Document · PDF

Gemeente Zwolle - Accountantsverslag 2024

Raad Besluitvormingsronde 7 juli 2025, gemeente ZwolleBij agendapunt: Jaarstukken 202414.021 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Accountantsverslag 2024 Gemeente Zwolle, 25 juni 2025

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025 Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Zwolle Postbus 10007 8000 GA ZWOLLE Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 25 juni 2025 Ons kenmerk 2506060D48/WK

Behandeld door drs. V.V. Jongbloed RA VJongbloed@deloitte.nl L.W.A. Brandts MSc RA EMITA 06 1039 1192 lbrandts@deloitte.nl M. Bahçeci MSc 06 5005 5402 mbahceci@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Zwolle. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Zwolle. De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zwolle. Bij deze jaarrekening hebben wij op 25 juni 2025 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d. 9 oktober 2024 en met ons auditplan, dat op 17 september 2024 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag op 5 juni 2025 besproken met de waarnemend directeur financiën en de adviseur concern control en op 13 juni 2025 met de portefeuillehouder. Op 17 juni jl. hebben wij de inhoud van dit verslag toegelicht aan de leden van de auditcommissie. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

drs. V.V. Jongbloed RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

• Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 – Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2024 dat met de auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Zwolle. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Zwolle. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2024’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2025. Onderwerp

Boodschap

Overall beeld jaarrekeningcontrole 2024:

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2024 van de gemeente Zwolle uitgevoerd en hebben op 25 juni een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld bij de jaarrekening 2024 verstrekt. Wij merken verdere verbeteringen in de aanpak en aansturing van het opstel- en controleproces van de jaarrekening, met name op gebied van het efficiënter inrichten van de taken en verantwoordelijkheden over de verschillende lijnen van de organisatie. Hierdoor stijgt het gevoel van eigenaarschap en weet de ambtelijke organisatie beter wat er speelt binnen Zwolle. Wij spreken onze complimenten uit over het behaalde resultaat en kijken terug op een prettige samenwerking met uw organisatie. Op basis van onze controle van de jaarrekening 2024, delen wij onderstaand onze belangrijkste kernboodschappen: • Grondexploitaties Zwolle: beweging naar een meer actief grondbeleid Zwolle beweegt naar steeds meer actief grondbeleid met grote projecten zoals De Nieuwe Veemarkt en het (nog vast te stellen) Noorderkwartier. Deze ontwikkeling zorgt ervoor dat meer druk komt te liggen op de ambtelijke capaciteit. Wij adviseren hier specifiek aandacht aan te besteden om ervoor te zorgen dat deze projecten (financieel) goed beheerst worden.

Fijne samenwerking en een soepele jaarrekeningcontrole.

In 2024 heeft de gemeenteraad de Adaptieve Ontwikkelstrategie (AOS) mobiliteitshubs vastgesteld waarmee het eigendom en de parkeerexploitaties van de hubs in de gebiedsontwikkelingen Stadshart, Nieuwe Veemarkt en Spoorzone bij de gemeente is komen te liggen. Met deze vaststelling is ee n dekking van onder andere ontwikkelaars voorgesteld. Bij dit voorstel is de gemeenteraad geïnformeerd over de negatieve financiële effecten van de grondexploitaties, met name de Nieu we Veemarkt. Uit nader intern onderzoek naar de impact en effecten van de verwerking van de AOS op de grondexploitaties is gebleken dat het niet wenselijk is de bijdragen in de residuele grondwaarde te verwerken. Hoewel de beleidslijn nog niet is uitgewerkt hebben wij begrepen dat het college in 2025 zal voorstellen een tijdelijke bestemmingsreserve te vormen. A angezien per balansdatum nog geen besluit door u als raad is genomen, heeft dit in de jaarrekening 2024 nog geen effect. • Strategische investeringsagenda en ‘Van Inzicht Naar Focus’ De organisatie is momenteel druk bezig met het inzichtelijk maken van de toekomstige investeringen en de faseringen hiervan. In vervolg op het onderzoek van Cebeon heeft een verdieping plaatsgevonden in de analyses van de eerste vijf beleidsterreinen.

