Gemeentelijk rioleringsprogramma 2022-2026

52

op orde

Wijk- en Beheermanagement Stadskantoor Lübeckplein 2 Postbus 10007 8000 GA Zwolle postbus@zwolle.nl www.zwolle.nl

Gemeentelijk rioleringsprogramma 2022 - 2026 Een doorkijk naar de toekomst

Opdrachtgever Versie Datum

Gemeente Zwolle Ontwerp 26 oktober 2021

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Inhoud Voorwoord

4

Samenvatting

5

1 1.1 1.2 1.3

Inleiding Aanleiding Betrokken partijen Lees wijzer

9 9 9 10

2

Terugblik planperiode 2016-2021

12

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Wat willen we bereiken? Doelen Ontwikkelingen Visie Zorgplichten Prestatie-indicatoren

16 16 17 18 20 22

4 4.1 4.2 4.3

Wie doet wat? Interne samenwerking Samenwerking in de (af val)waterketen Wat verwachten we van inwoners en bedrijven?

25 25 25 26

5 5.1 5.2 5.3 5.4

Wat hebben we nu? Areaal Stedelijk af valwater Afvloeiend hemelwat er Grondwatervoorzieningen

28 28 28 29 30

6 6.1 6.2 6.3

De opgave Aanleg Onderzoek Maatregelen (klimaatbestendige stad)

32 32 33 34

7 7.1 7.2 7.3

Middelen en kostendekking Personeel Kosten Kostendekking

36 36 36 38

2/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Bijlage 1: Woordenlijst

41

Bijlage 2: Gemeentelijke watertaken

44

Bijlage 3: Grondwatermaatregelen particulier terrein

52

3/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Voorwoord Voor u ligt het gemeentelijk rioleringsprogramma (GRP) 2022-2026. Het is de opvolger van het gemeentelijk rioleringsplan 2016-2021 en zet de lijn van dat plan voort. Goede riolering is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het tegengaan van wateroverlast. Het is daarmee een belangrijk onderdeel van de leefomgeving, waarmee er een directe relatie ligt met andere vakgebieden. Als gemeente hebben we de taak om voor die riolering te zorgen: we hebben de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, voor afvloeiend hemelwater en voor grondwater maatregelen. In dit GRP beschrijven we hoe wij onze gemeentelijke watertaken uitvoeren. Daarbij hebben we de komende jaren te maken met een aantal uitdagingen en ontwikkelingen. De klimaatveranderingen, waarbij de kans op wateroverlast en/of droogte toeneemt, vragen van ons om een omslag in denken en doen. Zo moeten we als gemeente bijvoorbeeld de buitenruimte anders inrichten om hittestress of schade door wateroverlast te voorkomen. Maar ook onze inwoners kunnen anders (leren) omgaan met de klimaatveranderingen, denk aan de aanleg van groene daken of groenere tuinen. Samen vormen al deze maatregelen de nieuwe deltawerken tot in de haarvaten van de stad. Om te komen tot klimaatbestendige steden moeten we als overheden daarom nog meer met andere partijen optrekken.

Van lokale overheid tot ontwikkelaar, van beleidsmaker tot beheerder, van bestuurder tot bewoner: intensieve samenwerking is de sleutel tot een toekomstbestendig waterbeheer. Als gemeente werken we bij de uitvoering en voorbereiding van onze afvalwatertaken en klimaat adaptatie samen met de gemeenten Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst en Zwartewaterland, de provincie Overijssel en het waterschap Drents Overijsselse Delta in het samen werkingsverband RIVUS. Vanuit RIVUS zijn bouwstenen opgesteld voor het GRP, die wij hebben aangevuld voor de specifieke Zwolse situatie. Daarbij is rekening gehouden met het gedachtengoed van de Omgevingswet en aangesloten bij de omgevingsvisie Mijn Zwolle van Morgen 2030, waarin de strategische keuzes voor de fysieke leefomgeving voor de komende tien jaar zijn vastgelegd. Het GRP geeft met name invulling aan de thema’s riolering en stedelijk water, maar legt ook verbindingen naar andere thema’s. Door in te zetten op een klimaatrobuuste leefomgeving zorgt het GRP ervoor dat Zwolle de komende jaren verder kan groeien op een klimaatbestendige manier en daarmee haar rol als motor voor de regio kan blijven vervullen.

Het GRP is een stuk met strategische, tactische en operationele invalshoeken en daarmee een document voor verschillende doelgroepen, zoals het college, de raad, interne adviseurs, operationeel beheerders, onze inwoners en bedrijven, en partners als provincie, waterschap en Rijkswaterstaat. Ik hoop dat het eenieder duidelijkheid geeft over de verantwoordelijkheden en taken op het gebied van afvalwater, grondwater en hemelwater en dat het u inspireert bij de uitvoering van uw rol.

William Dogger Wethouder beheer buitenruimte

4/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Samenvatting Waarom een GRP? Voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater in de bebouwde kom maken we gebruik van circa 793 kilometer vrijvervalriolering. Hiervan is circa 32% gemengde riolering, circa 68% is gescheiden riolering en bestaat vooral uit vuilwater- en hemelwaterriolen. Daarnaast zijn circa 83 km infiltratie-riolen en is circa 112 km drainage aanwezig. Bovendien voeren 95 rioolgemalen en 487 pompunits het afvalwater af, gebruik makend van 148 km aan pers- en drukleidingen. Het hoofddoel van dit omvangrijke systeem is om afvalwater uit de directe leefomgeving te verwijderen ten behoeve van de volksgezondheid. Daarnaast komt riolering de bewoonbaarheid ten goede doordat wateroverlast en stank worden voorkomen. Daarnaast is het milieu (bodem, water en luchtkwaliteit) gediend met goed functionerende riolering. Dit GRP geeft aan hoe wij onze gemeentelijke watertaken uitvoeren. De vervangingswaarde van het systeem wordt geraamd op circa een half miljard euro. Dit bedrag maakt duidelijk dat het een kostbaar systeem betreft. Zorgvuldig beheer is daarom geboden. We geven jaarlijks circa € 8,5 miljoen (bijna 1,9% van de vervangingswaarde) uit aan het beheren en onderhouden van het bestaande systeem en het laten voldoen aan wettelijke eisen. In dit GRP wordt uiteengezet hoe het beheer in Zwolle wordt uitgevoerd.

Het beleid uit het vorige GRP (201 6-2021) wordt gecontinueerd, waarbij er volop aandacht is voor het thema klimaatbestendigheid. Wat zijn de doelen? Wij hanteren voor de komende planperiode dezelfde doelen als in de afgelopen planperiode: 1. Zorgen voor inzamelen en transport van stedelijk afvalwater. 2. Zorgen voor inzameling en verwerking van hemelwater, als dit redelijkerwijs niet van particulieren kan worden verwacht. 3. Zorgen dat (voor zover mogelijk) het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert, voor zover dit niet tot de zorg van het waterschap, de provincie of particulieren behoort.

