Hessenpoort 3 toelichting Bijlage 9 Ecologische beoordeling stikstofdepositie Hessenpoort 3.pdf

Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Een onderzoek in het kader van de Wet natuurbescherming

Inhoudsopgave

1. 1.1 1.2 1.3 1.4

Inleiding ...................................................................................................................................................5 Aanleiding en doel ...................................................................................................................................5 AERIUS-berekening ................................................................................................................................6 Intern salderen......................................................................................................................................... 6 Afbakening onderzoeksgebied effecten stikstofdepositie ....................................................................... 6

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Toetsingskader ........................................................................................................................................ 8 Wet natuurbescherming .......................................................................................................................... 8 Beoordelingskader effecten stikstofdepositie projecten ..........................................................................8 Beoordelingskader voor bestemmingsplannen .....................................................................................11 Beoordeling aanlegfase .........................................................................................................................12 Beoordelingsmethodiek stikstofdepositie ..............................................................................................12 Cumulatie stikstofdepositie ....................................................................................................................12 Gebruikte gegevens ..............................................................................................................................13

3. 3.1 3.2 3.3 3.4

Effectbeoordeling stikstofdepositie ........................................................................................................14 Ecologische effecten stikstofdepositie...................................................................................................14 Nauwkeurigheid (kritische) depositiewaarde .........................................................................................14 Meetbare effecten bij experimentele toename stikstofdepositie ...........................................................15 Gebiedsspecifieke beoordeling .............................................................................................................15

4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht ...................................................................................................16 Inleiding .................................................................................................................................................16 Doelstellingen ........................................................................................................................................17 Beoordeling Habitattypen ......................................................................................................................19 Beoordeling Habitatrichtlijnsoorten........................................................................................................28 Beoordeling Broedvogels ......................................................................................................................29 Beoordeling Niet-broedvogels ...............................................................................................................33 Conclusie ...............................................................................................................................................34

5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Olde Maten & Veerslootslanden ............................................................................................................35 Inleiding .................................................................................................................................................35 Doelstellingen ........................................................................................................................................36 Beoordeling Habitattypen ......................................................................................................................36 Beoordeling Habitatrichtlijnsoorten........................................................................................................41 Beoordeling Broedvogels ......................................................................................................................42 Beoordeling Niet-broedvogels ...............................................................................................................42 Conclusie ...............................................................................................................................................42

6. 6.1 6.2

Rijntakken ..............................................................................................................................................43 Inleiding .................................................................................................................................................43 Doelstellingen ........................................................................................................................................44

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 3/92

6.3 6.4 6.5 6.6 6.7

Beoordeling Habitattypen ......................................................................................................................47 Beoordeling Habitatrichtlijnsoorten........................................................................................................52 Beoordeling Broedvogels ......................................................................................................................53 Beoordeling Niet-broedvogels ...............................................................................................................58 Conclusie ...............................................................................................................................................58

7. 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7

Veluwe ...................................................................................................................................................59 Inleiding .................................................................................................................................................59 Doelstellingen ........................................................................................................................................60 Beoordeling Habitattypen ......................................................................................................................62 Beoordeling Habitatrichtlijnsoorten........................................................................................................70 Beoordeling Broedvogels ......................................................................................................................71 Beoordeling Niet-broedvogels ...............................................................................................................82 Conclusie ...............................................................................................................................................82

8.

Effectbeoordeling cumulatie ..................................................................................................................83

9. 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5

Conclusie ...............................................................................................................................................89 Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht ...................................................................................................89 Olde Maten & Veerslootslanden ............................................................................................................89 Rijntakken ..............................................................................................................................................89 Veluwe ...................................................................................................................................................90 Algehele conclusie.................................................................................................................................90

Bijlage 1 - Rapportage AERIUS-berekening Hessenpoort 3 Bijlage 2 - AERIUS projectberekening Bijlage 3 - Algemene beschrijvingen natuurwaarden

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 4/92

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel Gemeente Zwolle is voornemens het bedrijventerrein Hessenpoort uit te breiden. Om deze uitbreiding te realiseren, dient het bestemmingsplan voor Hessenpoort 3 te worden vastgesteld. Hessenpoort 3 ligt tussen het bestaande bedrijventerrein een het nieuwe tracé van de N340 (Hessenweg). Het plangebied bevat ongeveer 9,4 hectare uitgeefbaar terrein, bestemd voor bedrijven met (maximaal) milieucategorie 3. In onderstaande figuur is de ligging van het plangebied weergegeven (Figuur 1.1).

Figuur 1.1: Plangebied Hessenpoort 3 en Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 5/92

Voor de vaststelling van het bestemmingsplan zijn diverse milieuonderzoeken vereist. In deze notitie is het onderzoek stikstofdepositie beschreven. Hierbij is in het kader van de wet- en regelgeving voor natuur nagegaan of er vanuit deze wet- en regelgeving mogelijke belemmeringen zijn voor de realisatie en gebruik van de plantontwikkelingen. Als onderdeel hiervan dienen de effecten van het plan op de stikstofdepositie in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden inzichtelijk te worden gemaakt. Daarbij dient te worden nagegaan of als gevolg van het plan significante negatieve effecten optreden in stikstofgevoelige habitattypen en/ of stikstofgevoelige leefgebieden. In de notitie ‘AERIUSberekening Hessenpoort 3’ (Sweco, 8 maart 2022) zijn de uitgangspunten en resultaten vastgelegd van de berekeningen van de stikstofdepositie als gevolg van de voorgenomen activiteiten. Op basis van deze resultaten wordt er in voorliggende ecologische beoordeling bepaald of het voorgenomen plan significante negatieve gevolgen kan hebben voor de instandhoudingsdoelstellingen van nabijgelegen Natura 2000-gebieden.

1.2 AERIUS-berekening De berekeningen van de stikstofdepositie zijn op 8 maart 2022 uitgevoerd met de toen meest recente versie van AERIUS Calculator, versie 2021.0.4. Hierbij is de depositie binnen de Natura 2000-gebieden berekend per hexagoon met een oppervlakte van één hectare. De berekende depositie op een rekenpunt wordt toegekend aan het gehele hexagoon van één hectare waar dit rekenpunt in ligt. De rapportage bij de berekening is bijgevoegd in Bijlage 1, de AERIUS projectberekening is bijgevoegd in Bijlage 2 van voorliggende rapportage.

1.3 Intern salderen Omdat de voorgenomen ontwikkeling tot een toename van stikstofdepositie leidt, zijn in eerste instantie de mogelijkheden van door intern salderen onderzocht. Om agrarische percelen in te mogen zetten voor saldering, dient de initiatiefnemer aan te tonen dat de bemesting feitelijk, en planologisch legaal plaatsvindt. Uit onderzoek blijkt dat het perceel agrarisch wordt gebruikt. Dit wordt ook bevestigd door de eigenaren en dat de gronden onder andere zijn bestemd voor de uitoefening van het agrarisch bedrijf. Bemesten van landbouwgrond is onderdeel van de uitoefening van het agrarisch bedrijf, dus is de bemesting planologisch legaal.