De SIA geeft Zwolle inzicht in de toekomstige financieringsbehoefte van deze investeringen en dient als afwegingskader om te bepalen hoeveel investeringsruimte er in de eerstkomende jaren nodig is. Bij de begroting 2025 is meer inzicht verkregen in de prioriteiten van de toekomstige investeringen van Zwolle. Wij hebben van de interne organisatie begrepen dat de ambitie bestaat voor de begroting 2026 de beleidskeuzes voor te leggen aan de raad. Ten slotte is de methode van risicoanalyses en weerstandsvermogen herzien waardoor een meer zuivere weerstandbehoefte bepaald kan worden, maar ook zichtbaar wordt dat een meer actief grondbeleid zorgt voor een hoger risicoprofiel van de stad. • Ontwikkelingen zorg (Jeugd en WMO) In 2024 is zijn de lasten WMO binnen de aangepaste begroting gebleven. Ten aanzien van de jeugdhulp is een overschrijding van € 1,4 mln. ten opzichte van de begroting gerealiseerd. Door de inzet van preventieve maatregelen lijkt (op basis van de kengetallen) de instroom af te nemen. Dit heeft echter nog niet geresulteerd in een daling van de lasten. Door een toenemende zorgzwaarte hebben cliënten behoefte aan langere en intensievere zorgtrajecten. Binnen de WMO is de onderbesteding te relateren aan de landelijke tendens van het personeelstekort op de arbeidsmarkt.

Daarnaast is landelijk eveneens te zien dat een verschuiving aanwezig is van WMO naar langdurige zorg, die een andere financieringssystematiek kent (WLZ). © 2025. Deloitte Nederland. Accountantsverslag 2024 2506060D48/WK/5

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

•

Wij hebben op 25 juni een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid bij de jaarrekening 2024 verstrekt.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 9,6 miljoen respectievelijk € 29 miljoen.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording in overeenstemming met de financiële verordening van Zwolle enkel acceptabele begrotingsafwijkingen geconstateerd. Daarnaast zijn onrechtmatigheden met betrekking tot de Aanbestedingswet geconstateerd, welke de vastgestelde verantwoordingsgrens niet overstijgen.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering is een toelichting gegeven bij de rechtmatigheidsverantwoording, er zijn geen niet-acceptabele onrechtmatigheden aanwezig die toegelicht moeten worden door het college in de paragraaf bedrijfsvoering. De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 9,6 miljoen respectievelijk € 0,96 miljoen.

•

• •

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken. Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

Rechtmatigheidsverantwoording

•

In de jaarstukken 2024 legt het college door middel van de rechtmatigheidsverantwoording, verantwoording af over de rechtmatige besteding van de baten en lasten aan de gemeenteraad. Ter onderbouwing van deze rechtmatigheidsverantwoording heeft de organisatie een risicoanalyse uitgevoerd en een controleplan opgesteld. Vanuit onze interim-controle concluderen wij dat de interne beheersing binnen de bedrijfsprocessen op voldoende niveau is. Daarnaast zijn de interne controles in 2024 op gestructureerde wijze uitgevoerd en vastgelegd. IA rapporteert jaarlijks over de uitkomsten in de gemeentebrede interne audit rapportage, wat de basis vormt voor het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording. Het college heeft geen onrechtmatigheden verantwoord in de rechtmatigheidsverantwoording 2024. Wij hebben bij onze werkzaamheden geen zaken geconstateerd die het afgeven van deze rechtmatigheidsverantwoording door het college niet rechtvaardigt.

Welke verbeteringen zien wij?

•

Een steeds betere definiëring van de taken en verantwoordelijkheden van de derde lijn control en het beleggen van taken naar de tweede lijn control. Afgelopen jaren is hier vanuit afdeling IA veel aandacht voor geweest. Naast het verleggen van taken zorgt dit ook voor gedragsverandering en verantwoordelijkheid nemen binnen de afdelingen zelf. Deze ontwikkeling is duidelijk terug te zien bij bijvoorbeeld de afdelingen Financiën, Inkoop en Informatievoorziening. Dit zorgt ervoor dat afdeling IA een meer onafhankelijke controle kan uitvoeren en de capaciteit in kan zetten in het verbeteren van de kwaliteit van de interne controles.

•

Het verkrijgen van inzicht in de inkopen die de gemeente verricht. Door middel van data-analyse is inzichtelijk gemaakt welke kosten bij welke leveranciers gemaakt worden. Dit inzicht kan vervolgens gebruikt worden bij het bepalen van de rechtmatigheid van de inkopen. De volgende stap is het inzichtelijk maken van contractuele verplichtingen in de komende jaren zodat hierover gerapporteerd kan worden in de jaarrekening.

•

Ondanks de grote omvang van regelingen is de verantwoording over en controle van de SiSa-bijlage wederom van goed kwaliteitsniveau. Dit zorgt voor een soepel controleproces van deze specifieke uitkeringen verantwoording in de jaarrekening.

•

Concern control en afdeling IA weet wat speelt binnen de organisatie en komt tijdig hierover in contact met ons als accountant. Hierdoor vindt tijdige afstemming plaats en komen we niet voor verrassingen te staan in het controleproces. Dit ziet toe op bijzondere vraagstukken in het kader van waarderen en verantwoorden, maar ook op thema’s als fraude en integriteit.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

Kwaliteit verslaggeving:

• •

De financiële positie van de gemeente Zwolle is gezond, ratio’s liggen boven de signaalwaarde van de VNG. De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 bedraagt € 62,5 miljoen (2023: € 77,0 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Zwolle onderkende en aanwezige risico’s van € 51,8 miljoen (2023: € 61,8 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2024 ad € 25,3 miljoen (2022: voordelig € 41,6 miljoen). Door de gemeenteraad is besloten om per saldo € 12,9 miljoen te doteren aan de reserves. Hierdoor bedraagt het gerealiseerderesultaat over 2024 € 12,4 miljoen positief (2023: € 10,3 miljoen positief).

