Bijlage Toelichting bij beslisnota college en raadsbrief interventies plateau 2 definitief

Verbetering toegang en vereenvoudiging inkomensregelingen Resultaten implementatie interventies plateau 1 en verkenning haalbaarheid interventies plateau 2 Toelichting bij de raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2 11 september 2025

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Inhoud 1

Inleiding

3

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Kaders voor verbetering in 2024 - 2027 Het (concept-)beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid als paraplu Opgehaald uit de stad – de knelpunten en de oplossingen Effectiviteit en (financiële) haalbaarheid Besluit over de aanpak van verbeteringen: beheerst ontwikkelen Afgesproken fasering van besluitvorming over de plateaus

4 4 5 6 6 8

3 3.1 3.2 3.3

Inmiddels ingevoerd - interventies plateau 1 De interventies in plateau 1 Verbetering van de inkomensregelingen in plateau 1 Effect op het gebruik van de regelingen

9 9 10 10

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Interventies plateau 2 – resultaten verkenning en uitwerking Interventies plateau 2 (Beleidsmatige) samenvoeging - resultaten van de verkenning ‘Alles’ in één keer aanvragen – technische samenvoeging Gesprek over inkomen: aansluiten bij bestaande contacten Sneller en eenduidig uitbetalen – optimalisatie van dienstverlening

11 11 11 21 27 31

5

De begroting plateau 1 en 2

33

2/34

Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

1

Inleiding

Datum

Dit betreft de gedetailleerde toelichting op de raadsbrief “Voortgang project verbetering toegang en vereenvoudiging inkomensregelingen. Aanleiding voor de raadsbrief en deze toelichting zijn de volgende: De gemeenteraad van Zwolle heeft bevordering van bestaanszekerheid hoog op haar prioriteitenlijst staan. Financiële bestaanszekerheid krijgt daarbij veel aandacht: de raad zet in op armoedebestrijding en wil ervoor zorgen dat inwoners met een laag inkomen, voldoende geld hebben om rond te komen en volwaardig mee te kunnen doen. Om dit doel te realiseren, heeft de gemeente Zwolle inkomensregelingen voor inwoners met een laag inkomen. Voorwaarden voor de effectiviteit van de inkomensregelingen, is dat inwoners met recht op de regelingen, deze ook daadwerkelijk krijgen. Daarom wil de gemeenteraad van Zwolle de lokale inkomensregelingen toegankelijker maken en vereenvoudigen. Om dit doel te realiseren, is de gemeenteraad akkoord gegaan met een aanpak op 31 maart 2025. Dit besluit betrof maatregelen die in verschillende plateau’s zouden worden uitgewerkt en geïmplementeerd. Dit om de haalbaarheid van de voorstellen te borgen. De maatregelen in plateau 1 zijn geïmplementeerd direct na het besluit. De voorstellen voor plateau 2 zijn verder verkend op haalbaarheid en, wanneer haalbaar, vertaald naar een voorstel voor vervolg.

In deze toelichting wordt ingegaan op de resultaten en de conclusies van het haalbaarheidsonderzoek. De resultaten en conclusies vormen de onderbouwing van het collegebesluiten over het vervolg van het project Verbetering toegang en vereenvoudiging inkomensregelingen, onderwerp van de raadsinformatiebrief. De opbouw van deze toelichting is als volgt: hoofdstuk 2 gaat in op de beleidskaders voor het project Verbetering toegang en vereenvoudiging inkomensregelingen; hoofdstuk 3 bevat de evaluatie van de implementatie en effecten van plateau 1; hoofdstuk 4 beschrijft de uitkomsten van de verkenning van de interventies in plateau 2 en hoofdstuk 5 bevat de begroting voor plateau 1 en 2.

3/34

Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

2

Kaders voor verbetering in 2024 - 2027

Datum

Dit hoofdstuk bevat een samenvatting van de beleidskaders en de onderzoeksresultaten die de basis vormen voor de interventies die het college wil inzetten om het beoogde doel te behalen. Vervolgens wordt ingegaan op de financiële kaders gesteld voor de implementatie en uitvoering van de interventies.

2.1

Het (concept-)beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid als paraplu Het beleidsplan vormt de paraplu voor het beleid dat de gemeente Zwolle wil voeren op de verbetering van financiële bestaanszekerheid. Dit plan is een uitwerking van landelijke wetgeving en lokaal beleid. In het plan zijn betrokken: • • •

•

•

Het beleidskader voor de aanpak voor verbetering van Financiële Bestaanszekerheid, de Koers Sociaal Domein De doelen van het gemeentelijk beleid op Financiële Bestaanszekerheid De verbinding tussen de beleidsdoelen op financiële bestaanszekerheid en die op de toename van arbeidsparticipatie vastgelegd in de Visie op Arbeidsmarktbeleid en Arbeidsparticipatie. De beleidsuitgangspunten leidend voor de verbetering van de toegang en vereenvoudiging van de inkomensregelingen (waarin ook de verbinding is gemaakt met het Programma Menselijke Maat) De acties die ondernomen moeten worden om de toegang tot en de vereenvoudiging van de inkomensregelingen te realiseren.

Doelen van het stelsel van sociaal minimum – brede definitie volgens Commissie Sociaal Minimum

4/34

Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

2.2

Opgehaald uit de stad – de knelpunten en de oplossingen

Datum

Om onze voorstellen beter te laten aansluiten op de behoeften van inwoners, lieten we diverse onderzoeken uitvoeren en gingen we in gesprek met inwoners en partners. Een uitgebreide analyse van deze gesprekken en onderzoeken zijn opgenomen in de toelichting bij het raadvoorstel besproken op 31 maart 2025. Hieronder een samenvatting van deze analyse: •

•

•

•

Uit de Minima Effect Rapportage (MER 2024) van het NIBUD blijkt dat onze inkomensregelingen goed aanvullen op het hoofdinkomen. Alle doelgroepen voor de inkomensregelingen kunnen, in principe, rondkomen. Uit het CBS-onderzoek naar het bereik van de inkomensregelingen is gebleken dat veel inwoners de inkomensregelingen niet krijgen terwijl zij daar wel recht op hebben. Uit het klantreisonderzoek, de Stadsdialogen en landelijke analyses van het gebruik van inkomensregelingen, blijkt dat inwoners last hebben van de veelheid van loketten, inkomensregelingen en de strenge sancties op fouten. Uit het participatietraject in voorbereiding van het beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid, worden deze inzichten bevestigd.

De gezamenlijke oplossingsrichtingen uit de gesprekken en onderzoeken zijn: • • • • •

Verminder het aantal regelingen. Maak voorwaarden en bewijslast eenvoudiger en duidelijker. Beperk de gevolgen van onbedoelde fouten. Verminder het aantal loketten. Verbeter de dienstverlening door meer menselijke maat en proactieve, meer integrale ondersteuning.

Tijdens brainstormsessies met experts, partners en inwoners zijn op basis van deze inzichten veel ideeën geformuleerd voor zowel grote als kleine verbeteringen in het systeem. Deze ideeën zijn de basis geworden voor de quick wins en de voorstellen die aan de raad worden voorgelegd. Sinds 31 maart 2025, heeft de gemeenteraad ook het rekenkameronderzoek (de Rekenkamer ‘Huishoudens geholpen – onderzoek naar Zwolse inkomensregelingen) ontvangen over de inkomensregelingen. In de conclusies en aanbevelingen in het onderzoek wordt ook benadrukt dat inwoners behoefte hebben aan helderheid over waar zij recht op hebben, waar zij terecht kunnen voor hulp en de menselijke maat in de dienstverlening. Aanvullend wijst de rekenkamer op het belang van hulp aan inwoners die oplossingen biedt op de langere termijn. De rekenkamer vindt servicegesprekken een belangrijk instrument waarlangs de gemeente inwoners deze hulp kan bieden, mits deze het gewenste perspectief bieden.

