Document · PDF

Gemeentelijk rioleringsprogramma 2022-2026

Raad Besluitvormingsronde 29 november 2021, gemeente ZwolleBij agendapunt: Gemeentelijk rioleringsprogramma (GRP) 2022-202615.609 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Technische staat van de objecten We inspecteren onze voorzieningen volgens dezelfde methode als de voorzieningen voor stedelijk afvalwater. Op basis van de beoordeling van de inspectiebeelden zijn maatregelen bepaald en uitge voerd. Op basis van meldingen / praktijkwaarnemingen wordt het functioneren van de infiltratievoor zieningen als redelijk tot goed gekwalificeerd. Functioneren van het hemelwatersysteem Per buurt /wijk voeren we berekeningen (stedelijk waterplan) uit om het hydraulisch functioneren van het (afval)watersysteem in beeld te brengen. Onder andere vanwege de zwaardere neerslag is het soms nodig om de werking van het hemelwatersysteem te verbeteren. Hiervoor worden maatregelen uitgewerkt. Onze huidige berekeningen worden geactualiseerd als daartoe aanleiding is, bijvoorbeeld doordat er grootschalig is afgekoppeld, er veel nieuwbouw heeft plaatsgevonden en/of de structuur van de riolering sterk is gewijzigd.

29/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Er is een stresstest uitgevoerd voor de hele gemeente. Dit geeft een beeld van de kwetsbaarheid voor wateroverlast (maar ook voor hittestress, verdroging en overstromingen). Daarnaast worden in opdracht van het team Klimaatadaptatie klimaatkansenkaarten uitgewerkt. Dit gaat niet alleen over het verminderen van wateroverlast, maar ook over het vergroten van de sponswerking (water vasthouden in de bodem) en het vergroenen van buurten, waardoor het stedelijk gebied minder opwarmt tijdens hete dagen. Maatregelen die volgen uit deze studies nemen we op in het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie.

5.4

Grondwatervoorzieningen Het treffen van grondwatermaatregelen in de openbare ruimte door de gemeente wordt doelmatig geacht wanneer er sprake is van structurele grondwateroverlast en wanneer de kosten in verhouding staan tot de nadelige gevolgen. In Zwolle zijn echter geen meldingen bekend van grondwateroverlast door (te) hoge grondwaterstanden. Vaak wordt water in de kruipruimte als grondwateroverlast gezien. Dit is meestal niet het geval, het betreft hier vaak een lekkende waterleiding of hemelwater dat niet in de bodem kan infiltreren als gevolg van storende lagen zoals klei of veen. Wij hebben een traject ingezet om het verzamelen, opslaan en beschikbaar stellen van betrouwbare / gevalideerde grondwatermetingen met behulp van telemetrie mogelijk te maken. Hiervoor is een portal ingericht. De putgegevens zijn aangemeld bij de BRO (Basisregistratie ondergrond) en waarschijnlijk kunnen vanaf 1 januari 2022 de boorbeschrijvingen aan de BRO worden toegevoe gd. Hierdoor wordt meer zekerheid verkregen van de data, waarna makkelijker analyses kunnen plaatsvinden; bovendien sluit dit ook aan bij datagedreven werken. Op een aantal plekken in de gemeente ligt drainage om overtollig grondwater af te voeren. De drainage wordt door de gemeente niet preventief beheerd, alleen correctief naar aanleiding van klachten.

Technische staat van de objecten We inspecteren onze voorzieningen volgens dezelfde methode als de voorzieningen voor stedelijk afvalwater. Niet bekend is wat de (kwalitatieve) toestand van de drainage is en of de drainage voldoende functioneert. Functioneren van het grondwatersysteem Op dit moment zijn er geen aanwijzingen dat er sprake is van structurele grondwateroverlast. Echter gelet op de klimaatverandering en de voorgenomen peilverandering van het IJsselmeer, is meer inzicht gewenst in het dynamische verloop van de grondwaterstanden en de kans op langdurige / structurele grondwateroverlast.

30/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Programma

31/52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

De opgave

Datum

We willen de gewenste situatie bereiken. Dit doen we door het h uidige stelsel in stand te houden, de kwaliteit t e m onitoren e n waar dat n odig is t e verbeteren. Hiervoor vo eren we onderzoek en m aatregelen u it. Daarnaast letten we e r in n ieuwe situaties o p dat we r iolering aanleggen en het ge bied inrichten in lijn m et de visie. Alle in dit h oofdstuk genoemde be dragen zijn o p prijspeil 2021 e n e xclusief BTW.

6.1

Aanleg In geval van nieuwbouw worden alle bouwaanvragen getoetst op de afvoer van afvalwater, de verwerking van het hemelwater (berging, infiltratie) en de relatie van het grondwater. We zorgen ervoor dat nieuwbouwlocaties geen wateroverlast veroorzaken in het eigen of afwentelen op omliggend gebied. Een hemel- en grondwater-verordening moet dit juridisch borgen; 1 e kwartaal 2022 wordt deze verordening ter goedkeuring aan de raad aangeboden (en vanaf juli 2022 automatisc h opgenomen in het omgevingsplan). Stedelijk afvalwater en hemelwater worden gescheiden gehouden. Het stedelijk afvalwater wordt via het rioolstelsel afgevoerd naar de zuivering. Jaarlijks komen er circa 900 nieuwe aansluitingen bij op riolering. Belangrijke vraag is of het afvalwatersysteem bestaande uit de riolering, pompen en rioolwaterzuiveringen voldoende capaciteit heeft om het afvalwater van c irca 10.000 extra woningen tot 2030 of meer (de verstedelijkingsopgave) kan verwerken. De komende jaren wordt hier onderzoek naar gedaan, zowel naar de benodigde aanpassingen en hoe ontwikkelingen gaan mee financieren . In de buitenruimte wordt rekening gehouden met hevigere buien, door hemelwater op te vangen en over het oppervlak naar een geschikte plek te laten afstromen. Hiervoor wordt per wijk een klimaatkansenkaart opgesteld.

