorporaties was het heel wisselend. Sommige mensen kunnen je alleen maar streng toespreken, terwijl anderen juist heel menselijk waren, gewoon vriendelijk. Een verademing. Haar huis is heerlijk. Ze heeft er rust gevonden. Het gaat goed met de kinderen en Moniek heeft een baan. Met vallen en opstaan en veel inzet is haar leven echt op orde.

In Zwolle kan het

versie 15 maart 2021

Onderbouwde aanname als kwantitatieve huisvestingsopgave Het is duidelijk dat de kanteling beschermd wonen en maatschappelijke opvang staat of valt met de benodigde woningen. In een woningmarkt die getekend wordt door grote tekorten en evenzoveel grote opgaven. Voor ouderen die langer zelfstandig thuis blijven, voor statushouders, voor jongeren. En iedere doelgroep die voorrang krijgt op de woningmarkt verlengt de wach jd voor de ‘regulier woningzoekende’. Dat vraagt om poli eke keuzes. Er zijn cijfers over het aantal mensen in beschermd wonen en in de maatschappelijke opvang. Maar hoeveel stromen er nu uit naar zelfstandig wonen? Hoeveel woningen vraagt dat van de sociale huurvoorraad? Dat zijn belangrijke vragen voor de Zwolse woningcorpora es. Omdat er een tekort is en woningzoekenden nu een lange wach jd kennen. Woningcorpora es zoeken naar een goede balans tussen de belangen van de regulier woningzoekende en de mensen die uit voorzieningen komen. In Zwolle zijn recentelijk onderzoeken gedaan naar de omvang van de huisves ngsvraag voor mensen met psychische kwetsbaarheden. In 2017 regionaal en lokaal, in 2019 nog eens door de provincie. De samenva ngen over de woningbehoe e zijn te vinden in bijlage 4. Hieruit ontstaat een globaal beeld van de kwan ta eve omvang van de woningbehoe e.

In het provinciale onderzoek (in 2019) is de jaarlijkse regionale uitstroom geschat op 362. Als Zwolle daarvan de hel huisvest, hebben we het over 180 woningen per jaar. In 20179 deden HHM en Companen een woningmarktonderzoek. Deze onderzoekers ramen de extra behoe e aan corpora ewoningen op zo’n 70 woningen per jaar. Dat is exclusief de behoe e van statushouders (zo’n 30 woningen per jaar) en voor het inlopen van de wachtlijsten bij de uitstroom (de prop) uit Beschermd Wonen en de Maatschappelijke Opvang (70 kleine, goedkope corpora ewoningen in de eerste twee jaar). Tot slot komt Huisves ngsopgave DSP in 2017 uit op een getal van 140 wachtenden. Om de Recente onderzoeken geven aan doelstelling te bereiken dat uitstromers niet langer dan zes dat de opgave voor Zwolle maanden hoeven wachten op een woning, wordt afgesproken dat ongeveer 70 woningen per jaar er 150 woningen beschikbaar komen in 2017-2018. Waarvan 50% in bedraagt. Zwolle. Vaagheid over cijfers blijkt een landelijke worsteling Het is de vraag hoe deze cijfers in de dagelijkse werkelijkheid worden herkend. Er is veel discussie (geweest) over de cijfers. Zorgorganisa es hebben aangegeven als er op dat moment (2017-2018) 75 woningen in Zwolle beschikbaar zouden komen zij geen 75 cliënten hadden om te huisvesten en het probleem daarmee niet zou zijn opgelost.

Anderzijds stellen zowel zorgaanbieders als sociaal wijkteams dat meer mensen uit beschermd wonen zouden kunnen uitstromen, als er meer woningen beschikbaar zouden zijn. Wat is dan precies de opgave? Het gaat over cijfers én over de match tussen vraag en aanbod. Het gebrek aan nauwkeurig inzicht in cijfers voor in- en uitstroom is geen Zwols probleem. Alle gemeenten in Nederland worstelen met het vaststellen van uitstroomcijfers. In het experiment ‘Weer Thuis in de Wijk’ van Pla orm31 in 2017 wordt de complexiteit

9 Woningmarktonderzoek 2017 van HHM en Companen

tti

versie 15 maart 2021

tti

In Zwolle kan het

verklaard10. Er bestaan verschillende de ni es van de uitstroom uit beschermd wonen / maatschappelijke opvang. Het kan gaan om nanciële, func onele of organisatorische scheiding van de woonfunc e en de ondersteuning. De spraakverwarring hee ook te maken met het perspec ef van de verschillende betrokken par jen. Aanbieders kijken naar de verblijfsplaats, gemeenten naar het nancieringskader, woningcorpora es naar zelfstandig huren en deelnemers naar zelfstandig leven. Bovendien registreert iedere organisa e uitstroom vanuit zijn eigen perspec ef en op zijn eigen manier en valt er geen optelsom te maken. De vraag is hoe par jen dan toch samen verder kunnen werken aan versnelling van de uitstroom. Onderbouwde aanname kan impasse doorbreken In verschillende andere gemeenten wordt gewerkt met een aanname. In 's Hertogenbosch wordt voor een onderbouwde aanname in de regio rondom de centrumgemeente gebruik gemaakt van twee bronnen. Allereerst is dat het aantal mensen dat in enig jaar gebruik maakt van beschermd wonen en van MO en een scha ng van de uitstroom per jaar. Daarnaast kijken ze wat er aan woningen is bemiddeld buiten de reguliere kanalen om in het afgelopen jaar. Over deze twee getallen wordt het gemiddelde berekend. Daarmee hebben ze een beeld wat de opgave ‘bij benadering’ is. Deze onderbouwde aanname is geen nauwkeurig getal.

