Bijlage 3 - Participatiejournaal
Tekst van het document
Zwolle
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen Juni 2025
Vooraf “Het is onze inzet om de inwoners centraal te zetten. Bij nieuwe plannen én bij de uitvoering. Keuzes maken we expliciet op basis van publieke waarden. We maken transparant wat onze afwegingen zijn bij besluiten. We wekken geen onmogelijke verwachtingen, maar zijn realistisch. We willen ons bescheiden en kwetsbaar opstellen: fouten geven we toe, en we reflecteren met inwoners, partners en raad op de koers.”
verzamelen, ten gunste van volgende participatieprocessen. In dit participatiejournaal nemen we je mee in het participatieproces dat voor de aanvulling van de omgevingsvisie is doorlopen. Dit journaal gaat over het proces tot het collegebesluit over het Ruimtelijk Toekomstperspectief (juni 2025) en wordt aangevuld bij vertaling van het RTP naar de aangevulde omgevingsvisie.
[bron: coalitieakkoord 2022-2026]
Het participatiejournaal beschrijft het contact tussen de gemeente als initiatiefnemer en haar inwoners en partners. We leggen uit wat onze aanpak was, hoe het in de praktijk ging, wat goed werkte en wat minder goed uitpakte. Het is de bedoeling dat toekomstige participatieprocessen verbeteren met de kennis en inzichten uit ons participatieproces. Dit participatiejournaal sluit daarom af met een hoofdstuk met adviezen.
Het is 2025. Zwolle staat voor grote opgaven. Er is dringend behoefte aan woningen en er is ruimte nodig voor economie. Tegelijkertijd hebben we te maken met het veranderende klimaat, willen we wonen in een groene en gezonde leefomgeving en hebben de energie- en mobiliteitstransitie impact op Zwolle. Zwolle wil daar ambitieus en gebalanceerd antwoord op geven. Daarom vullen we de bestaande Zwolse omgevingsvisie ‘Ons Zwolle van Morgen’ aan. We maken er een visie van die klaar is voor de verdere toekomst: ‘Ons Zwolle van Overmorgen’. De visie gaat over de stad en het buitengebied in 2040, met een doorkijk naar 2050. Die visie stellen we op in samenwerking met partners en inwoners. Sinds mei 2023 heeft Zwolle het participatiebeleid Hanza!. De aanvulling op de omgevingsvisie, ‘Ons Zwolle van Overmorgen’, is het eerste grote programma dat de Hanza!-participatieaanpak toepast. Het is daarom gemarkeerd als pilot. Dat betekent dat we Hanza! toepassen om gedurende het proces do’s and dont’s te
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
2
Inhoudsopgave Conclusie en vervolgstappen
33
4
5.
1.1. Van Morgen naar Overmorgen 1.2. Pilot Hanza! 1.3. Ambitie van de gemeente 1.4. Centrale vraag in het participatieproces 1.5. Betrokkenheid en co-creatie
4 4 4 5 5
5.1. Verrijking met input van inwoners 33 en stakeholders 5.2. Ingespeeld op behoefte aan extra informatie 33 5.3. Matige prestaties social media campagnes 33 33 5.4. Pilot Hanza!
Verloop participatieproces
6
6.
2.1. Fase 1 (januari tot juni 2024) 2.2. Fase 2 (juli tot december 2024) 2.3. Fase 3 (januari tot december 2025)
6 7 9
1.
2.
Inleiding
3.
Stakeholders
10
4.
Participatiemomenten
11
4.1. Startgesprekken 4.2. Werkateliers (1) 4.3. Enquête Zwolse scenario’s 4.4. Participatiecampagne fase 2 4.5. Werkateliers (2) 4.6. Werkatelier 5 4.7. Participatiecampagne fase 3 4.8. Formele participatiemomenten
11 12 15 16 24 26 28 32
Adviezen voor toekomstige participatieprocessen
6.1. Start vroeg en zorg voor voldoende tijd en capaciteit voor participatie 6.2. Stem het bestuurlijk proces en het participatieproces goed op elkaar af 6.3. Zorg voor herhaalcontact en herkenbaarheid 6.4. Zoek de moeilijk bereikbare doelgroepen actief op 6.5. Zorg voor integrale terugkoppeling 6.6. Gebruik diverse communicatiemiddelen en haak een communicatieadviseur aan 6.7. Maak gebruik van de specialistische kennis van partners 6.8. Reflecteer op het proces
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
35 35
Bijlagen Enquête onder stakeholders A over participatie (tips en adviezen) Poll onder inwoners over participatie B (tips en adviezen) Campagneplan voor participatiefase 2 C Deelnemers aan de werkateliers D Verslag enquête zomer 2024 E Kwantitatieve resultaten enquête F participatiefase 2 Enquête participatiefase 3 G Reactie aan briefschrijvers H
36
35 35 35 35 36 36 36
3
1. Inleiding In dit participatiejournaal beschrijven we het gehele participatieproces bij het Programma Aanvulling Omgevingsvisie. In hoofdstuk 2 beschrijven we onze aanpak van de Hanza! fases. Hoofdstuk 3 gaat over de samenstelling van de stakeholders. In hoofdstuk 4 staat een uitgebreide toelichting op het participatieproces, waarin alle participatiemomenten zijn beschreven. In hoofdstuk 5 staan de conclusies en in hoofdstuk 6 geven we adviezen voor toekomstige participatieprocessen. Van Morgen naar Overmorgen De huidige Zwolse omgevingsvisie, Ons Zwolle van Morgen, heeft tot 2030 stevige gemeentelijke ambities vastgelegd voor veel beleidsthema’s. Dat biedt een solide en uitdagende basis om te werken aan de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van de gemeente Zwolle. Op veel plekken in onze gemeente zijn en gaan we hard aan de slag; zoals de Nieuwe Veemarkt, het Noorderkwartier en Weezenlanden. Tegelijkertijd is het nu van belang om aan de slag te gaan met strategische en majeure ruimtelijke keuzes voor ná 2030: Ons Zwolle van Overmorgen. Door nu keuzes op hoofdlijnen te maken, leggen we de basis voor het maken van plannen waarmee we ook richting 2040 – en een doorkijk naar 2050 – woningen kunnen bouwen, ons
economisch kunnen blijven ontwikkelen en kunnen inspelen op een veranderend klimaat. Pilot Hanza! De aanvulling op de omgevingsvisie doen we aan de hand van een aantal stappen: 1. We brengen de ruimtelijke opgaven per thema in beeld: de ‘bouwstenen’. 2. We maken een scenariostudie met een ruimtelijke vertaling van de opbrengst uit de bouwstenenfase. Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
3. We maken ruimtelijke keuzes in een Ruimtelijk Toekomstperspectief. 4. We nemen het ruimtelijk toekomstperspectief integraal op in de Zwolse omgevingsvisie. Nadat het college en raad de opgaven hebben vastgesteld (stap 1) zijn de stappen 2 tot en met 3 op basis van het Hanza! participatiebeleid doorlopen. Deze worden in dit participatiejournaal behandeld. De bouwstenen zijn in mei 2024 ter kennisgeving aangenomen door de gemeenteraad. 4
Ambitie van de gemeente In de huidige Zwolse omgevingsvisie, ons Zwolle van morgen, zijn stevige ambities vastgelegd voor heel veel beleidsthema’s. Dat biedt een solide en uitdagende basis voor de komende jaren, waarmee Zwolle zich kan ontwikkelen op het gebied van brede welvaart, gezondheid, energie en klimaatbestendige leefbaarheid. Deze ambities blijven overeind, maar worden aangevuld met strategische en majeure keuzes voor na 2030, zoals bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw. Een andere aanleiding voor de aanvulling is de verstedelijkingsstrategie “Warme harten in een klimaatadaptieve delta” voor de regio Zwolle. In deze strategie is beschreven hoe de Regio Zwolle gezamenlijk wil bijdragen aan de landelijke woningbouw-opgave. Tot slot geven we in de Aanvulling van de omgevingsvisie invulling aan de aangenomen moties van de gemeenteraad, zoals het uitvoeren van een stadsscan. We zetten de menselijke en natuurlijke waarden van Zwolle centraal. Hiermee wil de gemeente bereiken dat er een duidelijke richting voor de ruimtelijke ontwikkeling van Zwolle is op de lange termijn. Zwolle wil antwoord geven op maatschappelijke ontwikkelingen zoals de behoefte aan passende woningen, ruimte voor opvang van
klimaatverandering en inclusieve bereikbaarheid. De aanvullende keuzes zullen leiden tot aanpassingen in de huidige visie, bijvoorbeeld in de ruimtelijke strategie, in sommige raamwerken en in een aantal gebiedsprofielen. Centrale vraag in het participatieproces Hoe ontwikkelt Zwolle zich verder als klimaatbestendige woon- en werkgemeente na 2030? Die vraag staat centraal in het programma Aanvulling Omgevingsvisie. Betrokkenheid en co-creatie Inwonerparticipatie kan op verschillende niveaus en met verschillende doelstellingen en resultaten worden toegepast. In het participatieproces voor de Aanvulling Omgevingsvisie zet de gemeente als initiatiefnemer in op participatie met inwoners en stakeholders op basis van raadplegen en adviseren: trede 2 en 3 van de participatieladder. De uiteindelijke beslissing om een Omgevingsvisie vast te stellen ligt namelijk volgens de Omgevingswet bij de gemeente. Ook elementen uit trede 4, co-creatie, zijn toegepast. Zeker in de vijf ateliers met onze partners over de scenario’s en het Ruimtelijk Toekomstperspectief.