5/34

Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

2.3

Effectiviteit en (financiële) haalbaarheid

Datum

Naast beleid en de behoefte van inwoners, zijn ook kaders voor de maatregelen de daadwerkelijke effectiviteit en de (financiële) haalbaarheid bij implementatie en uitvoering. De effectiviteit van interventies staat voorop, maar die is niet altijd vooraf duidelijk. Onderzoek en gesprekken met inwoners laten zien dat wat werkt voor de één, niet perse werkt voor de ander. Dit bleek bijvoorbeeld uit ervaringen met de digitalisering van de dienstverlening: handig voor sommigen, lastig voor anderen. Daarom kiest de gemeente ervoor om kansrijke, maar ingrijpende interventies eerst goed te testen op gebruiksgemak voor verschillende doelgroepen. En niet alle potentiële oplossingen voor het verbeteren van de toegang tot inkomensregelingen zijn haalbaar. Om de haalbaarheid van interventies goed te bewaken, heeft het college besloten tot voorgestelde stapsgewijze uitrol van gekozen interventies in zogenaamde plateaus. Dit met instemming van de raad op 31 maart 2025. Elke plateau bouwt voort op de effectiviteit van eerdere stappen. Deze aanpak geeft grip op de effectiviteit en kostenontwikkeling van de maatregelen én de verstrekking van minimaregelingen. Door deze fasering kan het college tijdig bijsturen en de gemeenteraad voorstellen doen voor extra financiering wanneer dat nodig is. Investeringskosten*

Kosten structurele uitvoering**

Kosten verstrekkingen*** (open einde-regeling)

Plateau 1:

Binnen huidige begroting (Inclusief restbudget bestaanszekerheid)

Binnen huidige begroting of iets lager

Stijgend

Plateau 2:

Huidige begroting met extra incidentele investeringen.

Binnen huidige begroting of iets lager

Stijgend

Plateau 3:

Huidige begroting met extra incidentele investeringen.

Hoger door extra uitvoering en structurele innovatie capaciteit.

Stijgend

*investeringskosten = éénmalige kosten voor invoering van de verbetering **structurele kosten = kosten voor de uitvoering van de verbeterde dienstverlening *** kosten verstrekkingen = kosten door uitkering aan de inwoners

2.4

Besluit over de aanpak van verbeteringen: beheerst ontwikkelen Op basis van de kaders, heeft het college de raad een aanpak voorgelegd voor de verkenning, ontwikkeling en implementatie van interventies die de toegang tot de inkomensregelingen moeten verbeteren en de regelingen zelf moeten vereenvoudigen.

6/34

Plateau 3

Uit te werken wanneer interventies in plateau 1 en 2 onvoldoende effectief zijn

1. 2.

Plateau 2

Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Plateau 1

Datum

1. 2.

Samenvoegen van regelingen “Alles” in één keer aanvragen formulier (alternatief stadspas plateau 2)

Bestaande dienstverlening continue verbeteren (quick wins). Laat geen geld liggen platform (alternatief stadspas plateau 1)

3. 4.

3.

Sneller en eenduidig uitbetalen van regelingen. Servicegesprekken binnen budget.

Beleid individuele regelingen veréénvoudigen en aanpassingen doorvoeren in de dienstverlening

Na een raadsbesluit over de eerste vereenvoudiging van de inkomensregelingen op 31 maart 2025, zijn de interventies in plateau 1 geïmplementeerd. Vanaf 6 mei 2025 worden de inkomensregelingen uitgevoerd zoals de raad heeft besloten met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2025. De aanvraagformulieren en alle communicatie over de regelingen zijn ook aangepast op de website en in het gidsje en de brieven. Dit is overigens gedaan na gebruikerstesten om er zeker van te zijn dat inwoners de formulieren en de informatie goed begrijpen. De eenmalige implementatiekosten zijn betaald uit het restbudget van de opgave Bestaanszekerheid. In hoofdstuk 3 worden de eerste resultaten van plateau 1 toegelicht. Plateau 2 omvat interventies die haalbaar en effectief lijken, maar extra aanpassingen vragen in organisatie en informatiesystemen. Omdat deze mogelijk extra investeringskosten zouden vragen, heeft het college laten onderzoeken wat de impact is op bereik en begroting voordat deze maatregelen worden doorgevoerd. Deze toelichting bevat de onderzoeksresultaten. Daarbij is overigens vastgesteld dat de investeringskosten binnen de begroting kunnen worden betaald. In hoofdstuk 4, worden de resultaten van de verkenning toegelicht. Plateau 3 bevat interventies die op langere termijn haalbaar lijken, bijvoorbeeld als weten regelgeving of systemen veranderen.

Deze worden alleen uitgewerkt als blijkt dat de eerdere plateaus onvoldoende resultaat opleveren. Overigens zullen de kosten voor de verstrekking van inkomensregelingen stijgen in alle plateaus, wanneer de doorgevoerde verbeteringen effectief zijn en de omstandigheden van onze inwoners verder niet veranderden bijvoorbeeld door Rijksbeleid. Immers, meer inwoners gaan gebruik maken van de inkomensregelingen.

7/34

Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

2.5

Afgesproken fasering van besluitvorming over de plateaus

Datum

Om ervoor te zorgen dat het college de ontwikkeling van het gebruik van de regelingen en de daarmee gepaard gaande kosten goed kan monitoren, heeft het college de ontwikkeling en invoering van interventies gefaseerd in de toegelichte plateaus. In de fasering zijn een aantal ijkmomenten aangebracht om de effectiviteit van de interventies en de ontwikkeling van de kosten te beoordelen. Op een ijkmoment stelt het college vast wat de effectiviteit is van de ingezette interventies en hoe de kosten van de uitvoering en de verstrekking van de inkomensregelingen zich ontwikkelen. Deze ijkmomenten vinden plaats vinden de gebruikelijke PDCA-cyclus van de gemeente. Het college zal de raad informeren over de uitkomsten in de jaarstukken, de verslagen van het project en doet voorstellen voor vervolg.

ijkmoment

ijkmoment

ijkmoment Voorbereiding plateau 3

Voorbereiding plateau 2

Plateau 3 2026 en verder

Plateau 2 start uitvoering in 2026

Plateau 1 Voorbereiding nu, start uitvoering in 2025 PPN voorjaar 2025

Het eerste ijkmoment heeft plaatsgevonden bij de Perpectiefnota (PPN) in het voorjaar 2025. Op dit ijkmoment is een stijging van de kosten van de inkomensregelingen vastgesteld. Deze stijging is ontstaan door verschillende factoren waaronder het grotere bereik van de inkomensregelingen. Het tweede ijkmoment, het moment van de 2e Berap augustus 2025, wijst uit dat geen overschrijding van het budget voor de inkomensregelingen wordt voorzien.

8/34

Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

3

Inmiddels ingevoerd - interventies plateau 1

Datum

Hieronder volgt een samenvatting van de interventies in plateau 1 op de voortgang van de implementatie en de effecten op het aantal aanvragen.