Met als randvoorwaarde dat het doelmatig moet zijn, met zo min mogelijk overlast voor de omgeving en met zo min mogelijk nadelige gevolgen voor het milieu. Vanuit de Nationale omgevingsvisie (NOVI) wordt in het GRP ingezet op klimaatbestendig groeien, waarbij de klimaatopgave centraal staat. Daarbij wordt eveneens aangehaakt op de gemeentelijke omgevingsvisie, waarin een toekomstvisie voor gemeente Zwolle is beschreven met strategische keuzes voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Doordat Zwolle een bijzondere en unieke plek in de regio inneemt, hebben wij de intrinsieke verantwoordelijkheid om als motor voor de regio te fungeren. Samenwerking staat daarbij voorop. We zetten de samenwerking met omliggende gemeenten en het waterschap voort binnen het samenwerkingsverband RIVUS. Samen met de RIVUS-partners spannen we ons in om de beoogde route, planning en de geformuleerde doelen te halen en geven invulling aan de elementen volksgezo ndheid, klimaatbestendigheid en risico gestuurd beheer. 5/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Hoe te beheren? Het rioolstelsel van gemeente Zwolle functioneert goed en voldoet aan de geldende richtlijnen. Er is een goed beeld van wat onder de grond aanwezig is en wat hiervan de staat en toestand is. Al vele jaren zet Zwolle in op het ‘just in time’ vervangen van de riolering. Het riool wordt niet te vroeg maar ook niet te laat aangepakt. Daarbij wordt uitgegaan van risico gestuurd beheer; dit helpt ons om het beheer nog doelmatiger uit te voeren. Hierbij kijken we naar de effecten die het niet functioneren van het object heeft en hoe groot de kans is dat dit voor kan komen. Doordat wij periodiek de kwaliteit van de Zwolse riolering monitoren, zijn wij in staat om het moment van ingrijpen steeds beter te bepalen, waardoor de maximale levensduur van de riolering ten volle wordt benut. Door deze werkwijze worden de budgetten effectief en efficiënt ingezet. We inspecteren alle rioleringsonderdelen regelmatig en houden in onze digitale beheersystemen alle gegevens bij. Verder hebben we een gemeentelijk grondwatermeetnet om snel te kunnen inspelen op mogelijke grondwaterproblemen. Voor elk gebied dat we vanuit de gemeente aanpakken, maken we een functioneel ontwerp waarin de integrale belangenafweging zichtbaar wordt. Het Meerjaren Opgaveplan (MJOP) is een instrument dat ons hierbij helpt. Hierdoor worden de middelen vanuit de gemeente efficiënt ingezet.

Hoe klimaatbestendigheid in te vullen? Hevige neerslag en langdurige droogte kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor het welzijn van mens en dier en de ontwikkeling van onze groene stad. De locaties waar in de toekomst mogelijk wateroverlast kan ontstaan hebben we in beeld. Een toenemende kans op extreme neerslag vergroot de kans op overstorten van vuilwater in de openbare ruimte. Dit is een potentieel gevaar voor de volksgezondheid, omdat in het overstortwater ziekteverwekkers kunnen zitten. De waterkwaliteit is nu nog op orde maar als gevolg van klimaatverandering kan dit achteruit gaan. We hebben een goed beeld welke wijken in Zwolle kwetsbaar zijn voor extreme neerslag; dit is meegenomen in de uitwerking van de Zwolse Adaptatie Strategie (ZAS). Door het in 2021 opgezette gemeente dekkend grondwatermeetnetwerk verzamelen we belangrijke data die ingezet kan worden voor toekomstige uitbreidingsplannen en voor onderzoeken naar het verhogen van het waterpeil van het IJsselmeer na 2050 en de mogelijke consequenties voor de bestaande stad. Met het vervangen van de riolering en door herstructureringsprojecten ontstaan kansen om hemel water van wegen en daken te infiltreren. Door het infiltreren wordt een bijdrage geleverd aan het ver minderen van wateroverlast en vuilwater in de openbare ruimte en het op peil houden van de water kwaliteit van het oppervlaktewater.

Het water wordt daarbij afgevoerd of geborgen naar bijvoorbeeld laaggelegen groenstroken, waar het ingezamelde water geen schade veroorzaakt. Dit doen we verantwoord met systeemkennis, zodat we geen problemen verplaatsen van bijvoorbeeld water op straat naar grondwater. Bij het ontwikkelen van nieuwe ruimtelijke plannen dient rekening te worden gehouden met het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten.

6/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Wat gaan we doen? We voeren onderzoeken en maatregelen uit om de staat en/of het functioneren van de (afval)waterketen te verbeteren. Het helpt om de goede koers te houden op alle aspecten van de rioleringszorg. Jaarlijks komen er circa 900 nieuwe aansluitingen bij op riolering. We zorgen ervoor dat nieuwbouwlocaties geen wateroverlast veroorzaken in het eigen gebied of afwentelen op omgeving. Daarbij wordt stedelijk afvalwater en hemelwater gescheiden gehouden. In de buitenruimte wordt rekening gehouden met hevigere buien, door hemelwater op te vangen en over het oppervlak naar een geschikte plek te laten afstromen. Hiervoor wordt per wijk een klimaatkansenkaart opgesteld. Omdat gemiddeld 60% van de grond in eigendom is van particulieren en bedrijven, zijn inwoners en bedrijven ook zelf aan zet om hun woning en bedrijfspand aan te passen, nu het klimaat zo sterk verandert. Het team Klimaat Actief helpt hen daarbij. In Zwolle gebeurt al veel op het gebied van klimaatadaptatie. Hierbij benutten we het water en wordt er samengewerkt. Op verschillende plekken zijn bewoners al aan de slag met het vergroten van de sponswerking. Jaarlijks dragen we € 150.000,- bij aan het programma klimaatadaptatie (ten behoeve van capaciteit onderzoeken en programmering) om Zwolle in 2050 klimaatbestendig ingericht te hebben.

Jaarlijks, tot en met 2040, wordt € 800.000,- vanuit het GRP geïnvesteerd in klimaatadaptatie; de besteding van deze kosten wordt ieder jaar achteraf verantwoord. De afgelopen jaren hebben we bijgedragen aan het Stationsplein, klimaatstraten Aalanden, Voorsterpoort, Thomas à Kempisstraat, klimaatstraat / rotonde Rembrandtlaan, Vechtstraat, waterverbinding Dieze-Oost, waterverbinding Assendorp - Zwolle Zuid en het Azaliapark. Projecten die er aan zitten te komen zijn de Oosterlaan en de Westerlaan. Het geld vanuit het GRP gebruiken we om subsidies te verkrijgen bij onder andere het waterschap en het Rijk. Tot op heden hebben we vanaf 2020 circa € 450.000,- aan subsidies toegekend gekregen. Wat hebben we hiervoor nodig? Binnen de gemeentelijke organisatie is circa 9,2 fte aanwezig voor het uitvoeren van de werkzaamheden voor riolering en stedelijk water. Voor de Zwolse werkwijze wordt ingeschat dat circa 11 à 12 fte benodigd is. Met de nieuwe ontwikkelingen, zoals het veranderende klimaat en de aanpassingen die hiervoor nodig zijn en de invoering van de Omgevingswet, worden de taken binnen het werkveld riolering en water breder en vragen meer inzet. Activiteiten ten behoeve van het rioleringsbeheer worden be kostigd vanuit de middelen die worden binnengehaald met de rioolheffing. De gemiddelde rioolheffing in Nederland bedraagt circa € 215,-.

De rioolheffing in Zwolle behoort met een tarief van € 110,14 in 2022 tot één van de laagste in Nederland.

7/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Algemeen

8/52

52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

1

Inleiding

Datum

Vo o r u ligt het gemeentelijk r ioleringsprogramma (GRP) van Zwolle. In dit programma beschrijven we h o e we werken in de (afval)waterketen. Daarmee geven we invulling aan de wettelijke zorg -plichten vo o r stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater e n grondwatermaatregelen. Dit GRP is opgesteld c o nform de W et m ilieubeheer (artikel 4 .22 e n ve rder) [ 1]. On s (afval)watersysteem beschermt de vo lksgezondheid e n h et m ilieu do or h et vu ile water af t e voeren n aar de zu ivering. He t is daarmee e e n be langrijk o n derdeel van de leefomgeving, waarmee e r e en directe r elatie ligt m et ander e vakgebieden. Oo k gaan we in o p de n ieuwe o n t wikkelingen die o n ze zo r gplichten raken; klimaatverandering e n de invoering van de Omgevingswet zijn van invloed o p onze werkzaamheden.

1.1

Aanleiding De aanleiding om een nieuw GRP op te stellen is meerledig. Enerzijds was de planperiode van het huidige GRP 1 in 2021 verlopen. Anderzijds heeft de invoering van de Omgevingswet invloed op de waterketen. Zaken die nu op nationaal niveau geregeld zijn, worden gedecentraliseerd. Dit betekent dat er straks meer keuze is in hoe wij onze gemeentelijke watertaken, ook juridisch gezien, willen inrichten. De gemeentelijke zorgplichten blijven onveranderd gelden en komen terug in de Omge vingswet.

