Bijlage 1 Strategische agenda binnenstad 2017 – 2022

Oostzijde nog ‘to do’

Aan de noordoostelijke en oostzijde van de binnenstad is de toegang tot de binnenstad minder duidelijk. Verkeer met de auto vanuit richting Almelo kan via Wipstrikkerallee of Wethouder Alferinkweg richting binnenstad rijden, maar de routes richting parkeergelegenheden in en om de binnenstad zijn minder duidelijk dan vanuit het westen of zuiden. Mede daardoor en omdat ze op wat grotere afstand van de binnenstad zijn gelegen, zijn parkeergarage Diezerpoort en parkeerterrein Turfmarkt minder intensief gebruikt dan de parkeergarages aan de westzijde van de binnenstad en de parkeergarage op het Noordereiland. Op een kleiner schaalniveau is ook de verbinding tussen de Thomas à Kempisstraat en de historische binnenstad niet optimaal. Hoewel de Thomas à Kempisstraat in de directe nabijheid van de binnenstad is gelegen en een divers en aantrekkelijk aanbod heeft aan winkels en horecagelegenheden dat aanvullend is op de binnenstad, is er maar weinig interactie tussen beide gebieden. Hoewel de Thomas à Kempisstraat in een ver verleden direct in het verlengde lag met de Diezerstraat, is deze verbinding gaandeweg grotendeels verloren gegaan. De route via de Diezerkade en het Noordereiland naar de Diezerstraat is voor voetgangers en ook fietsers niet heel aantrekkelijk. Ook de verbinding tussen park de Wezenlanden en de binnenstad is momenteel rommelig.

De route door het Schuurmankwartier nodigt niet echt uit en aan de binnenstadszijde van de stadsgracht is de route naar bijvoorbeeld het Gasthuisplein niet duidelijk. Aan de zuidoostzijde van de binnenstad is Assendorp een gewilde wijk voor uiteenlopende doelgroepen inwoners, zowel jong als oud. Het aanbod aan winkels trekt bezoekers vanuit heel Zwolle en daarbuiten. De relatie met de binnenstad lijkt beter dan die tussen de Thomas à Kempisstraat en de binnenstad, maar kan ook verder verbeteren. Een bijdrage

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

24

daaraan kan de herontwikkeling van de voormalige ziekenhuislocatie Weezenlanden leveren. Om de verbinding optimaal tot stand te brengen, is ook aandacht nodig voor het resterende trajectdeel tussen de Sassenpoortbrug en de Assendorperstraat. Noord & Zuid

De verbinding van de ten noorden gelegen stadswijken met de binnenstad kan ook verder verbeteren. Bijvoorbeeld kan dit door herontwikkeling van de locatie van het voormalige belastingkantoor op de hoek van de Burgemeester Drijbersingel en de Van Wevelinkhovenstraat. De route vanuit de achterliggende buurt naar de binnenstad via de Stenen Pijpbrug kan hierdoor ruimtelijk aantrekkelijker worden ingericht.

4.3 Centrumgebied: verbinden binnenstad met spoorzone en Hanzeland Barrièrewerking Aan de zuidzijde van de binnenstad moeten de huidige verbindingen en de daarin aan te spoor opheffen brengen verbeteringen worden bezien in het kader van de zich sterk ontwikkelende spoorzone. De spoorzone inclusief Hanzeland moet optimaal verbonden worden met de binnenstad, zodat beide complementaire gebieden optimaal van elkaar kunnen profiteren. De verbinding is ook belangrijk voor de ten zuiden van het spoor gevestigde gebouwen van Hogeschool Windesheim. De verbinding laat op dit moment te wensen over. Voor voetgangers is de meest logische noord-zuidverbinding door het stationsgebied de reizigerstunnel. NS heeft deze route per 20 juni 2016 afgesloten met poortjes. Voor het optimaal verbinden van Hanzeland als grote werk- en woonlocatie met de binnenstad, is het noodzakelijk dat er een alternatief wordt ontwikkeld voor deze route. Een voetgangersbrug over de sporen kan hiervoor een geschikte vorm zijn. Voor bezoekers die arriveren op NS-station Zwolle Centraal of mensen die werken op Hanzeland of deze locatie bezoeken, is ook het traject van NS-station naar de binnenstad momenteel weinig uitnodigend. De Stationsweg is weliswaar een lommerrijke en statige laan, maar de bezoeker ziet de binnenstad niet liggen.

Het is niet eenvoudig om de verbinding tussen NS-station en de binnenstad te verbeteren zonder afbreuk te doen aan de groene en statige inrichting van de Stationsweg.

4.4 Investeren in bereikbaar en toegankelijk houden van de binnenstad Met de beoogde intensivering van het programma in de binnenstad en de aantrekkende conjunctuur, is er het risico dat de binnenstad minder bereikbaar wordt. In het bijzonder kan de bereikbaarheid per auto dan verminderen, door toenemende congestie rondom de binnenstad. Toegang

Ook legt intensivering een extra druk op het toegankelijk houden van de binnenstad voor iedereen. De gemeente staat voor een inclusieve samenleving. Een aspect daarvan is de toegankelijkheid van de binnenstad voor mensen met een beperking. Aandachtspunten zijn de rolstoeltoegankelijkheid en de toegankelijkheid van de binnenstad voor blinden en

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

25

slechtzienden. Met de visie op de Toegankelijkheid werkt de gemeente actief aan de openbare ruimte. Door de openbare ruimte zo in te richten dat iedereen er gebruik van kan maken, wordt de openbare ruimte van iedereen en zijn aparte voorzieningen minder nodig. Dit is belangrijk voor mensen met een handicap en senioren. Dat draagt bij aan de ambitie om een gastvrije stad te zijn. Parkeren

In het ‘Koersdocument Parkeren 2016-2020’ kiest de gemeente Zwolle ervoor om het in de afgelopen jaren uitgezette beleid op hoofdlijnen voort te zetten. Uit een evaluatie van het ‘Koesdocument Parkeren 2011-2016’ komt naar voren dat het parkeerbeleid heeft bijgedragen aan een gastvrije en leefbare stad. Wel wil de gemeente enkele nieuwe accenten aanbrengen in het parkeerbeleid:  De gemeente heeft de ambitie om sneller in te kunnen spelen op veranderende technische ontwikkelingen, gebruikerswensen en gedrag. Om deze ambitie te realiseren, stelt de gemeente budget beschikbaar voor innovaties op dit vlak, ook in de vorm van pilotprojecten. Deze kunnen zich richten op deelauto’s, elektrisch vervoer, zelfsturende auto’s en het online reserveren en betalen van parkeerplaatsen.  Flexibeler parkeernormen om plannen voor wonen en werken in de binnenstad mogelijk te maken. De bestaande normen werken soms belemmerend voor gewenste ontwikkelingen.  Meer maatwerk door mobiliteitsplannen in wijken op te stellen en uit te voeren, te beginnen in Assendorp, Kamperpoort, Binnenstad en Hanzeland. Recent is verder het kentekenparkeren en belparkeren ingevoerd om het parkeren makkelijker en veiliger te maken.