3.1

De interventies in plateau 1 Interventies in plateau 1 voor verbetering van de toegang tot de inkomensregelingen, kunnen worden geïmplementeerd binnen de huidige organisatie en systemen én met het beschikbare restantbudget uit de opgave Bestaanszekerheid. Bestaande dienstverlening continue verbeteren (quick wins) In 2024 is gestart met het doorvoeren van Quick Wins in de dienstverlening. Uit de evaluatie blijkt dat het grootste deel van de aangekondigde quick wins inmiddels worden uitgevoerd. De quick wins zijn inmiddels ook geïntegreerd in een cyclus van continue verbeteren van de dienstverlening. Belangrijk nieuw onderdeel in deze cyclus is dat wijzigingen of nieuwe initiatieven eerst worden getoetst bij gebruikers Laat Geen Geld Liggen-platform Vanaf 2025 is gestart met de ontwikkeling van dit platform om bekendheid en toegang tot regelingen te verbeteren. Het richt zich op sneller signaleren van hulpvragen en het doorverwijzen naar passende ondersteuning. Belangrijke onderdelen zijn: •

•

• •

Een geüpdatete en breder verspreide gids: dit is inmiddels reguliere werkwijze. De gids wordt jaarlijks geactualiseerd met de meest recente informatie. Deze is ook vertaald naar het engels, het Arabisch en het Turks. Aanwezigheid op wijkbijeenkomsten: dit is geïmplementeerd als onderdeel van de communicatieagenda voor verspreiding van kennis over de inkomensregelingen; inwoners de mogelijkheid bieden om meteen vragen te stellen. Denk bij de evenementen aan buurtacties van Travers Welzijn, bijeenkomsten van een multiculturele vrouwengroep en Wijkpraat in de Winkelstraat (een initiatief vanuit het wijkmanagement in samenwerking met belangrijke partners, zoals handhaving en woningcorporaties). In de eerste helft van 2025 zijn gemeentemedewerkers zes keer 'de stad in' gegaan. Ook voor de tweede helft van het jaar staan tenminste zes evenementen gepland waarbij inwoners ook informatie kunnen krijgen over de inkomensregelingen. Een meertalige website: is inmiddels gerealiseerd. Een WhatsApp-dienst, o.a. met spraakberichten voor laaggeletterden. De ontwikkeling en implementatie van deze dienst staat gepland voor de tweede helft van 2025.

Vrijwilligers en intermediairs in de sociale basis spelen een sleutelrol in het gebruik en succes van dit platform. Het platform wordt gefinancierd met incidentele middelen en loopt drie jaar. Jaarlijks vindt evaluatie plaats. Op basis daarvan besluit de gemeenteraad na drie jaar over eventuele voortzetting.

9/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Verbetering monitoring effect en gebruik van de inkomensregelingen Naast verbeteringen in de dienstverlening, is ook de monitoring van de resultaten verder verbeterd. Belangrijkste verbeteringen zijn een jaarlijkse update van de effecten van de verbeteringen door uitvoering van: • •

De Minimaeffectrapportage (MER) door het NIBUD om de effecten van de wijzigingen in de inkomensregelingen te kunnen monitoren. De Armoedescan van het CBS, die het bereik van de regelingen in kaart brengt

De rapportage van de Armoedescan 2023 komt in oktober 2025. De rapportage van de MER komt beschikbaar in het tweede kwartaal van 2026. Dit zodat aanstaande wijzigingen in het toeslagstelsel en de zorgkostenverzekering kunnen worden verwerkt.

3.2

Verbetering van de inkomensregelingen in plateau 1 Op basis van landelijk onderzoek, de klantreizen en input uit de stad, zijn vereenvoudigingen vastgesteld door de gemeenteraad en doorgevoerd drie gemeentelijke regelingen. Het gaat om de regelingen waarvoor geen wettelijke eisen gelden op bewijslast, aanvraagtermijn of het jaarlijks aanvragen. Deze zijn de Kindregeling, het Participatiefonds en de Zorgkostenregeling. Voor deze regelingen, zijn de volgende wijzigingen doorgevoerd vanaf 1 januari 2025: •

• •

3.3

De bewijslast voor het gebruik van de regelingen is afgeschaft zoveel als wettelijk mogelijk, zodat inwoners het gebruik van de regelingen niet hoeven te verantwoorden met het bewaren of declareren van bonnetjes. De termijnen voor de aanvraag en uitkering van de regelingen, zijn geharmoniseerd, zoveel als wettelijk mogelijk. Ambtshalve verstrekking is doorgevoerd voor inwoners met een bijstandsuitkering zodat zij deze niet jaarlijks opnieuw hoeven aan te vragen.

Effect op het gebruik van de regelingen Op dit moment kan nog geen goed onderbouwde uitspraak worden gedaan over het eerste effect van de maatregelen in plateau 1 omdat cijfers nog niet goed vergelijkbaar zijn.

Individuele Inkomenstoeslag Kindregeling* Participatiefonds** Zorgkostenregeling Tegemoetkoming Eigen Risico** Zorgkostenregeling Tegemoetkoming Hoge Zorgkosten**

2023 Aantal verstrekkingen 2.609 1.098 2.757 2.129

2024 Aantal verstrekkingen 2.538 1.049 3.271 2.195

2025 (t/m juli) Aantal verstrekkingen 1.873 908 2.034 1.675

1.267

1.193

964

*per huishouden **per client Op basis van de huidige gegevens wordt verwacht dat de kosten ven de verstrekking van inkomensregelingen zal blijven binnen de begroting 2025. 10/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

4

Interventies plateau 2 – resultaten verkenning en uitwerking

4.1

Interventies plateau 2 Zoals aan de raad is toegelicht bij het raadsvoorstel dat is vastgesteld op 31 maart 2025, heeft het college besloten de volgende interventies te laten verkennen op effectiviteit en haalbaarheid: • • • •

Beleidsmatige samenvoeging van inkomensregelingen De mogelijkheid tot “Alles” in één keer aanvragen Sneller en eenduidig uitbetalen van regelingen Het uitvoeren van servicegesprekken over inkomen met kwetsbare inwoners die regelingen ontvangen

Onder effectiviteit wordt hier verstaan of de interventie een oplossing is voor drempels die inwoners ervaren om regelingen aan te vragen en te gebruiken. Onder haalbaarheid wordt verstaan: toelaatbaar (juridisch en ethisch), betaalbaar (kosten voor de ontwikkeling en de uitvoering zijn gedekt in de begroting) en een haalbare doorlooptijd voor uitwerking en implementatie. Hieronder wordt ingegaan op de resultaten van de verkenning van achtereenvolgens .

4.2

(Beleidsmatige) samenvoeging - resultaten van de verkenning Landelijk en Zwolse onderzoeken wijzen uit dat reductie van het aantal inkomensregelingen waarop inwoners recht kunnen hebben, bijdraagt aan de vindbaarheid en begrijpelijkheid van de regelingen. Vooronderstelling is dat vindbare en begrijpelijke regelingen eerder worden gevonden en aangevraagd. Daarom is verkend of bestaande Zwolse regelingen kunnen worden samengevoegd tot, idealiter, vier regelingen, verdeeld over de doelgroepen van de verschillende regelingen1.

Voor de verkenning zijn voorzieningen tegen het licht gehouden die de gemeente Zwolle heeft om invulling te geven aan het beleidsdoel Financiële Bestaanszekerheid. Regelingen die de gemeente heeft om uitvoering te geven aan haar wettelijke taken op andere beleidsterreinen, zijn buiten beschouwing gelaten. Het gaat om regelingen zoals de regeling Tegemoetkoming Eigen Bijdrage Peuteropvang en de Tegemoetkoming Eigen Bijdrage Kinderopvang. Overigens geldt voor deze voorzieningen eenzelfde conclusie als die voor de voorzieningen ter verbetering van financiële bestaanszekerheid. 1

11/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Ordening vanuit leefwereld

Categorie 1: Inkomensregelingen voor alle volwassen inwoners

Categorie 2: Inkomensregeling voor volwassen inwoners met chronische ziekte of beperking

Categorie 3: Inkomensregeling voor gezinnen met kinderen, wel én niet met chronische ziekte of beperking:

Categorie 4: Vangnetregelingen (éénmalig voor inwoners voor bijzondere kosten)

NB: inwoner kan beroep doen op regelingen in verschillende categorieën

Bij de verkenning van de samenvoeging van de inkomensregelingen is eerst vastgesteld wat moet worden aangepast in de inkomensregelingen om deze te kunnen samenvoegen. Vervolgens is vastgesteld wat mogelijke consequenties zijn van die aanpassingen. Hieronder de resultaten van de verkenning samengevat in zes conclusies. Conclusie 1 – beleidsdoelen hebben geleid tot een fijnmazig pakket aan inkomensregelingen Uit de verkenning van de inkomensvoorzieningen is gebleken dat de huidige inkomensregelingen van de gemeente Zwolle een fijnmazig pakket vormen van maatwerkvoorzieningen voor specifieke groepen inwoners met als doel te ondersteunen bij verschillende soorten uitgaven. Deze fijnmazigheid is ontstaan door een combinatie van: • • • •