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
5
2. Verloop participatieproces Het participatietraject voor de aanvulling Omgevingsvisie startte in januari 2024 en loopt door tot de vaststelling van de Aanvulling Omgevingsvisie in december 2025. In dit hoofdstuk staat het verloop van het participatieproces. Dit aan de hand van drie participatiefases, die ook in Hanza! staan genoemd.
januari Start Fase 1
2024
01
Fase 1
2.1 Fase 1 (januari tot juni 2024)
2.2.1 Startgesprekken
Fase 1 van Hanza! is in januari opgestart. Deze fase staat in het teken van het opstellen van het Plan van Aanpak voor de participatie. Ter voorbereiding op het participatieproces zijn diverse kennismakingsgesprekken door de projectleider participatie gevoerd met collega’s en externen. Ter voorbereiding op het participatieproces zijn diverse kennismakingsgesprekken door de projectleider participatie gevoerd met collega’s en externen.
Als basis voor het Plan van Aanpak (vastgesteld door de gemeenteraad op 15 juli 2024) werden startgesprekken gevoerd met de gemeenteraad, de wijkmanagers, het Platform Zwolse Wijken (als vertegenwoordiger van de meeste wijkraden) het waterschap WDOD en de provincie Overijssel. Met de wijkmanagers van Zwolle hebben we een algemene kennismaking gehad en vervolgens individuele gesprekken gevoerd. Hierin is uitgebreid gesproken over wat specifiek in een stadsdeel speelt en welke stakeholders belangrijk zijn. Naast de startgesprekken is er een digitale enquête (zie bijlage A) afgenomen onder alle stakeholders (voor de samenstelling, zie hoofdstuk 3). Ook is er een poll online gezet waar inwoners van Zwolle op konden stemmen (zie bijlage B). Uit zowel de enquête als de poll hebben we diverse tips gehaald voor de participatie in fase 2. Het Plan van Aanpak is in mei 2024 opgeleverd en op 15 juli vastgesteld door de gemeenteraad. Hiermee is fase 1 afgerond.
28 mei Vaststelling Plan van Aanpak fase 1 door College
maart - mei Startgesprekken
02
03
04
05
april -juni Plan van aanpak Fase 1 schrijven
06
15 juli Plan van aanpak vastgesteld door gemeenteraad 07
22 mei Werkatelier 1
mei Enquête stakeholder en online poll inwoners
08 3 juli Werkatelier 2
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
2.2.2 Ateliers 1 en 2 In voorbereiding op fase 2, werden vier helder onderscheidbare voorstelbare (ruimtelijke)
6
juli - augustus Campagneplan ontwikkelen
2024
07 juli Enquête Zwolse scenario’s
Fase 2
08
12 september Het college heeft de gemeenteraad geïnformeerd over het campagneplan
23 oktober Werkatelier 3
20 september 1 november NRD ter inzage
09
10
3 november Werkatelier 4
11
12 oktober 16 september Afsluiting Start campagnemaand campagnemaand Toekomstfestival participatie Fase 2 Webinar Reizende woonkamers Enquête -vier toekomstscenario’s eet-up Jongerenraad M
2025
12 19 december Oplevering Scenariostudie
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
scenario’s voor de toekomstige ontwikkeling van de gemeente Zwolle ontwikkeld. Onder leiding van het planbureau voor de leefomgeving (PBL) werd gewerkt aan vier voorstelbare toekomstscenario’s. Deze toekomstscenario’s vormden de basis voor het participatietraject met inwoners in september en oktober. Na twee interne werksessies in het vroege voorjaar, met ambtelijk specialisten, startte in mei 2024 een unieke samenwerking tussen deze specialisten en de selectie stakeholders (zie hoofdstuk 3) die zijn uitgenodigd voor de werkateliers. Werkatelier 1 vond plaats in mei en werkatelier 2 in juli. In hoofdstuk 4 behandelen we deze participatiemomenten inhoudelijk.
2.2 Fase 2 (juli tot december 2024) In de zomermaanden is het campagneplan voor communicatie en participatie gemaakt (zie bijlage C). Dit hebben we doorgenomen met de raadswerkgroep inwonerbetrokkenheid. Zij waren positief over de aanpak. Het college heeft de gemeenteraad op 12 september 2024 geïnformeerd over het campagneplan. We hebben in fase 2 samengewerkt met een participatie- en communicatiebureau, strategisch partner van het stedenbouwkundig bureau dat de totstandkoming van het Ruimtelijk Toekomst-perspectief begeleidde. In het 7
8 april Concept Ruimtelijk Toekomstperspectief door college vrijgegeven voor participatie
29 januari Werkatelier 5
2025
01
Fase 3
3 juni Ruimtelijk Toekomstperspectief akkoord door college
02
03
04
05
10 april Start campagnemaand participatie Fase 3 Open college Reizende woonkamers Inloppavonden Enquéte Gastcollege Webdinar
campagneplan staat hoe we de participatie vormgeven. Het doel was om een brede groep Zwollenaren te bereiken, juist ook inwoners die meestal niet bereikt worden. Er was dan ook speciale aandacht voor doelgroepen die we als gemeente in participatieprocessen vaak wat moeilijker bereiken: jongeren en mensen met een taalbarrière (laaggeletterd of anderstalig). In de campagnemaand 16 september – 12 oktober zijn zoveel mogelijk Zwollenaren bereikt op basis van de volgende participatievormen:
06 7 mei Afsluiting campagnemaand
07
december Aangevulde Omgevingsvisie wordt (mogelijk) vastgesteld door gemeenteraad
7 juli Ruimtelijk Toekomstperspectief wordt (mogelijk) vastgesteld door gemeenteraad
08
30 juni Raadsdebat Ruimtelijk Toekomstperspectief
09 zomer Ruimtelijk Toekomstperspectief wordt verwerkt tot een Ontwerp Aangevulde Omgevingsvisie
• Reizende Woonkamer (50 verdiepende gesprekken) • Digitale enquête via platform Open Stad (600 reacties) • Toekomstfestival (ongeveer 100 bezoekers) • Jongeren Meet Up (verdiepend gesprek met 25 jongeren) In hoofdstuk 4 gaan we hier inhoudelijk op in. Onze stakeholders fungeerden voorafgaand en tijdens de campagnemaand als katalysator: zij activeerden hun achterban. Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
10
11
najaar De Ontwerp Aangevulde Omgevingsvisie ligt ter inzage. een idere kan een zienswijze indienen
12 novemeber Het college besluit over de Aangevulde Omgevingsvisie
2.2.1 Ateliers 3 en 4 Direct na de participatieronde van september en oktober hebben we ateliers 3 en 4 georganiseerd met stakeholders, waarin de toekomstbeelden voor Zwolle en bijbehorende basiswaarden zijn verkend. Na de participatieronde en ateliers 3 en 4 hebben we ook samen met het college nagedacht over de toekomstbeelden voor Zwolle, de basiswaarden die daar bij horen en hoe de stakeholders daar naar kijken. De opbrengst ervan heeft, samen de opbrengst van voorgaande participatiemomenten, 8
geleid tot de scenariostudie (daarover later meer). Deze scenariostudie heeft het college op 15 december 2024 aan de gemeenteraad aangeboden ter kennisname. Gelijktijdig is de gemeenteraad ook geïnformeerd over de uitwerking van participatieaanpak fase 3.