Daarom wordt gemonitord hoe deze aanname zich verhoudt tot de werkelijke vraag. De gevonden aanname wordt in de lokale presta eafspraken als inspanningsinten e opgenomen. Zwolle kan ook met zo’n benadering gaan werken om niet in het doolhof van sluitende cijfers verdwaald te raken.

Wettelijke kaders volkshuisvesting Om de veranderingen in de sociale woningbouw te begrijpen is de historische context interessant. Deze is uitgebreid beschreven in bijlage 5. In het kort zien we in enkele decennia de volkshuisves ng veranderen van een woningaanbod voor mensen met een modaal inkomen tot een voorziening die e ciënt moet worden ingezet voor de laagste inkomens. Inkomensa ankelijke huurverhoging vanaf 2013 was bedoeld om in de sociale huursector de sterkste schouders de zwaarste last te laten dragen (en andersom), dat schee uurders eerder zouden verhuizen en dat de sociale huursector daarmee e ciënter kon worden benut voor de laagste inkomens. De in 2015 herziene Woningwet vormde het voorlopige sluitstuk van een poli eke trend om de huurwoningen toe te wijzen aan een huishouden met een inkomen tot maximaal €40.000. In 2016 werd de en procent ruimte om boven deze ‘Europese inkomensgrens’ toe te wijzen, vergroot naar twin g procent. De hel daarvan is volledig vrij, de andere hel mag worden toegewezen aan huishoudens met een inkomen tussen € 38.035 en € 42.436 (prijspeil 2019). De regeling staat momenteel bekend als de 80-10-10 regeling.

De Woningwet 2015 dwingt woningcorpora es dus om zich te richten op hun kerntaak; het bieden van een kwalita ef en betaalbaar aanbod van sociale huurwoningen voor mensen 10 Zicht op uitstroom – Stappenplan voor het in beeld brengen van de uitstroom uit het Beschermd wonen – HHM

en Platform 31, juni 2017

ffi

tti

versie 15 maart 2021

ffi

In Zwolle kan het

met een kleine portemonnee. Financiële bijdragen van woningcorpora es aan overige ac viteiten zijn, op grond van de Woningwet, niet meer toegestaan. Voor huurders geldt dat de overheid wil dat mensen een woning huren die bij hun inkomen en huishoudgroo e past. De regelgeving wordt 'passend toewijzen’ genoemd. Passend toewijzen leidt steeds meer tot een concentra e van kwetsbaarheid en afnemende lee aarheid in wijken met veel corpora ebezit. In deel 3 gaan we hier verder op in. De Zwolse woningcorpora es proberen dat iets te verminderen door het 2-hurenbeleid, waarbij gekeken wordt naar wie er al in een wijk wonen om een gezonde mix te krijgen en daarnaast de huren inkomensa ankelijk te maken. Dat blij nogal rela ef. Het gaat om mensen met een laag inkomen en met een zeer laag inkomen. Woning zoeken en vinden De woningcorpora es in Zwolle werken met inschrijvingen en inschrijfduur via De Woningzoeker. Er is een zogeheten spoedmodule (lo ng, ongeacht de inschrijfduur) waar alle huurders (behalve studenten) gebruik van kunnen maken mits zij minimaal één jaar woonach g zijn in het gebied van De Woningzoeker. Ook is er een quotumregeling. Dan gaat het bv om mensen die uit deten e komen, of uit de vrouwenopvang, uit de maatschappelijke opvang. Deze module kent een eigen lijst: hierop staan de uitstromers vanuit beschermd wonen, maar ook andere urgente vragers, zoals statushouders.

Woningcorpora es maken samen met de gemeente quotumafspraken per aanbieder over het aantal woningen per jaar waarop de aanbieders een beroep kunnen doen. In de prak jk kijken (woonconsulenten van) de woningcorpora es bij iedere vrijkomende woning of die misschien toegewezen kan worden aan iemand via bemiddeling. Het precieze proces staat beschreven in bijlage 5.

Verbetering processen kan doorstroom stimuleren Voor het grootste deel van de woningzoekenden werkt het systeem uitstekend. Het is ingericht op rechtma gheid en doelma gheid. De reguliere procedures zijn met zorg ontwikkeld om iedereen gelijke rechten en plichten te geven. Alleen voor een klein deel van de mensen keert het systeem zich tegen hen. Mensen die de pech hadden met een wieg in een onguns ge, onveilige gezinssitua e; met een stoornis of beperking waardoor zij zich (nèt) niet kunnen redden in de complexer wordende samenleving. Voor hen is maatwerk nodig. Gelegi meerde en onderbouwde afwijking van de regels, zoals in de quotumregeling. Bureaucra sche procedures zijn voor sommige mensen angstaanjagend Ondanks de inspanningen van de woningcorpora es en zorgaanbieders, is het proces van doorstroom en uitstroom voor gebruikers van beschermd wonen en maatschappelijke opvang niet gemakkelijk. Uit de maatschappelijke opvang blijkt, dat mensen soms grote moeite hebben met inschrijven. Omdat ze func oneel analfabeet zijn, niet digitaal vaardig en ook omdat de 17 euro inschrij osten soms echt niet uitkunnen. En als je schulden hebt, is betalen met Ideal ook niet al jd mogelijk. Van de mensen in de maatschappelijke opvang hee 95% zware schulden.