1.2

Betrokken partijen Vanuit het samenwerkingsverband RIVUS zijn ‘bouwstenen’ opgesteld voor het GRP; waarbij is rekening gehouden met het gedachtegoed van de Omgevingswet. Daarmee is uniformiteit gecreëerd binnen de gemeenten in RIVUS (Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Zwartewaterland en Zwolle) voor het GRP. In dit totstandkomingsproces is ook Waterschap Drents Over ijsselse Delta betrokken. Aan de hand van deze ‘bouwstenen’, is het GRP verder aangevuld, door invulling te geven aan de specifieke Zwolse situatie. In dit proces is Waterschap Drents Overijsselse Delta eveneens betrokken. Provincie Overijssel en Rijkswaterstaat Oost-Nederland worden betrokken middels het toesturen van een concept-GRP.

1

Met de invoering van de Omgevingswet wijzigt de wettelijke basis van deze zorgplicht. Deze is dan opgenomen in artikel 2.16 lid 1 van de Omgevingswet.

9/52

52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

1.3

Leeswijzer

Datum

Dit GRP sluit aan bij de Omgevingswet door het onderscheiden van verschillende delen: evaluatie huidig GRP, visie, plan, programma en kostendekking:  We starten met de evaluatie over de huidige planperiode (20162021). Wat ging goed, wat kan of moet anders? Dit markeert het startpunt voor het nieuwe GRP.  In het visiedeel beschrijven we de doelen en ambities die er zijn met de gemeentelijke watertaken. Duurzaamheid en klimaatadaptatie spelen hierbij een grote rol. Dit deel heeft een sterke relatie met de omgevingsvisie van de gemeente en levert daar ook input voor vanuit de gemeentelijke watertaken.  In het plandeel gaan we in op de verhouding tussen de gemeente, andere overheden, bewoners en bedrijven: wie doet wat? We beschrijven op hoofdlijnen welke lokale wensen en eisen er zijn op het gebied van de gemeentelijke watertaken en de daarvoor benodigde regels. Dit onderdeel is input voor het gemeentelijke omgevingsplan.  In het programmadeel beschrijven we het huidige areaal en de acties voor de planperiode. Hierin komen de onderzoeken, onderhoudsactiviteiten en vervangingsplanningen aan bod. Het levert de input voor de kostendekkingsberekening.  In het laatste deel gaan we in op de personele en financiële kant van de gemeentelijke water taken en beschrijven we de benodigde kostendekkende rioolheffingstarieven.

10/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Evaluatie

11/52

52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

2

Terugblik planperiode 2016-2021

Datum

He t GRP 2016-2021 is een duidelijk beleidsstuk gebleken dat als leidraad voor het uitvoeren van t aken e n we r kzaamheden h e eft ge diend. De be n oemde m aatregelen e n daar aan gekoppelde fin anciering werden m et dit plan geregeld.

Afvalwater: Functioneren van de riolering De Zwolse riolering beheren we risico gestuurd en de kwaliteit ervan wordt regelmatig gemonitord. Met risico gestuurd beheren zoeken we naar de balans tussen technische perfectie en wachten tot iets kapot gaat. Wij zullen bijvoorbeeld sneller ingrijpen in een riool dat onder bijvoorbeeld de Ceintuurbaan ligt (hoog risicoprofiel) dan in een riool in een woonstraat (laag risicoprofiel). De druk-riolering in het buitengebied heeft een laag risicoprofiel en daar wachten we met het vervangen van onderdelen tot er iets kapot gaat. Wel worden de drukrioolputten eens in de paar jaar gereinigd. In Zwolle zetten we in op het just in time vervangen van de riolering. De afgelopen planperiode hebben we de kwaliteit van de Zwolse riolering regelmatig gecontroleerd om te bepalen wanneer vervanging nodig is. Door deze werkwijze worden de budgetten effectief en efficiënt ingezet. Zwolle monitort de kwaliteit van de riolering al meer dan 30 jaar middels een zogenaamde globale inspectie, verkregen door foto’s die gemaakt worden vanuit de inspectieput in de riolering (putfoto-inspectie). Hierdoor krijgen we een globaal beeld van de kwaliteit van de riolering. Op basis van deze inspectie wordt besloten of een gedetailleerde inspectie (rijdende videocamera) nodig is.

Vervolgens wordt aan de hand van de beelden besloten of we gaan repareren, renover en of vervangen. Deze Zwolse werkwijze, uniek in Nederland, is omarmt door het samenwerkingsverband RIVUS [2] en de afgelopen planperiode verdergaand geoptimaliseerd. Dit heeft geleid tot een nieuwe methodiek / systematiek die alle partners hebben doorgevoerd in hun processen. Zwolle en Deventer hebben de putfoto-inspectie verdergaand verbeterd (verbeterde kwaliteit camera’s en wijze van foto’s maken). In Zwolle heeft dit ertoe geleid dat we in 2018 het gehele proces van putfoto’s maken, inspecteren en reinigen anders hebben ingericht. Deze nieuwe werkwijze levert op dat we de komende jaren veel minder riolering hoeven te vervangen (minder dan 500 meter per jaar) dan aanvankelijk werd aangenomen (1.000 meter per jaar) en jaarlijks circa 90% minder riolering hoeven te reinigen. In plaats van dat vervanging noodzakelijk is, wordt de riolering steeds vaker voorzien van een nieuwe binnenbekleding (relining). Deze efficiënte renovatietechniek passen we inmiddels al vele jaren toe en geeft beperkt overlast voor de omgeving. Verder hebben we de woonschepen die in het Zwarte Water liggen op de riolering aangesloten.

2

Het samenwerkingsverband RIVUS bestaat uit de gemeenten Olst-Wijhe, Deventer, Staphorst, Kampen, Raalte, Dalfsen, Zwartewaterland en Zwolle, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Provincie Overijssel en Vitens.

12/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Waterschap Drents Overijsselse Delta monitort de kwaliteit van het oppervlaktewater waar lozingspunten vanuit de riolering op lozen. Vooralsnog zijn er geen knelpunten ten aanzien van de kwaliteit van de Zwolse wateren. In gebieden waar problemen zijn met verstoppingen in de riolering communiceren we actief en lokaal. Dit werkt heel erg goed, zoals bijvoorbeeld bij vetafzettingen in riolen van Zwolle -Zuid.

Samengevat (de beleidsuitgangspunten zijn gehaald):  Door de nieuwe wijze van inspecteren hebben we een goed beeld van de kwaliteit van het Zwolse riool en de rioolgemalen.  Door deze werkwijze zijn de budgetten effectief en efficiënt ingezet.  Door de nieuwe wijze van inspecteren hebben we een goed beeld van de restlevensduur van de Zwolse riolering en hoeveel budget nodig is voor vervanging.  De woonschepen in het Zwarte Water zijn aangesloten op de riolering  We communiceren in geval van verstoppingen actief en lokaal.

Hemelwater en klimaatverandering In 2017 hebben we met behulp van een rekenmodel, voor heel Zwolle, wateroverlastlocaties in beeld gebracht. Met name de wijken Assendorp, Pierik, Dieze, Kamperpoort, Wipstrik en Voorst zijn gevoelig voor extreme neerslag. Dit zijn ook de gebieden die heel erg versteend zijn en waar relatief weinig groen en beperkt oppervlaktewater aanwezig is. Hierdoor is de kans op wateroverlast (dat water in woningen stroomt) groter dan bijvoorbeeld in gebieden met veel oppervlaktewater en groen. De uitkomsten hebben we meegenomen in de uitwerking van de Zwolse Adaptatie Strategie (ZAS). Eind 2019 is de Zwolse Adaptatie Strategie vastgesteld door de gemeenteraad en heeft erin geresul teerd dat we vanuit het GRP jaarlijks (zie Perspectiefnota, PPN 2020-2023) circa € 800.000,- bijdragen in projecten zoals het water robuust inrichten van het Azaliapark, klimaatwoonstraten Aalanden, Stationsweg /-plein, Ooster- en Westerlaan, het aanleggen van een waterverbinding (door) tussen Assendorp en Zwolle Zuid onder het spoor door, aanleggen van een waterverbinding Dieze -Oost en de Westerveldse Aa, et cetera. Er wordt geld vanuit het GRP ingezet om externe financiering te krijgen zoals de impulsregeling, regiodeals, waterschap, et cetera.