•

In de boardletter 2024 hebben wij u geïnformeerd over het realisatiegehalte van uw stad in relatie tot de doelstellingen vanuit de Strategische Investeringsagenda (SIA), de investeringskredieten en de bestemmingsreserves. Hierbij is een stijgende tendens zichtbaar in de ambities die de stad heeft, wat het realiseren hiervanuitdagend maakt.

•

In 2024 is er € 97,5 miljoen aan investeringen gerealiseerd, dit ligt in lijn met de realisatiekracht van 2023 (€ 96 miljoen), een jaar waarin een flinke stijging in deze realisatiekracht is gerealiseerd. De realisatiekracht ligt hiermee in lijn met de verwachting, waarbij de beschreven uitdagingen zoals beschreven in onze boardletter 2024 van kracht blijft.

•

Zwolle heeft het afgelopen jaar een vervolg gegeven aan het programma ‘Van Inzicht Naar Focus’. Na het verkrijgen van het inzicht in de begroting is gestart met de tweede fase van het programma: de verdieping van het inzicht en het verkrijgen van focus. Dit bestaat uit het voeren van focusweken, waarbij multidisciplinair gekeken wordt welke andere werkwijzen en beleidskeuzes er mogelijk zijn. De focusweken hebben inmiddels plaatsgevonden voor de eerste vijf beleidsprogramma’s. Vanuit de focusweken zijn concrete voorstellen geformuleerd die door slimmer werken en beter samenwerken tot besparing kunnen leiden op korte en langere termijn. Naast de focusweken heeft er een verdere verdieping van de Cebeon analyse plaatsgevonden. Deze eerste fase betreft nog een enkel een financiële analyse van de begroting per beleidsdoel. In de tweede fase zal Zwolle per beleidsdoel de mogelijke beleidskeuzes inzichtelijk maken.

•

In de Perspectiefnota 2025 wordt verder gerapporteerd over de voortgang van het programma en de impact die dit zal hebben in de begroting 2026 en verder.

•

Op basis van de interim-controle 2024 hebben wij geen significante tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld door middel van de boardletter 2024, en zijn besproken in de auditcommissie. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij gebruikgemaakt van een data-analyse tool. Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken.

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2024 versus de schattingen in de jaarrekening 2023 geanalyseerd(‘backtesting’). In onze boardletter 2024 is aandacht gevraagd voor de verwerking van AOS-bijdragen binnen de grondexploitaties. Uit nader onderzoek naar de impact en effecten van de verwerking van de AOS op de grondexploitaties is gebleken dat het niet wenselijk is de bijdragen in de residuele grondwaarde te verwerken. Hoewel de beleidslijn nog niet is uitgewerkt wordt voor 2025 voorgesteld om een tijdelijke bestemmingsreserve te vormen. Aangezien per balansdatum is nog geen besluit is genomen door de raad heeft dit in de jaarrekening 2024 nog geen effect. Wij merken op dat de huidige verwerking van de AOS-hubs zijn in overeenstemming met de BBV-verslaggevingsregels, die een keuze bieden in de verwerking van dergelijke (bovenwijkse) voorzieningen. Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.

Van Inzicht naar Focus (VINF)

Interne beheersing

Grondexploitatie

•

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Sociaal domein

IT-omgeving

Frauderisicoanalyse

Overig

•

De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders zijn getrouw verantwoord en op een rechtmatige wijze tot stand gekomen.

•

In 2024 zijn de lasten van de zorg uit Jeugdwet voor 1,4 miljoen hoger uitgevallen dan begroot. Net als voorgaand jaar is wel een daling in het aantal cliënten in de jeugdzorg zichtbaar, maar nemen de lasten toe als gevolg van de meer complexere zorgvraag. In 2025 is de nieuwe verordening Jeugdhulp Zwolle aangenomen waarin de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor jeugdhulp scherper is afgebakend. Uit de eindevaluatie de Proeftuin Samenspel in de wijk blijkt dat minder vaak specialistische jeugdzorg ingezet wordt maar duurzame oplossingen gevonden worden. De overschrijding van de lasten van zorg uit Jeugdwet komt voort vanuit Jeugdhulp met verblijf, waarbij een aantal aanbieders onverwacht laat nog hogere declaraties indienden.