Omdat gemiddeld 60% van de grond in eigendom is van particulieren en bedrijven, zijn inwoners en bedrijven ook zelf aan zet om hun woning en bedrijfspand aan te passen, nu het klimaat zo sterk verandert. Het team Klimaat Actief helpt hen daarbij. Het team geeft praktische hulp, ‘groene zetjes’. Ze helpt inwoners, ondernemers en scholen om hun woningen, bedrijfspanden en scholen klimaatbestendig te maken. Ook leggen ze contact met Climate Campus organisaties die kunnen helpen. Met ingang van het tweede kwartaal van 2022 is een stimuleringsregeling voor afkoppelen van hemelwater van kracht voor particulieren om water binnen het eigen perceel op te vangen. Door samen de schouders er onder te zetten door acties zoals het Nederland s kampioenschap Tegelwippen ondersteunen, maken we samen de stad niet alleen klimaatadaptief, maar ook groener, mooier en gezelliger en dragen we bij aan het buitengeluk van onze inwoners. Op gebied van hittestress, energietransitie en circulariteit hebben we nog geen aanlegeisen geformuleerd.

32/52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

6.2

Onderzoek

Datum

We voeren onderzoeken uit om beter inzicht te krijgen in het functioneren van de (afval)waterketen. Zo wordt in samenwerking met het waterschap een optimalisatiestudie uitgevoerd van het afval watersysteem, waarbij een onderzoek naar rioolvreemd water hier voor nadere input levert. In tabel 3 is een overzicht van de onderzoeken die we willen uitvoeren, het jaartal waarin we dat doen en het budget opgenomen. Het helpt om de goede koers te houden op alle aspecten van de rioleringszorg. Onderzoek is in te delen in inventarisatie, plannen en studies of evaluaties om nader te onderzoeken of getroffen maatregelen effectief zijn en/of welke maatregelen nog doelmatiger zijn. Ook de komende planperiode blijven we inzetten op innovaties teneinde onze processen te verb eteren, door nog meer en gerichter gebruik te maken van het geografisch informatiesysteem (GIS) onder de noemer van data gedreven werken. Ook gaan we de inzet van drones voor inspectiewerk in ‘moeilijk bereikbare’ riolen en gemaalkelders verder verkennen in navolging van de pilot eind 2019, toen we met een drone de Grote Aa (gemetseld riool onder de Melkmarkt met een afmeting 1,7 meter hoog en 1,2 meter breed) in zijn gevlogen en een traject van circa 100 meter hebben geïnspecteerd. Tegenover de kansen van digitalisering staan bedreigingen, bijvoorbeeld op het gebied van cybersecurity.

Cybercrime, cyberspionage en cybersabotage kunnen systemen en processen verstoren, met grote gevolgen voor de volksgezondheid, veiligheid en economie. De komende planperiode gaan we hier nog nadrukkelijker mee aan de slag. Jaarlijks dragen we € 150.000,- bij aan het programma klimaatadaptatie (ten behoeve van capaciteit onderzoeken en programmering) om Zwolle in 2050 klimaatbestendig ingericht te hebben. Tabel 3 Onderzoek (exclusief indexatie)

2022

2023

2024

2025

2026

Actualiseren rioolbeheersysteem

€ 66.500

Inspecties vrijvervalriolering (quickscan)

€ 75.000

€ 35.000

Gemeentelijk rioleringsplan / -programma Watersysteemberekeningen

€ 60.000

Operationele plannen

€

5.000

€ 10.000

Rioleringsbeheerplan

[* ]

5.000

Monitoring riolering / grondwater

€ 25.000

Stedelijke wateropgave / RIVUS

€ 50.000

Nader onderzoek[*]

€ 35.000

Duurzaamheid / nieuwe ontwikkelingen

€ 12.500

Bijdrage kernteam klimaat

€ 150.000

Totaal € 479.000 € 479.000 € 479.000 € 524.000 € 479.000 Verkeerde aansluitingen, boorkern-onderzoek, optimalisatie vraagstukken, cybersecurity, innovatie, data gedreven werken, et cetera.

33/52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

6.3

Maatregelen (klimaatbestendige stad)

Datum

We voeren maatregelen uit om de staat en/of het functioneren van de (afval)waterketen te verbete ren; de maatregelen voor zogenaamd groot onderhoud komen direct ten laste van de exploitatie (en worden niet geactiveerd). Daarnaast is in de Perspectiefnota (PPN) 2020-2023 afgesproken dat jaarlijks € 800.000,- vanuit het GRP geïnvesteerd wordt in klimaatadaptatie; de besteding van deze kosten wordt ieder jaar achteraf verantwoord. De afgelopen jaren hebben we bijgedragen aan het Stationsplein, klimaatstraten Aalanden, Voorsterpoort, Thomas à Kempisstraat, klimaatstraat / -rotonde Rembrandtlaan, Vechtstraat, waterverbinding Dieze-Oost, waterverbinding Assendorp-Zwolle Zuid en het Azaliapark. Projecten die er aan zitten te komen zijn de Oosterlaan en de Wester laan. In het kostendekkingsplan (KDP) is de investering doorgezet tot en met 2040. Daarmee functioneert het GRP (riolering) als een ‘vliegwiel’ voor de realisatie van maatregelen in het kader van klimaat adaptatie. Daarmee wordt het beleid van het (huidig) GRP 2016-2021 voortgezet. Bij de realisatie van de maatregelen wordt zoveel als mogelijk gezocht naar cofinanciering, bijvoorbeeld vanuit Waterschap Drents Overijsselse Delta, regiodeals, impulsregeling, Zoetwateropgave Oost Nederland (ZON), et cetera. Tot op heden hebben we vanaf 2020 circa € 450.000,- aan subsidies binnen gehaald.