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

Onschuldig lijkende vragen op een aanmeldformulier kunnen beangs gend werken. Als ik alles zeg, krijg ik dan nog wel een woning? Soms zijn mensen van de woningcorpora e heel strak en streng over de regels. Dat kan heel imponerend werken naar mensen in kwetsbare posi es. Extra aandacht is nodig voor bejegening, een vriendelijke houding. Meer regie met herijkte quotumregeling Voor mensen die via de vangnetregeling zonder voldoende inschrijfduur voor een woning in aanmerking willen komen, geldt de quotumregeling. Het is de vraag of die voldoende naar wens werkt. De Herijking van het quotumbeleid was bedoeld om meer regie bij mensen zelf te leggen en sneller te slagen, waardoor wachtlijsten korter worden. Of dit zo werkt, wordt nog door de woningcorpora es geëvalueerd. Zorgaanbieders hebben signalen dat de prak jk nog niet posi ef lijkt. Nu moet iemand eerst zelf 39 x reageren op woningen in de spoedmodule, dat duurt zo’n 4/5 maanden en leidt nauwelijks tot succes, volgens de zorgaanbieders. Dan wordt iemand alsnog voor een bemiddeling aangemeld. Het lijkt erop dat de keuzevrijheid van cliënten niet is toegenomen en de doorstroom jd wel is opgelopen tot 6-12 maanden. Aan de andere kant worden de toegezegde quota door zorgaanbieders niet volledig benut.

Met vraagsturing kunnen onnodige verhuisbewegingen voorkomen worden Er lijkt behalve een wachtlijst, ook sprake te zijn van een mismatch. Van de sociale huurwoningen, is 10% beschikbaar voor bijzondere doelgroepen in Zwolle. Ook na de Herijking quotumregeling, wordt dat aantal niet door de zorgaanbieders volledig benut voor hun cliënten, soms wordt wel eens een woning geweigerd. Anderzijds roept iedereen wel om extra woningen. Dat is voor woningcorpora es heel frustrerend, gezien de enorme krapte. Zo’n weigering kan samenhangen met de sturing vanuit het aanbod. Er is een woning, daar zoeken we een cliënt bij. In principe zonder dat die mag weigeren, dan is de quotumwoning vervallen. Ook in de Spoedmodule is er beperkte keus. Als je reageert, dan mag je eigenlijk niet weigeren. Doe je dat wel, dan mag je een jaar niet reageren. In andere regio’s wordt succesvol geëxperimenteerd met vraagbemiddeling. In plaats van een woning beschikbaar stellen, leren we eerst iemand met een woonwens beter kennen en gaan dan samen -in mul disciplinair overleg- op zoek naar een passende woning. Die voor de persoon goed is en voor de omgeving. Vaak verhuizen van de ene naar de andere plek levert voor mensen in kwetsbare situa es veel stress op en is eigenlijk uitstel op de rest van je leven. Een duurzame woonplek is de basis onder iemands bestaan.

Meteen een passende woning, kan veel ellende en kosten besparen. Soms zijn er construc es nodig om wel ( jdelijk) een verplich ng tot accepteren van zorg op te leggen. We beschreven dat eerder in exibele huurovereenkomsten.

Jongeren vragen specifieke aandacht De huisves ngsproblema ek van jongeren is heel groot. Er is nauwelijks aanbod als ze nietstuderend zijn. Daarbij komt de betaalbaarheid die verkleind wordt doordat geen huursubsidie mogelijk is onder de 23 jaar voor woningen met een huur boven de 432,-. Voor minderjarige jongeren, zijn er helemaal geen mogelijkheden.

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

Op gebied van begeleiding en ondersteuning, zien we veel jongeren na hun 18e in een gat vallen. Vaak willen ze zelf geen ondersteuning meer. Terwijl ze die misschien nog wel kunnen gebruiken. Dan zou een huisves ngsaanbod een entree kunnen vormen om de hulp nog een jdje door te ze en. Woningcorpora es zouden -onder voorwaarden- kunnen werken aan een voorrangsregeling. Daarbij is van belang dat ook begeleiding gegarandeerd kan worden. Veel uitstromers uit beschermd wonen of maatschappelijke opvang hebben zware schulden. Bij jongeren onder de 27 is dat al 7.000 euro gemiddeld. Jeugdigen blijven ook soms langer dan nodig in beschermd wonen wonen, omdat ouders heel veel zorgen hebben als iemand terug thuis komt, of los gelaten wordt. Wat hierin heel belangrijk is, is ouders met behulp van psycho-educa e meenemen in het groeiproces van hun kind. Want jongeren willen op een gegeven moment hun eigen weg gaan en hun eigen fouten maken. Aanbevelingen Kies voor de bepaling van de opgave voor een onderbouwde aanname. Creëer eenvoudig maatwerk in woningtoewijzing voor de meest kwetsbaren, vraaggericht Investeer in (jongeren)huisvesting om te besparen op zorg met verblijf