1.4 Afbakening onderzoeksgebied effecten stikstofdepositie Uit de stikstofberekeningen is gebleken dat er ten gevolge van het voorgenomen plan binnen de Natura 2000-gebieden Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht, Veluwe, Rijntakken en Olde Maten & Veerslootlanden sprake is van een stikstofdepositie (> 0,00 mol N/ha/jaar). Een samenvatting van het AERIUS rekenresultaat is opgenomen in onderstaande tabel (Tabel 1-1.1).

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 6/92

Tabel 1-1.1: Samenvatting effect planontwikkeling op Natura 2000-gebieden. Natura 2000-gebied

Maximale depositietoename (mol/ha/jaar)

Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht

0,15

Veluwe

0,01

Rijntakken

0,01

Olde Maten & Veerslootlanden

0,01

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 7/92

2. Toetsingskader 2.1 Wet natuurbescherming Bescherming van Natura 2000-gebieden vindt plaats op grond van de Wet natuurbescherming (Wnb). Onder Natura 2000-gebieden vallen de gebieden die op grond van de Europese Vogelrichtlijn en/of Habitatrichtlijn zijn aangewezen. De essentie van het beschermingsregime voor deze gebieden is dat de duurzame instandhouding van soorten en habitats binnen de Europese Unie wordt gewaarborgd. Daarbij zijn instandhoudings-doelstellingen geformuleerd voor natuurlijke habitats en/of soorten. Dit kunnen behoudsdoelstellingen zijn voor habitats en leefgebieden van soorten die zich al op het gewenste niveau (kwalitatief en kwantitatief) bevinden of uitbreidings- of verbeterdoelstellingen voor habitats en leefgebieden van soorten die zich nog niet op het gewenste niveau bevinden. Om dit toetsbaar te maken kent de Wnb eisen voor plannen die significante gevolgen voor de betreffende gebieden kunnen hebben (artikel 2.7, eerste lid, Wnb), en een vergunningplicht voor projecten die (significant) negatieve gevolgen voor de betreffende gebieden kunnen hebben (artikel 2.7, tweede lid, Wnb).

2.2 Beoordelingskader effecten stikstofdepositie projecten Als gevolg van de uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) d.d. 29 mei 2019 kan een generieke beoordeling die aan het Programma Aanpak Stikstof (PAS) ten grondslag lag, niet langer worden gebruikt voor toestemmingverlening voor activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. De beoordeling en vergunningverlening voor projecten met stikstofdepositie verloopt daarom weer per project, zoals in de vorige paragraaf beschreven wettelijke regeling. Als uit de AERIUS berekeningen blijkt dat er geen sprake is van een toename van de stikstofdepositie (kleiner dan of gelijk aan 0,00 mol N/ha/jaar) dan is er voor het onderdeel stikstofdepositie geen vergunningplicht Wnb. Indien uit de AERIUS-berekening blijkt dat er sprake is van een toename van de stikstofdepositie (groter dan 0,00 mol N/ha/jaar), dan is er meestal wel een vergunningplicht Wnb, tenzij uit een ecologische voortoets blijkt dat significante gevolgen op grond van objectieve criteria op voorhand zijn uit te sluiten.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 8/92

Een Wnb-vergunning kan in de volgende situaties worden verleend:

· in het stikstofregistratiesysteem is voldoende depositieruimte beschikbaar om de effecten van het project te salderen1; · uit een passende beoordeling, eventueel inclusief extern salderen, blijkt dat er geen risico’s zijn voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van de betreffende Natura 2000-gebieden; · na het succesvol doorlopen van de ADC-toets2. Indien uit de AERIUS-berekening blijkt dat er sprake is van een toename van de stikstofdepositie (> 0,00 mol N/ha/jaar) en niet aan één van bovenstaande beschreven situaties is voldaan kan geen vergunning Wnb worden verleend. Intern salderen stikstofdepositie en referentiesituatie Tot voor kort was er onduidelijkheid of bij toepassing van intern salderen een Wnbvergunning nodig is. Uit een uitspraak van de ABRvS van 20 januari 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:71) blijkt dat geen Wnb vergunning vereist is indien na intern salderen een project niet leidt tot een toename aan stikstofdepositie ten opzichte van de referentiesituatie. De ABRvS overweegt (r.o. 17) dat met de wetswijziging van 1 januari 2020 er alleen nog een vergunningsplicht bestaat voor projecten die significante gevolgen kunnen hebben. De vergunningplicht voor projecten die enige maar geen significante gevolgen kunnen hebben is hiermee vervallen (= de verslechteringsvergunning).

De referentiesituatie voor projecten wordt ontleend aan de geldende natuurvergunning of, bij het ontbreken daarvan, aan de milieutoestemming die gold op de referentiedatum (dat is het moment waarop artikel 6 van de Habitatrichtlijn van toepassing werd voor het betrokken Natura 2000-gebied), tenzij nadien een milieutoestemming is verleend voor een activiteit met minder gevolgen. Dan geldt die toestemming als referentiesituatie (ECLI:NL:RVS:2021:71. R.o. 17.2). Wanneer op de referentiedatum gronden werden bemest, viel dat bemesten onder de (algemene) meststoffenregelgeving. Daarmee wordt voldaan aan het vereiste van een milieutoestemming ten tijde van de referentiedatum (ABRS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1604, r.o. 22.5). Extern salderen Extern salderen is een mitigerende maatregel. Als mitigerende maatregelen nodig zijn, staat niet op voorhand vast dat een project geen significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied. Er is dan een op grond van artikel 2.7 tweede lid Wnb een vergunning nodig en op grond van artikel 2.8 derde lid een passende beoordeling nodig. Naar aanleiding van de uitspraak van de ABRvS, d.d.

24 november 2021, kan een externe saldering, waardoor de depositietoename gelijk is aan maximaal 0,00 mol N/ha/jaar, niet langer zondermeer worden gebruikt voor toestemmingverlening voor activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden.