2.3. Fase 3 (januari tot december 2025) Op basis van de inbreng van inwoners, ateliers met interne collega’s, de ateliers met stakeholders en de toetsing van de effecten van de Zwolse scenario’s op de leefomgeving, is het Ruimtelijk Toekomstperspectief (RTP) gemaakt. Hierin staat in concept hoe Zwolle er in 2040 uit kan zien. Dit Ruimtelijk Toekomstperspectief toetsen we via een nieuwe participatieronde bij de inwoners: wat spreekt hen aan, wat spreekt hen niet aan en waarom? Hoe we dit doen, staat beschreven in het Plan van Aanpak fase 3.
2.3.1. Atelier 5 In atelier 5, dat we op 27 januari organiseerden, is een allereerste uitwerking van het Ruimtelijk Toekomstperspectief aan de stakeholders voorgelegd. Ook heeft het college tijdens een werksessie nagedacht over deze allereerste uitwerking van het Ruimtelijk Toekomstperspectief en hoe Zwollenaren daar in het vijfde atelier op hebben gereageerd. Op basis van deze inzichten en input is het Ruimtelijk Toekomstperspectief doorontwikkeld en op 9 april door het college van
B&W vrijgegeven voor participatie. Op donderdag 10 april is de participatieronde van fase 3 gestart. Deze liep door tot woensdag 7 mei. We bereikten de Zwollenaren op diverse manieren: • Reizende Woonkamer • Digitale enquête • Open College in het Stadhuis • Straatinterviews (op basis van de digitale enquête) bij winkelcentra en sportverenigingen • Inloopavonden in Zwolle, omgeving Vechtpoort (Tolhuislanden, Berkum, Wijthmen) en Zwolle Zuid • Gastcollege op MBO Deltion In hoofdstuk 4 bespreken we deze participatiemomenten inhoudelijk.
vastgesteld door de gemeenteraad en daarna vertaald in een Ontwerp Aangevulde Omgevingsvisie ‘Ons Zwolle van Morgen’. Dit document gaat de officiële besluitvormingsprocedure in voor uiteindelijke vaststelling door de gemeenteraad. Ook in deze fase is participatie voor eenieder mogelijk, namelijk in de vorm van het indienen van een formele zienswijze en inspreken bij raadsdebatten.
Besluitvorming De opbrengst van de participatie is integraal gewogen en in combinatie met deskundigheid van onze ruimtelijke adviseurs in adviezen voorgelegd en besproken met het college. Hierdoor werd het college in staat gesteld om de uiteindelijke ruimtelijke keuzes te maken. Het college heeft op 8 april besloten om het concept Ruimtelijk Toekomstperspectief vrij te geven voor participatie. De raad is hierover geïnformeerd op 10 april 2025.
2.3.2. Vervolg Na deze participatie en het raadsdebat van 30 juni wordt het Ruimtelijk Toekomstperspectief naar verwachting voor het zomerreces van 2025 Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
9
3. Stakeholders Mede op basis van startgesprekken en een sessie met de raadswerkgroep inwonerbetrokkenheid, is een ongelimiteerde lijst belanghebbenden opgesteld. Deze belanghebbenden zijn globaal ingedeeld in een actorenkwadrant op basis van belang en invloed:
Invloed/macht van stakeholders
Belang voor stakeholders Laag
Matig
Hoog
Zeer hoog
Zeer hoog Beïnvloeder
Sleutelfiguur
Hoog
Matig Toeschouwer Laag
Geïnteresseerde
Op basis hiervan zijn de stakeholders uit de categorieën ‘beïnvloeder’ en ‘sleutelfiguur’ uitgenodigd voor de werkateliers, dit zijn: • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Erfcoach Noord-west Overijssel Landschap Overijssel Staatsbosbeheer VNO-NCW MKB Tennet Enexis Stichting Landschapsbelangen LTO Noord Milieuraad / natuurplatform Platform Zwolse Wijken Plaatselijk belang Wijthmen Stichting Wijkgemeenschap AA-Landen Wijkplatform Holterbroek Streekvereniging De Marsen Wijkvereniging Berkum Vrienden van Assendorp Plaatselijk Belang Windesheim OVB (ondernemersvereniging Berkum)
• Ondernemers: - Marslanden - Hessenpoort - Voorst • Vitens • SOOZ • Participatieraad • Woningcorporaties: - Openbaar belang - Delta Wonen - SWZ • Jongerenraad • Concilium • Waterschap WDOD • Provincie • Regio Zwolle • Het Rijk (I&W als aanspreekpunt voor Novex gebied regio Zwolle. En BZK) • Sportservice Zwolle • Blauwhaus
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
Bij controle achteraf is gebleken dat Ondernemersvereniging Berkum per abuis niet is uitgenodigd voor de werkateliers. Hier lijkt een fout te zijn gemaakt in het omzetten van de lijst met stakeholders vanuit Powerpoint naar Excel. Er is contact geweest met de voorzitter van de OVB. Afgesproken is dat de gemeente een toelichting over het RTP geeft op een eerste volgende bijeenkomst van de OVB Een overzicht van de genodigden die uiteindelijk hebben deelgenomen aan één van de ateliers staat in bijlage D. 10
4. Participatiemomenten 4.1. Startgesprekken In het begin van het proces zijn startgesprekken gevoerd met een aantal belangrijke stakeholders. Tijdens deze gesprekken is onder andere besproken hoe de betreffende stakeholder een aanvulling op de omgevingsvisie voor zich ziet, welke rol zij daar zelf in kan spelen, hoe deze stakeholder betrokken wil worden in dit proces en welke aspecten volgens haar essentieel zijn. De verslaglegging hiervan is terug te lezen in het plan van aanpak fase 1.
• 5 maart 2024 (startgesprek) • 10 juni 2024 (o.a. over de invulling van de werkateliers) • 16 oktober 2024 (o.a. terugblik op participatiemaand) • 24 oktober 2024 (telefonisch over het Hanza! proces en de uitnodiging aan PZW om actief mee te denken) • 16 januari 2025 (uitnodiging voor samenwerking in de voorbereiding van participatie voor fase 3. PZW uitte zorgen over afronding fase 2)
Stakeholders waar een startgesprek mee is gevoerd zijn: de provincie Overijssel, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Platform Zwolse Wijken (als vertegenwoordiger namens de Zwolse wijkraden), de wijkmanagers en de gemeenteraad.
januari Start Fase 1
2024
01
28 mei Vaststelling Plan van Aanpak fase 1 door College
maart - mei Startgesprekken
4.1.1. Platform Zwolse Wijken In maart 2024 heeft de projectleider participatie kennisgemaakt met het Platform Zwolse Wijken. Hierna zijn gedurende het proces meerdere gesprekken gevoerd over het optimaal betrekken van de Zwolse inwoner bij de aanvulling op de omgevingsvisie en hoe het platform een rol kan spelen in het participatieproces:
De gesprekken met het Platform Zwolse Wijken verliepen moeizaam weinig constructief. Dit kwam met name door een verschil van inzicht in de manier waarop de Zwolse participatieaanpak toegepast wordt en inwoners bereikt en betrokken worden
02
03
Fase 1
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
04
05
april -juni Plan van aanpak Fase 1 schrijven
06
15 juli Plan van aanpak vastgesteld door gemeenteraad 07
22 mei Werkatelier 1
mei Enquête stakeholder en online poll inwoners
08 3 juli Werkatelier 2
11
4.2. Werkateliers (1) 4.2.1. Wenselijke situaties verkennen Woensdag 22 mei 2024, 09:00 – 13:00 uur Genodigden: ambtenaren en stakeholders In een voortraject zijn de bouwstenen wonen, economie, mobiliteit, water & klimaat en energie uitgewerkt en zijn opgaven van deze bouwstenen1 verduidelijkt. Dit diende als input voor het eerste atelier. Tijdens het eerste werkatelier is samen met aanwezigen gekeken naar hoe Zwolle er in 2050 uit zou kunnen zien. Hierbij is gebruik gemaakt van de nationale scenario’s van het Planbureau voor de Leefomgeving. In de eerste ronde is middels trefzinnen en een schets nagedacht over hoe de toekomstige Zwolse samenleving en economie er in 2050 uit zien. In ronde twee is gekeken naar bijbehorend ruimtegebruik in 2050. De uitwerkingen zijn gebaseerd op de vier PBLscenario’s, maar dan vertaald naar Zwolle.