Differentiatie

Verder wil de gemeente inzetten op tariefdifferentiatie, om bij te dragen aan het optimaal benutten van de beschikbare parkeerplaatsen in het centrum en ook bij andere werkgebieden. Dit kan het dubbelgebruik van parkeerplaatsen stimuleren. Bijvoorbeeld gebruik door bewoners van de binnenstad ’s avonds en bezoekers overdag. De parkeercapaciteit in en om de binnenstad is verder vergroot met de ingebruikneming van de Katwolderpleingarage. Om de verwachte groei van binnenstadsbewoners en par-keerbehoefte vanwege nieuwe initiatieven in het centrum, zoals rondom het Broeren-kwartier, op te vangen blijft het Noordereiland voorlopig open als parkeervoorziening, zolang daar geen andere ruimtelijke ontwikkeling aan de orde is. In de daluren kan het Noordereiland mogelijk ook gebruikt worden voor andere doeleinden, zoals evenementen en/of markten. Tariefdifferentiatie kan ook de vorm krijgen van het gericht introduceren van gratis parkeermomenten in de Zwolse binnenstad. De gemeente zal onderzoeken welke gratis parkeermomenten met name bijdragen aan een gastvrije binnenstad en versterking van de binnenstadeconomie.

Distributie

De gemeente wil verder onderzoek doen naar de mogelijkheden van stadsdistributie. Door middel van een experiment kan worden bezien welke potentie dit concept heeft voor de Zwolse binnenstad. Het beter reguleren van het vrachtverkeer kan wezenlijk bijdragen aan

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

26

de leefbaarheid van de binnenstad, zeker als met de komst van Zara, Primark en Hudson’s Bay de goederenstromen verder zullen toenemen. Concreet kan stadsdistributie de vorm krijgen door goederenstromen te bundelen en vanaf overslagpunten verder te distribueren, bijvoorbeeld ook via elektrische wagens of fietstransporteurs. In de binnenstadvisie 2030 is als doel gesteld om het aantal logistieke bewegingen fors terug te dringen. Uitgaande van een toenemende etalagefunctie van winkelen combinatie met directe aan huis-leveringen. Stadsdistributie kan hieraan bijdragen. Fietsers

Ten aanzien van de bereikbaarheid per fiets is het uitgangspunt dat fietsers overal zo eenvoudig mogelijk moeten kunnen komen. De routes naar de binnenstad zijn redelijk op orde, de routes in de binnenstad zijn nog beperkt. De Nieuwstraat kan daarin bijvoorbeeld een belangrijke schakel vormen of mogelijk de Buitenkant en de Pletterstraat. Daarbij horen goede stallingsvoorzieningen aan de randen van het voetgangersgebied. Goede routes maken het ook makkelijker om te handhaven op ongewenst gedrag van fietsers in winkelstraten. Zwolle maakt ook op dit vlak een strategische keuze.

Voetgangers

De binnenstad is een belangrijk voetgangersgebied. Dit is en blijft een belangrijk aspect in de inrichting van de openbare ruimte.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

27

5 Versterken van de woonfunctie Een belangrijke denklijn in de Strategische Agenda betreft de versterking van de woonfunctie in de binnenstad. Met meer inwoners in en om de historische binnenstad wordt het draagvlak voor de stedelijke functies vergroot, vooral voor winkels in het dagelijkse segment zoals een bakker, een slager of een supermarkt. Omdat er bij extra bewoners van de binnenstad sprake zal zijn van een zekere zelfselectie, met oververtegenwoordiging van mensen die veel gebruik maken van alle voorzieningen die de binnenstad biedt, draagt een verhoging van het inwonertal in de binnenstad naar verwachting sterk bij aan het vergroten van het draagvlak voor de daar gevestigde stedelijke functies. Met name de culturele functies en de horeca kunnen profijt hebben. Aanwezigheid van meer inwoners in de binnenstad draagt daarnaast bij aan de sociale controle en de ervaren veiligheid. De binnenstad wordt in de avonduren minder exclusief het domein van het uitgaanspubliek. Zwolle zet ook in op het bevorderen van de mix van woonruimte en ateliers voor kunstenaars, in lijn met een hierover aangenomen motie in de gemeenteraad. Ook dit draagt bij aan spreiding van activiteiten in de (binnen-)stad en de sociale veiligheid ook buiten kantooruren.

Grote vraag

Zwolle is een groeistad. De aanstaande Woonvisie richt zich op 4 ambities, sterke groeistad, vernieuwende woonstad, solidaire leefstad en duurzame deltastad. De komende 10 jaar zijn er zo’n 6.000 nieuwe woningen nodig. Relevante ontwikkeling voor de binnenstad zijn onder andere de grote toename van kleinere huishoudens en ouderen, plus de vraag naar (centrum)stedelijk wonen.

Relatief weinig Het aantal inwoners van de Zwolse binnenstad, opgevat als de historische binnenstad inwoners binnen de stadsgrachten en inclusief het Noordereiland, bedraagt momenteel 3.526 personen, waarvan ruim 500 op het Noordereiland. Dit is in het perspectief van andere 100.000 plus-steden weinig. Een verklarende factor hiervoor is het gegeven dat de historische binnenstad van Zwolle relatief klein is ten opzichte van de binnensteden van bijvoorbeeld Leiden, Groningen, Delft, Haarlem of Den Bosch.

Stedelijk wonen De beoogde nieuwe inwoners van de binnenstad, inclusief de schil rondom de oude voor jong & oud binnenstad, zijn zeker niet exclusief jong. Veel jongeren en alleenstaanden hebben over het algemeen voorkeur voor (binnen-)stedelijk wonen, nabij de centrumstedelijke voorzie-

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

28

ningen. Zij delen dit echter met een toenemend aandeel van de senioren. De doelgroep van ‘actieve senioren’ is voor binnenstedelijk wonen ook kansrijk. Niet alleen neemt binnen deze groep de voorkeur voor binnenstedelijk wonen toe, maar zij hebben ook het een en ander te besteden. Een andere doelgroep die in toenemende mate in of om de binnenstad wil wonen, betreft huishoudens met jonge kinderen. In een stad als Amsterdam is de ‘bakfietsouder’ een ingeburgerd fenomeen. Waar voorheen de meeste huishoudens bij hun eerste kind uit het centrum van de stad vertrokken naar rustiger wijken, gedomineerd door woningen met een tuin, is dit patroon de laatste jaren minder evident. In steden als Amsterdam, Utrecht, Leiden en Delft wil een toenemend aandeel huishoudens met jonge kinderen in de binnenstad blijven wonen. Ook Zwolle kan van deze trend profiteren. Versterken van de woonfunctie Ambitie  Versterken van de woonfunctie van de bin-





nenstad, inclusief schil rondom het historisch centrum, om zo het draagvlak voor stedelijke voorzieningen te vergroten en de stedelijke dynamiek te spreiden over de dag. Door het vergroten van het aantal inwoners een impuls geven aan het dagelijkse segment binnen de detailhandel. Vergroten van de sociale controle in de binnenstad, met name in de avonduren.