1

Met het stikstofregistratiesysteem is depositieruimte gecreëerd doordat maatregelen zijn genomen die de stikstofdepositie verminderen. Een deel van deze depositieruimte kan worden ingezet voor het verlenen van een Wnb-vergunning. Voorlopig is het stikstofregistratiesysteem alleen beschikbaar voor woningbouwprojecten en een beperkt aantal infrastructurele projecten. 2 Dit is een onderzoek waaruit naar voren komt dat er geen Alternatieven zijn voor het project, er Dwingende reden van groot openbaar belang zijn en waarbij Compensatie van Natura 2000 plaatsvindt.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 9/92

De ABRvS heeft in bovenstaande uitspraak overwogen of de beëindiging van het saldogevende bedrijf door aankoop en intrekking van de vergunning een maatregel is, die naar zijn aard ook geschikt is om ingezet te worden als instandhoudingsmaatregel of passende maatregel. Uit overweging 13-13.8 van de uitspraak van 29 mei 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1603) volgt dat een maatregel die als instandhoudingsmaatregel of passende maatregel kan worden ingezet alleen als mitigerende maatregel in een passende beoordeling kan worden betrokken als, gelet op de staat van instandhouding en de instandhoudingsdoelstelling, het behoud van natuurwaarden is geborgd of in geval een verbeter- of hersteldoelstelling geldt, dat doel ook op andere wijze kan worden gerealiseerd. Bij een passende beoordeling waarbij de toepassing van externe saldering als mitigerende maatregel wordt overwogen, dient van tevoren duidelijk te zijn welk pakket aan andere instandhoudings- of passende maatregelen worden getroffen om de instandhoudingsdoelstellingen van de natuurwaarden in het Natura 2000gebied te behalen. Beslisboom vergunningverlening Verschillende provincies hebben beleidslijnen3 opgesteld om duidelijkheid te geven over de toepassing van intern en extern salderen in de vergunningverlening voor projecten.

Figuur 2.1 toont de recente beslisboom voor de toestemmingsverlening stikstofdepositie bij nieuwe activiteiten conform de recente beleidslijnen.

3 Beleidsregel van Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Holland

houdende regels omtrent stikstof (Beleidsregel intern en extern salderen NoordHolland) (overheid.nl)

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 10/92

Figuur 2.1: Toestemmingsverlening stikstofdepositie bij nieuwe activiteiten

2.3 Beoordelingskader voor bestemmingsplannen De gemeenteraad stelt een bestemmingsplan alleen vast wanneer de raad voldoende zekerheid hebben verkregen dat het plan de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden niet zal aantasten. Voor een plan dat leidt tot een toename aan stikstofdepositie en waarvoor significante gevolgen niet in een voortoets zijn uit te sluiten, dient een passende beoordeling opgesteld te worden. Indien ook in de passende beoordeling, na eventueel treffen van mitigerende maatregelen, significante gevolgen niet zijn uit te sluiten, stelt de raad het plan alleen vast na succesvol doorlopen van de ADC-toets (artikelen 2.7 en 2.8 Wnb). Net als bij projecten geeft een AERIUS berekening inzicht in de eventuele toename aan stikstofdepositie door een plan. De referentiesituatie voor plannen is echter anders dan bij projecten.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 11/92

De referentie voor plannen is niet de vergunde situatie, maar de feitelijke planologisch legale situatie voorafgaand aan de vaststelling van het plan (ECLI:NL:RVS:2020:1110, r.o. 12.7).

2.4 Beoordeling aanlegfase De Wet stikstofreductie en natuurverbetering voorziet per 1 juli 2021 in een partiële vrijstelling van de vergunningplicht voor stikstofemissies afkomstig van bouw- en sloopwerkzaamheden. De aanlegfase kan vanaf die datum buiten beschouwing gelaten worden voor de beoordeling van de vergunningplicht.

2.5 Beoordelingsmethodiek stikstofdepositie Voorliggende rapportage dient duidelijkheid te geven of projectgebonden toenames aan stikstofdepositie significante gevolgen kunnen hebben voor de instandhoudingsdoelstellingen van stikstofgevoelige habitattypen en/of kwalificerende soorten in Natura 2000-gebieden. Deze beoordeling is uitgevoerd aan de hand van de volgende vragen:

· · · · ·

Wat is de kritische depositiewaarde (KDW) van het habitattype/leefgebied? Wat is de maximale achtergronddepositie op het habitattype/leefgebied? Hoe groot is de maximale toename aan stikstofdepositie? Hoe groot is de maximale relevante toename aan stikstofdepositie? 4 Wat is de huidige kwaliteit van het habitattype/leefgebied met een relevante toename aan stikstofdepositie? · Vormt stikstofdepositie een knelpunt voor het halen van instandhoudingsdoelstellingen? · Staat de berekende toename aan stikstofdepositie de realisatie van de instandhoudingsdoelen in de weg?

2.6 Cumulatie stikstofdepositie Conform de Wet natuurbescherming dient beoordeeld te worden of een project zelfstandig of in combinatie met andere plannen of projecten tot significante effecten kan leiden op instandhoudingsdoelen van een Natura 2000-gebied. Met deze cumulatietoets heeft de wetgever geboogd te voorkomen dat vele plannen en projecten met een klein effect, samen tot significante gevolgen kunnen leiden. Plannen en projecten die in het geheel geen effect hebben, kunnen ook niet in combinatie tot andere plannen of projecten tot significante gevolgen leiden. Indien uit de AERIUS berekening blijkt dat het plan of project niet leidt tot een toename aan stikstofdepositie, is een verdere cumulatieve beoordeling dus niet nodig. In de praktijk (en in de rechtspraak) ontstaan vaak discussies over de reikwijdte van de cumulatietoets. In eerdere uitspraken heeft de Afdeling bestuursrechtspraak dan ook verduidelijkt om welke ontwikkelingen het gaat. Een voorbeeld is de zaak ‘ABRvS 16 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1312’. Hieruit blijkt dat bij de cumulatietoets slechts rekening gehouden moet worden met andere projecten waarvoor een vergunning reeds is verleend, maar nog niet (of slechts ten dele) ten uitvoer is gelegd. 4

Het maximale projecteffect op de hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 12/92

Projecten waarvoor een vergunning is vereist, maar nog niet is verleend worden beschouwd als nog te ‘onzeker’ en hoeven in de cumulatietoets niet meegenomen te worden. Ditzelfde geldt voor projecten die reeds zijn uitgevoerd, waarbij de gedachte geldt dat de gevolgen van die activiteiten reeds in de huidige situatie zijn verdisconteerd. Voor de vraag of een project in de beoordeling moet worden betrokken is dus zowel van belang in welke fase van het besluitvormings- en uitvoeringsproces het project zich bevindt (vergunning verleend en nog niet of nog slechts ten dele uitgevoerd), als de mogelijke effecten die ervan uit gaan (zie ook ABRvS 9 september 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2848).