•

In 2024 zijn de lasten van de zorg uit WMO voor € 9,5 miljoen lager uitgevallen dan begroot (incl. mutaties aan reserve bedraagt dit € 4,5 miljoen). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een voordeel op het WMO beschermd wonen en WMO maatschappelijke opvang van in totaal € 8,5 miljoen. De verdere daling in de WMO lasten ligt in lijn met de landelijke tendens, waarbij capaciteitstekort de branche dwingt om minder zorg aan te bieden dan mogelijk gewenst is. Daarnaast is een verschuiving te zien van WMO naar WLZ wat een andere financieringssystematiek kent.

•

Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. De gemeente Zwolle staat in nauw contact met de verschillende partijen om problemen snel op tafel te krijgen en te komen tot passende oplossingen. Door de druk op de zorgmarkt (financiële positie zorgaanbieders, tekort aan personeel) is sprake van een toenemende zorgvraag die steeds vaker niet meer in balans is met het zorgaanbod. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

•

In het kader van de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij de opzet en het bestaan getoetst van de algemene IT-beheersmaatregelen van de relevante financiële applicaties JD Edwards (financiële administratie) Gidso (WMO en Jeugdzorg) en Suite voor het Sociaal Domein (sociale uitkeringen). Wij constateren dat de gemeente verbeterstappen heeft gezet, zoals de in regioverband aanbesteden en starten van het project ‘Identity and Access Management’ (IAM) om de toegang tot systemen te beheersen en in het proces van beheersing van JD Edwards (financiële administratie) dat gebruikt kan worden richting de implementatie van de nieuwe applicatie ERPx. Hierover hebben wij gerapporteerd in onze boardletter 2024.

•

De bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving leiden ertoe dat de gemeente en wij net zoals afgelopen jaren niet zonder meer kunnen steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Als gevolg hiervan verrichten wij meer gegevensgericht werk dan wanneer er wel gesteund kan worden op de systemen. Dit met name door het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen. Na de implementatie van de nieuwe financiële administratie zullen wij gezamenlijk met uw organisatie bepalen of het wenselijk is om te komen tot een situatie waarbij wij kunnen steunen op geautomatiseerde gegevensverwerking in het kader van de jaarrekeningcontrole.

•

In onze boardletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Binnen de gemeente Zwolle is de frauderisicoanalyse een onderdeel van de gemeentebrede risicoanalyse. Wij hebben begrepen dat IA met ingang van 2025 periodiek de frauderisicoanalyse gaat uitvoeren en het fraudebeleid zal worden herzien. Wij hebben het college geadviseerd de frauderisico-inventarisatie verder uit te werken met (mogelijke) financiële impact (kwantificering). Tevens hebben wij het college in overweging gegeven – voor de belangrijkste risico’s – periodiek thema-gerichte onderzoeken uit te voeren c.q. deze onderwerpen onderdeel te laten uitmaken van het jaarplan van de interne auditafdeling. Tenslotte adviseren wij de resultaten van de frauderisicoanalyse periodiek op de agenda van de auditcommissie te plaatsen, hen te informeren over de stappen die gezet zullen worden en hiermee een open dialoog te bewerkstelligen.

• •

Wij hebben als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging wordt gegeven aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2024 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd en is er geen sprake van signalen en/of vermoedens van fraude.

•

Wij hebben de (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen opgenomen in bijlage A.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

•

Op 16 april 2025 heeft het ministerie van binnenlandse zaken het besluit gepubliceerd waarmee de goedkeuringstolerantie van de jaarrekening wordt aangepast naar 2% van de totale lasten exclusief de toevoegingen aan reserves. Wij adviseren u de grensbedragen ten aanzien van de rechtmatigheidsverantwoording en de accountantscontrole te evalueren en mogelijk aan te passen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Bevindingen jaarrekening

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 25,3 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 12,9 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 circa € 12,4 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 circa 44,6% van het balanstotaal (ultimo 2023: 46,5% van het balanstotaal) en is daarmee ten opzichte van 2023 gedaald. Deze afname wordt met name veroorzaakt door een toename van de overlopende passiva, waarvan circa € 67 miljoen is toe te rekenen aan hogere vooruit ontvangen bedragen van het Rijk (SPUK-regelingen).

Hiertegenover staat een beperktere daling van de vaste schulden met circa € 17 miljoen, waarvan € 15 miljoen ziet op één aflossing.