Verbinding sociaal en fysiek in woonvisie en prestatieafspraken De Woningwet schrij voor dat de gemeente haar volkshuisvestelijke ambi es -waaronder wonen&zorg- vastlegt in een woonvisie, waarna woningcorpora es een bod uitbrengen en dit uiteindelijk resulteert in presta eafspraken. Hoewel ‘uitstromers’ in principe een ‘reguliere huurder’ wordt, is het van belang daar toch aparte afspraken over te maken. Uit de prak jk blijkt dat deze mensen een achterstand hebben op de woningmarkt door hun achtergrond. Precies daarom is het ook verstandig hier de zorgaanbieders bij te betrekken. Omdat het voor woningcorpora es belangrijk is dat de begeleiding en zorg goed geregeld is. In de gemeente Zwolle zijn er op beleidsma g en uitvoerend niveau goede samenwerkingsrela es met de woningcorpora es. De presta eafspraken worden 4-jaarlijks in gezamenlijkheid opgesteld door gemeente en woningcorpora es. Jaarlijks worden deze hoofdlijnen van beleid dan geconcre seerd in jaarschijven van uitvoeringsac es. Tot nu toe zijn zorgaanbieders niet in dit proces betrokken. Voor 2020 is er wel een afspraak over programma sch creëren met woningcorpora es – huurders- gemeente. Daarbij staat wonen & zorg ook op de agenda. In de presta eafspraken zijn nog geen aantallen woningen vastgelegd voor uitstroom; ook ontbreekt speci eke aandacht voor de problema ek van jongeren. Hier ligt een kans.

tti

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

Veel jongeren / jongvolwassenen die ondersteuning krijgen in beschermd wonen, zouden kunnen uitstromen als er geschikte huisves ng beschikbaar was. Scha ngen variëren van 25 tot 80%. Denk daarbij aan kamers, studiootjes. Het samen huren en kamergewijs bewonen van bijvoorbeeld een eensgezinswoning met meerdere mensen, is moeizaam wat regelgeving en vergunningen betre .

Er zijn veel te weinig woningen, dus uitbreiding van de voorraad blij topprioriteit. Daarbij is het gewenst dat er in alle wijken loca es worden gevonden om meer betaalbare woningen te realiseren: huur en koop. Daarbij kan ook aan snelle jdelijke oplossingen gedacht worden. Sinds kort wordt binnen de gemeente de uitstroom vanuit wonen en sociaal domein samen opgepakt. Er vormt zich in toenemende mate één verhaal, één visie op wonen en zorg en investeringen in huisves ngsmogelijkheden binnen de stad. Zo is in het kader van bijzondere doelgroepen van kwetsbare jongeren de niet-studerende jongeren op de agenda gezet. Wellicht kan in onbruik rakend zorgvastgoed daar een goede bijdrage in leveren. Dit kan helpen bij de spreiding van mensen met kwetsbaarheden over de verschillende Zwolse wijken. Bestuurlijke aandacht is gewaarborgd door nauwe samenwerking van wethouders wonen en sociaal domein. Zij hebben frequent gezamenlijk overleg en het is de bedoeling dat de portefeuillehouder Sociaal Domein aansluit bij het bestuurlijk overleg met de woningcorpora es zodra er een thema van wonen & zorg geagendeerd wordt. Idealiter zouden ook de woningcorpora es onderling nog meer integraal samenwerken, in bouw, spreiding en ook in de woningtoewijzing. Zodat in alle Zwolse wijken dezelfde aanpak met de gezonde mix wordt nagestreefd.

Er is een aanzet gedaan om het strategisch voorraadbeheer gezamenlijk vorm te geven. Onderste Binnen de gemeente ligt voor wonen & zorg nu nog het accent op de samenwerking met woningcorpora es. Voor de opgave biedt echter ook samenwerking met de par culiere / commerciële markt goede mogelijkheden. Par culiere verhuur en transforma e van vastgoed kunnen meewerken om de krapte op de woningmarkt op te lossen.

ParkEntree Schiedam woonbuurt voor senioren door ontwikkelaar

In samenspraak met belangstellende senioren, ontwikkelt Blauwhoed een woonbuurt voor senioren. In cocreatie zijn woningen, een gemeenschappelijke ruimte en binnentuin ontworpen die aansluiten bij de wens van bewoners. In de gemeenschappelijke lounge is er ruimte voor activiteiten en ook een spreekkamer voor het geval iemand ondersteuning nodig heeft. De gemeente werkte mee, omdat ze zag dat het op termijn tot besparingen zou leiden. Minder eenzaamheid, meer sociale verbinding leidt tot minder uitgaven voor Wmo is de verwachting. Daarom wordt de grond niet bij opbod verkocht, maar voor een marktconforme prijs verkocht aan de ontwikkelaar. Het resultaat: 79 koopwingen en 10 middeldure huurappartementen, gerealiseerd in 5 jaar tijd. Door de steun van de wethouder wonen én de wethouder zorg.