Verwachte bijdrage aan de binnenstad 



Een binnenstad die meer in balans is en minder eenzijdig afhankelijk is van bezoekers. Een positieve bijdrage aan de stedelijke dynamiek, ook in bijvoorbeeld de ochtenduren.

Wat gaan we doen? 

 

Binnen de historische binnenstad gericht woningen toevoegen op plekken die momenteel nog niet intensief worden benut, waarbij ook transformatie van functies tot de mogelijkheden behoort (niet exclusief van winkels naar wonen maar bijvoorbeeld ook van parkeren naar wonen). In de schil rondom de historische binnenstad voortgaan op de al ingeslagen route voor een groter accent op wonen. De herontwikkeling van locatie Weezenlanden is hiervan een voorbeeld. Verkennen van de eisen die stedelijk georiënteerde potentiële binnenstadsbewoners stellen aan hun woning en woonomgeving. Naast een basisniveau wat betreft schoon-heel-veilig, is waarschijnlijk de aanwezigheid van groen ten behoeve van recreatie of als groene long belangrijk.

5.1 Inzetten op uitbreiden van de woningvoorraad Binnenstad in trek

Het wonen in en om de binnenstad is de afgelopen jaren steeds populairder geworden. Een recente studie van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)6 laat zien dat de woonfunctie van de steden, en daarbinnen in het bijzonder de binnensteden, vanaf het jaar 2000 trendmatig in belang is toegenomen ten opzichte van andere woonmilieus (zie ook figuur BII.2 in bijlage II). De toenemende populariteit van wonen in en om de binnenstad wordt ook onderkend door projectontwikkelaars en beleggers in woningen. Als grootste woningbelegger in Ne-

6 Planbureau voor de Leefomgeving, De bestendige stad, 15 december 2014.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

29

derland geeft Syntrus Achmea prioriteit aan nieuwbouwprojecten in binnensteden. De focus ligt daarbij op de steden in de Randstad, maar ook het Zwolse perspectief is goed.7 Als belangrijkste trend op de woningmarkt in Nederland signaleert Syntrus Achmea de sterke groei van het aantal eenpersoonshuishoudens. Het gaat dan om jongeren maar ook om senioren. Deze trend gaat gepaard met een snel toenemende urbanisatie. Van het toenemende aantal huishoudens komt 75 procent terecht in de 27 grootste gemeenten van Nederland en daarvan 33 procent in de G4.

Zwolle goed Met de historische binnenstad, de omringende schil die snel verder verstedelijkt, gepositioneerd uitstekende verbindingen en een uitgebreid en kwalitatief hoogwaardig voorzieningenniveau kan Zwolle stedelijk georiënteerde doelgroepen passende woonmilieus bieden die zij elders in Noordoost-Nederland alleen in Groningen en in mindere mate Deventer en Leeuwarden kunnen vinden. Een uitdaging voor Zwolle is wel dat het aanbod aan daadwerkelijk centrumstedelijke woonmilieus beperkt is. Naast de historische binnenstad gaat het dan met name om de aanliggende stadswijken Assendorp, Wipstrik en Kamperpoort. Deze specifieke krapte komt bovenop de algehele krapte op de Zwolse woningmarkt. Sinds enkele kwartalen is er in Zwolle, volgens het periodieke woningmarktonderzoek van Ten Hag Makelaars, sprake van een ‘verkopersmarkt’, waar dit de jaren daarvoor een kopersmarkt was. Diverse actuele projecten illustreren de goede positie van Zwolle in het woningmarktsegment (binnen-)stedelijk wonen:  De herontwikkeling van de voormalige ziekenhuislocatie De Weezenlanden. Gerealiseerd wordt een mix van bijna 300 woningen in de marktsegmenten vrije sector koop, luxe huur en corporatiehuur. Het betreft deels appartementengebouwen en deels wo7 Syntrus Achmea Real Estate & Finance, Outlook 2015-2018, beleggen in Nederlands vastgoed en hypotheken, 2015.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

30

ningen, waaronder herenhuizen aan de singel Groot Weezenland.  Project Kraanbolwerk met 85 nieuwbouwappartementen en 45 stadswoningen en een parkeergarage voor bewoners. Met dit project wordt de bebouwing van de Thorbeckegracht doorgetrokken tot op de westelijke kop van het Noordereiland. Een ander onderdeel van de herontwikkeling van het Kraanbolwerk betreft het project ‘Hof van Volharding’, waarbij elementen van de oorspronkelijke bebouwing zoals gietijzeren pilaren worden behouden en worden hergebruikt voor een binnenplein met speelgelegenheid voor kinderen.  Renovatie en (ver-)nieuwbouw in de wijk Kamperpoort, de ontwikkeling van het Katwolderplein en het voormalige Leen Bakker-pand, de bouw van de Irishof.  Het project Harm Smeengekade 20 (HSK20) betreft een complex met tien verdiepingen, waar in totaal 39 appartementen en maisonnettes zijn gesitueerd die geschikt zijn voor singles, stellen en jonge gezinnen met één kind. Een in potentie veelbelovende locatie voor onder meer woningbouw die momenteel extensief wordt benut, betreft het parkeerdek op het Noordereiland. Mogelijk kan een deel van het parkeerdek blijven in combinatie met herontwikkeling naar wonen en andere stedelijke functies voor deze locatie.

Gelet op de huidige krapte op de woningmarkt in het algemeen in Zwolle en in het bijzonder in het segment wonen in en om de binnenstad, moet actief worden gespeurd naar locaties waar huidige bebouwing kan worden verdicht of waar mogelijkheden zijn voor transformatie van bijvoorbeeld winkels, kantoren en verouderde werklocaties en wellicht ook weinig benutte openbare ruimte naar wonen. Stedelijke woon- In aanvulling op hiervoor al gememoreerde locaties, kan op termijn wellicht gedacht milieus bieden worden aan herontwikkeling van de huidige locatie van de IJsselhallen, een deel van de noordelijke schil om de historische binnenstad (bijvoorbeeld naast appartementencomplex de Zwanenburcht) of aan delen van het Schuurmankwartier en het Emmakwartier. Het uiteindelijke doel is om rondom de historische binnenstad een ring van aantrekkelijke, gemengde stadswijken te creëren met een hoge dichtheid aan wonen en andere stedelijke functies, waar actieve en stedelijk georiënteerde mensen van alle leeftijden zich op hun plek voelen. Op dit moment voldoen Assendorp en Wipstrik aan dit profiel, de reden waarom deze wijken ook zeer in trek zijn bij stedelijk georiënteerde bewoners. Kamperpoort ontwikkelt zich in deze richting.