En dragen we financieel bij ten behoeve van programma 6: toekomstgerichte stad in capaciteit (menskracht), onderzoek en het aanjagen van klimaatadaptatie bij inwoners en bedrijven.

Samengevat (de beleidsuitgangspunten zijn gehaald):  We hebben een goed beeld welke wijken in Zwolle kwetsbaar zijn voor extreme neerslag.  Vanaf 2020 is jaarlijks circa € 800.000,- beschikbaar voor projecten in wijken die kwetsbaar zijn voor extreme neerslag.  Geld vanuit het GRP wordt gebruikt als aanjaaggeld om externe financiering te krijgen.  Vanaf 2016 dragen we financieel bij aan programma 6: toekomstgerichte stad in capaciteit, onderzoek en het aanjagen van klimaatadaptatie bij inwoners en bedrijven.

13/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Grondwater en klimaatverandering Zwolle kent niet tot nauwelijks grondwateroverlast. Als gevolg van klimaatveranderingen (onder andere de zeespiegelstijging) kunnen we te maken krijgen met langdurig hoge waterstanden op de IJssel, de Vecht en de Weteringen en daarmee ook hogere grondwaterstanden. Peilopzet van het IJsselmeer (voortkomend uit het Deltaprogramma om zoetwater vast te houden) heeft direct consequenties voor het waterpeil in de Zwolse stadsgrachten (immers de Binnenstad v an Zwolle ligt bij wijze van spreken in het IJsselmeer) en de grondwaterstanden (drooglegging) in Zwolle. Vooralsnog is geen sprake van peilopzet. Wel dient in toekomstige uitbreidingsplannen rekening te worden gehouden met een situatie na 2050. Vanaf 2021 hebben we een grondwatermeetnetwerk die dekkend is voor de hele stad. Hiermee zijn we in staat om belangrijke data te verzamelen die gebruikt kan worden in onderzoeken naar het verhogen van het waterpeil van het IJsselmeer na 2050. Samengevat (de beleidsuitgangspunten zijn gehaald):  Door het opzetten van een gemeente dekkend grondwatermeetnetwerk verzamelen we belangrijke data die ingezet kan worden voor toekomstige uitbreidingsplannen en voor onderzoeken naar het verhogen van het waterpeil van het IJsselmeer na 2050 en de mogelijke consequenties voor de bestaande stad.

Financieel De groei van een jaarlijkse stadsuitbreiding met 600 tot 800 aansluitingen was hoger dan de geraamde 400 aansluitingen in het GRP per jaar. De rioolheffing in Zwolle, ten behoeve van het afvoeren van afval, hemel- en grondwater en het onderhouden van het gemeentelijk rioolstelsel, behoort nog altijd tot één van de laagste in Nederland.

14/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Visie

15/52

52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

3

Wat willen we bereiken?

Datum

Van o u dsher is de bescherming van de volksgezondheid de belangrijkste functie van de riolering. Do o r ve rschillende de skundigen in binnen- e n bu itenland wo rdt de aan leg van de r iolering zelfs ge zien als de gr ootste bijdrage aan de volksgezondheid van de 2 0e e euw. Tegenwoordig zijn het ve r beteren van de le e fbaarheid do o r o ntwatering e n afwatering van h et st e delijk ge bied en de be scherming van het m ilieu t egen vervuiling o ok belangrijke doelen.

3.1

Doelen Huishoudelijk en vergelijkbaar afvalwater zamelen we in en voeren we af naar de AWZI, waar het wordt gezuiverd. We scheiden zoveel als mogelijk vuil- en schoon-water, zodat er minder overstortingen vanuit de riolering naar het watersysteem plaatsvinden. Hierbij infiltreren we het schone hemelwater in de bodem, om zo verdroging tegen te gaan. Dat is belangrijk voor de volksgezondheid en bodem- en waterkwaliteit. Daarbij hebben we aandacht voor microverontreinigingen, medicijnresten en hormoonverstoorders; in eerste instantie worden onderzoeken hiernaar uitgevoerd door het waterschap.

In de kantlijn is aangegeven welk thema aan bod komt. Het gaat om de volgende thema’s:

Volksgezondheid

Water- en bodemkwaliteit / milieu

Klimaatadaptatie

Energietransitie en circulariteit

Water is een verbindende factor in de leefomgeving, Doelmatigheid en kosten belangrijk voor de kwaliteit van de leefomgeving en voor klimaatrobuustheid. Bij de inrichting van een gebied staat de integrale systeembenadering centraal, waarvan de Bron: ‘RIVUS Bouwstenen omgevingsvisie en omgevingsplan’ weging van het waterbelang een belangrijk onderdeel is (voor zowel de waterketen als watersysteem). De inrichting van ons gebied is klimaatrobuust. We houdenwater zoveel mogelijk in ons gebied vast, bijvoorbeeld door gebruik van waterbufferende straten en meer (verlaagd) groen, dat helpt ook bij hitte en droogte. We zorgen gezamenlijk voor droge voeten: bij extreme neerslag voorkomen we zoveel mogelijk dat water huizen en bedrijven instroomt. We streven ernaar om samen met onze inwoners, bedrijven en instellingen de stad leefbaar te maken door meer groen en water te realiseren; daarin speelt het groenblauwe netwerk een rol. We streven naar een energieneutrale waterketen die het milieu zo min mogelijk belast. Ook streven we naar een circulaire economie, waarbij we gebruik maken van de grondstoffen uit afvalwater en maken we gebruik van bouwmaterialen die gerecycled kunnen worden. Als het effectief is maken we gebruik van thermische energie uit afvalwater (TEA, bijvoorbeeld effluentwater) en uit oppervlaktewater (TEO). Hiermee dragen we ook bij aan de energietransitie.

16/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Tenslotte vinden we een betaalbare waterketen belangrijk, waarbij we sturen op risico’s, prestaties en kosten. Daarbij hoort voldoende personeel met de juiste kennis en kunde. Waar mogelijk en zinvol werken we met andere partijen samen. We maken werk met werk en benutten veranderingen in de leefomgeving om klimaatmaatregelen te nemen.

3.2

Ontwikkelingen De eerder beschreven doelen sluiten aan op belangrijke ontwikkelingen als de invoering van de Omgevingswet, de verstedelijkingsopgave (woningbouwopgave) en thema’s als klimaatverandering, energietransitie, risico gestuurd beheer en circulariteit. In dit GRP wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan de genoemde thema’s, zowel voor bestaand stedelijk gebied als bij nieuwe ontwikkelingen . Klimaatverandering Door de klimaatveranderingen is de gemiddelde temperatuur in de afgelopen eeuw gestegen, de hoeveelheid en intensiteit van neerslag zijn toegenomen en zeer warme dagen komen vaker voor. Droogte gaan we tegen door water zo veel mogelijk vast te houden waar het valt. Deze veranderende omstandigheden zorgen ervoor dat we de leefomgeving en het watersysteem moeten aanpassen. Het onder grondse rioolstelsel heeft een beperkte capaciteit; grote hoeveelheden neerslag in een korte periode kunnen niet volledig ondergronds verwerkt worden. Uitbreiding van het rioolstelsel is kostbaar en de ruimte in de ondergrond is beperkt. Daarom is ook bovengronds ruimte voor water nodig. De openbare en particuliere ruimte moeten we zo inrichten dat een extreme bui tot zo min mogeli jk overlast en schade leidt.