2.7 Gebruikte gegevens Als bron voor het verkrijgen van de antwoorden op de in paragraaf 2.5 genoemde vragen betreffende de KDW, maximale totale achtergronddepositie en het maximale projecteffect is gebruik gemaakt van ruimtelijke informatie, verkregen uit de AERIUS Calculator, zoals gedeeltelijk omschreven in de bijgevoegde AERIUS-resultaten. Als bron voor het verkrijgen van de meest recente informatie omtrent de huidige kwaliteit, de instandhoudingsdoelstellingen en de mate van stikstofgevoeligheid van een habitattype, zijn digitaal beschikbare, gepubliceerde gegevens over het Natura 2000-gebied gebruik, zoals de PAS-gebiedsanalyse en het Natura 2000beheerplan. Ten behoeve van de cumulatietoets is een vergunningeninventarisatie uitgevoerd. Daarbij is gezocht naar gepubliceerde vergunningen Wet natuurbescherming sinds 2020. Dit omdat AERIUS-calculator rekening houdt met de achtergronddeposities in 2019. Bekeken is of met deze vergunningen een toename aan stikstofdepositie wordt toegestaan.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 13/92

3. Effectbeoordeling stikstofdepositie 3.1 Ecologische effecten stikstofdepositie Atmosferische stikstofdepositie kan leiden tot verzuring en vermesting van stikstofgevoelige habitattypen wanneer deze boven een kritische waarde komt (de kritische depositiewaarde, KDW). Stikstofdepositie bestaat in gereduceerde vorm (NH3, ammoniak) en geoxideerde vorm (stikstofoxide, NOx). Beide vormen van stikstof kunnen worden omgezet tot de nutriënten ammonium (NH4) en nitraat (NO3). De extra aanvoer van deze voedingsstoffen kan vooral bedreigend zijn voor voedselarme habitattypen. Door de verrijking kan de vegetatie verruigen en kunnen kenmerkende soorten van schrale milieus verdwijnen. Daarnaast kan depositie van stikstof, en dan vooral depositie van ammoniak, leiden tot een daling van de bodem-pH (verzuring). Door verzuring verdwijnen gevoelige soorten en neemt de soortenrijkdom en kwaliteit van zuurgevoelige habitattypen af. Stikstofdepositie kan bovendien effecten hebben via de voedselketen vanwege invloed op de kwaliteit en het aanbod aan prooidieren of het aantrekken van parasieten.

3.2 Nauwkeurigheid (kritische) depositiewaarde Op basis van wetenschappelijk onderzoek zijn er geen aantoonbare verschillen in de kwaliteit van een habitat aangetoond veroorzaakt door depositie kleiner dan 1 kilogram stikstof per hectare per jaar. Deze hoeveelheid staat ongeveer gelijk aan een depositie van 70 mol N per hectare per jaar. Onderzoek geeft dan ook aan dat de KDW met een onzekerheidsmarge van 70 mol N/ha/jaar moeten worden gehanteerd (van Dobben et al. 2012). In de praktijk varieert de stikstofdepositie op habitattypen van nature binnen een jaar en tussen verschillende jaren, waardoor een exacte relatie tussen de hoogte van de depositie en de kwaliteit van een habitat niet is te leggen. Door meteorologische omstandigheden van jaar tot jaar treden variaties in de depositie op in de orde van grootte van 10% (Velders et al. 2018). Bij de huidige gemiddelde landelijke achtergronddepositie van circa 1.700 mol N/ha/jaar is de jaarlijkse variatie daarmee circa 170 mol.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 14/92

3.3 Meetbare effecten bij experimentele toename stikstofdepositie Gevolgen door stikstof op een habitattype worden veroorzaakt door deposities over een langere periode. Gelet op de natuurlijk variatie in depositie kan stikstofdepositie op een bepaalde locatie niet met een grotere nauwkeurigheid dan op honderden molen N/ha/jaar of hele kilogrammen N/ha/jaar vastgesteld worden. Bovendien zijn er in experimentele studies zelden negatieve effecten aangetoond na experimentele deposities van minder dan 5 kg N/ha/jaar (350 mol N/ha/jaar) en in het geheel niet bij stikstofgiften van minder dan 1 kg N/ha/jaar (70 mol N/ha/jaar) (Cunha et al. 2002). In de wetenschappelijke literatuur is het dan ook gebruikelijk om stikstofdepositie uit te drukken in kg/ha/jaar, waarbij de auteurs afronden op 1 kg (Krupa 2003; van Dobben et al. 2012; Cunha et al. 2002; Lilleskov et al. 2019). Uit onderzoek blijkt dat pas bij een toevoeging van 122,5 mol N/ha/jaar (bij een achtergronddepositie van 2.100 – 2.450 mol N/ha/jaar) een effect is aangetoond op jonge heide (Heil and Diemont 1983).

Hoewel de precieze relatie tussen concentratie van experimenteel toegevoegde stikstof en waarneembare effecten sterk samenhangt met de experimentele opzet en duur en met lokale effecten als bodemsamenstelling en achtergronddepositie, geven de bovenstaande en andere vergelijkbare studies aan dat waarneembare effecten pas verwacht kunnen worden bij toevoeging van tenminste 70 mol N/ha/jaar over meerdere jaren. De aanwezige habitattypen in Nederland produceren afhankelijk van de productiviteit jaarlijks 2.000 – 6.000 kg droge stof per hectare. Voor deze biomassaproductie is gemiddeld 30 – 90 kg N/ha/jaar nodig, ca. 2.150 – 6.400 mol N/ha/jaar. Dit betreft de totale aanvoer van stikstof, dus ook vanuit bronnen naast atmosferische depositie, zoals via grond- en oppervlaktewater, nalevering uit de bodem, mineralisatie van organisch materiaal en natuurlijke bemesting (via dieren of vee dat ingezet wordt bij natuurlijke begrazing). Een eenmalige depositie van 1 mol N/ha/jaar komt overeen met 0,02 – 0,05% van de jaarlijks benodigde hoeveelheid stikstof voor natuurlijke habitats. Een deel hiervan zal uitspoelen naar het grondwater of uit de bodem verdwijnen door denitrificatie.

Ook wanneer deze dosis volledig ter beschikking komt aan de vegetatie, zullen toenames van enkele molen niet leiden tot meetbare veranderingen in groeisnelheid van individuele planten, en daarmee tot veranderingen in concurrentiepositie tussen soorten onderling (Kleijberg 2020).