De wettelijke eisen aan de inkomensregelingen De beleidsdoelen voor de inkomensregelingen De wijze waarop de uitvoering is georganiseerd De wijze waarop de voorziening wordt gefinancierd (publiek; privaat)

Wettelijke eisen en de Zwolse beleidsdoelen van de inkomensregelingen zijn een belangrijke oorzaak van de variatie in de voorwaarden voor toegang per regeling. Doordat verschillende inkomensregelingen zijn gebaseerd op wetgeving, heeft de Zwolse gemeenteraad beperkt invloed de voorwaarden in die inkomensregelingen. Wettelijke eisen aan de toegang tot inkomensregelingen of het aanvraagproces kan de gemeenteraad maar beperkt aanpassen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de kwijtschelding van gemeentebelastingen, de individuele inkomenstoeslag, de studietoeslag voor studenten met een medische beperking en de bijzondere bijstand. In het Zwolse beleid zijn uitgangspunten bepaald voor de toegangscriteria en de doelgroepen van de inkomensregelingen. De raad heeft deze uitgangspunten bevestigd 12/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

met de vaststelling van de uitgangspunten voor vereenvoudiging van de inkomensregelingen. Deze uitgangspunten vragen om variatie in de doelgroepen voor de inkomensregelingen en de verschillende inkomens- en vermogensgrenzen voor de regelingen. Denk hierbij aan de verschillende inkomenscriteria voor inwoners met een beperking of een chronische ziekte en die zonder, binnen de Zorgkostenregeling en de Participatieregeling. Fijnmazigheid geldt ook voor de wijze waarop de inkomensregelingen worden gefinancierd. Dat gebeurt namelijk uit verschillende bronnen: sommige regelingen worden volledig betaald uit gemeentelijke middelen; anderen worden voor een deel betaald uit (tijdelijke) rijksbijdragen en weer andere regelingen worden voor een deel betaald uit private fondsen. Fijnmazigheid is ook ontstaan door de wijze waarop inkomensregelingen worden verstrekt aan inwoners. De wijze van verstrekking is vaak gekozen door een combinatie van factoren: doel van de regeling, partij die de regeling uitvoert en, daarmee samenhangend, vorm van financiering van de regeling.

Daardoor zijn verschillende vormen van verstrekking ontstaan: structureel, uitgekeerd in geld (bijvoorbeeld de Kindregeling); incidenteel wanneer de regeling is bedoeld voor incidentele noodzakelijke uitgaven aan bijvoorbeeld duurzame goederen (bijvoorbeeld Bijzondere Bijstand); in natura wanneer dat het doel van de regeling dient en de voorziening daardoor sneller, effectiever of efficiënter is voor de inwoners, het doel van de inkomensregeling of beter past bij de wijze waarop de regeling wordt uitgevoerd (bijvoorbeeld het Jeugdfonds Sport). Verder bestaan er ook verschillende vormen van uitvoering: door de gemeente, door externe partners onder verantwoordelijkheid van de gemeente en door private partijen in samenwerking met de gemeente. In het volgende schema worden weergegeven alle bestaande inkomensregelingen verdeeld over verschillende categorieën, met daarbij aangegeven of voorwaarden in de regelingen worden bepaald door wetgeving en door wie deze worden uitgevoerd met het logo van de uitvoerder:

13/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Conclusie 2: samenvoeging van regelingen met behoud van huidig beleid, maakt de inkomensregelingen niet persé toegankelijker of begrijpelijker Verkend is of een samenvoeging van de inkomensregelingen mogelijk is met behoud van de verschillende beleidsdoelen van de regelingen (specifieke doelgroepen, inkomensgrenzen, uit te keren bedragen, etc.). Dit zou bijvoorbeeld kunnen door de verschillende regelingen samen te voegen in één verordening met geharmoniseerde definities voor verschillende begrippen in de inkomensregelingen. Uit deze verkenning is het volgende gebleken: Harmonisering van gehanteerde begrippen in de inkomensregelingen draagt bij aan de begrijpelijkheid van de inkomensregelingen en een eenduidige uitvoering. Dit blijkt uit de test van aangepaste inkomensregelingen in plateau 1. Door de begrippen in de Kindregeling, Participatieregeling Volwassen en de Zorgkostenregeling te harmoniseren, zijn deze duidelijker voor inwoners en uitvoering.

Uit de gebruikerstesten van het aanvraagproces voor de aangepaste Zorgkostenregeling, is echter ook gebleken dat een inkomensregeling juist onbegrijpelijker en lastiger aan te vragen is, wanneer in één inkomensregeling zijn verenigd verschillende doelen (tegemoetkoming eigen risico en tegemoetkoming hoge zorgkosten), verschillende doelgroepen (inwoners met en inwoners zonder een chronische ziekte of beperking), verschillende vormen van uitkering (periodiek, incidenteel), verschillende bewijslast (niet voor tegemoetkoming hoge zorgkosten, wel 14/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

voor tegemoetkoming eigen risico). In de gebruikerstesten bleek dat inwoners na het doorlopen van het aanvraagproces niet konden navertellen wat zij hadden aangevraagd. Met name deze gebruikerstesten zijn een onderbouwing voor de conclusie dat samenvoeging van regelingen met behoud van de beleidsmatige verschillen, niet bijdraagt aan meer eenvoudige en dus meer begrijpelijke inkomensregelingen. Conclusie 3: samenvoeging van inkomensregelingen draagt wel bij aan toegankelijkheid wanneer de regeling eenduidig wordt Onderzoek en testen van de inkomensregelingen wijzen dus uit dat samenvoeging pas effectief bijdraagt aan vereenvoudiging wanneer de samenvoeging de regeling eenduidig en overzichtelijk maakt. Dit betekent dat: •

•

•

•

• •

Het beleidsdoel van de samengevoegde regeling is eenduidig: de regeling is gericht op het opbouwen van een financiële buffer en op bevordering van sociale participatie of als een vangnet voor incidentele kosten. De criteria voor recht op de regelingen zijn eenduidig. Dit betekent dat binnen één regeling eenduidige voorwaarden gelden zoals het inkomensniveau, het vermogen, de leeftijd van de aanvrager en het aantal jaren dat iemand een laag inkomen heeft. De verstrekking van de regelingen is eenduidig. Het gaat daarbij ofwel om een structurele, periodieke uitkering, of om een eenmalige, incidentele verstrekking. Deze verstrekking kan plaatsvinden in geld of in natura (zoals materiële voorzieningen of diensten). De bewijslast voor de aanvraag is eenduidig: inwoners moeten dezelfde gegevens aanleveren, eventueel in eenzelfde vorm, voor het verkrijgen van ondersteuning via de verschillende regelingen. De bewijslast voor gebruik is eenduidig: deze is wel of niet nodig. De uitvoering van de regeling is in één hand georganiseerd. Dat betekent dat deze wordt uitgevoerd óf binnen de gemeente, óf volledig buiten de gemeente.