Eperweg in Nunspeet in pps-constructie

Uitstromers uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang huren in een wooncomplex waar vroeger ouderen verzorgd werden. Een initiatief van een investeerder, makelaar en enkele zorgaanbieders die samenwerken met de gemeente en de woningcorporatie. De particuliere eigenaar heeft hiermee tijd om een definitieve herontwikkeling voor te bereiden, de makelaar verhuurt, de zorgaanbieders kunnen cliënten voordragen voor een woning, de gemeente heeft een lump-sum financiering voor de begeleiding beschikbaar gesteld en een huismeester zorgt voor leefbaarheid en veiligheid voor alle bewoners. De mix bestaat uit 75% mensen die uitgestroomd zijn en 25% reguliere huurders.

Geert Groote – magic mix

In Zwolle worden 65 appartementen met gemeenschappelijke wijkontmoetingsruimte gebouwd voor een gemengde doelgroep van ‘vragende en dragende’ huurders. Een particuliere investeerder is opdrachtgever en weet de huurprijzen onder de huurtoeslaggrens te houden. Een deel van de appartementen is bestemd voor jong volwassenen en valt binnen de maximale huurgrens van € 432,-. Vier zorgaanbieders hebben de handen ineengeslagen en staan samen borg voor alle ondersteuning die nodig is. De gescheiden financieringsstructuren vanuit WLZ, Wmoversie en ZVW vragen In Zwolle kan het 15 maart 2021wel om veel (onnodig) gepuzzel. 34

Welkom Veenendaal – magic mix

Ontwikkelaar Welkom heeft een kantoorgebouw getransformeerd tot 81 woningen voor spoedzoekers en mensen met een lichte (50%) of zwaardere (25%) zorgvraag. De inpandig aanwezige zorgorganisatie biedt begeleiding en ondersteuning aan richting werk of opleiding en heeft korte lijnen met de sociaal beheerder. Met huurprijzen onder de huurtoeslaggrens en tijdelijke huurcontracten. Sinds 2017 zijn 12 mensen uit huis gezet ivm verslavingsproblematiek en overlast.

Ruimtelijke ontwikkelingen en kansen We hebben gezien dat er meer en meer verbindingen nodig zijn tussen het sociaal en het fysieke domein. Daarom is van belang goed te kijken naar de ruimtelijke ontwikkeling van de stad en de kansen die dat biedt voor de sociale agenda. De ambi e van het Concilium11 voor de kwalita eve schaalsprong naar een inclusieve stad gaat over de luxeposi e van een groeiende stad met een hoge bouwproduc e om aan de vraag te voldoen. Daarin wordt het risico benoemd van tweedeling. Middeninkomens krijgen minder kans. Daar ligt een kans om van de inclusieve stad ook een warme, solidaire stad te maken met woonprojecten waar naast nieuwe woonmilieus met groen&wonen, energietransi e en klimaatadapta e ook ruimte is voor omzien naar elkaar. Wat we in de Corona jd hebben gezien, kunnen we voortze en in de zogeheten WEtopia ini a even voor zorgcollec even en woongemeenschappen. Daarin zoekt het Concilium in nieuwe uitlegloca es naast Stadshagen naar innova eve woonvormen met gezamenlijke ac viteiten en faciliteiten. Daar kan ook plaats gemaakt worden voor mensen met kwetsbaarheden. Dat vraagt van de gemeentelijke organisa e om samen met marktpar jen naar nieuwe nancieringsstructuren te zoeken, waarin risico’s en winsten met elkaar verbonden worden.

Een weg, waar nog wel beren op het pad te vinden zijn en waarbij nauwe samenwerking tussen externe partners en interne afdelingen stadsontwikkeling, grondbedrijf, wonen en sociaal domein essen eel zijn. Ook in de presta eafspraken Zwolle 2020-2023 zijn aanknopingspunten geformuleerd om Wonen&zorg verder gestalte te geven: • Experimenteren met nieuwe woonvormen • Pilot uitstroom zorginstellingen via Woningzoeker vanaf juli 2019 (met tussenevalua es per half jaar en eindevalua e in 2021) • Aansluitende zorg voor daklozen samen met De Herberg en regiogemeenten, voorafgaand aan aanmelding en in soepele vervolgstappen

11 Position paper over de toekomstige ontwikkeling van Zwolle – Taskforce versnelling woningbouw van het

Concilium - 2019

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

In het Concilium werken wonen-partners in Zwolle structureel samen. Ontwikkelaars, bouwers, makelaars, overheden en woningcorpora es slaan de handen ineen om te werken aan een kwalita ef en kwan ta ef woningprogramma en wijkvernieuwing. De gemeente kan een belangrijke bijdrage leveren aan woon-zorg ini a even door een regierol te pakken, handelingsruimte te creëren en mee te helpen duwen, waar regels in de weg staan. De gemeente kan kiezen voor dwingende percentages sociale huur en koop bij nieuwbouw.