Eigen vermogen (x € 1.000)

2024

2023

2022

2021

Eigen vermogen per 1 januari

341.132

299.542

241.426

203.745

-/- 2.355

Eigen vermogen per 1 januari

341.132

299.542

241.426

201.390

Tussentijdse resultaatbestemming

12.910

31.316

42.760

34.450

Gerealiseerd resultaat

12.396

10.274

15.357

5.586

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

25.306

41.590

58.116

40.036

Eigen vermogen per 31 december

366.438

341.132

299.542

241.426

Herrubricering (zie toelichting in de jaarrekening)

Exploitatieresultaat (x € 1.000)

Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Totale baten

839.000

Totale lasten

813.694

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

25.306

Bij: onttrekkingen aan reserves

142.655

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Saldo mutaties reserves

-/- 12.910

Gerealiseerd resultaat

12.396

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Af: stortingen in reserves

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

-/- 155.575

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2024 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 25,3 miljoen zien. Ten opzichte van de begroting is het jaar afgesloten met een hoger werkelijk saldo van baten en lasten (€ 25,3 miljoen positief en verwacht € 19,2 miljoen negatief), dat na verwerking van de mutaties in de reserve uitkomt op € 12,4 miljoen positief. Het hogere saldo ten opzichte van de (bijgestelde) begroting ad € 44,5 miljoen zit op de volgende programma’s:

Hogere baten ‘Toekomstgerichte stad’ ad € 8,5 miljoen Lagere lasten ‘Samen sterk in Zwolle’ ad € 16 miljoen

- Lagere lasten ‘Bedrijfsvoering’ ad € 12 miljoen In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)

Mutaties in reserves (x € 1.000)

80.000

49.980

60.000

39.980

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 20.000 15.000

29.980 40.000

10.000

19.980 20.000

5.000

9.980

(20) 2021

2022

2023

37.681

58.117

41.590

2024 25.306

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2021

2022

2023

2024

2021

2022

2023

2024

32.094

42.760

31.316

12.910

5.586

15.357

10.274

12.396

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Zwolle (begroot en werkelijk over de periode 2020-2023)

Solvabiliteit (signaalwaarde 20% (minimum)) De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote (signaalwaarde 20% (richtinggevend))

De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. De negatieve grondexploitatiequote ontstaat doordat de totale boekwaarde van de Bouwgronden in Exploitatie negatief is. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het project Breezicht-Noord, waarbij de gerealiseerde opbrengsten € 14 miljoen hoger zijn de gerealiseerde kosten. Netto schuldquote (signaalwaarde 100% (maximum)) Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit 60% 50% 40% 30% 20% 10%

0% 2021

Structurele exploitatieruimte (signaalwaarde 0% (minimum))

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

2021

Signaalwaarde

80% 70% 60% 50%

3,0%

2023

Begroot

Werkelijk

2024 Signaalwaarde

40% 30% 20%

1,5%

2,5% 2,0%

1,0% 0,5%

10% 0%

0,0% 2021

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2022

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote

Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% -2%

Bestuurlijke samenvatting

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

2021

Signaalwaarde

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

2022

2023

Begroot

Werkelijk

Bijlagen

2024 Signaalwaarde

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) Voorspellende waarde van uw begroting De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. Van Inzicht Naar Focus In het programma ‘Van Inzicht Naar Focus’ worden de geplande investeringen en de faseringen hiervan inzichtelijk gemaakt. In vervolg op het onderzoek van Cebeon heeft in 2024 een verdieping plaatsgevonden in de analyses van de eerste vijf beleidsterreinen. De SIA geeft Zwolle inzicht in de toekomstige financieringsbehoefte van deze investeringen en dient als afwegingskader om te bepalen hoeveel investeringsruimte er in de eerstkomende jaren nodig is. Bij de begroting 2025 is meer inzicht verkregen in de prioriteiten van de toekomstige investeringen van Zwolle. Dit op basis van werkelijke verplichtingen om te investeren, het belang voor de stad en de (unieke) kansen die ontstaan voor de stad. Naar aanleiding van het begrotingsdebat 2025 zijn realisatierisico’s en integraliteit onderdeel geworden van dit afwegingskader.

In 2024 was de realisatie € 97,5 miljoen aan investeringen, wat in lijn ligt met de realisatiekracht van 2023 (€ 96 miljoen) toen een flinke stijging in de realisatiekracht gerealiseerd is. Uit onderstaande tabel blijkt een toename van ambities voor de stad Zwolle, waarmee de uitdagingen zoals beschreven in onze boardletter 2024 van kracht blijven. Voor de visies en kredieten vanuit de SIA wordt een bedrag van circa € 204 miljoen vanuit andere bronnen gedekt, zoals cofinanciering vanuit het Rijk. Dit resulteert in een netto opgave van € 1,1 miljard voor een periode van 10 – 15 jaar.