Conclusie 4: effectieve samenvoeging van bestaande regelingen kan niet zonder ingrijpende aanpassingen in werking van de regelingen voor de inwoners Op basis van de bovenstaande voorwaarden voor samenvoeging, is verkend wat de gevolgen zouden zijn op deze punten wanneer bestaande regelingen worden samengevoegd. Deze verkenning is uitgevoerd volgens de indeling naar de leefwereld van verschillende groepen inwoners. Alle huidige regelingen voor een groep inwoners zijn naast elkaar gelegd om te bepalen wat aangepast moet worden in de regelingen om te voldoen aan de voorwaarden voor een effectieve samenvoeging. De conclusie van de verkenning is dat, door de fijnmazige inrichting van de huidige regelingen, effectieve samenvoeging van de huidige regelingen niet mogelijk is zonder ingrijpende, beleidsmatige gevolgen voor de werking van de regelingen en, dus, voor huidige rechthebbende inwoners. Regelingen kunnen namelijk alleen worden samengevoegd door aanpassing van de doelgroep voor de regelingen, de wijze waarop 15/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

de regeling wordt uitgekeerd, de wijze waarop deze wordt gefinancierd en, tot slot de wijze waarop deze wordt uitgevoerd. Conclusie 5: wettelijke kaders voor de inkomensregelingen beperken de mogelijkheid om te voldoen aan de voorwaarden voor een eenduidige inkomensregeling De gemeente biedt verschillende inkomensregelingen aan die moeten voldoen aan wettelijke eisen voor kenmerken van de inkomensregelingen. Dit geldt onder andere voor de individuele inkomenstoeslag, de studietoeslag voor studenten met een medische beperking, de bijzondere bijstand en de kwijtschelding gemeentebelasting. Door deze wettelijke eisen, kunnen deze regelingen maar beperkt worden aangepast aan het gemeentelijk beleid en worden deze wettelijke eisen leidend bij samenvoeging van deze regelingen met andere inkomensregelingen Conclusie 6: samenvoeging van uitvoering van regelingen heeft gevolgen voor de toegankelijkheid en financiering van de inkomensregelingen. Samenvoeging van inkomensregelingen vraagt ook om samenvoeging bij de dienstverlening door de gemeente. Alleen dan kan de door inwoners ervaren versnippering worden tegengegaan. Dit heeft echter wel belangrijke consequenties voor de toegankelijkheid en de financiering van de inkomensregelingen. Of de regeling binnen of buiten de gemeente wordt uitgevoerd is namelijk niet alleen belangrijk voor de aard van de dienstverlening .

Dit bepaalt ook hoe streng de criteria voor toegang moeten worden getoetst. Tot slot bepaalt waar de regeling wordt uitgevoerd, meestal ook hoe de regeling wordt gefinancierd, hoe wordt vastgesteld of een inwoner de regeling krijgt en de wijze waarop de regeling wordt gefinancierd. Private partijen zoals het Jeugdfonds Sport, het Noodfonds en Warm Thuis toetsen of een inwoner recht heeft op een voorziening op een andere manier dan de gemeente dat doet. Zij zijn namelijk niet gebonden aan dezelfde wetgeving als waaraan de gemeente, als overheid, wel gebonden is. Daarom hebben deze organisaties meer mogelijkheden dan de gemeente om de individuele omstandigheden van een inwoner mee te wegen in hun besluit over toekenning. Ook werken deze organisaties met intermediairs die inwoners kunnen aanmelden voor een voorziening. Deze intermediairs spelen daarmee een bemiddelende rol bij de aanvraag en maken de aanvraag daarom laagdrempelig voor inwoners. Ten slotte, worden regelingen of de uitvoering daarvan door private partijen vaak ook medegefinancierd door anderen dan de gemeente. Extern uitgevoerde regelingen kunnen namelijk ook met Rijks middelen (Jeugdfonds Sport, Voedselbank) of private fondsen (Noodfonds) worden gefinancierd. Deze middelen zijn niet langer beschikbaar wanneer de gemeente deze regelingen zelf zou uitvoeren.

16/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Eindconclusie - beleidsmatige samenvoeging van de huidige regelingen betekent een ingrijpende heroverweging van het minimabeleid op inhoud, uitvoering en kosten De gemeente Zwolle heeft op dit moment veel verschillende inkomensregelingen. Deze regelingen helpen bij verschillende doelen. Die doelen passen bij het beleid van de gemeenteraad en sluiten aan bij de diversiteit van inwoners in de stad. Er is onderzocht of deze regelingen samengevoegd kunnen worden tot één regeling of een kleiner aantal regelingen. Uit de verkenning blijkt: Samenvoegen heeft altijd grote gevolgen voor: • • • • •

de doelen van het beleid, de manier waarop de regelingen werken, de dienstverlening aan inwoners, de kosten, of de manier waarop de gemeente het uitvoert.

Daarom kan samenvoegen alleen als de gemeente eerst opnieuw kijkt naar het beleid. Denk dan aan: • • • •

welke doelgroepen het belangrijkst zijn, welke inkomensgrens wordt gebruikt, hoeveel geld mensen kunnen krijgen, en hoeveel geld er in totaal beschikbaar is voor inkomensregelingen.

17/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

EEN VOORBEELD VAN EEN UITWERKING Als voorbeeld, de uitwerking van een samenvoeging van de huidige regelingen die toegankelijk zijn voor alle inwoners met een inkomen onder een bepaalde grens. In het onderstaande diagram zijn deze regelingen genoemd.

Huidige regelingen – alle inwoners met een laag inkomen ( cat 1) Structureel, uitgekeerd in geld

Vangnet uitgekeerd in geld (incidenteel)

Participatiefonds

Sociale lening Tegemoetkoming ER voor inwoners zonder chronische ziekte of beperking

Kwijtschelding gemeentebelasting

Individuele inkomenstoeslag

Bijzondere bijstand

Noodfonds Jeugdfonds Sport 18 – 23 jaar

Warm Thuis

Voedselbank

= uitgekeerd in geld = uitgekeerd in natura

Uitgekeerd in natura

= beperkend wettelijk kader

Een samenvoeging is verkend voor de regelingen die nu al sterk op elkaar lijken, in de vooronderstelling dat samenvoeging zo min mogelijk ingrijpt op de werking van de regeling. Op basis van deze criteria is beoordeeld wat er moet aangepast als de volgende regelingen (met de huidige beleidskenmerken) worden samengevoegd: •

•

•

De individuele inkomenstoeslag: inkomensgrens is 110% Wsm; leeftijd voor toegang is 18 jaar tot de AOW-leeftijd (eis Participatiewet); recht na drie jaar een laag inkomen (Participatiewet eist minimaal 1 jaar een laag inkomen voor deze regeling); overwaarde op een eigen huis hoger dan € 65.000 moet worden meegewogen in de beoordeling van het inkomen (voorschrift Participatiewet). Het Participatiefonds: inkomensgrens is 110% Wsm; leeftijd voor toegang is 18 jaar tot de AOW-leeftijd; toetsperiode is de maand voor aanvraag van de regeling; de overwaarden op een eigen woning hoeft niet te worden meegewogen in de beoordeling van het inkomen; geen wettelijk kader De Zorgkostenregeling Tegemoetkoming eigen risico: inkomensgrens 130% Wsm; leeftijd voor toegang 18 jaar en ouder; referente periode is de maand voor de aanvraag; inwoners ontvangen de tegemoetkoming als zij hun eigen risico hebben besteed en moeten dat aantonen; de overwaarden op een eigen woning hoeft niet te worden meegewogen in de beoordeling van het inkomen; geen wettelijk kader.

18/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

De gekozen regelingen lijken op elkaar op de volgende punten: • • •

Het beleidsdoel van de regeling: het bijdragen aan een financiële buffer en sociale participatie De wijze waarop deze wordt verstrekt: structureel in de vorm van geld De uitvoering: binnen de gemeente, door de afdeling Inkomensondersteuning

Het resultaat van deze verkenning ziet er als volgt uit.