Energietransitie Het realiseren van de klimaatdoelen van Parijs (2015) is nodig om verdere opwarming van de aarde en de gevolgen daarvan zo veel mogelijk te voorkomen. Om aan de afspraken van Parijs te voldoen moet Nederland overstappen van fossiele brandstoffen op duurzame energiebronnen zoals zon en wind. In Nederland zijn maatregelen en afspraken voor deze energietransitie in het Klimaatakkoord vastge legd. Op basis van afspraken van binnen de Europese Unie gaat het om een vermindering van broeikasgassen met 55% in 2030 en met 100% in 2050 Wij hebben de potentie van warmte in het gehele rioolstelsel van Zwolle in ten opzichte van 1990. Deze maatregelen kunnen, beeld gebracht. Daarbij is ook gekeken naar de warmtepotentie in de riolering van het waterschap en de potentie bij de pompgemalen en de AWZI’s. Deze door het verdwijnen van de fossiele bronnen, winst integrale benadering heeft het voordeel dat initiatieven sneller en beter op hun opleveren voor gezondheid, veiligheid en natuur. Het haalbaarheid beoordeeld kunnen worden. GRP draagt bij aan de opgave voor de energietransitie Het resultaat van de Zwolse potentiestudie is gerapporteerd in een online omgeving, www.omgevingswarmte.nl/zwolle. Hier kunnen de resultaten wordoor de potentie van thermische energie uit den ingezien, maar wordt ook uitleg gegeven over de gegevens.

Het unieke van afvalwater (TEA) en oppervlaktewater (TEO) in beeld de kaart is dat deze zonder verdere login-gegevens kan worden geraad-pleegd. Zwolle is daarmee de eerste gemeente in Nederland die haar warmte-potentie te brengen. Het energietransitieteam van Zwolle op deze wijze presenteert. Een mooi en uniek voorbeeld hoe de maakt gebruik van deze potentiekaart in GIS en heeft warmtepotentie op gemeentelijk niveau integraal kan worden bepaald en voor meerdere disciplines en partijen breed beschikbaar zijn. Aansluitend is een aansluitend nog een quickscan gedaan naar de quickscan uitgevoerd naar de financiële haalbaarheid, waaruit blijkt dat vooral financiële haalbaarheid. aquathermie interessant is en dat riothermie minder aantrekkelijk is.

17/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Risico gestuurd beheer Het rioleringsbeheer wordt structureel en planmatig opgepakt, zodat gemeente Zwolle haar maatschappelijke doelmatigheidsafweging kan maken. De basis hiervoor is risico gestuurd beheer. Door het risico gestuurde mechanisme in techniek en organisatie wordt de relatie tussen enerzijds beleidsdoelstellingen (en prestatie-eisen) en anderzijds het operationele beheer transparant en traceerbaar. Hierdoor wordt proactief sturen mogelijk, waarbij het beheer eerder als investering wordt gezien ten bate van de continuïteit en efficiëntie van de gemeente. De sturing richt zich op het zoeken naar een kosten effectieve balans van de beheerinspanningen, actuele prestaties op korte en lange termijn en integrale risico´s in alle geledingen van de gemeente. We zetten daarbij in op een maximale levensduur van de onderdelen van het rioolstelsel op basis van acceptabele risico’s. Circulaire economie Samen met het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en andere overheden wordt gewerkt aan een duurzame economie voor de toekomst. In het rijksprogramma Circulaire Economie staat wat nodig is voor een circulair Nederland in 2050. In een circulaire economie is afval de nieuwe grondstof. Vrijwel alle produc ten die Nederlanders in de toekomst gebruiken, worden steeds opnieuw gebruikt. Dit spaart grondstoffen, het milieu en vermindert de CO 2 -uitstoot.

Het stimuleert innovatie, nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid. We volgen de ontwikkelingen om de (afval)waterketen te verduurzamen. Bij het toepassen van materialen kunnen we hergebruikte en herbruikbare materialen kiezen. Daarnaast kunnen we uit afvalwater grondstoffen winnen en kunnen we hier uit energie opwekken. We werken daarin, waar mogelijk, samen met betrokken partijen om te kijken waar we het beste maatregelen kunnen treffen.

3.3

Visie Nationale omgevingsvisie Regio Zwolle is aangewezen als één van de acht NOVI-gebieden, waarbij NOVI staat voor Nationale omgevingsvisie. Deze status geeft brede erkenning en steun in de rug voor de meervoudige en complexe opgaven in de regio vanuit het Rijk, met het accent op energie- en klimaattransities in relatie tot verstedelijking en erfgoed. Op basis hiervan zijn onderstaande punten belangrijk in relatie tot het GRP:  We zetten in op klimaatbestendig groeien.  De klimaatopgave staat centraal (in relatie tot het stedelijk watersysteem dat tegen zijn grenzen aanloopt) en het vergroten van de weerbaarheid om met deze opgave om te gaan.

18/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

 Binnen het NOVI-gebied regio Zwolle worden drie denkrichtingen gecombineerd:  Gebiedsaanpak - De dynamiek van de delta vraagt om integraal denken en doen. Dit wordt opgepakt door op de tekentafel al de samenhang van klimaatadaptatie mee te nemen in de gebiedsaanpak (in aansluiting met de brede ontwikkelingen). Door dit vanuit de gebieden aan te vliegen worden de oplossingen gebiedsgericht in plaats van sectoraal.  Kennis - Het uitgangspunt is dat er gedurende het traject geleerd wordt van experimenten, kennis gedeeld wordt en innovaties worden opgeschaald naar brede toepassingen. Kortom regio Zwolle dient als experimenteerregio  Governance - Van afstemmen naar samenwerken en doen. Op basis van vertrouwen en nabuurschap gaan we aan de slag met nieuwe manieren van denken en handelen. (Gemeentelijke) omgevingsvisie De gemeentelijke omgevingsvisie is een toekomstvisie voor gemeente Zwolle; hierin staan strategische keuzes voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Hierbij wordt uitgegaan dat we bouwen aan ‘Ons’ Zwolle van Morgen. Denk daarbij onder meer aan de thema’s cultureel erfgoed, energie-infrastructuur, landbouw, landschap, ruimtelijke ordening, gezondheid, milieu, natuur en water. Die thema’s bepalen voor een belangrijk deel de kwaliteit van hoe wij samen wonen, werken en genieten van onze stad. Zwolle neemt een bijzondere en unieke plek in de regio in.

Vanuit die positie hebben wij de intrinsieke verantwoordelijkheid om als motor voor de regio te fungeren. Samenwerking staat daarbij voorop. Hierbij zetten we, naast het versterken van de stedelijking en economie, in op:  Zwolle is in 2050 klimaatbestendig en energieneutraal De basis ligt bij twee belangrijke kernopgaven: klimaatadaptatie en energietransitie. Klimaatadaptatie is de mate waarin we onze omgeving aan kunnen passen aan de verandering van het klimaat. Energietransitie betekent de overgang van gebruik van energie uit fossiele brandstoffen, zoals gas, kernenergie en steenkolen, naar volledig groene energie, zoals energie uit zon, wind, biogas, geothermie (aardwarmte) en water. Samen vormen ze de basis voor de topambitie om in 2050 klimaatbestendig en energieneutraal te zijn. Om daar te komen gaan we uit van het principe van de klimaatbestendige groeiregio. We grijpen onze groei aan om onze ambities te verwezen lijken.  Vitale, solidaire, gezonde en duurzame stadsdelen De eigenheid van iedere plek in Zwolle wordt steeds meer leidend en inspirerend bij (ruimtelijke) ontwikkelingen. De cultuurhistorische, ruimtelijke en landschappelijke kwaliteiten willen we samen met de eigenaren en gebruikers, behouden en verder versterken. Nieuwe elementen en nieuwe verbindingen gaan hun bijdrage leveren aan meer leefkwaliteit, binnen en buiten de stad.

We versterken de kwaliteiten die Zwolle uniek maken gericht op vitaliteit, solidarite it, gezondheid en duurzaamheid.

19/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

RIVUS visie afvalwaterketen 2030 Binnen het samenwerkingsverband RIVUS is een visie opgesteld voor de afvalwaterketen. Die doelen vormen opgaven voor de langere termijn. De visie sluit goed aan op de eerder genoemde doelen en laat enkele principes zien die houvast bieden bij de uitwerking van de gemeentelijke zorgplichten:  Het afvalwater wordt ingezameld met een rioolstelsel en getransporteerd naar de zuivering. Het afvalwater is meer dan een afvalproduct, want energie en grondstoffen worden zoveel mogelijk benut.  Het hemelwater is prominent in beeld en wordt overwegend oppervlakkig afgevoerd naar het watersysteem. De kwaliteit is zodanig goed dat het geen belemmering vormt voor recreatief medegebruik van het oppervlaktewater. Extreme buien leiden niet tot overlast.  Het watersysteem is ecologisch gezond en nodigt uit tot positieve beleving. Perioden van droogte en extreme neerslag kunnen goed worden doorstaan. Ons beleid is erop gericht dat we, samen met de RIVUS-partners:  De beoogde route, planning en de geformuleerde doelen halen.  Invulling geven aan elementen volksgezondheid, klimaatbestendigheid en risico gestuurd beheer.