3.4 Gebiedsspecifieke beoordeling Op basis van het voorgaande kunnen mogelijke significante gevolgen van kleine stikstofdepositietoenames op habitattypen/leefgebieden in Nederland op voorhand worden uitgesloten. Desalniettemin wordt in de voorliggende rapportage vanuit het voorzorgbeginsel een gebiedsspecifieke beoordeling uitgevoerd voor alle habitattypen en leefgebieden met een stikstofdepositie > 0,00 mol N/ha/jaar en (naderende) overschrijding van de KDW. Hiermee kan extra onderbouwing worden verkregen dat de toename aan stikstofdepositie niet zal leiden tot significante effecten en de zekerheid dat gebiedsspecifieke omstandigheden niet alsnog zouden kunnen leiden tot ecologische aantoonbare effecten, die tevens moeten worden beoordeeld in relatie tot de instandhoudingsdoelen. Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 15/92

4. Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht 4.1 Inleiding De uiterwaarden Zwarte Water en Vecht betreffen het geheel aan uiterwaarden ten noorden van Zwolle waar de Overijsselse Vecht samenstroomt met het Zwarte Water (Figuur 4.1). De Vecht is een regenrivier die in Duitsland ontspringt. Het gedeelte van de Vecht, dat in dit gebied is opgenomen, kronkelt sterk door het landschap. Een deel van de uiterwaarden wordt soms tot laat in het voorjaar onregelmatig overstroomd. Op de met steenslag beschermde oevers van de zomerdijk groeit vaak riet, ruigte of wilgenstruweel. De uiterwaarden bestaan uit buitendijkse graslanden, waarin strangen, kolken, rivierduinen en hakhoutbosjes voorkomen. Langs het Zwarte Water komen nattere graslanden voor. Dit gebied herbergt veel kievitsbloemgraslanden. Daarnaast komt in het gebied een aantal hardhoutooibosjes voor. Ook komen relicten van blauwgraslanden voor. Op hoger liggende zandige ruggen en langs en op de dijken komen lokaal goed ontwikkelde glanshaverhooilanden voor. Lokaal zijn abelen-iepenbossen aanwezig. (Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht, Natura2000.nl)

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 16/92

Figuur 4.1: Overzicht ligging richtlijngebieden gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht.

4.2 Doelstellingen Hieronder volgt een overzicht van de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht op basis van het aanwijzingsbesluit. Tabel 4-1: Instandhoudingsdoelstellingen habitattypen voor het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Habitatcode

Habitattype

Status doel

Oppervla kte1

Kwalite

H3150

Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen

definitief

>

>

H6120

Stroomdalgraslanden

definitief

=

=

H6410

Blauwgraslanden

definitief

=

=

H6430A

Ruigten en zomen (moerasspirea)

definitief

=

=

H6430B

Ruigten en zomen (harig wilgenroosje)

ontwerp

=

=

H6510A

Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver)

definitief

=

=

H6510B

Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart)

definitief

>

=

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 17/92

Habitatcode

Habitattype

Status doel

Oppervla kte1

Kwalite

H91E0A

Vochtige alluviale bossen (zachthoutooibossen)

ontwerp

=

=

H91E0B

Vochtige alluviale bossen (esseniepenbossen)

ontwerp

=

=

H91E0C

Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen)

ontwerp

=

=

H91F0

Droge hardhoutooibossen

definitief

>

>

1: doelstelling voor oppervlakte en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding: >, achteruitgang ten gunste van ander habitattype toegestaan: = (<), oppervlak staat op uitbreiding, maar mag achteruit gaan ten gunste van ander habitattype: > (<). Tabel 4-2: Instandhoudingsdoelstellingen habitatrichtlijnsoorten voor het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Soortc ode

Soort

Status doel

Populatie

Omvang leefgebied1

Kwaliteit leefgebied 1

H1134

Bittervoorn

definitief

=

=

=

H1145

Grote modderkruiper

ontwerp

=

=

=

H1149

Kleine modderkruiper

definitief

=

=

=

H1163

Rivierdonderpad

ontwerp

=

=

=

1: doelstelling voor omvang en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding/verbetering: >, vestigend: +, achteruitgang ten gunste van ander leefgebied toegestaan: = (<). Tabel 4-3: Instandhoudingsdoelstellingen broedvogels voor het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Soortc ode

Soort

Status doel

Aantal broedpar en

Omvang leefgebied1

Kwaliteit leefgebied1

A298

Grote karekiet

definitief

2

>

>

A122

Kwartelkoning

definitief

5

=

=

A119

Porseleinhoen

definitief

10

=

=

A021

Roerdomp

definitief

1

=

=

A197

Zwarte stern

definitief

60

>

>

1: doelstelling voor omvang en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding/verbetering: >, vestigend: +, achteruitgang ten gunste van ander leefgebied toegestaan: = (<).

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 18/92

Tabel 4-4: Instandhoudingsdoelstellingen niet-broedvogels voor het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Soortcode

Soort

Status doel

Populatie

A156

Grutto

definitief

80

A037

Kleine zwaan

definitief

A041

Kolgans

A125

Instandhoudingsdoelstelling

Omvang leefgebied1

Kwaliteit leefgebied1

Slaap- en rustplaats en foerageergebied

=

=

4

Foerageergebied

=

=

definitief

2100

Foerageergebied

= (<)

=

Meerkoet

definitief

320

Foerageergebied

=

=

A054

Pijlstaart

definitief

20

Foerageergebied

=

=

A056

Slobeend

definitief

10

Foerageergebied

=

=

A050

Smient

definitief

570

Slaap- en rustplaats en foerageergebied

= (<)

=

1: doelstelling voor omvang en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding/verbetering: >, vestigend: +, achteruitgang ten gunste van ander leefgebied toegestaan: = (<).

4.3 Beoordeling Habitattypen Uit de AERIUS-berekening blijkt dat er binnen het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht sprake is van een toename aan stikstofdepositie op 6 stikstofgevoelige habitattypen als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling (zie onderstaande tabel). De overige habitats zijn niet gevoelig voor stikstofdepositie, of er is geen sprake van een stikstoftoename ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. Significant negatieve gevolgen voor deze overige habitattypen zijn daarom op voorhand uitgesloten. Tabel 4-5: Berekende stikstofdepositiewaarden in mol N/ha/jaar op de habitattypen binnen het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Depositiewaarden zijn gebaseerd op de resultaten uit de meest recente versie van AERIUS Calculator en worden weergegeven in mol N/ha/jaar. Habitatcode

Habitattype

KDW1

Maximale achtergrond depositie2

Maximaal effect3

Maximaal relevant effect4

H3150

Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen

2143

1343

0,01

-

H6120

Stroomdalgraslanden

1286

1483

0,15

0,15

H6410

Blauwgraslanden

1071

1256

0,01

0,01

H6510A

Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver)

1429

1721

0,10

0,02

H6510B

Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart)

1571

2135

0,18

0,08

H91F0

Droge hardhoutooibossen

2071

1682

0,02

-

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 19/92

1. KDW van habitattype volgens van Dobben et al. (2012) 2. Achtergronddepositie volgens de meest recente versie van AERIUS Calculator. kleuren betreffen: geen, naderend en overschrijding KDW. 3. De maximale toename aan stikstofdepositie ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. 4. De maximale toename aan stikstofdepositie op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief de berekende toename.