34/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Organisatie en financiën

35/52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Middelen en kostendekking

Datum

Om h et geplande werk u it t e voeren is voldoende gekwalificeerd personeel nodig. Met behulp van de Ke nnisbank Stedelijk Water is een globale inschatting gemaakt van de benodigde personele capaciteit vo o r de komende jaren. Daarnaast bedraagt de totale waarde van de riolering circa € 500 miljoen. Dit kapitaal m oeten we goed beheren, en dat kost geld. Alle kosten die vallen onder de gemeentelijke wat ertaken, worden gedekt vanuit de r ioolheffing.

7.1

Personeel Binnen de gemeentelijke organisatie is tenminste 10,1 fte nodig voor het uitvoeren van de werkzaamheden voor riolering en stedelijk water, indien maximaal wordt uitbesteed. Wij besteden ruim de helft van de taken uit; dit betreft met name de uitvoering van maatregelen, werkzaamheden waarvoor speciaal materieel / gereedschap nodig is en diverse onderzoeken (milieukundig, grondonderzoek, landmeetkundig, hydraulische berekeningen, et cetera). Deze gedeelten van het werk worden uitbesteed aan gespecialiseerde marktpartijen en ROVA, terwijl in de regio veel wordt samengewerkt met andere gemeenten (RIVUS). De huidige beschikbare personele capaciteit van 9,2 fte is minder dan de minimaal benodigde 10,1 fte bij maximale uitbesteding. Voor de Zwolse werkwijze wordt ingeschat dat circa 11 à 12 fte benodigd is. Met de nieuwe ontwikkelingen, zoals het veranderende klimaat en de aanpassingen die hier voor nodig zijn en de invoering van de Omgevingswet, worden de taken binnen het werkv eld riolering en water breder en vragen meer inzet.

7.2

Kosten Kosten Er zijn jaarlijks terugkerende maatregelen zoals reiniging en inspectie. In het rioleringsbeheerplan worden alle beheer- en onderhoudsmaatregelen meer in detail omschreven. De huidige wijze van onderhoud is vooral gericht op preventief periodiek onderhoud. Het object moet het ‘altijd doen’. Bij risico gestuurd beheren kijken we naar de effecten, die het niet functioneren van het object, bijvoorbeeld rioolgemalen, heeft en hoe groot de kans is dat dit voor kan komen. Risico gestuurd beheren helpt ons om het beheer nog doelmatiger uit te voeren. Kostentoerekening Activiteiten ten behoeve van het rioleringsbeheer worden bekostigd vanuit de middelen die worden binnengehaald met de rioolheffing. Sommige activiteiten worden enkel uitgevoerd ten behoeve van het rioleringsbeheer en worden daaraan geheel toegerekend, bijvoorbeeld het inspecteren en rei nigen van de riolering. Daarnaast zijn er gemengde activiteiten (straatreiniging, gegevensbeheer en extra onderhoud rondom kasten en putten). Voor deze activiteiten wordt in de begroting een deel ten laste van de rioolheffing gebracht.

36/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Tabel 4 geeft een overzicht van de exploitatiekosten voor de rioleringszorg. Deze kosten staan ook in de gemeentebegroting. In de begroting worden dan ook de personeelskosten opgenomen, de toe te rekenen BTW en dotaties aan voorzieningen. Nieuw in het overzicht is de stimuleringsregeling afkoppelen. In Zwolle gebeurt al veel op het gebied van klimaatadaptatie. Hierbij benutten we het water en wordt er samengewerkt. Iedereen draagt zijn steentje bij, nog beter is een steentje eruit te halen. Op verschillende plekken zijn bewon ers al goed bezig met het vergroten van de sponswerking. Met deze regeling willen we dit verder stimuleren en met behulp van een olievlek werking de bewustwording nog verder vergroten. Zo maken we samen de stad niet alleen klimaatadaptief, maar ook groener, mooier en gezelliger en dragen we bij aan het buitengeluk van onze inwoners. De jaarlijkse kosten voor onderhoud variëren van jaar tot jaar. Dit heeft te maken met dat we ook de onderdelen in de gemalen ‘op het juiste moment’ vervangen, niet te vroeg maar ook niet te laat. Doordat de meerjarenplanning van het groot onderhoud jaarlijks wordt herzien, kunnen verschui vingen ontstaan in de hier gepresenteerde kosten. Tabel 4 Exploitatielasten (exclusief indexatie)

2022

2023

2024

2025

2026

Reiniging kolken en goten (inclusief stortkosten)

€ 236.000

Riool- en gemaalreiniging

€ 240.000

Straatvegen

€ 335.400

Reparatie wijken

€ 148.800

Putdekselmeting

€ 12.500

Opmetselen inspectieputten

€ 35.000

Vervangen kolkleidingen

€ 100.000

Rioolgemalen / pompputten (klein onderhoud)

€ 325.000

Energiekosten rioolgemalen / pompputten

€ 290.000

Verzekeringen, contributies, e.d.

€ 9.500

Rioolcalamiteiten / -reparaties

€ 450.000

DVO Groen en onderhoud afwatering

€ 32.400

Vrijvervalriolering (groot onderhoud)

€ 412.500

€ 550.000

€ 1.082.300

€ 649.300

€ 451.400

€ 689.100

€ 901.900

€ 194.600

Gemalen, pompputten, etc. (groot onderhoud) Inningskosten GBLT

€ 100.000

€ 1.506.300

€ 5.510.300

€ 5.077.300

€ 4.879.400

€ 5.254.600

€ 5.467.400

Stimuleringsregeling afkoppelen Personeelskosten Totaal

Onderstaande tabel geeft een totaaloverzicht van de uitgaven weer voor de planperiode. Tabel 5 Uitgaven (inclusief indexatie)

2022

€ 5.510.300

€ 5.077.300

€ 4.879.400

€ 5.254.600

€ 5.467.400

Kapitaallasten

€ 1.609.035

€ 1.599.181

€ 1.578.415

€ 1.572.312

€ 1.571.457

€

986.898

895.955

€ 8.051.436

€

479.000

854.413

€ 7.791.228

€

524.000

2026

Exploitatie (tabel 4)