3.4

Zorgplichten Stedelijk afvalwater3 Gemeenten hebben op grond van de Wet milieubeheer (artikel 10.33)[2] de zorgplicht voor de inzameling stedelijk afvalwater. Onder stedelijk afvalwater wordt afvalwater verstaan dat bestaat uit huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend he melwater, grondwater of ander afvalwater. Het gaat dan zowel om inzameling en transport van afvalwater binnen de bebouwde kom als buiten de bebouwde kom. Alleen geldt buiten de be bouwde kom een doelmatigheidsafweging waarbij ook de milieubelangen een rol spelen. Als de gemeente het stedelijk afvalwater niet inzamelt, zijn de bewoners zelf aan zet waarbij ze moeten voldoen aan de geldende regels zoals nu nog vastgelegd in de lozingenbesluiten en straks in het Besluit Activiteiten Leefomgeving en het gemeentelijke omgevingsplan.

Wat goed functioneert, hoeft niet direct te veranderen. Het functioneren is continu inzichtelijk. Ook weten we hoeveel afvalwater er wordt geproduceerd. Stedelijk afvalwater bevat veel nuttige (grond)stoffen zoals fosfaat, stikstof en energie, die proberen we, in samenwerking met het waterschap, zoveel mogelijk te gebruiken. We hebben aandacht voor circulariteit in de toepassing van constructies en materialen.

3

Met de invoering van de Omgevingswet wijzigt de wettelijke basis van deze zorgplicht. Deze is dan opgenomen in artikel 2.16 lid 1a3 van de Omgevingswet.

20/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

We voorkomen dat stedelijk afvalwater een probleem wordt voor de volksgezondheid. In overleg me t de bronnen proberen we het ontstaan van afvalwater zoveel mogelijk te voorkomen. Daarbij scheiden we vuil water zoveel mogelijk van schoon water en staan daarbij open voor nieuwe, bewezen technieken. We streven naar zo min mogelijk overstortingen en ande re directe lozingen ter bescherming van de volksgezondheid en om de waterkwaliteit niet onnodig te belasten. Mechanische riolering is niet ingericht op de afvoer van hemelwater, hemelwater mag dan ook niet hierop worden geloosd. In het buitengebied moet hemelwater op een alternatieve manier worden verwerkt. Een gelijkmatige aanvoer is belangrijk voor het functioneren van de systemen, daar streven we naar. Waar nodig vangen we pieken af en maken gebruik van waterbergingen. Bij een vervangingsopgave voor de systemen of bij nieuwe lozingen nemen we de toepassing van decentrale systemen in de afweging mee, waarbij het goed functioneren op de lange(re) termijn en doelmatigheid belangrijke criteria zijn. In RIVUS wordt hiervoor een onderzoek uitgevoerd, wij sluiten ons daarbij aan. Afvloeiend hemelwater4 Op grond van de Waterwet (artikel 3.5)[3], heeft de gemeente de zorgplicht voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, voor zover dat van de perceeleigenaar niet kan worden gevergd.

Het verwerken van hemelwater is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid en burgers / bedrijven. Om klimaatverandering het hoofd te bieden, is de openbare én de particuliere buitenruimte nodig.

We voeren zo min mogelijk hemelwater af naar de AWZI. Het scheiden van hemelwater van an dere afvalwaterstromen is uitgangspunt. Waar mogelijk infiltreert of gebruikt de perceeleigenaar het hemelwater op eigen perceel. We communiceren met bewoners en bedrijven over hun eigen verant woordelijkheid. Indien nodig maken we gebruik van wettelijke mogelijkheden om goed gedrag af te dwingen. Water heeft vaak een toegevoegde waarde in het gebied, we willen het dan ook zoveel mogelijk zichtbaar houden. Hemelwater houden we als het nodig is zoveel mogelijk in het gebied vast en infiltreren het als dat kan om verdroging tegen te gaan. Hevige regenbuien voeren we waar mogelijk via het oppervlak af naar plaatsen waar het kunnen bergen en het zo min mogelijk schade kan berokkenen. Door water zichtbaar te maken in de omgeving, biedt dit ook kansen om grondwater aan te vullen. Bovengrondse afvoer naar bijvoorbeeld wadi’s, groenvakken en parken wordt mooi in de openbare ruimte ingepast met kansen om koelteplekken te realiseren; ook bergingsvijvers geven ruimte en beleving. Daar waar waterbergingen vanuit het GRP bekostigd kunnen worden, moet vergroening gefinancierd worden uit andere bronnen. We willen voorkomen dat hemelwater wordt verontreinigd. Foutaansluitingen sporen we op en ver helpen we, als daar aanleiding voor is (denk daarbij aan registratie draaiuren en meldingen).

4

Met de invoering van de Omgevingswet wijzigt de wettelijke basis van deze zorgplicht. Deze is dan opgenomen in artikel 2.16 lid 1a1 van de Omgevingswet.

21/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Grondwatermaatregelen5 Op grond van de Waterwet (artikel 3.6)[4] heeft de gemeente de zorgplicht voor grondwatermaatregelen: “De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van de beheerder of de provincie behoort.” Perceeleigenaren zijn in principe verantwoordelijk voor de verwerking van overtollig grondwater. Soms moet de gemeente maatregelen treffen als dit doelmatig is.

We weten hoe de grondwatersituatie in ons gebied is door te meten en te monitoren op plekken waar dit zinvol is. De natuurlijke grondwatersituatie willen we zo min mogelijk verstoren. Dat betekent onder andere dat we bij hoge grondwaterstanden in stedelijk gebied hemelwater vertraagd afvoeren. Bij de inrichting van de openbare ruimte hebben we ook aandacht voor grondwatertekorten, waar mogelijk richten we de openbare ruimte zo in dat grondwatertekorten in de zomer uitblijven, opgevangen kunnen worden. Perceeleigenaren zijn in principe zelf verantwoordelijk voor de verwerking van overtollig grondwater. In geval van structureel te hoge of te lage grondwaterstanden, kijkt de gemeente samen met het waterschap of in het openbaar gebied doelmatige maatregelen zijn te treffen. Ook de kwaliteit van grondwater krijgt aandacht, onder andere bij de toepassing van geothermie.

3.5

Prestatie-indicatoren De overheid is verantwoordelijk voor de kwaliteit van de openbare ruimte, het woon- en leefmilieu en de bevordering van de volksgezondheid. Met het beheer van de riolering waarborgen gemeenten mede de volgende maatschappelijke belangen:  Bescherming van de volksgezondheid: de gemeente verwijdert stedelijk afvalwater uit de directe leefomgeving.  Droge voeten (bewoonbaarheid): door hemelwater en mogelijk ook grondwater in te zamelen en te verwerken, ontwatert de gemeente de bebouwde omgeving richting het stedelijk oppervlaktewater.  Schoon water en schone bodem (milieu): door stedelijk afvalwater in te zamelen en te transpor teren, voorkomt de gemeente de directe ongezuiverde lozing van afvalwater of verontreinigd hemelwater in bodem of oppervlaktewater.

5

Met de invoering van de Omgevingswet wijzigt de wettelijke basis van deze zorgplicht. Deze is dan opgenomen in artikel 2.16 lid 1a2 van de Omgevingswet.