5.2 Investeren in woonmilieus voor jongeren, jonge gezinnen, senioren en kleine huishoudens Met de herontwikkeling van delen van het Noordereiland, de locatie Groot Weezenlanden en de stedelijke zone van Harm Smeengekade en Katwolderplein in combinatie met de renovatie en (ver-)nieuwbouw in de wijk Kamperpoort, neemt de woningvoorraad in en om de binnenstad van Zwolle sterk toe. Het is van belang dat bij het creëren van nieuw wo-

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

31

ningaanbod goed wordt ingespeeld op de doelgroepen die de stad wil bedienen in en om de binnenstad. Deels zal door zelfselectie worden gerealiseerd dat de nieuwe woningen worden ingenomen door mensen met een relatief sterke stedelijke oriëntatie, relatief ‘outgoing’ zijn en zich niet storen aan enige mate van stedelijke reuring om zich heen maar daar juist plezier aan ontlenen. Het blijft daarnaast wel nodig om als gemeente met de ontwikkelaars, beleggers en verhuurders te investeren in een passende woon- en leefmilieus voor de te bereiken doelgroepen. Met de toe te voegen wooneenheden kan in het bijzonder worden ingespeeld op doelgroepen die vaak relatief sterk op de binnenstad en de daar aanwezige voorzieningen georiënteerd zijn:  Jongeren, waaronder studenten (op deze specifieke doelgroep wordt nader ingegaan in hoofdstuk 6), in de leeftijdscategorie 18 tot 24 jaar.  Jonge gezinnen, met ouders in de leeftijd van 25 tot 39 jaar.  ‘Empty nesters’ en ouderen.  De groeiende groep kleine huishoudens, in alle leeftijdscategorieën. Speelplekken voor kinderen

Voor jonge gezinnen c.q. gezinnen met jonge kinderen geldt, dat zij hechten aan veilige speelplekken in de omgeving van de woning. Op dit moment is het aanbod in de historische binnenstad beperkt. Rondom de binnenstad is er meer keus, met op korte afstand speeltuin ‘Het Noorden’ aan de Albert Cuypstraat en toestellen in park Eekhout en op grotere afstand voorzieningen in park Wezenlanden, met onder meer een skatebaan en een kinderboerderij.

Inclusiviteit

De gemeente hecht er groot belang aan te bevorderen dat de binnenstad ook toegankelijk blijft voor inwoners met lagere en middeninkomens. Hiervoor zijn gerichte initiatieven noodzakelijk door de schaarste op de woningmarkt. De gemeente Zwolle zet hier actief op in. Door de versnellingsactie sociale woningbouw worden 300 tot 400 extra woningen toegevoegd op meerdere binnenstedelijke locaties (in en om de binnenstad). Ook is er een extra doelstelling voor het woningbouwprogramma opgenomen, plus een actieplan om de middeldure vrije sector huurwoningen te bevorderen.

Urban coolness’

Daarnaast is het gewenst om gericht in te spelen op de eisen die de uiteenlopende doelgroepen stellen aan de Zwolse binnenstad. De woonwensen van jongeren en studenten verschillen van die van afgestudeerden en young professionals en ook de groep van stedelijk georiënteerde senioren heeft specifieke voorkeuren. Wat zij gemeen hebben, is een voorkeur voor een daadwerkelijk stedelijk leefmilieu. Het stedelijke karakter zit daarbij vaak niet zozeer in de woning of de woonomgeving, maar vooral in de levendigheid, diversiteit en dichtheid van stedelijke functies in en om de binnenstad. Anders gezegd schuilt de echte stedelijkheid vooral in een soort ‘urban coolness’, eigenzinnigheid en trots die in Nederland buiten de vier grote steden aanwezig is in steden als Den Bosch, Breda, Groningen, Arnhem, Nijmegen of Eindhoven en natuurlijk Zwolle.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

32

6 Meer jongeren verleiden in Zwolle te studeren en te wonen De aanwezigheid van studenten is voor (binnen-)steden een factor die in belangrijke mate bijdraagt aan de levendigheid en de veelkleurigheid van de horeca, het culturele aanbod en de evenementenprogrammering. Zwolle verkeert in de gelukkige omstandigheid dat het in de afgelopen jaren sterk heeft geprofiteerd van de schaalvergroting en concentratie in het hoger beroepsonderwijs. In de binnenstad is dit ook te merken, al is een belangrijke constatering dat Zwolle op dit moment wel een belangrijke onderwijsstad is, maar nog geen echte ‘studentenstad’.

De inzet van Zwolle

Zwolle zet vooral in op het stimuleren van het in Zwolle wonen van studenten van de hogescholen en het middelbaar beroepsonderwijs. Een nieuwe visie op studentenhuisvesting is nodig, in samenwerking met de onderwijsinstellingen en de studentenhuisvesters (woningbouwcorporaties , SSH en anderen). Hoe kunnen we huisvesting van studenten zodanig faciliteren, dat er woonmilieus ontstaan die betaalbaar en aantrekkelijk zijn.

6.1 Stimuleren van wonen in en om binnenstad door studenten De meeste jongeren die studeren aan hogeschool Windesheim wonen niet in Zwolle:

Momenteel volgen circa 20.500 studenten aan de Zwolse hbo-instellingen onderwijs. De meeste studeren aan de 61 opleidingen van Hogeschool Windesheim (circa 17.180 studenten). Op afstand volgen de Gereformeerde Hogeschool VIAA , de Katholieke Pabo Zwolle en ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten. Verder hebben ook de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (NHL) en de Marnix Academie voor leraren in het basisonderwijs een opleiding in Zwolle (met respectievelijk in Zwolle 42 en 88 studenten). Zwolle heeft tevens een uitgebreide mbo-onderwijsfunctie, waar nog eens circa 20.000 studenten worden opgeleid. Het betreft Deltion, Landstede, Groene Welle en CIBAP. Beperkt aanbod Van deze grote aantallen studenten is uiteindelijk een beperkt deel woonachtig in Zwolle. Dit aantal wordt momenteel geraamd op circa 4.800. De spanning op de studentenwoningmarkt varieert per stad. In 2015 was het beeld dat er in alle hoger onderwijs-steden in

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

33

Nederland sprake was van een vraag naar woonruimte die groter was dan het aanbod, met uitzondering van Ede en Leeuwarden. De spanning was het grootst in Utrecht en Amsterdam, maar Zwolle behoorde met Arnhem, Den Haag, Eindhoven, Nijmegen en Den Bosch tot de steden waar het voor studenten verder het moeilijkst is om aan een (betaalbare) kamer of woning te komen8. De druk op de Zwolse studentenwoningmarkt wordt wel verminderd als gevolg van het in het collegejaar 2015-2016 ingevoerde ‘studievoorschot’. Door het vervangen van de studiebeurs door een leenstelsel besluiten aanmerkelijk minder studenten, met name startende studenten, om ‘op kamers’ te gaan wonen. Het aandeel startende bachelorstudenten van maximaal 19 jaar oud dat uitwonend is, is gedaald van 28 procent naar 13 procent als het collegejaar 2015-2016 wordt vergeleken met de jaren daarvoor9. Het inzetten op het vergroten van het aandeel in Zwolle wonende studenten is in die zin op dit moment een ‘uphill battle’. In de Strategische Agenda verbinden we om deze reden geen kwantitatieve target aan de voorgenomen acties: Meer jongeren verleiden om in Zwolle te studeren én te wonen Ambitie Verwachte bijdrage aan de binnenstad  Zoveel mogelijk in Zwolle studerende jonge Als meer studenten in Zwolle gaan wonen (in ren verleiden om in Zwolle te gaan wonen.