60 30 (30)

Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2022 2022 2023 2023 2024 2024 0,2

600

500 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2022 2022 2023 2023 2024 2024

€ 526 miljoen

€ 548 miljoen*

Investeringskredieten (excl GREX)

€ 295 miljoen

€ 367 miljoen

Investeringskredieten GREX

€ 116 miljoen

€ 125 miljoen

900

800

€ 1.187 miljoen

€ 1.290 miljoen

741

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

739

804

748

824

839

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

700 600

* Voor investeringen uit onderdeel A van de SIA zijn reeds raadsbesluiten aanwezig, hierdoor is sprake van een overlap tussen die investeringen en de investeringskredieten. Ten slotte merken wij op dat de methode van risicoanalyses en weerstandsvermogen herzien waardoor een meer zuivere weerstandbehoefte bepaald kan worden, maar ook zichtbaar wordt dat een meer actief grondbeleid zorgt voor een hoger risicoprofiel van de stad. Zie hiervoor de analyse op de weerstandscapaciteit op de volgende pagina. © 2025. Deloitte Nederland. Accountantsverslag 2024 2506060D48/WK/15

25,3

700

Strategische investeringsagenda (SIA)

Totaal

-12,2

800

Stand per jaarrekening 2024

€ 250 miljoen

41,6

900

Stand per begroting 2024

€ 250 miljoen

-22,1

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

Visies en Kredieten

Integraal huisvestingsplan (IHP)

58,1

Bestuurlijke samenvatting

500 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2022 2022 2023 2023 2024 2024 741

Bevindingen jaarrekening

681

826

Interne beheersing

707

843

813

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Het weerstandsvermogen is licht gedaald Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2024; de ratio weerstandsvermogen is met 0,04 afgenomen. Beschikbare weerstandscapaciteit

120

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 62,5 miljoen (2023: € 77,0 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is hiermee afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Deze afname is toe te wijzen aan het saldo van een stijging van de algemene (concern)reserve met € 27 miljoen en een vergroting van de ‘’onttrekking ten gunste van de incidentele bestedingsruimte volgend begrotingsjaar’’ met € 38,5 miljoen. Benodigde weerstandscapaciteit

100

De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 51,8 miljoen (2023: € 61,8 miljoen). Ten opzichte van 2023 is hiermee sprake van een afname van € 10 miljoen. Deze ontwikkeling in de weerstandsratio is het resultaat van een herijking van de risicoanalyse door Zwolle. Vanuit de beoordeling van de risico’s vanuit de kredietprojecten blijkt dat deze niet allen thuishoren in het weerstandsvermogen, maar reeds afgedekt zijn óf geen risico betreft (geen verplichting tot uitgaven). Door het corrigeren is de benodigde weerstandscapaciteit meer zuiver bepaald.

In de feitelijke situatie is een stijging van de risico’s van de stad aanwezig ten opzichte van voorgaand jaar. Dit voornamelijk vanuit de projecten De Nieuwe Veemarkt en Centrum Aanlanden. Daarnaast wordt een stijging van het risicoprofiel verwacht bij het aannemen van het project Noorderkwartier.

80 60

2021

2022

Benodigde weerstandscapaciteit

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2024

Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio weerstandscapaciteit 2,00 1,75 1,50 1,25 1,00 0,75 0,50 0,25 2021

2022

Uw weerstandscapaciteit van € 62,5 miljoen is voldoende in relatie tot de berekende risico’s van € 51,8 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

2023

2024

Ratio weerstandscapaciteit

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Rechtmatigheidsverantwoording In de jaarstukken 2024 heeft het college voor het tweede jaar een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Verantwoordings- en rapportagegrens De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens bedraagt 1% van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en de rapporteringsgrens bedraagt € 930.000 (10% van de verantwoordingsgrens). De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering.

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording voor geen onrechtmatigheden gerapporteerd. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering op 16 december 2024. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening en controleverordening heeft geactualiseerd. Deze zijn eveneens door de gemeenteraad vastgesteld. In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen, deze komen hierna nader aan bod.

Begrotingscriterium

Voorwaardencriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Dit is door de gemeente Zwolle ook als zodanig verwerkt in de jaarstukken 2024.

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening.

Daarnaast kunnen onderschrijdingen van lasten of onder- of overschrijdingen van baten eveneens als onrechtmatig worden aangemerkt, indien deze niet tijdig in de (bijgestelde) begroting zijn verwerkt Begrotingsrechtmatigheid Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde een controle op programmaoverschrijdingen en op kredietoverschrijdingen. Afwijkingen die groter zijn dan de verantwoordingsgrens, hebben betrekking op:

• •

Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken.

Programma Samen sterk in Zwolle: Onderschrijding van de lasten met € 16,1 miljoen. Programma Bedrijfsvoering: Onderschrijding van de lasten met € 12,0 miljoen.