22/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

De zorgplichten afvalwater, grondwater en hemelwater volgens de wet, zijn vertaald in de doelen: 1. Zorgen voor inzamelen en transport van stedelijk afvalwater . 2. Zorgen voor inzameling en verwerking van hemelwater, als dit redelijkerwijs niet van particu-lieren kan worden verwacht. 3. Zorgen dat (voor zover mogelijk) het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert, voor zover dit niet tot de zorg van het waterschap, de provincie of particulieren behoort. Met als randvoorwaarde dat het doelmatig moet zijn, met zo min mogelijk overlast voor de omgeving en met zo min mogelijk nadelige gevolgen voor het milieu. Om te toetsen of met de uitvoering van de zorgplichten het beoogde effect wordt bereikt, wordt de DoFeMaMe (doelen, functionele eisen, maatstaven, meetmethoden; zie tabel 1) systematiek toegepast. De beschreven doelen geven aan wat we willen bereiken. De functionele eisen zijn specificaties van de doelen die voor de gemeentelijke watertaken zijn geformuleerd. Ze geven weer aan welke voorwaarde(n) we willen voldoen en hoe de voorzieningen dan moeten functioneren in een kwali tatieve maat. De maatstaven zijn gericht op de effecten, wat ervaart de burger en/of omgeving. Tabel 1 Doel

Functionele eis

Maatstaf

Meetmethode

Afvalwater

Op adequate wijze inzamelen van

< 5 meldingen per jaar van het niet kunnen

Registratiesysteem + conclusie

stedelijk afvalwater

lozen van afvalwater door het niet functio-

uit aanvullend onderzoek

neren van het gemeentelijke riool Op doelmatige wijze transporteren

< 2 meldingen per jaar van gezondheid

Registratiesysteem + conclusie

van stedelijk afvalwater

gerelateerde klachten door contact met af-

uit aanvullend onderzoek

valwater in de openbare ruimte door het niet functioneren van het gemeentelijke riool. < 5 meldingen per jaar van stank gerela-

Registratiesysteem + conclusie

teerde klachten als gevolg van de gemeen-

uit aanvullend onderzoek

telijke riolering Hemelwater

Op adequate wijze inzamelen van

< 10 meldingen per jaar van het niet kunnen

Registratiesysteem + conclusie

hemelwater

lozen van hemelwater door het niet functio-

uit aanvullend onderzoek

neren van het gemeentelijke riool. Op doelmatige wijze transporteren /

< 5 meldingen per jaar van wateroverlast

verwerken van hemelwater

Grondwater

Registratiesysteem + conclusie uit aanvullend onderzoek

< € 5.000,- schade per jaar door waterover-

Registratiesysteem + conclusie

last

uit aanvullend onderzoek

Doelmatig bestrijden van structu-

< 10 meldingen per jaar van grondwater-

Registratiesysteem + conclusie

rele grondwateroverlast

overlast per jaar veroorzaakt door gemeen-

uit aanvullend onderzoek.

telijke voorzieningen Algemeen

Objecten voor invulling van de

< 1 melding van persoonlijk letsel als gevolg

Registratiesysteem + conclusie

zorgplichten moeten in voldoende

van ernstige gebreken

uit aanvullend onderzoek

< € 5.000,- schade door ernstige gebreken

Registratiesysteem + uitkeringen

van objecten in de openbare ruimte

verzekering

staat zijn

Als niet wordt voldaan aan de beoogde doelstellingen wordt onderzoek gedaan naar doelmatige maatregelen en/of wordt de doelstelling opnieuw vastgesteld. 23/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Plan

24/52

52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

4

Wie doet wat?

Datum

Van o u dsher is de bescherming van de volksgezondheid de belangrijkste functie van de riolering. Do o r ve rschillende de skundigen in binnen- e n bu itenland wo rdt de aan leg van de r iolering zelfs ge zien als de grootste bijdrage aan de vo lksgezondheid van de 2 0e e euw. Als gemeente zijn we ve r antwoordelijk vo or e en goede invulling van o nze ge meentelijke watertaken. En omdat riolering n iet o p zichzelf staat, m aar o nderdeel is van o nze gemeentelijke infrastructuur, stemmen we ons be leid af m et andere vakdisciplines e n o verheden.

4.1

Interne samenwerking De thema’s klimaatverandering, energietransitie, risico gestuurd beheer en circulaire economie hebben een integraal karakter die veel disciplines raakt. Een goede samenwerking tussen deze disciplines is dan ook essentieel. We overleggen met andere afdelingen (wegen, groen, verkeer, etc.) om de belangen integraal af te wegen en Meerjarig opgaveplan (MJOP) om onder andere beheertechnische aspecten af te stemmen. Voor elk Een flink deel van het groot onderhoud aan de riolering is goed plan-baar. gebied dat we aanpakken, maken Waar mogelijk combineren we dit met andere werkzaamheden in de openbare ruimte zoals het wegonderhoud. In veel gevallen is het daarbij we een functioneel ontwerp waarin ook mogelijk om iets te doen aan het klimaatbestendiger maken van de de integrale belangenafweging stad. Met werk met werk maken zetten we de mi ddelen zo effec-tief zichtbaar wordt. Het Meerjaren Opmogelijk in en wordt de overlast voor de omgeving beperkt. gaveplan (MJOP) is een instrument dat ons hierbij helpt. Hierdoor worden de middelen vanuit beheer efficiënt ingezet, om verdroging maar ook wateroverlast tegen te gaan. Voor het team klimaatadaptatie wordt jaarlijks € 150.000,- bijgedragen; vooral in de vorm van personele capaciteit. Daarmee ondersteunt het GRP (riolering) het thema ‘klimaatadaptatie’, maar is niet de drager van het thema.

Ten slotte is een interne samenwerking met ons gemeentebestuur van belang. Door duidelijke afspraken te maken, kunnen deze ook eenvoudiger bestuurlijk worden verankerd.

4.2

Samenwerking in de (afval)waterketen We werken binnen de gemeentelijke organisatie samen met andere sectoren in de openbare ruimte bijvoorbeeld de afdelingen wegen en openbaar groen. Met de komst van de Omgevingswet (verwacht per 1 juli 2022) wordt dat alleen maar belangrijker. Integraal werken is het devies en dat betekent ook participatie en afstemming.

25/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Water is een verbindend element. Daarom werken wij samen met omliggende gemeenten in samenwerkingsverband RIVUS. Dit is een samenwerkingsverband voor de (afval)waterketen en klimaatadaptatie, in WestOverijssel tussen de gemeenten Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Zwartewaterland, Zwolle, provincie Overijssel, Waterschap Drents Overijsselse Delta en Vitens. Dankzij deze samenwerking is het eenvoudiger geworden om kennis en ervaringen te delen, wat ten goede komt aan de kwaliteit. Daarnaast zorgt een intensieve samenwerking voor een verlaging van de kwetsbaarheid van onze eigen organisatie en op enkele fronten levert de samenwerking ook een kostenbesparing op.

4.3

Wat verwachten we van inwoners en bedrijven? Een groot deel van het gemeentelijke gebied is niet in handen van de gemeente. Daarom is klimaatadaptatie, waaronder het tegengaan van wateroverlast, een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven, gemeente en waterschap. De gemeente kan niet alles oplossen. Perceeleigenaren hebben een belangrijke rol in de verwerking van hemelwater dat op hun eigen terrein valt. Uitgangspunt is dat de perceeleigenaar de neerslag die op zijn perceel valt, zelf verwerkt. Als dat redelijkerwijs niet kan, zijn wij als gemeente aan zet. Bij optredende problemen streven wij altijd naar lokale maatwerkoplossingen.

Wij kunnen veel regelen en sturen in het functioneren van de riolering, maar we kunnen niet alles zelf uitvoeren. Inwoners en bedrijven hebben ook een belangrijke invloed op het functioneren. Wij willen zo min mogelijk extra regels en verplichtingen aan inwoners en bedrijven opleggen, maar wil len wel dat zij bijdragen aan het goed laten functioneren van de riolering. Wij verwachten: 1. Dat inwoners en bedrijven het riool verstandig gebruiken. 2. Dat rioolaansluitingen zorgvuldig worden aangelegd en onderhouden. 3. Dat septictanks en decentrale zuiveringen zorgvuldig worden aangelegd en onderhouden. 4. Dat inwoners en bedrijven hemelwater zelf opvangen en bergen als dat redelijkerwijs mogelijk is. 5. Dat hinder (water-op-straat) vaker, binnen marges, wordt geaccepteerd. 6. Dat inwoners en bedrijven bij grondwateroverlast controleren of hun woning of bedrijf voldoende waterdicht i s.