Ven-diagram nieuwe situatie – alle inwoners met een laag inkomen – optie 1 Structureel, uitgekeerd in geld

Persoonlijk buffer en meedoenbudget

Vangnet uitgekeerd in geld (incidenteel)

Sociale lening

Tegemoetkoming ER voor inwoners zonder chronische ziekte of beperking voor mensen boven de AOW-leeftijd

Kwijtschelding gemeentebelasting

Bijzondere bijstand overig

Noodfonds Jeugdfonds Sport 18 – 23 jaar

Warm Thuis

Voedselbank

= uitgekeerd in geld = uitgekeerd in natura

Uitgekeerd in natura

= beperkend wettelijk kader

De samengevoegde regeling wordt in bovenstaande het schema (het fictieve) ‘Persoonlijk buffer en meedoenbudget’ genoemd. Deze vervangt de Individuele Inkomenstoeslag, het Participatiefonds voor volwassenen zonder chronische ziekte of beperking en de Zorgkostenregeling. Echter, er komt een Zorgkosten regeling bij voor inwoners ouder dan de AOW-leeftijd, zonder chronische ziekte of beperking, omdat deze groep is uitgesloten van de Individuele Inkomenstoeslag (op grond van de Participatiewet) en het Participatiefonds (op grond van eigen Zwols beleid). In zo’n samengevoegde regeling verandert de werking van de regeling ten opzichte van de oude regelingen: •

In deze nieuwe regeling ontstaat het recht op aanvulling niet eerder dan pas na minimaal één jaar laag inkomen: de Participatiewet eist dat inwoners pas recht hebben op IIT na minimaal een jaar laag inkomen. Dit betekent dat, bij samenvoeging, de doelgroep voor het Participatiefonds en de Zorgkostenregeling kleiner wordt omdat deze inwoners die nu meteen recht hebben op deze 19/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

regelingen wanneer zij een laag inkomen hebben, later recht krijgen op de inkomensregeling. Echter, de doelgroep voor de individuele inkomenstoeslag wordt groter omdat de IIT in de huidige regeling, pas na drie jaar een laag inkomen wordt verstrekt. Inwoners krijgen dus eerder recht op de IIT maar later recht op het Participatiefonds en de Zorgkostenregeling. •

Er moet een beleidskeuze worden gemaakt over het inkomensniveau omdat die nu verschilt voor de IIT, het Participatiefonds en de Zorgkostenregeling. Kiest de raad voor een grens van 110% Wsm (zoals nu bij de IIT en de Participatieregeling), dan blijft de doelgroep beperkt. Dit heeft mogelijk gevolgen voor de financiële bestaanszekerheid van de huidige doelgroep van de zorgkostenregeling. Kiest de raad voor 130% Wsm (zoals nu bij de regeling voor zorgkosten, tegemoetkoming eigen risico), dan wordt de doelgroep aanzienlijk groter. Dit heeft effect voor de totale kosten van het beleid.

•

Daarnaast is het noodzakelijk om de bewijslast voor gebruik af te schaffen bij de Zorgkostenregeling, tegemoetkoming eigen risico. Dat betekent dat inwoners die recht hebben op deze regeling, de tegemoetkoming automatisch ontvangen zonder aanvullende voorwaarden. Dit betekent dat een grotere groep inwoners de regeling ontvangt dan nu het geval is.

•

Er ontstaat ook een nieuwe situatie voor inwoners ouder dan de AOW-leeftijd. Zij hebben nu geen recht op de IIT (dat is verboden in de Participatiewet) of het Participatiefonds. Voor deze groep moet een nieuwe regeling worden opgesteld voor de tegemoetkoming eigen risico om deze groep het huidige voorzieningenniveau te kunnen bieden.

Bij samenvoeging van de Individuele Inkomenstoeslag, de Zorgkostenregeling, Tegemoetkoming Eigen Risico en de Participatieregeling voor inwoners zonder een chronische ziekte of beperking, zijn in ieder geval een minimale en een maximale variant denkbaar: De maximale optie voor samenvoeging van de regelingen, gaat uit van: 1. Recht op de regeling na één jaar laag inkomen (in lijn met de minimale eis van de Participatiewet voor de IIT). 2. Een inkomensgrens van 130% Wsm (zoals in de huidige regeling voor tegemoetkoming eigen risico). Eventueel kan dit worden verlaagd naar 110% Wsm. 3. Het volledig afschaffen van de bewijslast voor gebruik bij alle regelingen. De minimale optie voor samenvoeging van de regelingen gaat uit van: • • •

Recht op de regeling na drie jaar laag inkomen (zoals in de huidige IIT). Een inkomensgrens van 110% Wsm (volgens de huidige criteria van de IIT en het Participatiefonds). Ook in deze optie worden alle regelingen verstrekt zonder bewijslast voor het gebruik. 20/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Ook is het nodig een nieuwe, aparte regeling te formuleren voor inwoners ouder dan de AOW-gerechtigde leeftijd, die géén chronische ziekte of beperking hebben, maar wél eigen risico opmaken. Het aantal regelingen neemt dus (iets) af voor inwoners tot de AOW-leeftijd, de inhoud van de regeling verandert ook vrij ingrijpend.

4.3

‘Alles’ in één keer aanvragen – technische samenvoeging In deze paragraaf worden toegelicht de uitkomsten van de verkenning van het “Alles in één keer aanvragen”. Achtereenvolgens wordt toegelicht wat hieronder wordt verstaan; hoe de toegang tot de inkomensregelingen nu is geregeld; wat het ideale plaatje voor “alles in één keer aanvragen” eruit kan zien; de ontwikkelstappen die gezet moeten worden om dit eindplaatje te realiseren. Wat is “alles” in één keer aanvragen? Onder “alles” in één keer aanvragen, wordt hier verstaan dat: • • • •

De toegang tot de inkomensregelingen eenduidig is en georganiseerd via één digitale ingang. Een inwoner alle inkomensregelingen krijgt waarop deze recht heeft via één, relatief eenvoudig aanvraagproces. Dat de inwoner maar één keer gegevens moet inleveren om aan te tonen dat die recht heeft op de regelingen. Het aanvragen van vangnetregelingen zoals bijzonder bijstand, maakt geen deel uit van het ‘alles in één keer’- aanvragenproces omdat dit de incidentele aanvraag van dit type regelingen onnodig complex maakt. Definities en wettelijke kaders voor deze incidentele inkomensregelingen wijken sterk af en zijn daarom ook lastig te harmoniseren. Wanneer dit aanvraagproces zou worden geïntegreerd in het in één keer aanvragen-proces, zou dit het ‘in één keer aanvragen’ veel ingewikkelder en tijdrovender maken dan wanneer dit niet gebeurt.

21/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Wat is het effect van “alles in één keer aanvragen”

“Alles in één keer aanvragen” kan zorgen voor een eenduidige, eenvoudige interface tussen de inwoner en de eventuele complexiteit van de regelingen. Het is daarmee, in feiten, een technische samenvoeging van de regelingen. Uit de verkenning blijkt dat “alles in één keer aanvragen” de volgende effecten ondersteunt: • •

• •

Het gaat de versnippering van de inkomensregelingen tegen. Inwoners (en dienstverleners) weten waar zij terecht moeten om regelingen aan te vragen. De administratieve lasten voor inwoners worden lager omdat inwoners informatie maar één keer hoeven aan te leveren voor het ontvangen van de verschillende regelingen. Bij elke aanvraag wordt gecheckt of de inwoners alle inkomensregelingen krijgt waarop die recht heeft en die de inwoner wil ontvangen. Dienstverleners die inwoners helpen bij het aanvragen van regelingen hebben ook één ingang en één proces voor alle aanvragen waardoor zij tijd besparen voor andere typen ondersteuning.

Situatie op dit moment: regeling één voor één aanvragen Op dit moment is voor iedere regeling een apart aanvraagproces. Dit betekent dat inwoners of dienstverleners die hen hierbij helpen, voor elke aanvraag van een regeling apart bewijzen en informatie moeten aanleveren.

22/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Toegang huidige situatie •

Inwoners moeten zelf onderzoek doen op zwolle.nl of recht berekenen via berekenuwrecht.nl

•

Na bereken-uw-recht of eigen onderzoek alle gegevens opnieuw invullen in verschillende formulieren.