 Uitbreiding van een passend aanbod aan woningen.

 Versterken en vergroten van de studenten‘community’.

 Omdat op dit moment het blijvende effect van het nieuwe leenstelsel nog niet voorspeld kan worden, is het lastig een kwantitatieve ‘target’ te formuleren.



de binnenstad, er omheen of elders), draagt dit bij aan meer levendigheid in de vorm van meer en meer diverse horeca, een vergrote vraag naar allerlei culturele voorzieningen en evenementen. Een langetermijneffect is dat de kans hierdoor groter is dat deze studenten ook ná hun opleiding kiezen voor Zwolle als woonstad.

Wat gaan we doen? 

Een nieuwe visie maken op studentenhuisvesting met de onderwijsinstellingen en de woningbouwcorporaties, SSH en andere huisvesters. Daarbij is aandacht voor zowel kwantiteit als kwaliteit van het aanbod in relatie tot de vraag als ook bijkomende aspecten als het voorzieningenniveau, aanwezigheid van een studentenmilieu en uiteraard de prijs.

6.2 Binden van studenten, afgestudeerden en young professionals Passende woonmilieus

Voor studenten en recent afgestudeerden geldt, dat zij de aantrekkelijkheid van een stad niet alleen beoordelen op de aanwezigheid van betaalbare woonruimte op voor deze categorie aantrekkelijke locaties, maar ook op sfeer. Er zijn op dit moment in Zwolle geen echte studentenwijken, zoals die wel gevonden worden in steden als Groningen, Nijmegen of Utrecht. De grootste concentraties studenten zijn te vinden in de wijk Kamperpoort, in-

8 ABF Research i.s.m. Ministerie van BZK en Kences, Landelijke Monitor Studentenhuisvesting 2015, 1 oktober 2015. 9 Kences, Voorpublicatie Landelijke Monitor Studentenhuisvesting 2016, www.kences.nl.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

34

clusief de nieuwbouw op het Talentenplein met 357 appartementen en het Veemarktcomplex met ruim 80 appartementen. De SSH verhuurt momenteel ruim 1.000 appartementen aan studenten. In de periodiek door het blad Elsevier opgestelde ranglijst van studentensteden in Nederland, neemt Zwolle de 15e positie in. De stad Groningen wordt door studenten het hoogst gewaardeerd als studiestad, gevolgd door Nijmegen, Utrecht, Leiden en Amsterdam. Van de steden met weinig tot geen universitair onderwijs scoren Breda (met een 8e plek) en Leeuwarden (13e positie) nog iets beter als Zwolle. Voor afgestudeerden van het hbo geldt, dat zij, voor zover wonend in huisvesting van de Stichting Studenten Huisvesting (SSH), na afronding van hun opleiding binnen redelijke termijn worden geacht alternatieve woonruimte te vinden. Of zij daarna in Zwolle blijven wonen is mede afhankelijk van de plaats waar zij een baan vinden en van de mogelijkheden op de Zwolse woningmarkt. Wat de mogelijkheden op de Zwolse woningmarkt betreft, is vooral van belang of er voldoende aanbod is in het segment waarop de afgestudeerden zich met name richten. Het zal dan voornamelijk gaan om appartementen, in diverse prijsklassen al naar gelang de vraag of de afgestudeerde al een baan heeft en zo ja, in welke sector, met een voorkeur voor appartementen in of om het stadscentrum. De spoeling is dan relatief dun in Zwolle.

In wijken die gewild zijn, zoals Assendorp, Wipstrik of Kamperpoort, is het aanbod beperkt en zijn de prijzen, zowel in het huursegment als in het koopsegment, relatief hoog. Een alternatief is wonen in de wijk Hanzeland, waar door de grootschalige nieuwbouw en aanwezigheid van vooral kantoren een ander woonmilieu beschikbaar is waar in de praktijk vooral vijftigplussers en jonge tweeverdieners woonruimte vinden nabij het centrum en het NS-station. Uitbreiding van voldoende aantrekkelijke woonmilieus voor jongere mensen is van belang om als Zwolle deze doelgroep vast te kunnen houden.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

35

7 Meer bezoekers, die langer blijven en meer besteden Uit het Continu Vakantie Onderzoek (CVO), dat periodiek wordt gehouden, blijkt dat in de afgelopen jaren zowel het aantal bezoekers als het aantal bezoeken aan Zwolle is afgenomen10. Dit is in lijn met het landelijke beeld en voor een deel conjunctureel en voor een ander deel structureel bepaald. De recessie van de afgelopen jaren heeft ertoe geleid dat mensen minder te besteden hebben. Dit uit zich onmiddellijk in minder winkelbezoek en ook minder uitgaan of bezoek van horeca en culturele voorzieningen. Opvallend is dat in vergelijking met een aantal referentiesteden, de daling van het aantal bezoekers niet afwijkt, maar dat het aantal bezoeken wat meer is gedaald11. Per saldo betekent dit dat bezoekers die Zwolle bezoeken, dit ook minder frequent doen.

Leisure steeds Op de schaal van Noordoost-Nederland is Zwolle inmiddels de stad met de meeste belangrijker bezoekers. Het aantal bezoekers aan Zwolle is in 2015 die van Groningen gepasseerd. Opvallend is dat steeds meer bezoekers het bezoeken van een museum, een theatervoorstelling of een concert als belangrijkste motief noemen voor hun bezoek aan Zwolle (zie figuren BII.3 en BII.4 in bijlage II). Tegenover het toegenomen gewicht van cultuur, evenementen en horeca (in 2014 door 18 procent genoemd als belangrijkste motief en in 2015 door 30 procent van de bezoekers), staat een afgenomen belang van winkelen. Zoals hiervoor aangegeven, zal dit deels te maken hebben met de conjunctuur als consumenten meer bezuinigen op recreatief winkelen dan op cultuur en dergelijke, maar het kan ook een illustratie zijn van het toegenomen belang van cultuur, evenementen en horeca als bezoekmotief voor de (binnen-)stad. Verblijfsduur kan langer

De mensen die Zwolle bezoeken verblijven gemiddeld 115 minuten in het centrum. In vergelijking met andere steden in Noordoost-Nederland is dit relatief lang. Alleen in Apeldoorn en Arnhem verblijven bezoekers langer (tot 150 minuten in Arnhem)12 (zie figuur BII.5 in bijlage II). In landelijk perspectief scoort Zwolle gemiddeld wat betreft de verblijfsduur van bezoekers aan het centrum. Steden als Breda, Den Bosch en Maastricht weten bezoekers langer te boeien en dus te binden. Hierbij speelt mee dat in deze steden een groter deel van de bezoekers bestaat uit bezoekers van buiten, met name dagjesmensen, waarvoor geldt dat die vaak een ochtend of een middag of zelfs een hele dag in een stadscentrum verblijven.