Bovenstaande begrotingsafwijkingen (onderschrijdingen) zijn rechtmatig omdat deze tijdig zijn gemeld aan de gemeenteraad. Derhalve zijn in de rechtmatigheidsverantwoording geen begrotingsonrechtmatigheden te verantwoorden.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Rechtmatigheidsverantwoording Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Tijdens de dossiercontroles, uitgevoerd door de ambtelijke organisatie, zijn over 2024 een aantal fouten geconstateerd. De aanbesteding van acht contracten is niet rechtmatig verlopen doordat onterecht niet de EU-aanbestedingsrichtlijnen zijn gevolgd. Deze contracten hebben een cumulatieve omvang van circa € 2,5 miljoen aan bestedingen in 2024. In overeenstemming met de Kadernota Rechtmatigheid heeft de gemeente ervoor gekozen om uitsluitend de daadwerkelijke bestedingen als onrechtmatig aan te merken, en niet de volledige contractwaarde. Deze keuze is mede ingegeven door het beperkte inzicht in de totale contractwaarden. Zie hiervoor ook onze opmerking in het hoofdstuk ‘Overige bevindingen’ met betrekking tot de niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen. De ambtelijke organisatie heeft aangegeven de interne beheersingsmaatregelen zo spoedig mogelijk te willen aanscherpen en heeft daartoe een verbeterplan opgesteld. Wij onderschrijven het belang dit proces te versterken. Dit sluit tevens aan op onze aanbeveling rondom de preventieve interne beheersmaatregelen zoals opgenomen in onze boardletter.

Misbruik en oneigenlijk gebruik Het criterium Misbruik & Oneigenlijk gebruik (M&O) vormt een belangrijk onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente. Dit criterium richt zich op het voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving. De gemeente Zwolle heeft verschillende verordeningen waarin diverse aspecten vanuit M&O zijn opgenomen. Voor het boekjaar 2024 zijn geen onrechtmatigheden geïdentificeerd met betrekking tot het M&O-criterium.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Sociaal domein De gemeente Zwolle staat voor diverse maatschappelijke en financiële uitdagingen binnen het sociaal domein. Zo nemen de vergrijzing, het tekort aan personeel in zorg en welzijn en de complexiteit van hulpvragen toe. Deze ontwikkelingen leiden tot een toenemende druk op het beschikbare budget en stellen hogere eisen aan de uitvoeringskracht en beheersing van het sociaal domein. In onze boardletter hebben wij hier eveneens uitgebreid bij stil gestaan.

Sociaal domein | Jeugdzorgkosten en WMO Een voor de gemeente complicerende factor bij het opstellen van de begroting met betrekking tot de ontwikkeling van zorgkosten in de komende jaren is de verwachte ontwikkeling van de tarieven van zorgaanbieders. Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. Bijvoorbeeld bij de aanbieders van (leerlingen)vervoer is sprake van een sterke stijging van de (personele) kosten en is ook het vinden van personeel een uitdaging. Bovenstaande leidt ertoe dat de financiële positie van zorginstellingen in toenemende mate onder druk komen te staan wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de tarieven. De gemeente Zwolle staat in nauw contact met de verschillende partijen om problemen snel op tafel te krijgen en te komen tot passende oplossingen. Ook is als gevolg van de wet DBA en de controles op de naleving van deze wetgeving door de belastingdienst een toenemende schaarste in beschikbaarheid van kwalitatief en geschoold zorgpersoneel zichtbaar. Dit leidt er toe dat de toenemende zorgvraag steeds vaker niet meer in balans is met het zorgaanbod. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. In toenemende mate zal daardoor niet de zorgvraag bepalend zijn in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod.

Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

In de toekomst zal door de vergrijzing in Nederland binnen de WMO de vraag naar zorg verder toenemen. De vergrijzing heeft niet alleen een nadelig effect op de beschikbare capaciteit op de arbeidsmarkt maar draagt ook bij aan een verhoging van de populatie die gebruik wil maken van de voorzieningen van de WMO. Bijvoorbeeld in het vervoer, de huishoudelijke hulp en de groepsbegeleiding zullen de kosten als gevolg van de vergrijzing toenemen. Koers Sociaal domein Om richting te geven aan deze ontwikkelingen heeft de gemeente Zwolle de Koers Sociaal Domein 2024 – 2030 opgesteld, die in 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld. Deze koers vormt de opvolger van de Hervormingsagenda 2020 – 2023 en ontwikkeld in samenwerking met inwoners, maatschappelijke partners en de gemeenteraad. De koers is gericht op het versterken van de sociale basis, het bevorderen van bestaanszekerheid en participatie, en het eerder en effectiever ondersteunen van inwoners met hulpvragen. De gemeente streeft hiermee naar een houdbaar en veerkrachtig sociaal domein dat inspeelt op de toenemende druk en complexiteit. Met deze ontwikkelingen laat de gemeente Zwolle zien dat zij de urgentie en complexiteit van de uitdagingen binnen het sociaal domein onderkent. Wij adviseren de ingezette koers voort te zetten en de voortgang en realisatie daarvan nauwgezet te monitoren.