De habitattypen H3150 en H91F0 ondervinden op het moment geen (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie op hexagonen met een toename aan stikstofdepositie (>0,00 mol N/ha/jaar). Dit blijft zo, inclusief de berekende stikstofbijdrage ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. Significante gevolgen door een toename aan stikstofdepositie zijn daarom uitgesloten. Voor de effectbeoordeling op de habitattypen met een relevante toename aan stikstofdepositie uit de bovenstaande tabel wordt de belangrijkste informatie samengevat in onderstaande tabel. De informatie uit deze tabel is verkregen uit het ecologisch onderzoek beschreven in de PAS gebiedsanalyse, het Natura 2000-beheerplan en de resultaten uit de AERIUS-berekening inclusief overige uit de AERIUS Calculator verkregen data. Tabel 4-6: Basisgegevens voor de effectbeoordeling van de toename van stikstofdepositie op habitattypen binnen het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Habitatcode

Maximaal relevant effect1

Areaal met relevant effect (ha)2

Relevant t.o.v. totaal areaal (%)3

Kwaliteit4

H6120

0,15

0,25

16,3%

Matig tot goed

H6410

0,01

0,27

100%

Matig tot goed

H6510A

0,02

0,3

18,3%

Goed

H6510B

0,08

0,45

0,3%

Goed tot matig

1. Maximale toename aan stikstofdepositie in mol N/ha/jaar op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief de berekende stikstofdepositie. 2. Totaal gekarteerd oppervlak met een relevante toename aan stikstofdepositie. 3. Het percentage aan areaal met een relevante toename aan stikstofdepositie ten opzichte van het totale areaal binnen het Natura 2000-gebied. 4. De kwaliteit volgens de PAS-gebiedsanalyse of het Natura 2000beheerplan.

In de volgende paragrafen wordt de toename aan stikstofdepositie op ieder habitattype uit bovenstaande tabel beoordeeld. Zie Bijlage 3 voor een algemene omschrijving, een overzicht van de abiotische randvoorwaarden en een algemene effectbeschrijving stikstofdepositie per habitattype. H6120 - Stroomdalgraslanden Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H6120 heeft in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht een behoudsdoelstelling in relatie tot het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 20/92

Huidige situatie en trend De kwaliteit van het habitattype in het gebied varieert van overwegend goed tot lokaal matig (Beheerplan-36, 2017). Het stroomdalgrasland bij Lange Hoofd is redelijk ontwikkeld en komt daar voor inclusief geel walstro en kraailook. Ten oosten van de snelweg A28 is stroomdalgrasland van goede kwaliteit aanwezig inclusief vetkruid-soorten (mondelinge mededeling L. van Tweel van Landschap Overijssel in Beheerpland-36, 2017). De trends zijn niet bekend. Berekende toename aan stikstofdepositie Op 100% (1,52 ha) van het aanwezig areaal met H6120 vindt, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, een toename aan stikstofdepositie plaats. Van dit areaal met een toename aan stikstofdepositie, ondervindt 16,3% een (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie inclusief de berekende toename aan stikstofdepositie. Het areaal met een (naderende) overschrijding van de KDW ondervindt een maximale toename aan stikstofdepositie van 0,15 mol N/ha/jaar (Figuur 4.2).

Figuur 4.2: De locatie in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht met de maximale relevante toename aan stikstofdepositie op Stroomdalgraslanden (H6120).

Knelpunten Problematiek omtrent betreffend habitattype is verminderde tot zelfs gestopte sedimentatie van zand en een afname van de overstromingsinvloed ten gevolge van een vermindering van de rivierdynamiek en normalisatie en bekading van de Vecht (Gebiedsanalyse-36, 2017). De belangrijkste knelpunten van het habitattype resulterend uit genoemde problematiek zijn vermindering van de rivierdynamiek en atmosferische stikstofdepositie. Bij overstroming of overstuiving vanuit het rivierbed wordt vers zand aangevoerd welke essentieel is voor het habitat aangezien dit verzuring door uitloging van de bodem voorkomt en successie terugzet.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 21/92

Momenteel is het niet bekend of in de huidige situatie voldoende zandafzettingen plaatsvinden (Beheerplan-36, 2017). De depositie van stikstof kan resulteren in verzuring en eutrofiëring. Dit effect wordt versterkt bij een lage tot geen aanvoer van zand, welke stroomdalgraslanden gevoelig maakt voor beschreven effect. Eutrofiëring kan leiden tot een dominantie van grassen. De huidige status waarin de genoemde algemene knelpunten voorkomen in Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht is onbekend (Gebiedsanalyse-36, 2017). Echter gelet op de matige kwaliteit van het habitat is het aannemelijk dat het gebrek aan overstromingsdynamiek hier ten gronde aan ligt. Wanneer adequate hydrologische condities ontbreken zal de gevoeligheid voor stikstofdepositie toenemen. Veldbezoek Aan verschillende locaties en habitattypen met een overschrijding van de KDW binnen dit Natura 2000-gebied is een veldbezoek gebracht. Op de locatie ten zuidoosten van de A28 bevindt zich volgens de gebiedsanalyse een goede kwaliteit aan stroomdalgraslanden met aanwezige kwalificerende vetkruidsoorten. De ligging van dit stroomdalgrasland is buitendijks waardoor het bij een hoog waterpeil inundeert en gebufferd wordt met basenrijk rivierwater. Dit vertraagt de natuurlijke verzuring, wat ten gunste is van de kwaliteit van het aanwezige stroomdalgrasland.

Daarbij richt het huidige verschralingsbeheer zich op het behoud van de stroomdalgraslanden binnen Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Op basis van het veldbezoek aan de locaties met een hoog planeffect wordt geconcludeerd dat deze beheersmaatregelen worden nageleefd. Beoordeling toename aan stikstofdepositie Habitattype H6120 kent voornamelijk een matige en goede kwaliteit en een onbekende trend in kwaliteit. Een verlaagde rivierdynamiek en afname in zandafzetting zijn hierin de belangrijkste knelpunten. Stikstofdepositie heeft een versterkend effect op verzuring en vergrassing. Op 16% van het totale areaal van het habitattype binnen het Natura 2000-gebied is sprake van een relevante projectgebonden toename van stikstofdepositie. Gezien de matige tot goede kwaliteit van het habitattype, het toepassen van adequate beheersmaatregelen en de beoordeling middels een veldbezoek kan geconcludeerd worden dat het voorgenomen plan geen significante negatieve gevolgen heeft op de instandhoudingsdoelstellingen van dit habitattype. H6410 - Blauwgraslanden Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H6140 heeft in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht een behoudsdoelstelling in relatie tot het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype. Huidige situatie en trend Dit habitattype komt op één perceel voor (0,27 ha) met een goede kwaliteit.