De inzet van Zwolle

Voor de komende jaren ligt er een belangrijke opgave om de daling van het aantal bezoekers in de afgelopen jaren om te buigen en ook het aantal bezoeken per bezoeker te stimuleren. De verwachte conjuncturele opleving kan hierbij een belangrijke steun in de rug zijn. Om ook ten opzichte van andere steden marktaandeel te winnen, is het belangrijk dat de Zwolse binnenstad zodanig leeft en bruist, dat bezoekers graag terugkomen. En behalve in het ‘product’, moet ook in de promotie van de Zwolse binnenstad worden geïn10 Marketing Oost, CVO stedenonderzoek 2015, 2015. 11 Als referentiesteden zijn hier gekozen: Arnhem, Breda, Den Bosch, Haarlem en Maastricht. 12 Stichting Nederland Schoon, Zwolle, rapportage schoonste winkelgebied verkiezing 2016, 2016.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

36

vesteerd onder het motto ‘be good and tell it’. Meer bezoekers trekken, die langer blijven en meer besteden Huidig beeld Waardering 

 







Het aantal bezoekers en bezoeken is de afgelopen jaren gedaald, waarbij sinds 2015 weer een toename te zien is. De frequentie waarmee bezoekers Zwolle bezoeken is ook afgenomen. De gemiddelde verblijfsduur in de binnenstad is hoog in perspectief van NoordoostNederland maar blijft achter bij steden als Arnhem, Breda, Den Bosch en Maastricht. In het afgelopen jaar hebben ondernemers en gemeente geïnvesteerd in een landelijke promotiecampagne voor (de binnenstad van) Zwolle. In vergelijking met andere steden maakt Zwolle nog weinig gebruik van de potentie van het profileren van delen van de binnenstad. Zo kennen andere steden soms een ‘cultuurkwartier’, een duidelijk afgebakend horecagebied of winkelgebied voor het luxere segment of een studentenwijk. Een grote uitdaging voor de Zwolse binnenstad vormt de herontwikkeling van het Broerenkwartier en met name de winkelpassages in dit gebied.











In de afgelopen jaren ‘verloren’ bezoekers proberen terug te winnen, waarbij aangetekend dat Zwolle geen marktaandeel heeft verloren maar meegegaan is met de landelijke trend van afnemende bezoekersaantallen en minder bezoeken aan de binnenstad. Met name het aantal bezoekers aan de detailhandel neemt af. Met de aantrekkende conjunctuur liggen hier grote kansen, ook in combinatie met nieuwe formules (zowel grote als Primark en Hudson’s Bay als kleinere). De culturele instellingen realiseren steeds hogere bezoekersaantallen. De leisure in het algemeen vormt voor binnensteden steeds meer een motor van ontwikkeling. Een sterkere concentratie van culturele functies, horeca en delen van de detailhandel (bijv. exclusiever aanbod) kan deze functies versterken en bijdragen aan een effectieve samenwerking en promotie. Door het programma in de binnenstad nog aantrekkelijker te maken, kunnen meer bezoekers van buiten worden aangetrokken die bovendien langer blijven.

Acties      

Continuering van de promotie van de Zwolse binnenstad. Met name richten op verder vergroten van het aantal dagjesmensen die Zwolle bezoeken. Bezien of profilering van deelgebieden meerwaarde kan hebben en zo ja, hoe. Koesteren van goed draaiend kernwinkelgebied met Diezerstraat als hoofdader13. Voor zijstraten en aanloopstraten met ondernemers zoeken naar creatieve invullingen. Herontwikkeling van Broerenkwartier zodanig dat de binnenstad als geheel er sterker van wordt.

7.1 Aantrekkelijkere binnenstad door combinatie van ‘sferen’ Meer dan de som der delen

Om meer bezoekers aan te trekken, die bovendien langer blijven en meer besteden, is het gewenst dat de binnenstad wordt gepromoot als een verzameling van elkaar aanvullende stedelijke milieus die elk één of enkele relevante doelgroepen bedienen en die samen een dynamische en diverse (binnen-)stad vormen. Het uitgangspunt daarbij is dat het geheel aantrekkelijker is dan de som der delen. In steeds meer steden kan worden waargenomen dat delen van de binnenstad worden neergezet als cultuurkwartier of horecawijk. En in 13 Op dit thema wordt in een volgende versie van de Strategische Agenda nader ingegaan, waarbij met name het lopende BRO-onderzoek naar de winkelfunctie van Zwolle input kan opleveren.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

37

aanvulling op de aanwezige hoofdwinkelstraat of –straten, zijn er vaak diverse andere aanloopwinkelstraten of (clusters van) zijstraten van de hoofdwinkelstraat met een geheel eigen karakter. Het zijn juist deze gebieden die een binnenstad extra kleur geven. Succesvolle voorbeelden hiervan zijn in een stad als Amsterdam onder meer het gebied van de ‘Negen Straatjes’ of de Haarlemmerstraat. Ook steden als Groningen en Leeuwarden hebben hun successen met respectievelijk kleinschalige winkelgebieden in en om de Folkingestraat en de Grote en Kleine Kerkstraat. Zwolle heeft in de lopende projecten oog voor het belang van de aangrenzende gangen en stegen. Dat is het geval bij het Gasthuisplein (meerdere stegen), Oude Vismarkt (Koningsplein), Geveltuinenplan en Primark. Daarnaast maken de gangen en stegen die dwars op de Diezerstraat gelegen zijn, onderdeel uit van het handhavingsgebied. Ook in de planvorming voor het Broerenkwartier is dit belangrijk. Gebieden met eigen ‘sfeer’

In de binnenstad van Zwolle zijn in aanzet ook deelgebieden te onderscheiden die mogelijk door gerichte promotie tot extra bloei kunnen komen. Bijvoorbeeld kan het gaan om het zuidelijk deel van de binnenstad met De Fundatie, het Fraterhuis en Odeon waar de ‘high culture’ sterk vertegenwoordigd is en dat logisch aansluit op het deels meer exclusieve en deels artistieke winkelgebied van de Sassenstraat. In het noordelijk deel van de binnenstad richt een ander gebied zich met Waanders, ArtEZ en iets verder verwijderd Hedon zich op jongere en ook meer alternatieve bezoekers.