€ 8.585.233

479.000

2025

€

Totaal

€

2024

Onderzoek (tabel 3)

BTW-compensatiefonds

479.000

2023

935.286

€ 8.286.198

€

479.000

977.890

€ 8.495.747

37/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Heffingsgrondslag en -maatstaf Gemeente Zwolle legt de rioolheffing op naar rato van het drinkwaterverbruik. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de drinkwatergegevens van Vitens. De gemeente kent twee soorten aanslagen, te weten het eigenarendeel en het gebruikersdeel. Een aansluiting wor dt aangemerkt als eigenaren-deel wanneer sprake is van een drinkwaterafname minder dan 500 m3 per jaar. Bij een drinkwater-afname vanaf 500 m3 per jaar is sprake van een gebruikersdeel. De rioolheffing van gemeente Zwolle bestaat uit:  Een eigenarendeel: Een vast bedrag per perceel waarbij het waterverbruik minder dan 500 m 3 per jaar is. Voor 2021 is dit € 108,19 per perceel.  Een gebruikersdeel: Een variabel bedrag per perceel, afhankelijk van het waterverbruik, waarbij het waterverbruik meer is dan 500 m3 per jaar. De heffing vindt plaats via verbruiksschijven. De VNG heeft recentelijk de nieuwe Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing opgesteld, die de oude Modelverordening Rioolheffing vervangt. Bekeken wordt of gemeente Zwolle als gevolg hiervan haar verordening aanpast.

7.3

Kostendekking Het berekenen van de benodigde rioolheffing is in essentie het in balans brengen van de inkomsten en uitgaven. Daarbij wordt een egalisatievoorziening ingezet om de heffing niet van jaar tot jaar sterkt te laten variëren als gevolg van bijvoorbeeld calamiteiten, tegenvallers in aanbestedingen van werken, beperkt hogere inflatie, et cetera. De ondergrens van de egalisatievoorziening is vastgesteld op € 1 miljoen. Om de kosten te kunnen dekken en te voorkomen dat de egalisatievoorziening op middellange termijn onder de vastgestelde ondergrens van € 1 miljoen zou uitkomen wordt de rioolheffing vanaf 2022 met de inflatiecorrectie (van slechts 1,8%) verhoogd. Het kostendekkingsplan wordt jaarlijks geëvalueerd, waarbij een heroverweging kan plaatsvinden van de hoogte van de egalisatievoorziening en/of hoogte rioolheffing.

38/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Grafiek 1

Toelichting:  De vermelde bedragen zijn jaarlijks gecorrigeerd met Tabel 5 inflatie. Jaar Rioolhef f ing Voorziening  Het betreft het eigenarentarief (met een waterverbruik 2022 € 110,14 € 2.919.618 van minder dan 500 m3 per jaar). 2023 € 112,12 € 2.459.170  In de looptijd van dit GRP zullen ongetwijfeld afwijkingen 2024 € 114,14 € 2.405.080 optreden ten opzichte van de in dit hoofdstuk geraamde 2025 € 116,20 € 1.980.090 inkomsten en uitgaven. Alleen bij forse afwijkingen moet 2026 € 118,29 € 1.476.688 de rioolheffing opnieuw worden berekend. Bij kleinere 2027 € 120,42 € 1.416.490 afwijkingen is het beter de vastgestelde rioolheffing vast 2028 € 122,58 € 1.749.310 te houden en de mee- en tegenvallers op te vangen met 2029 € 124,79 € 2.122.827 de egalisatievoorziening riolering. Deze buffer is 2030 € 127,04 € 2.529.168 daarvoor bedoeld en voldoende solide. 2031 € 129,32 € 2.743.238  De gemiddelde rioolheffing in de Nederland bedraagt circa € 215,-. De rioolheffing in Zwolle behoort met een tarief van € 110,14 in 2022 tot één van de laagste in Nederland. Onderstaande uitgangspunten / parameters zijn gehanteerd voor berekening van de rioolheffing:        

Rioolheffing 100% kostendekkend. Prijspeil 2021. Beschouwde periode is 2022-2031. Boekwaarde oude investeringen per 1-1-2021 is circa € 22,9 miljoen. Stand van de voorziening riolering op per 1-1-2022 is voorlopig geraamd circa € 4,0 miljoen. Aantal aansluitingen: 64.471 in 2022 en een jaarlijkse groei van 900 woningen. Onderzoeks- en exploitatiekosten conform tabel 3 respectievelijk tabel 4. Investeringen conform paragraaf 6.3. 39/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

 In de personele lasten is rekening gehouden met uitbreiding van de benodigde formatieplaatsen.  In de personele lasten is een bedrag opgenomen voor overhead per formatieplaats. Dit bedrag wordt jaarlijks aangepast en vastgesteld door de Raad.  Oninbaar wordt geschat op 0,3% per jaar, ten laste van de heffing.  Kosten voor het rioleringsbeheer vallen onder de BTW voor zover het uitgaven aan derden betreft. Deze kosten zijn te betrekken bij het BTW-compensatiefonds. De BTW component wordt meegenomen bij de berekening van de hoogte van de rioolheffing.  De inflatie wordt geschat op 1,8% per jaar.  De omslagrente bedraagt 0,9% per jaar. Deze rente wordt gebruikt voor de berekening van rente en afschrijving van investeringen.  Eventueel overschot op de exploitatie bij einde boekjaar wordt gestort in de voorziening riol ering en een eventueel tekort wordt onttrokken aan de voorziening.  Uitgaven voor groot onderhoud gemalen worden niet geactiveerd.  Uitgaven voor rioolrenovaties (zoals het relining) en het lokaal vervangen van een rioolstreng worden zo mogelijk niet geactiveerd. Als investeringen in de riolering toch moeten worden geactiveerd, dan op basis van lineaire afschrijving over 15 of 40 jaar tegen de dan geldende omslagrente.

 De komende jaren verwachten wij, naast de investeringen in klimaatmaatregelen, geen activ eerbare vervangingsinvesteringen voor gemalen en riolering.