1| De bouwstenen met opgaven en bandbreedtes voor de aanvulling op de omgevingsvisie zijn in mei 2024 door de gemeenteraad ter kennisgeving aangenomen.
De vier PBL-scenario’s Hieronder een kleine greep uit de opbrengsten die inspiratie waren voor het vervolg.
uitbreidingswijk. Als alles digitaal is, worden leefbaarheid en elkaar ontmoeten extra belangrijk.
Opbrengst
Scenario Mondiaal ondernemend In dit scenario groeit Zwolle maximaal. Maximale verdichting, maximale groei van bedrijven en maximale verbinding. Deelnemers vragen zich af: kan Zwolle een wereldstad zijn met dorpse mentaliteit?
Scenario Regionaal geworteld In dit scenario gaan we terug naar collectiviteit, verbinding, interactie en ontmoeting tussen mensen. Deelnemers vinden dit een spannend scenario omdat er erg gespreid gebouwd wordt en ieder dan wel zelfvoorzienend moet kunnen zijn. Scenario Groenland In dit scenario staan de natuur en de planeet centraal. De IJssel staat centraal: Scheepsvaart moet zich aanpassen aan de rivier in plaats van andersom. In de stad draaien we dingen om. Je woont met je voordeur aan het landschap en de auto halen we uit de wijken. Scenario Snelle wereld In de Snelle Wereld is iedereen vrij om te gaan wonen waar je wilt omdat je minder afhankelijk bent van locatie. In dit scenario is Zwolle een magneet voor mensen uit de randstad. Mensen wonen verspreid in zowel binnenstedelijke als landelijke woonlocaties, niet in een grote Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
4.2.2. Werkatelier 2 Toekomstscenario’s “Ons Zwolle van Overmorgen” Woensdag 3 juli 2024, 17:00 – 21:30 uur Genodigden: ambtenaren en stakeholders Het eerste werkatelier vond plaats in de ochtend. Voor externe stakeholders is dit vaak lastig door bijvoorbeeld werk of studie. Tijdens het raadsdebat van 17 juni is daarom de voorkeur uitgesproken om bijeenkomsten met externe genodigden in de avonduren te organiseren. Hier is gehoor aan gegeven omdat een zorgvuldig participatieproces van groot belang is. Werkatelier 2 is daarom in de avonduren georganiseerd.
12
Verwerking van scenario’s
Scenario Regionaal geworteld
Scenario Groenland
Scenario Snelle wereld
Scenario Mondiaal ondernemend
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
13
Op basis van de opbrengsten van atelier 1 heeft het stedenbouwkundig bureau nieuwe scenariokaarten gemaakt waarop de input uit het eerste atelier verwerkt is. Tijdens het tweede atelier werden deelnemers uitgenodigd om de schetsen en de beschrijvingen aan te scherpen door sleutellocaties aan te wijzen die bepalend zijn voor een scenario en per locatie ruimtelijke ingrepen te benoemen als voorbeelden wat bij elk scenario zou passen. Dit gebeurde met de bestaande omgevingsvisie als vertrekpunt en voortbouwend op de uitgangspunten uit de verstedelijkings-strategie en de gebiedsbiografie van de regio.
Scenario Mondiaal ondernemend
Deze locaties zijn belangrijke input geweest voor het benoemen van sleutelgebieden in het ruimtelijk toekomstperspectief. De onderscheidende scenario’s zelf en voorstelbare ruimtelijke ingrepen zijn terug te lezen in de scenariostudie.
Als meest kansrijke sleutellocaties zijn in dit atelier genoemd: 1. De Ceintuurbaanzone (intensiveren/uitbreiden) 2. Hessenpoort XL energiecluster 3. Hessenpoort Bedrijvenhub (circulair) 4. A28 als barrière verzachten/slechten 5. De Sallandse Weteringen en het veenweidegebied Mastenbroek 6. Stadsrivier als kwalitatieve drager verstedelijking 7. Marslanden (mengen en intensiveren) 8. IJssel en Vecht en Weteringen voor groenblauw 9. Stadsrand zuidzijde 10. Locaties uitvalswegen en uitbreiding langs stadsranden
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
14
4.3. Enquête Zwolse scenario’s Tijdens de scenariostudie is de wenselijkheid van de PBL-scenario’s - dit zijn de nationale scenario’s van het Planbureau voor de Leefomgeving - niet alleen aan stakeholders voorgelegd (zie hierboven), maar ook aan inwoners in de vorm van een digitale enquête die door 442 inwoners is ingevuld. De digitale enquête is onder de aandacht gebracht via de sociale media van gemeente Zwolle en posters in diverse openbare gebouwen in de stad. Stakeholders zijn gevraagd om de enquête onder de aandacht te brengen van hun achterban / inwoners. Met behulp van de input van zowel het werkatelier voor stakeholders als deze enquête voor inwoners hebben we de scenario’s ‘Zwols’ gemaakt. De bevraagde inwoners van Zwolle hebben hun visie gedeeld over vier mogelijke toekomstscenario's voor de stad: 1. Groen Land Inwoners zien een toekomst voor zich waarin groen, duurzaamheid en recreatie een centrale rol spelen in de stadsontwikkeling. Er is echter ook bezorgdheid over de balans tussen groei en natuurbehoud. 2. Mondiaal Ondernemend De meerderheid van de respondenten is voor een lokaal en duurzaam ondernemingsklimaat met een balans tussen economische groei en sociaal welzijn. Er is bezorgdheid over de invloed van grote bedrijven en de focus op economische groei.
3. Regionaal Geworteld Inwoners steunen de focus op regionale samenwerking en gemeenschapsgevoel, maar pleiten voor een evenwichtige aanpak die lokale autonomie combineert met noodzakelijke bredere samenwerking. 4. Snelle Wereld Er is brede steun voor een balans tussen technologie en fysieke interactie, waarbij technologie een ondersteunende rol speelt, maar geen vervanging is voor menselijke verbinding. De belangrijkste bevindingen tonen een duidelijke wens voor een groene, duurzame stad, met nadruk op het behoud van natuur en het versterken van de gemeenschapszin. Er is veel steun voor kleinschalige, lokale initiatieven en een balans tussen economische groei en sociaal welzijn. Tegelijkertijd is er bezorgdheid over de snelheid van de stadsontwikkeling, de druk op de woningmarkt en de invloed van overheidsregulering en grote bedrijven. Respondenten pleiten voor meer lokale autonomie en een focus op welzijn in plaats van louter materiële welvaart. Er is ook een sterke voorkeur voor een gezonde balans tussen technologie en fysieke interactie, waarbij technologie als hulpmiddel wordt gezien, maar de menselijke verbinding centraal blijft staan.
hdenk mee
Doe denk en droom mee over ons Zwolle van overmorgen. Vul de online enquête in.
Scan de QR code en help ons bij het maken van de toekomstbeelden voor Zwolle.
Een verslag van deze enquête staat in bijlage E.
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
15
zquote
4.4. Participatiecampagne fase 2 Van16 september tot en met zaterdag 12 oktober vond het hart van de participatie plaats. Begin september startte een grote communicatiecampagne met onder meer posters door de stad, flyers, een video-oproep van de wethouder, media-aandacht, een toolkit voor stakeholders en een grote social
juli - augustus Campagneplan ontwikkelen
2024
07 juli Enquête Zwolse scenario’s
Fase 2
08
media campagne. De gemeente zocht haar inwoners voor de participatie zowel online als offline, in hun eigen woonomgeving, op. De ingrediënten uit de Zwolse scenario’s werden voorgelegd aan inwoners. Wat spreekt hen aan en wat spreekt hen niet aan? Naast de Reizende Woonkamers, waar inwoners een toekomstspel konden spelen en in gesprek konden
12 september Het college heeft de gemeenteraad geïnformeerd over het campagneplan
Bekijk hier de aftermovie van de participatiecampagne. 23 oktober Werkatelier 3
4.4.1. Toekomstspel
20 september 1 november NRD ter inzage
09
10
over de toekomst van Zwolle, werden straatgesprekken gevoerd met inwoners op verschillende andere plekken in onze gemeente. Zwollenaren konden daarnaast de digitale enquête invullen op de speciale website onsovermorgen.zwolle.nl. En op 12 oktober vormde het Toekomstfestival in het centrum van de stad een feestelijke afsluiting.