Dit stelt de gemeente in staat om tijdig bij te sturen en blijvend te werken aan een toekomstbestendig en veerkrachtig sociaal domein. Beschermd wonen De gemeente Zwolle treedt op als centrumgemeente voor Beschermd Wonen. Overeenkomstig artikel 5.6 van het convenant ‘’Regionale samenwerking Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang centrumgemeenteregio IJsselVecht 2024’’ wordt het voordeel bij overschotten naar rato verdeeld over de regiogemeenten, op basis van de vastgestelde verdeelsleutel. Tot en met 2023 heeft de gemeente Zwolle dit verwerkt in het eigen vermogen en vervolgens de uitbetalingen onttrokken aan de reserve Beschermd Wonen. Vanaf 2024 zijn deze overschotten als verplichting (overlopende passiva) op de balans opgenomen.

De verwerkingswijze in de jaarrekening 2024 voldoet aan de BBV-richtlijnen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo per ultimo 2024 ad € 11,6 miljoen negatief relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2025 e.v. nog te realiseren opbrengsten ad € 171 miljoen en nog te maken kosten ad € 126 miljoen. De nog te realiseren opbrengsten en kosten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitaties dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Zwolle schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 17,6 miljoen bedraagt (2023: € 17,2 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.

Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 110 85 60

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

35 10

(15) 2020

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2022

Boekwaarde

2023

2024

Voorziening

De daling van de boekwaarde van in 2024 is als volgt te specificeren:

Deze 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Analyse grondexploitaties In de hiernaast opgenomen grafiek hebben wij de ontwikkeling van de boekwaarde én de voorziening voor verlieslatende projecten in de afgelopen jaren zichtbaar gemaakt. De boekwaarde minus de voorziening vormen de balanswaarde van de grondexploitaties in exploitatie zoals opgenomen op de balans van uw gemeente. Uit de figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie is gedaald in 2024 (daling ad € 70,0 miljoen), daar waar de omvang van de voorziening licht is gestegen (met € 0,4 miljoen). De belangrijkste oorzaak van de daling in de boekwaarden betreft de ontwikkeling in het bedrijventerrein Hessenpoort (per saldo -/- € 25,0 miljoen) en ontwikkeling van Stadshagen De Tippe en BreezichtNoord (-/- 32,5 miljoen). De voorziening ziet toe op een viertal complexen, zijnde Voorsterpoort Oost (€ 8,1 miljoen), Beers Stork (€ 4,0 miljoen), Voorsterpoort Retail (€ 4,7 miljoen) en Stadshagen Breezicht-Zuid (€ 0,7 miljoen).

2021

X € 1.000 Opbrengsten (verminderingen)

- 96.479

Investeringen (vermeerderingen)

+ 16.409

Tussentijdse winstname

+ 27.649

In 2024 heeft uw gemeente € 96,5 miljoen aan verkopen gerealiseerd, met name in Hessenpoort (€ 49,2 miljoen), De Tippe (€ 23,3 miljoen) en in Breezicht-Noord (€ 18,4 miljoen).

De investeringen zien met name toe op de ontwikkelingen in Stadshagen (De Tippe en Breezicht-Noord, totaal € 6,6 miljoen).

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Vanessa Jongbloed on 25 Jun 2025

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente? Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad. Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2024 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming

In lijn met de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ van de commissie BBV moeten gemeenten voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion-methode’ (POC-methode) toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Per saldo is in 2024 € 27,7 miljoen aan tussentijdse winst genomen.

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de bestaande ruimte herontwikkeld wordt en dit type projecten (financieel gezien) gevoeliger zijn voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Daarnaast zorgt een langere doorlooptijd van projecten voor een hoger risicoprofiel, de schatting van kosten en opbrengsten is subjectiever naarmate de looptijd toeneemt.

Van voorgenoemde projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en de berekening van de tussentijdse winstneming gecontroleerd.

Adaptieve Ontwikkelstrategie (AOS) mobiliteitshubs In onze boardletter 2024 hebben wij de Adaptieve Ontwikkelstrategie (AOS) mobiliteitshubs en de mogelijke negatieve effecten daarvan op de grondexploitatie Nieuwe Veemarkt toegelicht. Naar aanleiding hiervan zijn meerdere gesprekken met de gemeente gevoerd en heeft de gemeente een position paper opgesteld. Uit nader intern onderzoek naar de impact en effecten van de verwerking van de AOS op de grondexploitaties is gebleken dat het niet wenselijk is de bijdragen in de residuele grondwaarde te verwerken. Hoewel de beleidslijn nog niet is uitgewerkt hebben wij begrepen dat het college in 2025 zal voorstellen een tijdelijke bestemmingsreserve te vormen. Aangezien per balansdatum nog geen besluit door u als raad is genomen, heeft dit in de jaarrekening 2024 nog geen effect.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Zwolle&id=2b95331c-1319-4cad-ab08-c8230fb3014d