Aangetroffen vegetaties behorend tot het habitattype blauwgrasland zijn vegetaties met knotszegge, blauwe zegge, zeegroene zegge, waterdrieblad, sterzegge, Spaanse ruiter, blauwe knoop, moerasviooltje en grote pimpernel. Het overige deel van dit perceel bestaat uit verdroogd en verzuurd blauwgrasland en wordt niet gerekend tot dit habitattype (schriftelijke mededeling J. Bredenbeek van Staatsbosbeheer in Beheerplan-36, 2017).

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 22/92

Berekende toename aan stikstofdepositie Op 100% (0,27 ha) van het aanwezig areaal met H6410 vindt, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, een toename aan stikstofdepositie plaats. Van dit areaal met een toename aan stikstofdepositie, ondervindt 100% een (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie inclusief de berekende toename aan stikstofdepositie. Het areaal met een (naderende) overschrijding van de KDW ondervindt een maximale toename aan stikstofdepositie van 0,01 mol N/ha/jaar (Figuur 4.3).

Figuur 4.3: De locatie in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht met de maximale relevante toename aan stikstofdepositie op Blauwgraslanden (H6410).

Knelpunten In dit habitattype worden het grondwaterpeil en de waterkwaliteit als sleutelfactoren beschouwd. Middels deze reden zijn respectievelijk verdroging, verzuring en atmosferische stikstofdepositie de krachtigste knelpunten voor achteruitgang van het habitattype. In Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht komt heeft habitattype H6140 een oppervlak van 0,27 ha (slechts één perceel). Het kleine oppervlak van dit habitattype maakt het gevoelig voor knelpunten. Desbetreffend perceel is gelegen achter de winterdijk waardoor deze niet overstroomd vanuit het Zwarte Water. Bovendien is tussen dit perceel en de winterdijk nog een drainerende sloot gelegen en hebben de omliggende polders een ontwaterende werking vanwege de lagere peilen. De combinatie van deze factoren is een oorzaak van de knelpunten verdroging en verzuring. Momenteel zijn maatregelen getroffen om kwel naar het maaiveld te laten stromen, echter is de effectiviteit van deze maatregelen nog onbekend (Gebiedsanalyse-36, 2017).

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 23/92

Beoordeling toename aan stikstofdepositie Habitattype H6410 kent voornamelijk een goede kwaliteit met een negatieve trend in kwaliteit. Door het ontbreken van adequate hydrologische condities wordt de gevoeligheid voor atmosferische stikstofdepositie vergroot. Verdroging is momenteel het belangrijkste knelpunt. Vanwege de geringe toename van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar en de goede kwaliteit zal in dit geval het voorgenomen project geen meetbare ecologische gevolgen hebben voor de instandhoudingsdoelstellingen van dit habitattype. H6510A - Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver) Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H6510A heeft in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht een behoudsdoelstelling in relatie tot het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype. Huidige situatie en trend De algehele trend in oppervlakte en kwaliteit van H6510A zijn niet bekend volgens de Gebiedsanalyse. Volgens de habitattypenkaart hebben de locaties met H6510A, voor zover bekend is op basis van vegetatiekartering, echter wel een goede kwaliteit (Provincie Overijssel, 2019). Berekende toename aan stikstofdepositie Op 100% (1,63 ha) van het aanwezig areaal met H6510A vindt, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, een toename aan stikstofdepositie plaats.

Van dit areaal met een toename aan stikstofdepositie, ondervindt 18,3% een (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie inclusief de berekende toename aan stikstofdepositie. Het areaal met een (naderende) overschrijding van de KDW ondervindt een maximale toename aan stikstofdepositie van 0,02 mol N/ha/jaar (Figuur 4.4).

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 24/92

Figuur 4.4: De locatie in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht met de maximale relevante toename aan stikstofdepositie op Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver) (H6510A).

Knelpunten Momenteel zijn geen sterke conclusies te trekken over de knelpunten betreffende beheer en overstromingsdynamiek voor habitattype H6510A. Deze zijn deels onbekend en dienen verder onderzocht te worden. Wel worden in de gebiedsanalyse enkele processen beschreven welke een negatief dan wel positief effect hebben op de instandhoudingsdoelstellingen. Voornaamste proces is optimalisatie van de waterhuishouding en/ of het beheer. Verder vinden weinig tot geen inundaties plaats vanwege aanwezige kades in de Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht welke een negatief effect heeft op het habitattype (Gebiedsanalyse-36, 2017). Ten slotte is een vlakdekkende vegetatie van minimaal enkele hectares belangrijk voor de structuur en het functioneren van glanshaver- en vossenstaarthooilanden (Natura 2000profieldocument). Momenteel is dit habitattype over drie locaties verspreid met een totaal oppervlak van slechts 1,6 ha. Beoordeling toename aan stikstofdepositie Habitattype H6510A betreft vermoedelijk een goede kwaliteit, de trend in kwaliteit is onbekend. Stikstofdepositie vormt een mogelijk knelpunt bij het ontbreken van de juiste condities in waterhuishouding en beheer. Op 23% van het totale areaal van het habitattype binnen het Natura 2000-gebied is sprake van een relevante projectgebonden toename aan stikstofdepositie.

Vanwege de goede kwaliteit zal het habitattype en de geringe toename van slechts 0,02 mol N/ha/jaar zal het voorgenomen project geen significant effect hebben op de instandhoudingsdoelstellingen van dit habitattype.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 25/92

H6510B - Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart) Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H6510B heeft in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht een uitbreidings- en behoudsdoelstelling in relatie tot respectievelijk het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype. Huidige situatie en trend Het habitattype H6510B heeft in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht een uitbreidings- en behoudsdoelstelling in relatie tot respectievelijk het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype. Berekende toename aan stikstofdepositie Op 92,2% (118,71 ha) van het aanwezig areaal met H6510B vindt, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, een toename aan stikstofdepositie plaats. Van dit areaal met een toename aan stikstofdepositie, ondervindt 0,4% een (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie inclusief de berekende toename aan stikstofdepositie. Dit is 0,3% van het totale areaal. Het areaal met een (naderende) overschrijding van de KDW ondervindt een maximale toename aan stikstofdepositie van 0,08 mol N/ha/jaar (Figuur 4.5).

Figuur 4.5: De locatie in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht met de maximale relevante toename aan stikstofdepositie op Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart) (H6510B).