•

Geen ondersteuning met gegevens die al bekend zijn bij de gemeente Zwolle.

Inwoners worden geïnformeerd over het bestaan van de inkomensregelingen via verschillende kanalen zowel fysiek als digitaal. Via de website van de gemeente Zwolle, de ‘laat geen geld liggen’-gids en BerekenUwRecht.nl kunnen inwoners zelf nagaan op welke ondersteuning zij mogelijk recht hebben. Met dit inzicht, kunnen zij vervolgens de regelingen (één voor één) aanvragen. Inwoners kunnen regelingen aanvragen via www.zwolle.nl maar ook bij GBLT voor gemeentelijke belastingen, het Jeugdfonds Sport en Sportservice Zwolle. Elke aanvraag heeft zijn eigen procedure en voorwaarden, wat het proces voor inwoners complex kan maken. Ook moeten inwoners voor elke aanvraag vaak vergelijkbare informatie geven als bewijslast voor het recht op de regeling. Hulp bij aanvragen Inwoners kunnen terecht bij Op Orde of aan de balie Inkomensondersteuning (IO) voor persoonlijke ondersteuning bij de aanvraag. Ook voor deze dienstverleners geldt, dat zij inwoners ondersteunen bij de aanvraag per regeling. Uit de verkenning blijkt dat dienstverleners, door tijdgebrek, niet altijd toekomen aan het aanvragen van alle regelingen waar iemand recht op heeft.

Gewenste situatie: naar ‘alles in één keer aanvragen’ in drie stappen De verkenning wijst uit dat ‘alles in één keer aanvragen’ het beste gefaseerd kan worden ingevoerd omdat aan bepaalde voorwaarden voor invoering nu of op korte termijn kan worden voldaan, terwijl andere voorwaarden pas op termijn haalbaar zijn. Daarom wordt voorgesteld het ‘alles in één keer aanvragen’ te ontwikkelen in drie fases. Hieronder wordt, per fase, toegelicht hoe de fase eruit kan zien en wat de randvoorwaarden zijn voor het zetten van die fase.

23/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Fase 1: gemeentelijke regelingen zijn in één keer aan te vragen

Alles in één keer aanvragen stap 1 • Inwoners hoeven niet meer naar aparte website om hun rechten te berekenen • Inwoners kunnen via één formulier “onze” regelingen aanvragen • Inwoners worden via dat formulier naar externe verstrekkers verwezen.

•

•

• •

We maken het bereken van het recht onderdeel van de aanvraag. Zo hoeft de inwoner niet verschillende keren dezelfde gegevens aan te leveren. Eerst om het recht te berekenen en vervolgens bij de verschillende aanvragen. Na het berekenen van het recht kan de inwoner in één keer door met de aanvraag van de regelingen die door de Gemeente Zwolle worden uitgevoerd. Dit zijn: de Individuele inkomenstoeslag, de Participatieregeling Volwassenen, de Participatieregeling Kinderen en de Zorgkostenregeling. De inwoner wordt geadviseerd over het aanvragen van regelingen die bij andere organisaties moeten worden aangevraagd. Alleen persoonsgegevens van de aanvrager en eventuele kinderen van de aanvragen worden automatisch ingevuld (gelijk aan huidige formulieren).

Randvoorwaarden fase 1 Aan de voorwaarden voor implementatie van deze stap, wordt nu al grotendeels voldaan en is dus snel te zetten. • • •

•

De definities van de aan te vragen inkomensregelingen zijn nagenoeg gelijk. Slechts in enkele verordeningen moet definities worden geharmoniseerd. De stap kan worden ingevoerd met de huidige techniek in Zwolle en vraagt daarom slechts een relatief klein investeringsbudget. Er hoeven nog geen gemeenschappelijke regelingen te worden aangepast voor informatiedeling met het GBLT en er hoeven nog geen verre gaande samenwerkingsafspraken worden gemaakt met andere partners. De organisatie heeft voldoende capaciteit om deze nieuwe vorm van aanvragen te implementeren en er mee te werken. Echter is het moment waarop overgestapt wordt naar de nieuwe manier van werken hierbij wel bepalend. Overstappen gedurende een lopend jaar is vele malen complexer dan aan de start. Dit omdat er dan in één jaar spraken is van twee verschillende aanvraagstromen.

24/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Fase 2: alle regelingen zijn in één keer aan te vragen met voor ingevulde gegevens

Alles in één keer aanvragen Stap 2 •

Inwoners kunnen via één formulier “onze” en externe regelingen aanvragen

•

Inwoners hoeven bepaalde gegevens die de gemeente al heeft, niet opnieuw in te vullen

Fase 2 bouwt voor op het systeem dat is neergezet in fase 1 en wordt op de volgende manier uitgebreid: • •

“Alle” regelingen kunnen worden aangevraagd dus ook die van externe partijen. Inwoners hoeven geen gegevens in te voeren waarover de gemeente al beschikt. Deze worden vooraf ingevuld, vergelijkbaar met een voor ingevulde belastingaanvraag. Vooral voor inwoners die al een regeling ontvangen, wordt aanvragen dan eenvoudiger.

Randvoorwaarden fase 2 • • •

•

Gemeente en de externe partijen hebben duidelijke samenwerkingsafspraken over de afstemming van het aanvraagproces en de uitwisseling van persoonsgegevens. Er moet een technische koppeling komen tussen het aanvraagsysteem van de Gemeente Zwolle en die van de samenwerkingspartners. Hergebruik van gegevens is in het huidige formulierensysteem mogelijk. Echter de achterliggende systemen waar deze gegevens in zitten zijn nog niet in staat om deze gegevens te leveren. Deze randvoorwaarde moet nog ingevuld worden. We gaan er van uit dat deze randvoorwaarde wordt ingevuld op het moment dat achterliggende systemen worden vervangen en opnieuw worden ingericht. Dit zal in de komende jaren gebeuren. Het zou mogelijk zijn door het ontwikkelen van maatwerk software om deze ontwikkeling in de tijd naar voren te halen. We zien hier van af omdat het beheer van deze software voor grote structurele kosten zorgt wat buiten de randvoorwaarden van plateau 2 valt.

25/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

Fase 3: alles in één keer aanvragen met informatie van UWV en SVB

Alles in één keer aanvragen stap/plateau 3 •

Inwoners kunnen via één formulier “onze” en externe regelingen aanvragen

•

Inwoners hoeven gegevens die de gemeente en onze partners, UWV en SVB al hebben, niet opnieuw in te vullen

Het systeem dat is neergezet in stap 2 kan dit steeds verder uitgebouwd worden. In stap 3 kan gedacht worden aan de volgende toevoeging: •

Hergebruik van gegevens van externe organisaties zoals het UWV en de SVB voor inkomensgegevens en informatie van partners in de stad zoals GBLT over het gebruik van regelingen. De gegevens zouden het berekenen van het recht op inkomensregelingen en de aanvraag nog verder vereenvoudigen.

Randvoorwaarden stap 3 Op dit moment, ontbreekt de wettelijke grondslag en de techniek om deze stap te zetten. Daarom is deze niet haalbaar binnen de kaders van plateau 2. Echter, hierin komt hoogst waarschijnlijk verandering met de vaststelling van de Wet proactieve dienstverlening2 en de komst van een landelijk EDI-Wallet3 die uitwisseling van gegevens gaat vergemakkelijken. Randvoorwaarden voor het kunnen implementeren van ‘alles in één keer aanvragen’ Om alles in één keer aanvragen te kunnen realiseren, moet worden voldaan worden aan de volgende randvoorwaarden: •

• •

Beleid: de definities voor toegangscriteria (dus niet de toegangscriteria zelf) in de inkomensregeling moeten zoveel mogelijk met elkaar overeenkomen. Dit om te voorkomen dat inwoners veel verschillende soorten informatie moeten geven over zaken die voor alle inkomensregelingen worden gevraagd. Het gaat om zaken als de samenstelling van het huishouden, het inkomen, het vermogen en schulden omdat de definitie per regeling verschilt. Organisatie: de organisatie van de dienstverlening moet worden ingericht op de verwerking van een aanvraag van verschillende inkomensregelingen in één keer. Systemen: de ICT-systemen van de gemeente Zwolle ondersteunen het proces dat moet worden ingericht voor het “alles in één keer aanvragen”.