3 november Werkatelier 4
11
12 oktober 16 september Afsluiting Start campagnemaand campagnemaand Toekomstfestival participatie Fase 2 Webinar Reizende woonkamers Enquête -vier toekomstscenario’s eet-up Jongerenraad M
2025
12 19 december Oplevering Scenariostudie
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
Het stedenbouwkundig bureau ontwierp, in samenwerking met de gemeente en met het communicatie adviesbureau ‘Het Toekomstspel’. De vier Zwolse scenario’s zijn impliciet als basis gebruikt. Achter de keuzes in de digitale enquête en in het spel dat in de Reizende Woonkamers gespeeld werd, zaten de uitgangspunten van de verschillende scenario’s. De ingrediënten uit de Zwolse scenario’s zijn omgezet in spelkaarten die op een spelbord in de vorm van de kaart van Zwolle gelegd konden worden. Elke spelkaart had een ‘keerzijde’, waarmee duidelijk werd dat een keuze voor het één, betekent dat iets anders niet kan. Het spel werd gespeeld in de Reizende Woonkamers en tijdens het Toekomstfestival. 16
Toekomstspel
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
17
4.4.2. Webinar als start van de participatiecampagne Maandag 16 september 2024, 19:00 – 20:30 uur Onderwerp: Doe, denk en droom mee over ons Zwolle van Overmorgen! Genodigden: ambtenaren, stakeholders en inwoners (via social media) Doel: informatieve toelichting op wat we gaan doen tijdens de participatiecampagne. Tijdens dit webinar, dat werd geopend door wethouder Gerdien Rots, namen de planoloog en de projectleider participatie de deelnemers mee in de aanvulling van de omgevingsvisie en het proces dat we daarvoor doorlopen. We vertelden waarom een omgevingsvisie belangrijk is en welke activiteiten we gedurende de participatieperiode organiseren om hierover met inwoners in gesprek te gaan. Het webinar is door 74 personen gevolgd. Vragen konden in de chat worden gesteld en werden Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
18
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
19
vervolgens tijdens het webinar beantwoord. Vanwege de privacyregels van gemeente Zwolle hebben we het webinar niet opgenomen en was het dus niet mogelijk om dit later nog eens terug te kijken.
wonen, water & klimaat, economie, energie en mobiliteit. Achter elke antwoordoptie zit een van de vier Zwolse scenario’s. De kwantitatieve resultaten van de enquête staan in bijlage F.
4.4.3. Enquête over vier toekomstscenario’s voor Zwolle
Op basis van deze resultaten is een participatieduiding gemaakt voor elk scenario:
600 mensen hebben de digitale enquête ingevuld over de toekomstscenario’s voor Zwolle. Om de toekomstscenario’s begrijpelijk te maken voor inwoners, zijn ze vertaald naar de concrete thema’s
4.4.4. Meet-up Jongerenraad Maandag 7 januari 2024, 17:00 – 20:00 uur Genodigden: jongeren en studenten
In samenwerking met de Jongerenraad en Blauwhaus werd een speciale editie van de maandelijkse Meet-Up van de Jongerenraad georganiseerd. Deze stond geheel in het teken van Ons Zwolle van Overmorgen en werd georganiseerd in jongerencafé Het Vliegende Paard. Studenten werden aan het einde van de middag uitgenodigd om een hamburger te eten en met de gemeente in gesprek te gaan over de toekomst van de stad. We gaven een inleiding, beantwoordden vragen en gingen vervolgens aan verschillende tafels in groepen uiteen om het Toekomstspel te spelen. Op het gebied van wonen is door de groepen benadrukt dat doorstroom op de woningmarkt cruciaal is. Er werden ideeën geopperd voor initiatieven zoals gemengde woonvormen, meer sociale huurwoningen en vooral betaalbare woningen voor starters en studenten. Hierbij werd ook de noodzaak aangehaald om leegstaande gebouwen te benutten voor woningbouw. Daarnaast zagen de jongeren het bouwen van woningen nabij stations als een mogelijkheid om autogebruik te verminderen, terwijl levendige woon-werkwijken met voorzieningen als cultuur en sport gezien werden als aantrekkelijker dan wijken die alleen gericht zijn op wonen en economie. Natuur en klimaat zijn thema’s die jongeren nauw aan het hart liggen. Er is een sterke roep om wijken te vergroenen, niet alleen vanwege de positieve
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
20
invloed op de mentale gezondheid, maar ook om biodiversiteit te stimuleren. Voorstellen zoals groene daken en urban agriculture (stedelijke landbouw) op platte daken werden positief ontvangen. Verder kwamen klimaatbestendige maatregelen zoals sponsbossen en verhoogde dijken naar voren, evenals ecoducten om groen en natuur over snelwegen te verbinden. Ook de economie van Zwolle werd besproken. Jongeren stellen voor om bedrijven te verplaatsen naar speciale terreinen buiten de stad, zodat binnenstedelijke ruimte kan worden benut voor woningen, vergroening en recreatie. Zwolle zou volgens hen een knooppunt kunnen worden tussen Duitsland en de Randstad, met focus op innovatie en stedelijke landbouw. Dit toekomstbeeld sluit aan bij hun ideeën over duurzame energie: plekken als Zwolle-Zuid en de IJsselcentrale worden gezien als geschikte locaties voor energieopwekking, waarbij bedrijven energie kunnen combineren met recreatieve functies. Wat betreft mobiliteit en recreatie willen jongeren graag een verbetering van het openbaar vervoer, met name naar buitengebieden en aanvullende bushaltes. Daarnaast was er een wens om recreatievoorzieningen te verbeteren door bijvoorbeeld skateparken en sportvelden aan te leggen in buitenwijken, en het creëren van een cultureel
centrum bij het Kattegat. Specifiek werd ook een stadsstrandje bij de AA-landen voorgesteld om de recreatiemogelijkheden verder uit te breiden. Tot slot kwam het belang van goede architectuur ter sprake: jongeren willen gebouwen die niet alleen functioneel maar ook visueel aantrekkelijk zijn. Er is een duidelijke behoefte aan meer sociale plekken, zoals pleinen waar muziekoptredens en andere activiteiten kunnen plaatsvinden, vooral tijdens de zomermaanden.