•

Bij problema ek achter de voordeur werken woningcorpora es samen met andere wijkprofessionals en gemeente in uitwisselen en opvolgen van signalen • Zoeken naar evenwich ge spreiding van wonen voor doelgroepen • Welkom in mijn wijk garandeert gesprek met wijkbewoners • Overlast wordt adequaat gezamenlijk opgepakt • Bij nieuwbouwprojecten is er aandacht voor (levensloopbestendige) woningen om Wmokosten te voorkomen. In de jaarschijf 2020 zijn concrete afspraken gemaakt: • Versterking samenwerking ketenpartners lee aarheid met themabijeenkomsten • S muleren ontmoe ng en buur ni a even (-> speci eker naar mensen met kwetsbaarheden te maken?) • Strategisch vastgoedbeleid voor meer di eren a e • Nieuwe woonvorm tussen opvang en reguliere zelfstandige woonruimte • Meer samenwerking met de regio voor uitstroom Bij de ruimtelijke ontwikkelingen is vooral aandacht nodig voor de toenemende kwetsbaarheid in wijken. Daarover meer in deel 3 van deze rapportage.

Aanbevelingen Leg extra woningaantallen vast in prestatieafspraken en bied betaalbare locaties aan Betrek (enkele grote) zorgaanbieders bij het maken van prestatieafspraken op gebied van Wonen&Zorg Voer als gemeente de regie op de samenwerking met marktpartijen. Faciliteer en stimuleer publiek-private samenwerkingen Werk samen met marktpartijen aan kansen met plichten

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

Deel 3

Kwetsbaarheid in de wijk - hoe houden we het leefbaar

Het is een groot goed dat er voor iedereen plek is in de Zwolse buurten en wijken. In wijken met veel sociale huurwoningen wonen steeds meer huurders die een vorm van ondersteuning nodig hebben. Zo’n concentra e is vaak niet bevorderlijk voor het individuele herstelproces. Tegelijker jd zet het de lee aarheid soms onder druk. Als het met enkele mensen niet goed gaat, kan dat veel ellende en overlast veroorzaken. Huurders(verenigingen) en wijkbewoners maken zich terecht zorgen. Landelijk onderzoek12 laat zien hoe wijken met veel corpora ewoningen in de afgelopen jaren fors in lee aarheid zijn achteruitgegaan. Dit speelt ook in Zwolle. Woningcorpora es en huurders(belangenorganisa es) zien dat er meer mensen met complexe problema ek naar de wijk komen, waarvan de risico’s op incidenten groot zijn. Meer toelich ng is te vinden in bijlage 6. Wat is er aan de hand? Al sinds vele jaren en met het passend toewijzen is een concentra e ontstaan van mensen in armoede, mensen met kwetsbaarheden en statushouders. Er komen absoluut gezien meer mensen die het op eigen kracht (net) niet redden. De samenleving wordt steeds complexer, er wordt veel gevraagd van mensen waar het gaat om uitkeringen, toeslagen en administra e. Zodra daar een fout optreedt, kunnen de gevolgen heel groot zijn, met boetes die opstapelen en onoverzienbare problemen tot gevolg.

Logischerwijs levert dat veel spanning op. Mensen gaan zich terugtrekken, isoleren, gordijnen dicht houden, een tuin wordt niet onderhouden, een bankstel buiten of in het por ek, afval op straat en de deur niet meer open willen doen. Dan is contact heel moeilijk. Bij wijkbewoners kan dat argwaan wekken en gevoelens van onveiligheid opleveren. Ook rela ef veel mensen met een psychische stoornis, onverwerkte trauma’s en/of verslavingsproblemen (dubbeldiagnose komt veel voor) wonen in de goedkope woningvoorraad, vanwege hun nanciële situa e. Zeker niet allemaal overlastveroorzakers, maar een deel heel duidelijk wel. De overlastveroorzakers zijn vaak alleenstaand, hebben niet of nauwelijks een netwerk, laten zich niet corrigeren en vertonen gedeeltelijk zorgmijdend gedrag. Zorgverleners die aanbellen, niet worden binnengelaten en dan weer vertrekken. En daarmee de problemen overlaten aan woonconsulenten en wijkagenten, die de overlast of zelfs het gevaar voor andere bewoners mogen oplossen. Veel buren die met deze overlast van doen hebben, kunnen (som bizar) veel hebben, maar ergens wordt een verzadigingspunt bereikt. Want je zult er maar naast wonen. Mensen die niet tegen spelende kinderen kunnen, omdat dat teveel prikkels gee . Mensen die uitwerpselen op de ramen smeren. Die masturberen vanaf het balkon boven de onderbuurvrouw.

Zorgverleners komen niet checken bij buren hoe het gaat. Daardoor krijgen deze omwonenden het gevoel dat zij aan hun lot worden overgelaten. Mensen met iets meer mogelijkheden die de kans hebben, trekken dan weg en er komen weer kwetsbare personen voor terug. Daarmee ontstaat een nega eve spiraal.