Participatie van betrokkenen is van groot belang om de urgentie van klimaatverandering helder te krijgen en draagvlak te krijgen voor eventuele adaptieve maatregelen. Gerichte communicatie zorgt ervoor dat iedereen dezelfde informatie heeft. Dit bepe rken we niet alleen tot wateroverlast, maar tot alle gevolgen van klimaatverandering (ook droogte, hitte en waterveiligheid). We sluiten aan bij de stappen die in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) worden voorgesteld: uitvoeren van stress testen, aangaan van klimaatdialogen met de omgeving en opstellen van uitvoeringsplannen. Om inwoners en bedrijven mee te krijgen in het nemen van de eigen verantwoordelijkheid en creëren van eigenaarschap, hanteren we de trits stimuleren - faciliteren - afdwingen. In eerste instantie zetten we in op stimuleren, en waar mogelijk kan de gemeente faciliteren. Waar de urgentie het grootst is en de noodzaak tot treffen van maatregelen het hoogste is, kunnen we werken met een gebiedsafhan kelijke hemel- en grondwaterverordening (vanaf 2022 het omgevingsplan).

26/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Elke ontwikkeling of (her)inrichting toetsen we aan extreme neerslagscenario’s, zoals een bui van eens per 100 en 250 jaar. Het basis uitgangspunt is dat er geen schade mag optreden doordat water gebouwen instroomt. Bij inrichting wordt de beoordeling op klimaatbestendigheid (onder andere wateroverlast) als vast onderdeel meegenomen. Dit gebeurt overeenkomstig het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (art. 5.37, weging van waterbelangen). We onderhouden contact met (grotere) partijen, die thema's als klimaatadaptatie, energietransitie of circulariteit proactief oppakken. Eventueel dragen we bij aan het opzetten van voorbeeldprojecten, waarbij deze thema's een duidelijk podium krijgen. Ten aanzien van microverontreinigingen, medicijnresten en hormoonverstoorders worden landelijke richtlijnen gevolgd. Richting onze inwoners en bedrijven wordt ingezet op voorlichting en commu nicatie; denk hierbij aan het inleveren van medicijnresten bij lokale apothekers.

27/52

52

Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

5

Wat hebben we nu?

Datum

Ee n gr o ot de e l van o n s bu dget wo r dt u itgegeven aan h e t be h eren e n o n derhouden van de ge meentelijke r iolering. Ook vo or de komende jaren wordt de t oestand van de o bjecten in de gaten ge houden e n is bu dget gereserveerd o m de kwaliteit ervan o p pe il te h ouden.

5.1

Areaal Tabel 2 Voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater in de bebouwde kom maken we gebruik van vrijverval riolering. In het buitengebied zamelen we afvalwater in met pompunits, die het afvalwater via drukriolering verder transporteren. Op sommige locaties zijn systemen aangelegd voor individuele behandeling van afvalwater (IBA). Deze zijn in beheer bij de particuliere perceeleigenaars. Voor een nadere beschrijving van de rioleringsvoorzie ningen wordt verwezen naar het rioleringsbeheerplan. In gemeente Zwolle wordt het afvalwater via de volgende overnamepunten bij het waterschap aangeboden: AWZI Zwolle, AWZI Hessenpoort en eindgemaal Wijthmen. In een vier gevallen wordt het afvalwater gedeeltelijk via een persleiding van het waterschap verpompt. Het begin van de persleiding van het waterschap vormt hierdoor het feitelijke overnamepunt.

5.2

Stedelijk afvalwater

Areaal riolering (bron: beheersysteem, anno september 2021) Vrijvervalleidingen

793 km

 Gemengd

252 km

 DWA-riool

228 km

 RWA-riool

220 km

 Infiltratieriool

83 km

 Drainageleiding

112 km

 Overstortleidingen

1 km

 Duikers

1 km

Inspectieputten

19.156 stuks

Kolken

58.888 stuks

Lijngoten

3 km

Externe overstorten

365 stuks

Regenwateruitlaten

683 stuks

Randvoorzieningen

9 stuks

Infiltratievoorzieningen

940 m3

Waterpasserende verharding

19,7 ha

Gemalen

95 stuks

Pompunits

487 stuks

Mechanische leidingen

148 km

 Persriolering

21 km

Voor de inzameling en het transport van stedelijk afval Drukriolering 127 km water in de bebouwde kom maken we gebruik van circa 793 kilometer vrijvervalriolering. Hiervan is circa 32% gemengde riolering, circa 68% is gescheiden riolering en bestaat vooral uit vuilwater- en hemelwaterriolen. We meten / monitoren aan de riolering; de basis is vastgelegd in de meetplannen Zuiveringsgebied Zwolle-Kampen, AWZI Spoolde en Zuiveringsgebied Zwolle, AWZI Hessenpoort. Er vinden niveaumetingen (overstorten), debietmetingen en metingen draaiuren (gemalen) en neerslagmetingen (via Hydronet) plaats. Daarnaast worden diverse kwaliteitsmetingen op de AWZI uitgevoerd door het waterschap. Op basis hiervan is een goed beeld omtrent het functioneren van de riolering. Gesteld wordt dat de riolering in het algemeen goed functioneert.

28/52

52

Datum Titel

26 oktober 2021 Gemeentelijk rioleringsprogramma

Technische staat van de objecten In de periode 2016-2021 hebben we 543 km vrijvervalriolering geïnspecteerd (532 km op basis van een globale inspectie, en 11 km met een gedetailleerde inspectie). Op basis van de beoordeling van de inspectiebeelden zijn maatregelen bepaald en uitgevoerd. Op basis van meldingen / praktijkwaarnemingen, het feit dat er relatief weinig vervangen hoeft te worden en dat er goed kwalitatie f inzicht is, wordt gesteld dat gemeente Zwolle een kwalitatief goed (vrijverval) rioolstelsel heeft. Hetzelfde geldt ook voor de mechanische riolering, waarbij het grootste deel van de storingen via telemetrie rechtstreeks worden doorgegeven aan de hoofdpost bij de gemeente, is de (kwalitatieve) toestand van de gemalen en pompunits goed te noemen. Functioneren van het afvalwatersysteem Het milieukundig functioneren voldoet overal aan de gestelde eisen. Waterschap Drents Overijsselse Delta onderzoekt de waterkwaliteit en ecologische kwetsbaarheid van de watergangen, ter plaatse van de riooloverstorten.

5.3

Afvloeiend hemelwater Wij vullen onze zorgplicht rondom hemelwater in door de trits vasthouden-bergen-afvoeren in de praktijk zoveel mogelijk toe te passen. Ons hemelwatersysteem bestaat daarom ook uit meerdere voorzieningen. Naast het ondergrondse hemelwaterstelsel, zorgen we ervoor dat water bovengronds in de leefomgeving een plek krijgt. We volgen ook de trits schoonhouden-scheiden-zuiveren. We ontvlechten de waterstromen zoveel mogelijk door relatief schoon hemelwater apart te verwerken van stedelijk afvalwater. Daarmee vergroten we de ‘sponswerking’ van de stad. We verwerken het hemelwater zoveel mogelijk op de plaats waar het valt. In gebieden met een goed doorlatende ondergrond, bijvoorbeeld de zandgronden, laten we het water zoveel mogelijk in de bodem zakken. Een aandachtspunt hierbij is dat het te infiltreren water de bodem en het grondwater niet vervuilt. Wanneer hemelwater niet kan infiltreren, zorgen we ervoor dat het geborgen kan worden op een plek waar het niet tot overlast leidt. En voeren het water gescheiden van afvalstromen af naar het oppervlaktewater of via gemengde riolering naar de zuivering. Buiten de bebouwde kom zamelen we hemelwater niet in (bij drukriolering en decentrale zuiveringen), maar wordt het direct afgevoerd naar nabijgelegen oppervlaktewater of geïnfiltreerd in de bodem.