4.4.5. Reizende Woonkamers De Reizende Woonkamer kwam naar zeven verschillende wijken: • 18 september: Winkelcentrum AA-landen • 20 september: Winkelcentrum Zwolle Zuid • 26 september: Winkelcentrum Stadshagen • 30 september: Dorpshuis Windesheim • 2 oktober: Winkelcentrum Holtenbroek • 4 oktober: Winkelcentrum Berkum • 12 oktober: Grote Kerkplein De programmateamleden gingen er met inwoners in gesprek. In de Reizende Woonkamers werd het Toekomstspel gespeeld. Dat vormde een goede aanzet voor inhoudelijke gesprekken. De gesprekken hebben een breed scala aan meningen en ideeën opgeleverd over de toekomst van Zwolle. Opvallend was dat twee thema’s in bijna alle gesprekken centraal stonden: wonen en groen. De Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
meest gespeelde spelkaart was ‘een nieuwe woonwijk’. Wonen Veel inwoners maakten zich zorgen over de betaalbaarheid van woningen en het tekort aan geschikte woningen, vooral voor specifieke doelgroepen zoals ouderen. Er werd benadrukt dat ouderen graag willen doorstromen naar een meer passende woning, bij voorkeur binnen hun eigen wijk, maar alleen als deze woningen voldoende ruimte bieden voor bijvoorbeeld hobby’s en een kwalitatief goed leefklimaat. Het dilemma van doorstroming kwam hier duidelijk naar voren: wanneer ouderen makkelijker kunnen verhuizen naar een geschikte woning, komen gezinswoningen sneller vrij, waardoor er mogelijk minder nieuwbouw van grondgebonden woningen nodig is. Groei van de stad Ook kwam naar voren dat inwoners over het algemeen openstaan voor (beperkte) groei van de stad, maar dat er uiteenlopende meningen zijn over hoe deze groei het best kan plaatsvinden. Sommigen zien mogelijkheden voor de bouw van een nieuwe wijk aan de stadsranden, zoals in Zwolle Zuid of Oost, terwijl anderen voorstander zijn van inbreiding, zoals het omvormen van leegstaande panden tot woonruimtes voor jongeren, starters en ouderen. Zij benadrukken dat inbreiding niet ten koste mag gaan 21
zquote
van de leefbaarheid. Het behoud van hoogwaardige groene ruimte en het vermijden van overmatige verdichting zijn daarbij cruciaal. Inbreiding zou volgens hen niet alleen bijdragen aan het oplossen van het woningtekort, maar ook aan sociale verbinding door verschillende groepen in dezelfde buurt samen te brengen. Inwoners zijn trots op de groene en dorpse uitstraling van Zwolle en willen die graag behouden, ook bij toekomstige groei. De zorgen over de drukte in de bestaande stad werden vaker uitgesproken. Uitbreiding naar stadsranden lijkt voor hen een logische stap. De natuurlijke overgang tussen stad en landschap werd vaak genoemd als een gewenste oplossing om verdere uitbreiding harmonieus te laten verlopen. Kaarten met oplossingen voor de opvang van water werden met interesse bekeken. Oplossingen zoals een sponsbos aanleggen en in algemeenheid vergroenen en vernatten worden omarmd. Vooral ouderen gaven aan dat het belangrijk is om bij de planning van nieuwe woningen rekening te houden met hun veranderende woonbehoeften. Voor hen blijft mobiliteit een belangrijk thema, waarbij parkeerplekken voor de deur belangrijk zijn. Een aantal mindervalide bezoekers van de Woonkamers gaf aan dat parkeren voor de deur voor hen essentieel is. Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
22
Inclusief en voorzieningen Jongeren brachten een ander perspectief naar voren, vooral tijdens een speciale meet-up die voor hen werd georganiseerd. Voor hen is het gemeenschapsgevoel in wijken een belangrijk aspect van een goede leefomgeving. Ze hechten veel waarde aan een inclusieve samenleving, waarbij verschillende doelgroepen samenkomen en voorzieningen, zoals kunst en cultuur, de wijk levendig en sociaal verbonden maken. Dit sloot aan bij de behoefte aan mengfuncties, een thema dat in meerdere gesprekken naar voren kwam. Inwoners benadrukten dat woonwijken baat hebben bij een mix van functies, zoals woningen gecombineerd met winkels, cultuur, horeca of zorgvoorzieningen. Deze menging zorgt volgens hen voor een dynamischere en meer verbonden gemeenschap. Of zoals de voorzitter van jongerenvereniging Blauhaus het omschreef: voorzieningen maken de ziel van een wijk. Energie en mobiliteit Op het gebied van energie en de energietransitie was er geen sterke voorkeur voor een bepaalde vorm van opwekking. Veel inwoners gaven aan dat ze openstaan voor verschillende opties of een mix daarvan, zolang het betaalbaar en haalbaar blijft voor iedereen. Vooral de betaalbaarheid van duurzame energieoplossingen kwam vaak naar voren, wat aangeeft dat inwoners de urgentie van de energietransitie wel erkennen, maar zich zorgen
maken over de financiële consequenties. Het overkluizen van de snelweg werd besproken als een mogelijke oplossing om delen van de stad beter met elkaar te verbinden zonder dat dit ten koste gaat van groen en leefbaarheid. Dat dit een dure oplossing is en ten koste gaat van andere ontwikkelingen, was regelmatig reden om de kaart op de aflegstapel te leggen. Interessant is dat een mogelijke nieuwe rondweg door het buitengebied aan de oostkant van Zwolle, die in atelier 2 op tafel kwam, nauwelijks werd genoemd in de gesprekken. Ten slotte kwam in meerdere gesprekken de behoefte naar voren aan hofjeswoningen als oplossing voor eenzaamheid en sociale isolatie. Hofjes kunnen volgens inwoners bijdragen aan sociale cohesie en een gevoel van verbinding tussen bewoners, vooral bij ouderen, alleenstaanden en jongeren. Samenvattend Kortom, de gesprekken in de Reizende Woonkamers hebben een breed scala aan ideeën en zorgen opgeleverd over de toekomst van Zwolle. Wonen, groen en – in mindere mate – mobiliteit zijn de belangrijkste thema’s voor de inwoners, met specifieke aandacht voor vergrijzing, gemeenschapszin en duurzaamheid. De uitkomsten van deze gesprekken vormen een belangrijke basis om tot een toekomstvisie te komen die breed gedragen wordt door de Zwollenaren.
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
4.4.6. Toekomstfestival Zaterdag 12 oktober 2024, 10:00 – 16:00 uur Genodigden: openbaar Het Toekomstfestival was een feestelijke dag in het hart van de stad. Op een drukke zaterdag, met mooi weer, werd de aandacht getrokken door live muziek, een barista en de Reizende Woonkamer met kinderactiviteiten. De inhoudelijke opbrengst is verwerkt in het verslag van de Reizende Woonkamers. Ook hebben diverse bezoekers via iPads de digitale enquête ingevuld.
23
4.5. Werkateliers (2) 4.5.1. Werkatelier 3 Toekomstbeelden Woensdag 23 oktober 2024, 17:00 – 21:30 uur Genodigden: stakeholders In de eerste twee werkateliers stonden de Nationale Toekomstscenario’s van het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) centraal. Er is toen gekeken hoe deze Nationale scenario’s een Zwols karakter kunnen krijgen. Tussen 16 september en12 oktober is de opbrengst van deze ateliers aan de Zwolse samenleving voorgelegd in een uitgebreide participatiecampagne. De opbrengsten van deze campagne vormden op hun beurt weer de basis voor het derde werkatelier op 23 oktober. Hieronder is terug te lezen op welke manier het volgende atelier (en uiteindelijk het Ruimtelijk Toekomstperspectief) geïnspireerd is door de opbrengst van dit atelier. Opbrengst Scenario regionaal geworteld Er heerst in Zwolle een sterk gemeenschapsgevoel, waar saamhorigheid en samenwerking centraal staan. De inwoners voelen zich verbonden met hun lokale gemeenschap, mede door gezamenlijke initiatieven. Het PBL scenario ‘regionaal geworteld’ krijgt de naam ‘Zwolle voor elkaar’.
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
24
Deze opbrengst was onder meer inspiratie voor de in het vierde atelier benoemde basiswaarde ‘Zwols noaberschap’ door sterke sociale weefsels. Scenario Groen Land In dit scenario staan de natuur en zorg voor de planeet centraal. Juist daarom is het aantrekkelijk om in Zwolle te wonen en te verblijven. De manier waarop de natuur werkt, de ‘natuurlijke systemen’, zijn leidend in dit scenario. Overtollig regenwater houden we langer vast door meer ruimte te geven aan groen, waterlopen en aan retentiegebieden waar we water opvangen. Het PBL scenario ‘Groen Land’ krijgt de naam ‘Natuurlijk Zwolle’. Deze opbrengst was onder meer inspiratie voor de in het vierde atelier benoemde basiswaarde ‘Zwolle deltaspons door een robuust blauwgroen netwerk’. Snelle wereld Doordat thuiswerken de norm is, is in dit scenario iedereen vrij om te gaan wonen waar je wilt omdat je minder afhankelijk bent van locatie. In dit scenario kan Zwolle een magneet zijn voor mensen uit de randstad. Mensen wonen verspreid in zowel binnenstedelijke als landelijke woonlocaties, niet in een grote uitbreidingswijk. Het PBL scenario ‘Snelle Wereld’ krijgt de naam ‘High Tech Zwolle’.
Dit scenario heeft de discussie voor te maken keuzes in het ruimtelijk toekomstperspectief gevoed: zijn er grenzen aan de groei? Willen we een grote uitleg locatie? Of de groei meer spreiden? Het ruimtelijk Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
25
Toekomst perspectief speelt hierop in door te kiezen voor ‘gebalanceerde groei’ in bepaalde bandbreedtes, wendbaar en adaptief te zijn, in te breiden door wijkversterking en uit te breiden in de stadsranden. Mondiaal ondernemend In dit scenario groeit Zwolle maximaal en wordt het een belangrijke schakel in het Stedelijk Netwerk Nederland2. De stad breidt grootschalig uit op het gebied van wonen en werken. De A28 is een ruggengraat voor het vervoer. De vraag die in dit scenario bovenkomt is: Hoe kun je groeien terwijl je de stad ook leefbaar houdt? Kan een ondertunneling of overkapping van de A28 toenemende milieuhinder (geluid, luchtkwaliteit, etc.) voorkomen en ruimte bieden voor verdere verstedelijking en vergroening? Het PBL-scenario ‘Mondiaal ondernemend’ krijgt de naam ‘Poort naar Stedelijk Netwerk Nederland’. Deze opbrengst was onder meer inspiratie voor de in het Ruimtelijk Toekomstperspectief benoemde ‘gebalanceerde groei’ met basiswaarden die ervoor zorgen dat Zwolle aantrekkelijk is en blijft om te wonen, werken, en recreëren en dat zowel het fysieke kapitaal als de menselijke maat behouden blijft. De ondertunneling/overkapping van de A28 is niet verder verkend vanwege onvoldoende noodzaak, haalbaarheid en uitvoerbaarheid.