12 Veerkracht in het Corporatiebezit, januari 2020

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

In deze situa es blijkt de noodzaak tot samen optrekken van gemeente, woningcorpora e en zorgaanbieder met sociaal werk en wijkagent het meest nadrukkelijk. Binnen het kader van de vermaatschappelijking van de zorg, hoort naast zorg voor de cliënt, ook zorg voor de omgeving. Hoe legt iemand contact met zijn buren? Dat vraagt om een cultuuromslag in de zorg en een andere bekos ging van een wijkgerichte benadering waar de scho en tussen sociaal werk en zorg worden weggenomen. Een protocol als Welkom in mijn Wijk kan hierbij behulpzaam zijn. Zorgaanbieders gaan een par cipa eproces aan met wijkbewoners bij de start van een nieuw woonini a ef in de wijk. In de uitwerking is het van belang om de balans te vinden met de bescherming van de privacy van nieuwe bewoners. Lekker Wonen team biedt perspec ef Een heel mooi voorbeeld is het Lekker Wonen team van Travers en van RIBW in Dieze Oost, een nog rela ef onbekend project, gek genoeg. In de Pieter Steynstraat is er veel aan de hand achter de voordeur. Door er iedere week te zijn, por eken in te gaan, met mensen het gesprek aan te gaan, wordt langzamerhand vertrouwen Flatcoach opgebouwd. Niet om hun individuele problemen op te lossen, maar In enkele complexen met aandacht te hebben voor hoe mensen wonen en leven.

Met de (bewezen veel ouderen in Rijswijk e ec eve) presen ebenadering bouwen ze rela es op met bewoners en ondersteunt een coach komen er ac es waardoor mensen zich beter thuis voelen in hun wijk. Ook in de bewoners om Corona jd -met crea eve ac es als tulpen brengen, balkonzwaaiac es, ac viteiten te doen en waterballonnen gooien- voelen mensen zich minder alleen staan. Dat hee elkaars talenten te geleid tot ac viteiten die mensen samen ondernemen, zoals een zoeken met een vrouwengroep, samen sporten. Ook individuele mensen komen in beweging, talentenkaart. Zijn zoals de jonge man met een verslavingsachtergrond die vrijwilligerswerk is func e is een combina e gaan doen op de dierenweide, waardoor hij een reden hee zijn bed uit te van taken als komen. woonbeheer, sociaal De werkwijze brengt hoop, perspec ef, eigenwaarde en beweging. werk, advies en Een werkwijze die jd kost, echte aandacht voor mensen (niet in eerste doorverwijzen. Hij neemt instan e voor hun problemen) en die daarmee tot resultaat leidt. niet over, maar brengt Een werkwijze die het verdient ondersteund te worden door een stevige mensen met elkaar in nanciële basis en een laagdrempelige inloopplek. verbinding. Het complex bruist nu. Met als Als we werkelijk willen dat inwoners gaan helpen een inclusieve samenleving outcome: meer te bouwen, dan moeten we als professionals ook naast hen gaan staan.

De contacten en sociale ervaring leert dat de lamme en de blinde elkaar zeker bij willen staan (zij cohesie, langer kunnen juist ook erg veel van elkaar hebben), maar dan moeten wij als zelfstandig, instan es er ook zijn als ze ons nodig hebben. Want bewoners kunnen het gezondheidswinst, niet alleen. minder eenzaamheid. Het gaat er niet om wie je bent, maar wie je kent.

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

Samen optrekken noodzakelijk in complexe situa es Erkenning van de problema ek en agendering van de noodzaak van verandering, is een eerste stap naar verbetering. Wijkbewoners voelen zich vaak niet gehoord en ze zien eigenlijk niets veranderen. Dat leidt tot ongenoegen en frustra e. Mensen die zich niet gehoord voelen, zich miskend voelen, gaan logischerwijs eerder in verzet. Het risico bestaat dat zij zich tegen de komst van mensen met een ondersteuningsvraag gaan keren.

Wat kan concreet helpen Het belang om te investeren in wijken, blijkt niet alleen uit het onderzoek naar Veerkracht in Corpora ebezit. Ook AEF hee onlangs geconcludeerd13 dat de uitdagingen waar deze wijken voor staan de komende jaren waarschijnlijk alleen maar groter worden. Vooral in wijken waar meer mensen in een kwetsbare posi e bij elkaar wonen. Waakvlam De onderzoekers pleiten voor de organisa e van laagdrempelige ondersteuning in de wijk. Iemand die er snel op af kan gaan, die de mensen kent en kan schakelen naar professionele hulp als dat nodig is. Omdat lang niet iedereen zelf zijn hulpvraag kan formuleren. Ontmoe ngsplek Het faciliteren van verbinding en contact maken, is heel belangrijk. Daarbij is een plek nodig waar bewoners met elkaar kunnen zijn, hun zorgen delen, elkaar kunnen helpen, ac viteiten kunnen ontplooien, zonder nadrukkelijke reden gewoon welkom zijn. Met een sfeer die aansluit bij de behoe e van mensen in de buurt. Bij voorkeur georganiseerd door de wijkbewoners zelf, met wel een professionele vinger aan de pols. Zodat iedereen zich echt welkom voelt. Zowel de buurman op ‘driehoog achter’, als de ‘kakker’ die zich al jd netjes kleedt. Het een is niet meer of minder, het is anders, passend bij iemands leefs jl.