2 Wet proactieve dienstverlening SZW | Overheid.nl | Wetgevingskalender 3 De EDI-wallet Identiteit - Digitale Overheid

26/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

•

•

Relatie met samenwerkingspartners: inkomensregelingen van samenwerkingspartners buiten de gemeentelijke organisaties, moeten onderdeel zijn van het aanvraagproces. Anders is “alles” niet alles. Implementatiecapaciteit: de inrichting van het ‘alles in één keer aanvragen’ vraagt implementatiecapaciteit bij de volgende afdelingen binnen de gemeente.

Conclusies: •

• •

4.4

‘Alles in één keer aanvragen’ kan een technische vervanging zijn voor de beleidsmatige samenvoeging van regelingen waarbij geen ingrijpende wijzigingen in het beleid nodig zijn. De gemeenteraad behoudt de mogelijkheid beleid te voeren waarin maatwerk mogelijk is en aansluit bij de leefwereld van verschillende groepen inwoners. Met ontwerp en implementatie van ‘alles in één keer aanvragen’ kan onmiddellijk worden gestart, mits deze ontwikkeling in stappen gedaan wordt. Een ‘alles in één keer aanvragen’- proces kan vervolgens verder worden uitgebreid waarbij het proces voor het aanvragen van inkomensregelingen steeds eenvoudiger wordt.

Gesprek over inkomen: aansluiten bij bestaande contacten In het raadsvoorstel vastgesteld op 31 maart 2025, is de verkenning van zogenaamde servicegesprekken aangekondigd. Het gaat om het gesprek met inwoners waarin wordt getoetst of deze rond kan komen en op de hoogte is van eventuele ondersteuning die de inwoner kan krijgen om te kunnen rondkomen. Dit gesprek zou in eerste instantie gevoerd moeten worden met kwetsbare inwoners. Hieronder wordt eerst ingegaan op wat het doel zou moeten zijn van een gesprek over inkomen, welke voorwaarden voor deze dienstverlening voortkomen uit eerder vastgesteld beleid, wat voorwaarden zijn voor een effectief servicegesprek, hoe de servicegesprekken passen in de huidige aanbod en, tot slot, in hoeverre het invoeren van effectieve servicegesprekken haalbaar en wenselijk is. Gesprek over inkomen – beleidskaders Net als de uitwerking van de overige interventies, zal de inrichting van de gesprekken over inkomen moeten aansluiten bij het Zwolse beleid op dienstverlening aan de inwoners. Relevante beleid is opgenomen in: •

• •

De Koers Sociaal Domein Zwolle 2024: de Koers stelt dat de gemeente streeft naar een integrale benadering van hulpvragen. Daarbij wordt ingezet op samenwerking tussen verschillende domeinen. De Visie Versterking Sociale Basis 2024 – 2027: in deze visie wordt het belang van integraliteit bij de ontwikkeling van beleid en aanpakken benadrukt De Visie op arbeidsmarktparticipatie en arbeidsmarktbeleid met de Uitvoeringsagenda Arbeidsmarktparticipatie: in dit beleid wordt ingezet op het in

27/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

•

beeld krijgen van inwoners met een bijstandsuitkering en het beter bedienen van deze inwoners in de keten door de gemeente (afdeling IO, SWT) en Tiem. Het beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid: hierin wordt de brede aandacht voor financiële bestaanszekerheid benadrukt en de samenwerking met partners in de stad een belangrijk doel genoemd.

In deze vastgestelde (beleids-)plannen en de vastgestelde Uitgangspunten voor verbetering en vereenvoudiging, wordt steeds benadrukt het belang van een integrale benadering van inwoners die aansluit bij hun leefwereld. Dit beleidstandpunt wordt ook keer op keer benadrukt door inwoners en partners in gesprekken met de stad. Tot slot, hebben ook de Participatieraad en de Rekenkamer hierop aangedrongen in hun advies op de aanpak voor verbetering van de toegang en vereenvoudiging van de inkomensregelingen. De Participatieraad heeft dat gedaan in haar advies op de beleidsvoorstellen voor plateau 1; de Rekenkamer doet de aanbeveling om gesprekken te voeren die inwoners oplossingen bieden op de langere termijn. Om aan te sluiten bij het beleid op een integrale benadering van inwoners, zal ook het gesprek over inkomen vanuit een brede blik moeten worden gevoerd. Dit zal daarom een bredere functie moeten hebben dan het informeren over en het helpen bij de aanvraag van inkomensregelingen. Gesprek over inkomen – voorwaarden voor effectief contact en gesprek Om in contact te komen met kwetsbare inwoners die recht hebben op meer inkomensregelingen dan die zij hebben aangevraagd, zal aan een aantal randvoorwaarden moeten worden voldaan, blijkt uit uiteenlopende onderzoeken (SCP, 2024;). Randvoorwaarden die naar voren komen, zijn: • • • • • • •

Vertrouwen in de intentie van de gemeente: geen controle of dreigende sanctie Respectvolle en oordeelloze benadering: luisteren en meedenken zonder oordeel Duidelijke communicatie vooraf: duidelijkheid over achtergrond, doel, gevolgen en mogelijke opbrengst van het contact voor de inwoner Laagdrempelige en toegankelijke setting: op een vertrouwde plek, eventueel samen met een vertrouwd persoon. Directe opbrengst of duidelijke vervolgstap: direct hulp of een heldere verwijzing. Alleen informerend is niet voldoende Garantie op privacy en vertrouwelijkheid Aansluiting bij persoonlijke situatie en vaardigheden: aansluiten bij leefwereld en basisvaardigheden.

Ook in deze voorwaarden voor effectief contact ligt besloten de noodzaak om gesprekken te voeren met inwoners die meer zijn dan één over de inkomensregelingen. Een gesprek waarin een inwoner hulp kan krijgen op meerdere levensgebieden en voor de langere termijn, stelt ook eisen aan de dienstverlener die het gesprek voert, en de 28/34

Datum Titel

11 september 2025 Toelichting bij raadsbrief vereenvoudiging inkomensregelingen, interventies plateau 2

wijze waarop de dienstverlening is ingebed in de gemeentelijke organisatie en die van partners. Gesprek over inkomen - huidige dienstverlening op financiën en inkomensregelingen Uit het klantreisonderzoek en uit het onderzoek van de Rekenkamer komt naar voren dat inwoners de dienstverlening als versnipperd ervaren en behoefte hebben aan duidelijkheid over waar zij moeten zijn voor hulp. Dit heeft onder andere te maken met de verschillende aanbieders van hulp en de verschillende soorten hulp die inwoners kunnen ontvangen. In Zwolle, hebben meerdere organisatieonderdelen binnen de gemeente en partners buiten de gemeente een rol in de dienstverlening rond inkomensondersteuning. Dit zijn niet alleen de afdeling IO, verantwoordelijk voor de uitvoering van de inkomensregelingen. Ook het Sociaal Wijkteam, Tiem en Op Orde Zwolle hebben hierin een taak. De afdeling IO van de gemeente Zwolle is verantwoordelijk voor de daadwerkelijke uitvoering van de gemeentelijke inkomensregelingen. Zij ontvangen de aanvragen, zijn verantwoordelijk voor de verwerking van de aanvraag, de toetsing op de criteria, het besluit over het recht op de regeling en de verstrekking of de afwijzing. Zoals ook uit het onderzoek van de Rekenkamer blijkt, is het nog geen structurele taak van de afdeling om regelmatig direct contact te hebben met inwoners die een regeling ontvangen.