2) Het Stedelijk Netwerk Nederland is een samenwerkingsverband van verschillende steden, waar onder Zwolle, in Nederland. Het netwerk richt zich op het verbeteren van infrastructuur, het creëren van goede leefomgevingen en het bevorderen van economische groei.
,4.5.2. Werkatelier 4 Basiswaarden Ons Zwolle van Overmorgen woensdag 13 november 2024, 19:00 – 21:00 uur afronding scenario’s Genodigden: stakeholders Uit de scenariostudie komen een aantal basiswaarden en hoofdkeuzen bovendrijven. Zwolle is meer dan enkel de stad: buitengebied, dorpskernen en de stad zijn één systeem. Nieuwe ruimtelijke keuzes moeten uitgaan van deze samenhang. Om dat goed vorm te kunnen geven zijn een aantal basiswaarden belangrijk. Deze basiswaarden lichten op als rode draad uit de verschillende scenario's en zijn ook te herleiden uit de opbrengst van de gesprekken met stakeholders en de participatie die heeft plaatsgevonden: • Het Zwolse groen/blauwe-raamwerk: in vrijwel elk scenario ligt de nadruk op de kwaliteit van groenblauwe landschappen in en om de stad. Er lijkt overeenstemming vanuit alle perspectieven dat het groenblauwe raamwerk de basis vormt voor ontwikkeling van gemeente Zwolle; • Zwolle, gemeente met een sterke sociale basis: tijdens het opstellen van de scenario’s en het voorleggen van verschillende thema’s aan de Zwolse inwoners tijdens de participatiecampagne kwam sterk naar voren dat er veel waarde wordt gehecht aan gemeenschapszin. We noemen dat het Zwolse noaberschap. • Nabijheid en bereikbaarheid: elk scenario kent een duurzaam mobiliteitssysteem gericht op Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
bereikbaarheid en toegankelijkheid van voorzieningen (denk aan de bouwmarkt, de groenteboer, het zwembad, het theater, het buurtcentrum, de werkplek). Tegelijkertijd zijn we ons er bewust van dat we in een auto-afhankelijke regio zitten. Bereikbaarheid voor alle doelgroepen is daarom belangrijk.
4.6. Werkatelier 5 Eerste uitwerking Ruimtelijk Toekomstperspectief De opbrengst van de scenariostudie en de resultaten van de enquête waren input voor het opstellen van het Ruimtelijk Toekomstperspectief. Een eerste concept daarvan werd aan onze stakeholders voorgelegd (werkatelier 5). Met deze inbreng is het toekomstperspectief aangevuld en aangescherpt, waarna het in april klaar was voor participatie. Woensdag 29 januari 2025, 18:15 – 21:30 uur Genodigden: stakeholders Concept toekomstperspectief Basis voor het Ruimtelijk Toekomstperspectief Ondanks dat er in de scenariostudie geen keuzes worden gemaakt, legt deze wel een aantal vragen bloot. Dit betreft vooral een verdere verstedelijking binnen of buiten de stad. Elk scenario zet in op een mate van verdichting van de bestaande stad. Vaak gecombineerd met verbeteringen in zowel het fysieke als het sociale domein. De scenario’s die uitbreiding 26
voor wonen en/of economie voorstellen, koppelen hier condities aan zoals een sterk groen karakter of duurzame ontsluiting. Bijvoorbeeld via nieuwe stations en snelfietsroutes. Er zijn ook redenen om naar (buiten de) stadsgrenzen te kijken. Grote transities, zoals de energietransitie en de (circulaire) duurzame economie, vragen veel ruimte. Met een hoog ambitieniveau voor deze transities is het niet altijd haalbaar om deze claims op de ruimte volledig binnen de bestaande stad te realiseren. Ontwikkelingen aan de randen van de stad hebben mogelijk als voordeel dat meer leefruimte in de stad gevonden kan worden. Het verzachten/slechten van de barrièrewerking van de A28 is niet verder verkend vanwege onvoldoende noodzaak, haalbaarheid en uitvoerbaarheid. Dat geldt ook voor Veenweidegebied Mastenbroek vanwege cultuurhistorische waarden, wateroverlast en bodemdalingsproblematiek. Tot slot is het idee voor een oostelijke randweg (N35–N340) niet verder verkend vanwege beperkte verkeerswinst, grote ruimtelijke en ecologische impact en ongunstige kosten-batenverhouding. Ten slotte: om de kwaliteit van groen en ruimte te behouden is er een grens aan de groei in de bestaande stad. Daarom moet goed gekeken worden naar de mate van verdichting die past bij gemeente Zwolle. Uiteindelijk maakt het college een integrale afweging waarin alle belangen tegen elkaar worden afgewogen.
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
27
4.7. Participatiecampagne fase 3 Het Ruimtelijk Toekomstperspectief is het fundament voor de nieuwe, aangevulde, Omgevingsvisie. Hierin geven we aan welke keuzes we willen maken op het gebied van water en klimaat, wonen, economie, mobiliteit en energie. Daarnaast bieden we een inspirerend toekomstbeeld van het Zwolle dat we in 2040 voor ogen hebben. Op dinsdag 8 april heeft het college het RTP vrijgegeven voor participatie met Zwollenaren.
01
Fase 3
3 juni Ruimtelijk Toekomstperspectief akkoord door college
8 april Concept Ruimtelijk Toekomstperspectief door college vrijgegeven voor participatie
29 januari Werkatelier 5
2025
Tijdens de participatieperiode, die liep van 10 april tot 7 mei, zijn veel reacties opgehaald. Zoals in het plan van aanpak fase 3 is toegelicht zijn voor deze participatieperiode de volgende momenten georganiseerd: • Een open college om Zwollenaren te informeren over het Ruimtelijk toekomstperspectief • 14 Reizende woonkamers in verschillende (delen van) wijken van Zwolle, waaronder een speciale editie voor jongeren in café Het Vliegende Paard.
02
03
04
10 april Start campagnemaand participatie Fase 3 Open college Reizende woonkamers Inloppavonden Enquéte Gastcollege Webdinar
05
06 7 mei Afsluiting campagnemaand
07
• 4 inloopavonden in Tolhuislanden, Berkum, Zwolle-Zuid en Wijthmen • Een gastcollege op Deltion • Een digitale enquête met vragen over de thema’s uit het RTP, beschikbaar voor alle Zwollenaren Aanvullend is nog een extra digitaal webinar georganiseerd om Zwollenaren te informeren over de inhoud en totstandkoming van het RTP.
december Aangevulde Omgevingsvisie wordt (mogelijk) vastgesteld door gemeenteraad
7 juli Ruimtelijk Toekomstperspectief wordt (mogelijk) vastgesteld door gemeenteraad
08
30 juni Raadsdebat Ruimtelijk Toekomstperspectief
09 zomer Ruimtelijk Toekomstperspectief wordt verwerkt tot een Ontwerp Aangevulde Omgevingsvisie
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
10
11
najaar De Ontwerp Aangevulde Omgevingsvisie ligt ter inzage. een idere kan een zienswijze indienen
12 novemeber Het college besluit over de Aangevulde Omgevingsvisie
28
4.7.1 Enquête Om de keuzes in het RTP aan de inwoners van Zwolle voor te leggen is er een enquête opgesteld. Aan de hand van stellingen over de toekomst van Zwolle konden de inwoners aangeven wat hen wel en niet aansprak. Daarnaast konden de respondenten hun keuzes toelichten in de open invulvelden bij de vragen. De enquête staat in bijlage G.. Dit zijn de belangrijkste cijfers en inzichten uit de enquête: • Het totaal aantal respondenten: 1040. • De meeste reacties (procentueel berekend) komen uit de wijken: Berkum (264, dit is 10,7 % van de inwoners van Berkum), Marsweteringlanden (45, dit is 3,8 % van de inwoners), Vechtlanden (28, dit is 2,7% van de inwoners) en Ittersum (171, dit is 1,3 % van de inwoners van Ittersum). • De wijken die daarna het hoogste aantal respondenten hebben zijn: Schelle (96 (0,7 % van de inwoners), Wipstrik (34, 0,5% van de inwoners) Assendorp (48, 0,4% van de inwoners) en Stadshagen (92, 0,3% van de inwoners). • 71 respondenten hebben een postcode ingevuld die niet in Zwolle voor komt. • Leeftijdsverdeling respondenten: o <18 jaar: 15 (1,4%) o 18 – 49 jaar: 444 (42,7%) o 50 – 64 jaar: 376 (36,2%) o 65+ jaar: 204 (19,6%)
In de enquête zat een ook een aantal mogelijkheden om een antwoord op een gesloten vraag toe te lichten. Op hoofdlijnen zijn de volgende onderwerpen het vaakst genoemd: • Men vraagt zich vaak af waarom we als Zwolle willen groeien en waar het aantal woningen op gebaseerd is. • Inwoners van met name Berkum, Vechtlanden en Ittersum vragen zich af waarom is gekozen voor de locaties Vechtpoort 1 en ten zuiden van ZwolleZuid. • Ook wordt gevraagd om meer concreetheid over deze twee aangewezen locaties voor onder andere woningbouw. • De basiswaarden worden vaak herkend. Toch zijn er ook inwoners die basiswaarden in twijfel trekken of deze niet ondersteunen.