40/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Bijlage 1: Woordenlijst De woorden en verklaringen in deze lijst zijn (voor een groot deel) afkomstig uit de NEN 3300 Buiten riolering Termen en definities en de publicatie “Ontwatering in stedelijk gebied”. Afkortingen AWZI BGT BRO DPRA DWA GRP GHG GLG HWA IBA MJOP NOVI NEN PPN TEA TEO Wm WOLK ZAS

afvalwaterzuiveringsinrichting basisregistratie grootschalige topografie basisregistratie ondergrond Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie droogweerafvoer gemeentelijk rioleringsprogramma gemiddeld hoogste grondwaterstand gemiddeld laagste grondwaterstand hemelwaterafvoer individuele behandeling van afvalwater meerjarenopgaveplan Nationale omgevingsvisie Nederlandse norm perspectiefnota thermische energie uit afvalwater thermische energie uit oppervlaktewater Wet milieubeheer Wateroverlastlandschapskaart Zwolse Adaptatie Strategie

Termen en definities afkoppelen afvalwater

afvalwaterzuiveringsinrichting basisrioleringsplan

BGT

controleren

het niet meer inzamelen en naar de AWZI transporteren van he melwater alle water waarvan de houder zich met het oog op de verwijde ring daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen NB: hieronder wordt dus ook afvloeiend hemelwater begrepen het totaal van de grond, gebouwen en apparatuur voor de zuive ring van afvalwater document (tekening + toelichting en berekeningen) met de huidige situatie van de riolering en de uit te voeren verbeteringsmaatregelen Een gedetailleerde digitale basiskaart van heel Nederland, waarin op een eenduidige manier de ligging van alle fysieke objecten zoals gebouwen, wegen, water, spoorlijnen en (landbouw)ter -reinen is geregistreerd controle, toezicht houden op (bijvoorbeeld op de naleving van voorschriften, op het beheer van een zaak, op de werking van een machine)

41/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

doelmatigheid

drainage drooglegging

droogweerafvoer drukriolering externe overstort gemengd rioolstelsel gescheiden rioolstelsel

GHG

grondwater hinder hydraulische berekening infiltratie inspectie onderhoud onderzoek

onder doelmatigheid wordt de verhouding tussen prestaties en kosten verstaan. De doelmatigheid kan dus toenemen door hoge re prestaties, lagere kosten of beide. De toevoeging ‘maatschappelijk’ duidt er op dat gezocht wordt naar de sterkste verbetering, waarbij ook de effecten op aanpalende beleidsvelden worden meegenomen en waarbij het niet uitmaakt bij welke partij de verbeteringen en/of kostenvoordelen zich voordoen. Het eindresultaat voor burgers en bedrijven staat voorop de afvoer van water over en door de grond en door het waterlopenstelsel de afstand tussen het oppervlaktewaterpeil en het maaiveld

de hoeveelheid afvalwater die per tijdseenheid in een droogweer situatie via het rioolstelsel wordt afgevoerd riolering waarbij het transport plaatsvindt door middel van pompen en persleidingen rioolput voorzien van een overstortdrempel die loost buiten het in beschouwing genomen rioolstelsel, meestal op oppervlakte-water rioolstelsel, waarbij afvalwater inclusief ingezamelde neerslag door één leidingstelsel wordt getransporteerd rioolstelsel, waarbij afvalwater exclusief neerslag door een leidingstelsel wordt getransporteerd en neerslag door een afzonderlijk leidingstelsel rechtstreeks naar oppervlaktewater wordt afgevoerd of wordt geïnfiltreerd in de bodem. Gemiddeld hoogste grondwaterstand. Dit is het gemiddelde van de drie hoogste grondwaterstanden van de afgelopen 8 jaren, gebaseerd op maandelijkse metingen. water beneden het grondoppervlak, meestal beperkt tot het water beneden de grondwaterspiegel het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij geen schade wordt veroorzaakt.

het door rekenen bepalen van het hydraulisch functioneren van een rioolstelsel intreding van water in de bodem het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd gehandhaafd wordt het verzamelen, ordenen, analyseren en verwerken van gege vens, zodanig dat informatie kan worden afgeleid over de toestand en het functioneren van de riolering

42/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

ontwatering

ontwateringsdiepte

opbolling overstorting randvoorziening

renovatie

reparatie riolering verbeterd gescheiden rioolstelsel

verbeteren vervangen

visuele inspectie vrijvervalriool wadi waterkwaliteitsdoelstelling water op straat wateroverlast

de afvoer van water uit percelen over en door de grond en even tueel door drains, kleine sloten en greppels naar een stelsel van grote waterlopen, met als functie afwatering de afstand tussen de hoogste grondwaterstand tussen twee ontwateringsmiddelen (sloot, drain) en het maaiveld.

het maximale hoogteverschil tussen de grondwaterspiegel en de waterstand in de drainagebuizen en/of watergangen de lozing van afvalwater via een overstortdrempel naar opper vlaktewater vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel die als doel heeft de lozing van vuil uit het rioolstelsel op oppervlaktewater te verminderen herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een ingrijpende toestandswijziging wordt doorgevoerd; evenaren technische staat van nieuwaanleg herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een beperkte toestandswijziging wordt doorgevoerd het samenstel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzie ningen voor de inzameling en het transport van afvalwater gescheiden rioolstelsel met voorzieningen waardoor de neerslag slechts bij wat grotere regenbuien naar oppervlaktewater wordt afgevoerd. Het meest vervuilde deel van de neerslag wordt 'geborgen' in de riolering en naar de zuivering afgevoerd.

het aanpassen van het oorspronkelijke functioneren herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij het be staande object wordt verwijderd en een nieuw gelijkwaardig object wordt teruggeplaatst het op directe wijze dan wel op indirecte wijze via optische hulpmiddelen inspecteren van de toestand riool waardoor afvalwater door middel van de zwaartekracht wordt getransporteerd systeem voor hemelwater afvoer door drainage en infiltratie doelstelling voor de kwaliteit van een oppervlaktewater nodig om dat water een bepaalde functie te kunnen laten vervullen het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij schade wordt ondervonden

43/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Bijlage 2: Gemeentelijke watertaken De taak van de gemeente voor afvalwater is om dit in te zamelen en te transporteren of toe te zien op een goed alternatief. De gemeente hanteert de volgende taakopvatting voor afvalwater. Tabel B.1 Taakopvatting afvalwater Nr

Taakopvatting

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

1.a

Inzameling en transport

Binnen perceelgrens

Lozer

De lozer is verantwoordelijk voor het

van afvalwater

lozingsgedrag. Het doorspoelen van bijvoorbeeld vet, natte billendoekjes, luiers en doeken is verboden. Het kan leiden tot een verstopping in de aansluitleiding of rioolgemalen in het openbare gebied. Kosten voor herstel worden bij de lozer in rekening gebracht.