Werken aan de gemeenschap kost jd In kwetsbare wijken waar een stevige sociale gemeenschap bestaat, hebben sociaal werkers vaak jarenlang geïnvesteerd in verbinding tussen bewoners. Dat duurt lang, maar levert echt op. We zien dat het enig overgebleven uitvoeringsteam in Zwolle Oost echt resultaat oplevert. Er is gekozen voor presen e (zichtbaar, herkenbaar, aanspreekbaar) als uitgangspunt. Wijkwerkers van sociaal wijkteam, poli e, wijkmanagement, beheerders, welzijn hebben door intensief tweewekelijks contact (met daarnaast regelma g een rondje door telkens een andere buurt) korte lijnen, weten elkaar snel te vinden en kunnen snel schakelen als dat nodig is. Zodat ze brandhaarden sneller kunt opsporen en indammen. Bewoners weten het team te vinden en omgekeerd. Het kost jd, maar levert heel veel op. In Zwolle investeren we weleens extra in moeilijke complexen, maar eigenlijk moet je voortdurend en langjarig aandacht hebben voor een wijk. Juist onderhoud plegen als er (nog) niets loos is.

Aanbevelingen Kansen voor mensen met kwetsbaarheden kunnen niet zonder investering in de wijken – kies voor een langjarige investering in sociaal vertrouwen Geef zorgaanbieders samen met sociaal werk een verantwoordelijkheid in de opbouw van sociale relaties in de wijk: versterk en verleng het Lekker Wonen team met structurele financiering Zet in op spreiding van betaalbare woningen over alle wijken in de stad

13 Waakvlamfunctie nodig voor kwetsbare bewoners, AEF – mei 2020

versie 15 maart 2021

In Zwolle kan het

Deel 4

Regionale samenwerking in IJssel-vecht verder concretiseren

Mensen die in Zwolle gebruik maken van beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn voor een deel a oms g uit de regio rondom de centrumgemeente. De stad hee van oudsher de meeste voorzieningen. Nu de beweging gemaakt wordt om mensen zoveel mogelijk zelfstandig te laten wonen, is het van belang te kijken naar de mogelijkheden van huisves ng in de gemeenten in de regio. Dat is in het belang van mensen zelf, omdat de kans op herstel groter is als je kunt terugvallen op familie, vrienden, bekenden. Dat geldt overigens zeker niet voor iedere persoon. Soms hebben mensen er juist belang bij hun (onveilige) milieu achter zich te laten. Naast het belang van de cliënt, gaat het er ook om de opgave met elkaar te delen. Zodat niet alle druk alleen op de stad Zwolle blij liggen. En om daarmee ook meer woningen ter beschikking te krijgen, zodat de doorstroom versneld kan worden. Beter nog is het voorkomen dat mensen naar Zwolle moeten komen voor hun ondersteuning of opvang. In het Afsprakenkader ‘Een passende plek’ zijn in 2017 al nadrukkelijke samenwerkingsafspraken met de regio opgenomen. Als uitgangspunt is gekozen dat mensen uitstromen naar hun gemeente van herkomst, tenzij dit (zorginhoudelijk) niet wenselijk is. Nog beter is het als mensen in hun eigen gemeente opvang krijgen en helemaal niet naar Zwolle toe hoeven komen.

Zo kunnen mensen gebruik maken van hun eigen sociale netwerk. En wordt de uitstroom over de regio verspreid, om de druk op de centrumgemeente wat meer te spreiden. Dit is geconcre seerd in aantallen woningen per regiogemeente. Bovendien zijn afspraken gemaakt met zorgaanbieders over netwerkversterking en inschrijving voor sociale huurwoningen. Randvoorwaarden voor inschrijving, toewijzing en omklapconstruc es zijn geformuleerd. Daarbij wordt nader onderzoek afgesproken naar prioritering in woonruimteverdeling met gemeenten en een gezamenlijke portal voor het woningaanbod in de hele regio IJssel-vecht. Deze afspraken kunnen -samen met een regionaal transferpunt – bijdragen om mensen beter te kunnen geleiden naar de juiste plaats. De gedachte van een regionaal transferpunt zijn dat niet alleen woningcorpora es, maar alle par jen betrokken zijn bij het vinden van een passende plek: een ona ankelijke inhoudsdeskundige die beoordeelt of iemand echt geholpen is met zelfstandig wonen, de betrokken zorgaanbieder voor een goede en open persoonsbeschrijving, het sociaal wijkteam en/of de centrale toegang voor indica e van ondersteuning, de cliënt die zelf ac ef meewerkt, de woningcorpora e voor het zoeken naar passende, duurzame woning en Werk & Inkomen voor nanciële stabiliteit. In Den Bosch is hiervoor de Urgen e+-tafel ingericht met zeer posi eve resultaten.

Uit het onderzoek blijkt dat de beoogde samenwerking nog niet voldoende is geë ectueerd. De uitstroom naar de regio is eigenlijk niet bekend. Er zijn mensen die wel in aanmerking komen voor een woning elders, maar dan toch de maatschappelijke opvang in Zwolle aanhouden. Vaak zijn mensen met problemen vanuit de regio naar Zwolle gekomen vanwege de grote capaciteit aan opvangmogelijkheden en willen dan na verloop van jd niet meer terug. Dat zouden we samen met zorgaanbieders aan de voorkant moeten beperken. Door gesprekken direct bij de intake, maar ook door kleinschalige opvang in de regiogemeenten

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Zwolle&id=834bab23-ed3c-446b-bb40-1966f28b78ef