4.7.2 Open college In stadhuis Genodigden: openbaar, op aanmelding Op de avond van 16 april gaven de planologen van gemeente Zwolle meer uitleg over de totstandkoming en inhoud van het Ruimtelijk Toekomstperspectief als aanvulling op de huidige Omgevingsvisie. Ook was er gelegenheid om vragen te stellen. Zo’n 60 belangstellenden en belanghebbenden waren aanwezig in de Raadszaal. Veel mensen wilden meer weten over de achtergrond van het Ruimtelijk Toekomstperspectief. Anderen maakten van de
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
gelegenheid gebruik om hun zorgen te uiten over de keuze voor nieuwe woonwijken in Zwolle Oost en Zwolle Zuid. Een brief over vestiging van voorkeursrecht was enkele dagen eerder op de deurmat van grondeigenaren beland. Tijdens het Open College werden ook hier vragen over gesteld. Met deelnemers die daar behoefte aan hadden zijn individuele afspraken gemaakt. Het verslag van de avond is terug te lezen op de website www.zwolle.nl/omgevingsvisie.
4.7.3 Reizende woonkamers Om het Ruimtelijk Toekomstperspectief breed onder de aandacht te brengen is, in navolging van de Reizende Woonkamers in het najaar van 2024, de Reizende Woonkamer Express in het leven geroepen. Met deze kleinere variant van de Reizende Woonkamers werden 11 locaties bezocht, verspreid over Zwolle. Inwoners konden in deze woonkamers ter plekke de digitale enquête invullen en desgewenst met een inhoudelijk betrokken deskundige in gesprek. Ook werden er flyers uitgedeeld aan het winkelend publiek. Wie niet direct tijd had kon zo aan de hand van de QR-code thuis alsnog de enquête invullen. Voor de jongeren werd een speciale Reizende Woonkamer Express georganiseerd bij jongerencafé Het Vliegende Paard. Hier is een videoverslag van gemaakt dat terug is te zien op de instagrampagina van Blauwhaus: @blauwhaus038.
29
zquote
4.7.4 Gastcollege
4.7.5 Inloopavonden
Op 6 mei vonden gastcolleges plaats op Deltion. Zo'n 70 studenten dachten actief mee met de planoloog en de projectleider participatie. Zij vulden na afloop van het college de enquête in. De docent gaf achteraf hierover de volgende feedback:
Op dinsdag 22 april (Tolhuislanden), woensdag 23 april (Berkum), dinsdag 29 april (Zwolle Zuid) en woensdag 7 mei (Wijthmen) vonden inloopavonden plaats voor met name de inwoners uit de wijken in Zuid en Oost. Zij krijgen immers het meest direct te maken met de plannen voor nieuwe wijken onder Zwolle Zuid en in Vechtrand / Vechtpoort 1. Op elke inloopavond stonden inhoudelijke collega’s bij tafels met grote kaarten. Wethouder Gerdien Rots was bij alle avonden aanwezig
“Op jullie presentatie kijk ik zeer tevreden terug. De presentatie zat goed in elkaar en sloot ook goed aan bij de belevingswereld van de studenten. Dit terwijl de meeste studenten niet uit Zwolle kwamen. Ik vond dat jullie in korte tijd duidelijk hebben weten te maken waar een stad als Zwolle de komende jaren tegenaan loopt en welke uitdagingen ze heeft. Dat studenten werden aangemoedigd daarover na te denken sluit heel goed aan bij de onderwerpen die ik ook bij burgerschap behandel. Om toch nog af te sluiten met een klein verbeterpunt is dat we een volgende keer kunnen nadenken of het mogelijk is om er voor de studenten iets meer actieve onderdelen in te zetten. MBO-ers zijn vaak doeners, waardoor een groepsopdracht, een gesprek ervoor zorgt dat ze nog meer opsteken van zo een presentatie. Verder was het prettig dat jullie qua taalgebruik, voorbeelden en inhoud goed wisten aan te sluiten bij de belevingswereld van de student. Mochten jullie nog eens wat bij onze studenten op willen halen, aarzel niet me dat te vragen. Graag werk ik mee en daarnaast heb ik ons contact ook als erg plezierig ervaren.”
Dinsdag 22 april Tolhuislanden: • Ongeveer 30 inwoners aanwezig • Wethouders Rots en Spaans waren aanwezig • Mensen kwamen vooral om meer informatie te krijgen • Bezoekers ontvingen bij binnenkomst een flyer die voorzag in persoonlijk contact en de eerste informatiebehoefte. • Het was in opzet een echt ‘inloopbijeenkomst’. Er was geen plenair moment of presentatie • Mensen konden langs verschillende tafels om informatie te krijgen over het complete Ruimtelijk Toekomstperspectief en de verschillende thema's: wonen, economie, energie, mobiliteit en water & klimaat
Participatiejournaal Ons Zwolle van Overmorgen
Woensdag 23 april Berkum: • Ongeveer 300 inwoners aanwezig • Naast wethouder Rots was ook wethouders Guldemond en Spaans aanwezig • Bij binnenkomst werden mensen welkom geheten en ze ontvingen een flyer met informatie over het RTP en de enquête • De wijkraad deelde pamfletten over de participatie uit en hield een (onaangekondigde) presentatie. Wethouder Rots heeft hierna het woord genomen en uitleg gegeven over zowel de inhoud als het participatieproces • Niet alle inwoners konden goed te woord worden gestaan in verband met de drukte die boven verwachting was • Er was een aparte tafel ingericht waar mensen terecht konden met vragen over het voorkeursrecht • Niet voor iedereen was duidelijk wie er namens de gemeente aanwezig waren • Naar aanleiding van deze avond is de wijkraad door de wethouder uitgenodigd voor een gesprek om de samenwerking te optimaliseren. • Naar aanleiding van deze avond zijn enkele wijzigingen doorgevoerd in de opzet van de nog komende inloopavonden. Zo hebben we een centrale presentatie toegevoegd en was elke medewerker van de gemeente door naamkaartjes duidelijk herkenbaar. En om in de brede informatiebehoefte te voorzien is een webinar toegevoegd.
30
Dinsdag 29 april Zwolle Zuid: • Ongeveer 150 inwoners aanwezig • Bij binnenkomst werden mensen welkom geheten, ontvingen een flyer met informatie over het RTP en de enquête en werd een plenair moment aangekondigd • Centrale presentatie door de programmaleider en wethouder Rots • Aanwezige ambtenaren hadden naamkaartjes en een ‘vaste tafel’ om informatie te geven en vragen te beantwoorden • Er werden plenair veel vragen gesteld, zowel over inhoud als proces en meningen gedeeld • Daarna konden mensen aan verschillende tafels verder worden geïnformeerd, vragen stellen en suggesties doen • Er was een aparte tafel ingericht waar mensen terecht konden met vragen over het voorkeursrecht Woensdag 7 mei Wijthmen: • Ongeveer 60 inwoners aanwezig • Centrale presentatie door de projectleider en wethouder Rots • Er werd veel tijd genomen om vragen centraal te beantwoorden • Daarna was er bij de verschillende thematafels gelegenheid voor gesprek met de aanwezige inhoudelijk deskundigen