1.b

Gemeente

De gemeente draagt bij in de kosten van het opheffen van de rioolverstopping indien dit een gevolg is van wortelgroei van gemeentelijke bomen. De eigenaar dient (voor

eigen

rekening)

aansluitend

maatregelen te treffen om herhaling van worteloverlast in de leiding tegen te gaan. 1.c

Openbaar gebied

Gemeente

 Vereiste is dat het afvalwater wordt aangeboden volgens de daaraan gestelde regels (lozingenbesluiten).  de gemeente accepteert, in het kader van de volksgezondheid, geen puur afvalwater op straat of in oppervlaktewater als gevolg van het niet functioneren van de riolering of storingen aan gemalen als gevolg van menselijk handelen.

2.a

Transport afvalwater

Tot overnamepunt

[6]

Gemeente

Het afvalwater van Zwolle wordt via verschillende overnamepunten bij het waterschap aangeboden.

In de gemeente Zwolle wordt het afvalwater via de volgende overnamepunten bij het waterschap aangeboden: AWZI Zwolle, AWZI Hessenpoort en eindgemaal Wijthmen. In een vier gevallen wordt het afvalwater gedeeltelijk via een persleiding van het waterschap verpompt. Het begin van de persleiding van het waterschap vormt hierdoor het feitelijke afleverpunt.

44/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Taakopvatting

2.b

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

Vanaf overnamepunt

Waterschap

Gemeente en waterschap maken afspra-

(naar AWZI)

ken ten aanzien van de hoeveelheid afvalwater die door het waterschap van de gemeente moet worden afgenomen (afnameovereenkomst waterschap). De afnameverplichting wordt in principe jaarlijks onderling overeengekomen.

3.a

Zuivering afvalwater

3.b

Op AWZI

Waterschap

Binnen perceelgrens

Lozer (beheer)

(IBA / decentrale zuivering)

In geval van lozing in de bodem is de gemeente bevoegd gezag, terwijl bij lozing op oppervlaktewater het waterschap bevoegd gezag is.

Indirecte lozingen

Op riolering

Gemeente

De gemeente kan conform de Lozingenbesluiten eisen stellen aan de hoeveelheid en samenstelling van de indirecte lozingen. Het waterschap heeft een adviesfunctie (in sommige gevallen is dit advies bindend) en

een toezichts-

bevoegdheid voor alle indirecte lozingen. De gemeente of de provincie (Wabo-bevoegd gezag) is verantwoordelijk voor de handhaving. Om het advies en toe-zicht zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen heeft de Regionale Uitvoe-ringsdienst IJsselland met de water-schappen een dienstverleningsovereen-komst

(DVO)

gesloten.

Tabel B.2 Concrete uitwerking taakopvatting afvalwater Nr

Taakopvatting

Aansluiting op riolering

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

Gemeente



(nieuw of uitbreiding)

Aansluiting conform Bouwbesluit 2012.



Hoofdregel is dat een bouwwerk zodanige voorzieningen voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater moet hebben dat het water zonder nadelige gevolgen voor de volksgezondheid is af te voeren.



Dikwijls zijn de eisen voor een nieuwe aansluiting onderdeel van de omgevingsvergunning

voor

bouwwerk.

45/52

een

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Taakopvatting

Aansluiting op riolering

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

Lozer



(bestaand)

Aanvraagformulier digitaal beschikbaar op www.zwolle.nl



Op basis van een privaatrechtelijke overeenkomst.



Aansluiting van een woning:  op vrijvervalriolering geldt een verrekening op basis van werkelijke kosten met een maximum van € 3.000,- (uitgaande van een aansluiting met een diameter van Ø 125 mm).  op drukriolering geldt een verrekening op basis van werkelijke kosten



Voor een bedrijf geldt een kostendekkend aansluittarief.



Aansluitingen waarvoor de bestaande riolering in het openbare gebied aangepast moet worden (bijvoorbeeld in verband met een te lage diepteligging van de leiding en/of een te groot afvoerdebiet) geldt dat de kosten in rekening worden gebracht die nodig zijn om het bestaande stelsel daarvoor geschikt te maken.

De taak van de gemeente is zorgen voor inzamelen en verwerken van hemelwater, voor zover de perceeleigenaar niet zelf kan zorgen voor infiltratie in de bodem of lozing op het oppervlaktewater. De gemeente hanteert de volgende taakopvatting voor hemelwater. Tabel B.3 Taakopvatting hemelwater Nr

Taakopvatting

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

1.a

Inzameling en verwer-

Binnen perceelgrens

Particulier



Aanpak bij de bron.



Het is aan de gemeente om te be-

king van het hemelwater

oordelen of redelijkerwijs van de perceeleigenaar verlangd kan worden het afvloeiend hemelwater zelf in de bodem of op oppervlaktewater te brengen. 1.b

Openbaar gebied

Gemeente

Het is aan de gemeente om in het openbare gebied maatregelen voor de afvoer van overtollig hemelwater te treffen en (hemel)wateroverlast te voorkomen. 46/52

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Datum Titel

Taakopvatting

Aanspreekpunt voor bur-

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

Gemeente

De gemeente behandelt klachten en

gers / bedrijven

zorgt voor een doelmatige aanpak van hemelwaterproblemen, ook als eigenaar van het openbaar gebied.