Net buiten de historische binnenstad zijn de Thomas à Kempisstraat en de Assendorperstraat aantrekkelijke kleinschalige winkelstraten met een uiteenlopend aanbod. De eerste met een sterk multicultureel profiel en de laatste met meer trendy zaken. Aan de westzijde

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

38

ontwikkelt zich een gebied met een sterke stedelijke dynamiek, met als centraal punt het ‘waterplein’ in combinatie met het vernieuwde Katwolderplein. In dit deel van de vergrote binnenstad wonen relatief veel studenten en er zijn enkele grote leisure-activiteiten aanwezig, zoals de nieuwe Pathébioscoop. Smart Zwolle

Een sterkere binnenstad ontstaat als er slimme keuzes worden gemaakt. De ambities van Zwolle als ‘Smart City’ zijn onderstreept door de uitverkiezing in 2016 als Smart Data City met de slimste visie op het optimaal gebruik maken van ‘big data’ ten behoeve van beleid. Dit instrument kan worden ingezet om het effect van evenementen en openingen van nieuwe winkels of andere functies te volgen. Op korte termijn is het interessant om te monitoren wat het effect is van de openingen van Zara, Primark en Hudsons Bay.

7.2 Herontwikkeling van Broerenkwartier met mix van functies Nieuw leven Een belangrijke locatie binnen de oude binnenstad betreft het Broerenkwartier. In het Broerenkwartier gebied ten noorden van de Diezerstraat is een concentratie van met name modewinkels gevestigd, met elkaar verbonden door overdekte passages van de Weeshuisstraat. Dit blok in combinatie met het pand van voorheen de V&D staat op de nominatie om te worden herontwikkeld. Leegstand is hier een structureel probleem. De herontwikkeling van het Broerenkwartier is voor de binnenstad ook een kans. Een kans om een nu monofunctioneel en weinig sfeervol deel van de binnenstad om te vormen tot een levendig gebied waarin mensen winkelen maar ook wonen, werken en een café of restaurant bezoeken. De stakeholders uit het gebied werken hier al hard aan. Waanders in de Broeren voegt veel toe aan het gebied en de Vereniging van Eigenaren heeft plannen voor de Weeshuispassage. ArtEZ werkt aan huisvestingsplan en in september 2017 opent Hudson’s Bay naar verwachting in het voormalige V&D-pand. Verder kan door de herontwikkeling de verbinding van Diezerstraat naar Waanders in de Broeren, ArtEZ en het Noordereiland worden verbeterd. Hiervoor worden door stakeholders in het gebied en de gemeente Zwolle momenteel visies en plannen uitgewerkt

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

39

Het naastgelegen winkelcentrum het Eiland draait beter. De grotere diversiteit die daar aanwezig is door een mix van functies kan worden gezien als een belangrijke succesfactor. Toekomst bestendig

Voor de herontwikkeling van het Broerenkwartier worden de volgende uitgangspunten: gehanteerd:  Met de herontwikkeling dient de stedenbouwkundige relatie tussen enerzijds de Diezerstraat als hoofdwinkelstraat en anderzijds het Broerenkwartier worden hersteld. Dit pleit voor een zekere kleinschaligheid, zeker in de uitstraling op bezoekers, van het nieuw in te richten gebied en zo mogelijk een organische ontwikkeling.  De noordelijke binnenstad wordt minder kwetsbaar bij een invulling die meer flexibel is en waarbij functiemenging centraal staat. Naast winkels kunnen in het gebied ook in enige mate cafés en restaurants met terrasfunctie worden gehuisvest.  Vanuit het oogpunt van sociale controle is het gewenst dat er in of om het plangebied ook wordt gewoond.

7.3 Blijven investeren in promotie en verder ontwikkelen van Zwolle Marketing Om meer bezoekers te trekken, die langer blijven en meer besteden, moet niet alleen het ‘product’ Zwolse binnenstad voldoende aantrekkelijk zijn, maar moet ook de promotie goed zijn. De promotie van de Zwolse binnenstad wordt verzorgd door Zwolle Marketing, dat onderdeel is van de Stichting MarketingOost. MarketingOost streeft naar het verbeteren van het imago en het vergroten van de naamsbekendheid. Ze doet dit door middel van regio-en stadsmarketing in de brede zin van het woord. De nadruk ligt op recreatie en toerisme, maar er is steeds meer aandacht voor andere domeinen, zoals wonen, werken, onderwijs en zorg, die samen met toerisme en recreatie de aantrekkelijkheid van stad en regio bepalen. De viering van Koningsdag in Zwolle heeft positieve publiciteit en goodwill opgeleverd in heel Nederland. In de maanden daarna zijn de effecten daarvan zichtbaar geworden. In 2016 werden op de landelijke radio promotiespotjes uitgezonden, die verder hebben bijgedragen aan het succes. De campagne bouwt voort op een eerdere campagne in 2015, onder de noemer ‘Vier de zomer in Zwolle!’, die vooral via Radio 1 werd gevoerd, ondersteund met advertenties in Volkskrant en Trouw. De nadruk in deze campagne lag op het rijke culturele aanbod van Zwolle.

Onder meer Museum De Fundatie, Waanders in de Broeren, Stedelijk Museum Zwolle, Zwolse Theaters, Zwolle Unlimited en Poppodium Hedon werden gepromoot. Doelen & strategie

In het Marketingplan Zwolle 2016-2020 zijn wat betreft de binnenstad heldere doelen geformuleerd voor de (middel-) lange termijn14:  In 2020 neemt Zwolle de 8e positie in als het gaat om overall toeristisch imago in de top van 12 onderzochte steden. (2014 positie 11e, Toeristisch Imago Onderzoek, LAGroup). 14 Zwolle Marketing, Marketingplan Zwolle 2016-2020, 2016.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

40

 In 2020 is 70 procent van de Nederlanders (zeer) positief over het algemene beeld van Zwolle. (Toeristisch Imago Onderzoek, LAGroup).  Zwolle heeft in 2020 minimaal 1.300.000 bezoekers met in totaal 2.700.000 bezoeken (excl. eigen inwoners en buitenlandse gasten). In 2014 ontving Zwolle 1.168.000 bezoekers met in totaal 2.500.000 bezoeken. (CVO stedenbezoek onderzoek, NBTCNIPO).  In 2020 zijn het historisch karakter en de schoonheid van de binnenstad prominent bekend onder Nederlanders. In 2020 neemt Zwolle de 9e positie in als het gaat om imago cultuurhistorisch erfgoed in de top van 12 onderzochte steden. (2014 positie 10, Toeristisch Imago Onderzoek, LAGroup). Daarnaast zijn er doelen geformuleerd voor het onderwijs en de economie in bredere zin. In 2020 staat het Zwolse onderwijs in de top 10 van MBO en HBO studentensteden (momenteel wordt Zwolle niet genoemd in de rankings) en in 2020 staat de regio Zwolle in de top 3 van economische TOP regio’s van Nederland (huidige notering is 5). Het Marketingplan Zwolle 2016-2020 werkt vanuit één strategie, met een duidelijke focus en een bundeling van middelen. De middelen worden met name ingebracht vanuit ZwolleFonds, Z8 (Zwolse Acht aan onderwijsinstellingen), Regio Zwolle en de gemeente Zwolle (via de subsidie aan Zwolle Marketing). De aanpak richt zich op de volgende zaken:  Inzetten en faciliteren ambassadeurs.