Knelpunten Vanwege de overschrijding van de KDW op slechts 1% van het habitat is stikstofdepositie momenteel geen knelpunt. Habitattype H6510B kampt vooral met hydrologische knelpunten.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 26/92

De aanwezigheid van kades, verminderde rivierpeildynamiek en diep wegzakkende voorjaar- en zomergrondwaterstanden beperken behoud en herstel van specifieke kwaliteiten binnen het habitattype (Gebiedsanalyse-36, 2017). Tevens heeft het ontbreken van overstromingen mogelijk geresulteerd in vroegere langdurige overschrijding van de KDW wat verzuring van standplaatsen kan hebben veroorzaakt. Kievitsbloemhooilanden bevatten enkele lage kruiden zoals de kievietsbloem. Indien hier, voornamelijk aan het begin van het seizoen, dichte en hoogopgaande grassen vormen ten gevolge van lage grondwaterstanden en verminderde overstroming zullen deze typerende kruiden benadeelt worden. Bovendien zorgt overstroming van het gebied voor de verspreiding van de zaden van de kievietsbloem, voor de aanvoer van kalium en andere nutriënten en op lange termijn voor het behoud van de basenrijkdom. In de huidige situatie kan een te hoge voedselrijkdom beschouwd worden als knelpunt voor het habitattype. Deze hoge voedselrijkdom is het gevolg van bemesting en intensief beheer voor agrarische doeleinden (Gebiedsanalyse-26, 2017). Veldbezoek Tijdens het veldbezoek is gekeken naar de ligging en de condities. De glanshaverhooilanden bevonden zich op een klein, kwetsbaar areaal tussen de dijk en de weg in (binnendijks).

Op het areaal met vossenstaartgrasland floreert in het voorjaar voornamelijk de typerende wilde kievitsbloem. Wilde kievitsbloem gedijt op een matig voedselrijke bodem, waardoor vermesting door stikstofdepositie niet snel een knelpunt zal vormen. Daarbij kan op basis van een veldbezoek geconcludeerd worden dat er, op de locatie met een overschrijding van de KDW, verschralingsbeheer wordt toegepast ten behoeve van het behoud van het glanshaverhooiland. Echter vormt de ligging en de droogte van de afgelopen jaren een groter, hydrologisch probleem. Door het kleine areaal (0,05 hectare) van het habitattype kunnen negatieve invloeden op het gebied snel tot negatieve gevolgen leiden, waardoor de instandhoudingsdoelstellingen mogelijk in het geding komen. Dit is echter sterk afhankelijk van de hydrologische condities, en niet een hoge druk door een overmaat aan stikstofdepositie. Daarbij is de relevante toename aan stikstofdepositie door Hessenpoort 3 van maximaal 0,08 mol N/ha/jr (Tabel 4.6). Deze toename is dermate gering dat dit geen meetbare ecologische gevolgen kan hebben voor de lokale kwaliteit van het aanwezige vossenstaartgrasland (H6510B). Het voorgenomen plan zal daarom geen significant negatieve gevolgen hebben voor de van dit habitattype.

Beoordeling toename aan stikstofdepositie Habitattype H6510B kent voornamelijk een goede kwaliteit wel is hier een negatieve trend in kwaliteit waargenomen. Stikstofdepositie vormt geen knelpunt voor desbetreffend habitattype. Bovendien is op slechts 1% van het totale areaal van het habitattype binnen het Natura 2000-gebied sprake van een relevante projectgebonden toename aan stikstofdepositie. Vanwege het feit dat stikstofdepositie geen knelpunt is, het kleine areaal en de goede kwaliteit van het habitattype zal het voorgenomen project geen significante gevolgen hebben voor de instandhoudingsdoelstellingen. Conclusie Er zijn in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht zodanige omstandigheden dat een relevante toename aan stikstofdepositie van maximaal 0,15 mol N/ha/jaar mogelijk zou kunnen leiden tot een in ecologische zin aantoonbare aantasting van de kwaliteit of oppervlakteverlies van de aangewezen habitattypen.

Sweco | Ecologische beoordeling stikstofdepositie voorgenomen ontwikkeling van Hessenpoort 3 in Zwolle Projectnummer: 51008996 Datum: 25-05-2022 Versie: C1.0 27/92

Echter volgens bovenstaande beoordeling, inclusief veldbezoek en additionele waarderingen van de habitattypen uit het beheerplan, zijn negatieve ecologische effecten ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling uitgesloten.

4.4 Beoordeling Habitatrichtlijnsoorten Uit de AERIUS-berekening blijkt dat er, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, binnen het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht sprake is van een toename aan stikstofdepositie op het leefgebied van 1 stikstofgevoelige habitatsoort als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling (zie onderstaande tabel). De in de onderstaande tabel ontbrekende soorten met een instandhoudingsdoelstelling binnen het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht, zijn niet gevoelig voor stikstofdepositie, of er vindt geen toename aan stikstofdepositie plaats op stikstofgevoelig leefgebied van deze soorten. Significant negatieve gevolgen voor deze overige habitatrichtlijnsoorten zijn daarom op voorhand uitgesloten. Tabel 4-7: Berekende stikstofdepositiewaarden in mol N/ha/jaar op de leefgebieden van aangewezen soorten binnen het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Depositiewaarden zijn gebaseerd op de resultaten uit de meest recente versie van AERIUS Calculator en worden weergegeven in mol N/ha/jaar. Soortcode

Soortnaam

Leefgebied1

KDW2

H1134

Bittervoorn

Lg02, H3150

2143

Maximale achtergrond depositie3 1343

Maximaal effect4 0,01

Maximaal relevant effect5 -

1. De habitat- en/of leefgebiedtypen met een toename aan stikstoftoename binnen het leefgebied van de soort volgens de relatie-leefgebied tabel (BIJ12, 2020) 2. KDW van het meest gevoelige habitat- of leefgebiedtype binnen het leefgebied van de kwalificerende soort volgens van Dobben et al. (2012) 3. Achtergronddepositie volgens de meest recente versie van AERIUS Calculator. kleuren betreffen: geen, naderend en overschrijding KDW. 4. De maximale stikstofbijdrage op het leefgebied van de betreffende soort op basis van de meest recente versie van AERIUS Calculator. 5. De maximale toename aan stikstofdepositie op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief de berekende toename.

Uit de AERIUS berekening blijkt dat de voorgenomen ontwikkeling niet leidt tot meetbare relevante toenames van >0,00 mol N/ha/jaar op stikstofgevoelig leefgebied van kwalificerende habitatrichtlijnsoorten binnen het Natura 2000gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht (zie bovenstaande tabel). Significante gevolgen door een toename aan stikstofdepositie zijn hierom uitgesloten. Conclusie De voorgenomen ontwikkeling leidt niet tot toename aan stikstofdepositie (>0,00 mol N/ha/jaar) op stikstofgevoelig leefgebied van de in het gebied aangewezen soorten. De toename aan stikstofdepositie heeft hierdoor met zekerheid geen invloed op het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van aangewezen habitatrichtlijnsoorten in het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht. Significante gevolgen voor habitatrichtlijnsoorten binnen het Natura 2000-gebied Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht door de toename aan stikstofdepositie ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling zijn hierom uitgesloten.