Aansluiting verhard op-

Gemeente



pervlak op riolering

Op vuilwaterriolering mag geen verhard oppervlak worden aangesloten; en op gemengde- en regenwaterriolering zo min mogelijk.



Schoon- en vuilwaterstromen worden zo veel mogelijk gescheiden, waarbij schoon regenwater in het watersysteem wordt gehouden en niet via de riolering naar de AWZI wordt afgevoerd.

Voorkeursvolgorde om-

Gemeente

gaan hemelwater

De voorkeursvolgorde bij het omgaan met hemelwater is vasthouden, bergen en afvoeren. Het afvoeren van hemelwater is daarbij de laatste, minst gewenste keuze die alleen wordt uitgevoerd als de eerste twee mogelijkheden technisch niet kunnen of niet doelmatig zijn.

Oppervlaktewater(peil)

Waterschap



Afvoer van ingezameld hemelwater door de gemeente of particulier.



Voor een ruimtelijk plan is het verplicht om vroegtijdig advies in te winnen bij het waterschap over hoe om te gaan met water (watertoets).

Tabel B.4 Concrete uitwerking taakopvatting hemelwater Nr

Taakopvatting

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

1.a

Inzameling en verwer-

Binnen perceelgrens

Particulier



Huidige afvoer van hemelwater

king van het hemelwater

wordt (tot nader order) gehand-

(in bestaand stedelijk ge-

haafd. 

bied)

Op drukriolering mag in geen enkel geval hemelwater worden aangeboden omdat dit de werking van de drukriolering verstoort. Perceeleigenaren moeten eventueel op hun riolering aangesloten hemelwater afkoppelen.

Taakopvatting

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

47/52

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Datum Titel

1.b

Nieuwbouw / verbouw (> 30

Particulier



Infiltratie / lozing is mogelijk[7]  Particulieren en bedrijven moe-

m ), binnen perceelgrens

ten het hemelwater op eigen terrein [8] verwerken (hergebruik en/ of infiltreren) van daken, terrassen, parkeerplaats, etc.  Infiltratie / lozing is niet mogelijk[7]  Gemeente zorgt voor een alternatief in het stedelijk gebied ter compensatie[9]. 1.c

Na aanpassing riolering of

 Particulieren en bedrijven moeten,

aanleg van hemelwatervoor-

binnen een redelijke termijn[10], hun

zieningen, binnen perceel-

hemelwater apart aanbieden, of (naar

grens

keuze) het hemelwater verwer-ken binnen de eigen perceelgrenzen.

1.d

In openbaar gebied

Gemeente

 Gemeente zorgt voor de inzameling en afvoer van het hemelwater.

2.a

Inzameling en verwer-

In- en uitbreiding / herinrich-

king van het hemelwater

ting / revitalisering, binnen per-

(bij nieuwe ontwikkelin-

ceelgrens

Particulier



Infiltratie / lozing is mogelijk[7]  Particulieren en bedrijven moeten het hemelwater op eigen terrein [9] verwerken (hergebruik

gen)

en/of infiltreren) van daken, terrassen, parkeerplaats, etc. 

Infiltratie/lozing is niet mogelijk[7]  Gemeente zorgt voor een alternatief in het stedelijk gebied ter compensatie[9].

Taakopvatting

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

Infiltratie wordt ‘mogelijk’ verondersteld als binnen het perceel de grondwaterstand voldoende laag is, de bodem binnen het perceel voldoende doorlatend is of geschikt te maken is door bodemverbetering. Indien hieraan niet wordt voldaan, wordt infiltratie als ‘niet mogelijk’ verondersteld.

Gelet op doelmatigheid en wat de gemeente van particulieren en bedrijven mag verwachten, gaat de gemeente uit van minimale infiltratiebergingseisen, die in de grond- en hemelwaterverordening worden omschreven.

Als uit aanvullend onderzoek blijkt dat infiltratie van hemelwater binnen de eigen perceelgrenzen niet mogelijk is, kan ontheffing worden aangevraagd bij het College van B&W. De ontwikkelende partij kan dan de infiltratieplicht afkopen; één en ander overeenkomstig de grond- en hemelwaterverordening.

Het ombouwen van rioolstelsels en de aanleg van hemelwatervoorzieningen wordt aangekondigd aan omwonenden en bedrijven ter plaatse, zodat zij hun hemelwaterlozing in overeenstemming kunnen brengen met (de eisen van) het nieuwe stelseltype. De termijn waarbinnen dit moet gebeuren is afhankelijk van de ingrijpendheid van benodigde aanpassingen en is maximaal 10 jaar.

48/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

2.b

Openbaar gebied

Gemeente



Bij rioolvervanging, wegreconstructies of herinrichting wordt waar mogelijk en doelmatig hemelwater afgekoppeld van de gemengde rioolstelsels en verbeterd gescheiden rioolstelsels, bijvoorbeeld door de opvang van water in het groen, het toepassen van waterbufferende verharding, aanleg van infiltratieriolen of de aanleg van een apart hemelwaterriool met afvoer naar oppervlaktewater.



Bij nieuwbouw en verbouw moeten zo min mogelijk uitloogbare materialen en metalen zoals koper, lood en zink worden gebruikt, om verspreiding van deze stoffen in oppervlaktewater of de bodem te voorkomen.

3.a

Inzameling en verwer-

Buiten de bebouwde kom, bin-

king van het hemelwater

nen perceelgrens

Particulier



Hier zijn voldoende mogelijkheden voor particulieren en bedrijven om

(landelijk gebied)

het hemelwater in de bodem, of naar oppervlaktewater te brengen of te verwerken binnen de eigen perceelsgrenzen[8].

3.b

Openbaar gebied

Gemeente

Gemeente zorgt voor de inzameling en afvoer van het hemelwater (via bermen en watergangen).

De taak van de gemeente voor de grondwaterstand in stedelijk gebied is om maatregelen in de openbare ruimte te overwegen als er grondwateroverlast is. De gemeente hanteert de volgende taakopvatting voor grondwater. Tabel B.5 Taakopvatting grondwater Nr

Taakopvatting

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

1.a

Zorg voor bouwkundige

Binnen perceelsgrens

Particulier

Bijvoorbeeld waterdichte kelder.

Openbaar gebied

Gemeente

Zorgen voor een doelmatige aanpak van

en/of waterhuishoudkundige voorzieningen 1.b

grondwaterproblemen in het openbare gebied.

49/52

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Datum Titel

Taakopvatting

Aanspreekpunt voor bur-

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

Gemeente



gers / bedrijven

Afhandeling van meldingen/klachten inzake grondwater en maken van een analyse van oorzaken, gevolgen en mogelijke maatregelen.



Pas als aanpak door de particulier niet doelmatig is en de problemen structureel zijn, is het aan de gemeente om actief mee te denken om in het openbare gebied maatre-gelen voor de

afvoer van

overtollig

grondwater te treffen. 3

Oppervlaktewater(peil)

Waterschap



Het oppervlaktewaterpeil beïnvloedt de grondwatersituatie.



Afvoer van ingezameld grondwater door de gemeente of particulier.



Voor een ruimtelijk plan is het verplicht om vroegtijdig advies in te winnen bij het waterschap over hoe om te gaan met water (watertoets).

Strategisch grondwater

Provincie



beheer

De provincie ziet erop toe dat er voldoende grondwater van de gewenste kwaliteit beschikbaar is.



De provincie geeft vergunningen af voor grote industriële onttrekkingen en voor warmte- en koude opslag.

50/52

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Datum Titel

Tabel B.6 Concrete uitwerking taakopvatting grondwater Nr

Taakopvatting

Criteria

Verantwoordelijk

Toelichting

Treffen van doelmatige



Gemeente

De gemeente treft geen maatregelen als

Belemmering van de ge-

maatregelen bij meldin-

bruiksfunctie van percelen

er sprake is van grondwateroverlast als

gen / klachten inzake

volgens bestemmingsplan

gevolg van een schijngrondwaterstand.

structurele grondwater-

a. over een groter ge-

Dit fenomeen komt voor als er sprake is

bied (meer dan 5 per-

van een water afsluitende klei- of leem-

celen of 0,50 ha per

laag die boven de grondwaterstand zit.

locatie).

Hier kan het water langdurig op blijven

overlast

b. gedurende een lange-

staan en overlast tot gevolg hebben. Het

re periode (> 31 da-

lokaal verbeteren van de bodemopbouw

gen

[11]

is een verantwoordelijkheid van de parti-

c. dat de punten a. en b.

culier.

zich minimaal 2 opeenvolgende

jaren

voordoen. 

voor verblijfsruimten: de GHG is minder dan 0,70 meter beneden de kruin van de weg in de openbare ruimte.



voor tuinen en plantsoenen: de GHG minder is dan 0,50 meter beneden de kruin van de weg in de openbare ruimte.

De gemeente treft geen maatregelen, voor eigen rekening, als er sprake is van besluiten of vergunningen d ie niet door de gemeente zijn genomen c.q. afgegeven maar wel van invloed kunnen zijn op de grondwaterstand zoals: 

Peilbesluiten door het waterschap of Rijkswaterstaat voor het oppervlaktewater(peil).



Vergunningen die de provincie afgeeft voor grondwateronttrekkingen en koude- en warmte opslagsystemen (ook het stopzetten / verminderen van grondwateronttrekkingen vallen hier onder).



Vergunning die het waterschap afgeeft voor het onttrekken van grondwater en retourbemaling.

In die gevallen zal de gemeente met de verantwoordelijke waterbeheerder in overleg treden om te komen tot een oplossing.

De genoemde periode van 31 dagen is gerelateerd aan de hoogwaterperiode.

51/52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Bijlage 3: Grondwatermaatregelen particulier terrein Aan de hand van twee voorbeelden geven we aan wie verantwoordelijk is voor het tr effen van maatregelen om de grondwateroverlast op te heffen.

1 Afbeelding 1: Grondwatersysteem particulier op orde

Voorbeeld 1: In afbeelding 2 is de infiltratievoorziening van de gemeente in het openbaar gebied aangelegd in een goed doorlatende bodem tot aan de grondwaterstand. In het openbaar gebied functioneert het grondwater-systeem naar behoren. Afbeelding 2: Grondwatersysteem particulier niet op orde Op het particuliere terrein is onvoldoende bodemverbetering doorge-voerd, waardoor het hemelwater van het dak en de tuin niet in de bodem kan infiltreren. In dit voorbeeld is het de verantwoordelijkheid van de particulier om maatregelen te treffen.

In afbeelding 3 is een voorbeeld weergegeven hoe een particulier het probleem kan verhelpen.

Afbeelding 3: Grondwatersysteem particulier op orde na bodemverbetering

Voorbeeld 2:

In afbeelding 4 hebben zowel de particulier als de gemeente last van een verhoogde grondwaterstand. De bodem in het gehele gebied is goed doorlatend. Er treedt schade op in het openbare gebied (bomen gaan dood en het wegdek raakt beschadigd). De particulier kan zijn water niet kwijt en er is sprake van nadelige gevolgen. Afbeelding 4: Grondwatersysteem particulier en gemeente niet op orde In dit voorbeeld kan sprake zijn van een peilverandering van het oppervlaktewater, waardoor de grondwaterstand structureel te hoog is. De particulier kan de klacht voorleggen aan de gemeente. Na vaststelling, door onderzoek, van een te hoge grondwaterstand in zowel het openbare gebied als binnen het particuliere perceel legt de gemeente contact met de oppervlaktewaterbeheerder om te komen tot een oplossing.

52/52

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Zwolle&id=df0b5480-e63e-4d9a-b65e-50a26f57173d