 Intensieve samenwerking van alle betrokken partijen.  Organiseren van een netwerkorganisatie die regie voert op: - het gezamenlijk uitdragen van het Verhaal van Zwolle - het bepalen welke iconen die het Verhaal van Zwolle uitdragen - het waar nodig bijdragen aan ontwikkeling van die iconen - het verbinden van initiatieven die het merk Zwolle versterken - overkoepelende promotionele campagnes  Werken vanuit één gezamenlijk plan, gefinancierd door Zwollefonds, Z8, regio Zwolle en subsidie gemeente (Zwolle Marketing)  One brand, one story: Zwolle, dynamische Hanzestad: bruisende binnenstad, excellent onderwijs, economische topregio  Gerichte acquisitie om partijen aan te trekken met toegevoegde waarde voor de thema’s binnenstad, onderwijs en economie.  Opstellen van een betere ‘kalender’, zodat duidelijker is wanneer welke activiteit waar wordt aangeboden. De plattegronden en uitagenda dragen daar ook aan bij. In het meerjarenbeleidsplan 2017-2021 van de Stichting ZwolleFonds, één van de partners achter het Marketingplan Zwolle 2016-2020, vormt promotie een belangrijk onderdeel van de activiteitenmix15. Promotieactiviteiten richten zich dan zowel op het initiëren

15 Stichting ZwolleFonds, Meerjarenbeleidsplan 2017-2021, 2016.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

41

en/of ondersteunen van nieuwe binnenstadbrede activiteiten als op initiatieven per straat. De laatste initiatieven kunnen worden ondersteund met zogenoemde ‘aanjaagbudgetten’. Hiertoe wordt jaarlijks een activiteitenkalender opgesteld.

7.4 Uitbouwen van evenementenprogrammering passend bij Zwolle Merkwaarden Zwolle

In het marketingplan Zwolle 2016-2020 is geformuleerd hoe het ‘merk Zwolle’ geladen moet worden c.q. welke waarden daarin centraal dienen te staan. De volgende aspecten typeren Zwolle bij uitstek en vormen daardoor de kern van het ‘merk Zwolle’:  Ondernemersgeest.  Oog hebben voor elkaar.  Verbinden van mensen in stad en regio. Het effect van evenementen op de beoogde versterking van het merk Zwolle en de te bijdrage aan bezoekersaantallen is naar verwachting het grootst als er sprake is van evenementen die ‘on brand’ gericht zijn. Dat wil zeggen dat zij duidelijk in lijn liggen met het profiel dat Zwolle wil uitdragen. ‘On brand’-events zijn onder meer Zwolle Unlimited, Chefs Revolution, Bevrijdingsfestival en het Stadsfestival.

Subtop

In een sinds 2011 periodiek gehouden onderzoek naar de kracht van merken van steden en streken in Nederland, blijkt dat Zwolle als merk ‘subtop’ is16. De stad Maastricht neemt de eerste positie in, gevolgd door Den Bosch, Groningen, Leeuwarden en Utrecht completeert de top vijf. Maastrichtenaren waarderen vooral de historische binnenstad, het horeca-aanbod en de omringende natuur. Opvallend is dat in de top tien buiten Utrecht geen van de vier grote steden voorkomt. Amsterdammers zijn kritisch op fileproblemen, woonomgeving en woningaanbod, Rotterdammers over de veiligheid en het gebrek aan sfeer in de stad en Hagenaars zijn over de hele breedte kritisch en in het bijzonder kritisch op hun stadgenoten. Steden als Leiden, Breda, Delft, Haarlem en Nijmegen halen met de waardering van de inwoners wel de top tien. Zwolle komt op plek dertien.

Cultuur is sleutelfactor

Een belangrijke sleutel voor succes is volgens de onderzoekers investeren in een aantrekkelijk aanbod aan culturele voorzieningen. Dit draagt bij aan de tevredenheid over de stad van de eigen inwoners, waardoor deze beter functioneren als ambassadeur naar buiten. Op deze wijze investeren in de aantrekkingskracht en ‘merkwaarde’ van de stad is effectiever dan het opzetten van promotiecampagnes waarbij alleen wordt geprobeerd meer toeristen te bereiken zonder daarbij ook te werken aan een aantrekkelijker ‘product’. De voorzieningen en kwaliteiten van een stad die het sterkst bijdragen aan een ‘stadsimago’ zijn achtereenvolgens horeca, culturele festivals en evenementen, het winkelaanbod, architectuur, theaters en andere podia en het museumaanbod. Deze kwaliteiten scoren op 16 Hendrik Beerda Brand Consultancy, Steden & streken merkonderzoek, 2015.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

42

dit vlak duidelijk hoger dan, bijvoorbeeld, sportvoorzieningen, woningaanbod of aanwezigheid van opleidingen.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

43

8 Samenwerken aan sterke binnenstad: publiek en privaat De gemeente Zwolle hecht zeer aan een sterke en goed functionerende binnenstad. Voor de komende jaren is er door de gemeente ook een aanzienlijke financiële bijdrage voor de ontwikkelingen in de binnenstad gereserveerd. Een belangrijke vraag is op welke aspecten van de binnenstad de gemeente zich vooral moet richten, en ook op welke niet of minder, en op welke manier de betrokkenheid wordt vormgegeven. Uitgangspunt voor de rolneming door de gemeente is dat zij wil verbinden en op doortastende wijze initiatieven wil stimuleren die bijdragen aan het versterken van de binnenstad. Uiteindelijk moet er wel sprake zijn van voldoende respons vanuit inwoners, bedrijfsleven en/of maatschappelijke partners. Het is niet de bedoeling dat de gemeente initiatieven ‘overneemt’.

8.1 Gemeentelijke inzet focussen op borgen van publieke belangen De inhoudelijke focus van de gemeente wordt vooral bepaald op basis van de vraag welke publieke belangen de gemeente in en om de binnenstad wil dienen en waar met name inzet van de gemeente vereist is om gewenste ontwikkelingen te stimuleren en ongewenste ontwikkelingen te voorkomen of te beperken. Als de structuur van de Strategische Agenda wordt aangehouden bij de waardering van de wenselijkheid van gemeentelijke betrokkenheid, dan kan de rolbepaling van de gemeente als volgt zijn: Inhoudelijk aangrijpingspunt

Rol van de gemeente

Zorgen voor aantrekkelijk programma en voldoende beleving

   

Investeren in uitstekend verblijfsklimaat



Ruimtelijk faciliteren van





In principe hebben ondernemers, maatschappelijke en culturele instellingen en burgers hier het voortouw. De gemeente kan aanleiding vinden om bijvoorbeeld via subsidiering gewenste ontwikkelingen te steunen. Daarnaast kan de gemeente bijdragen aan de promotie van een en ander. Voor de verschillende ingrediënten van het gemeentelijke ‘programma’ (winkelen, horeca, cultuur, culinair aanbod, evenementen) geldt, dat zij moeten opereren binnen de door de gemeente vastgestelde beleidsmatige en ruimtelijke kaders. Investeren in een goed verblijfsklimaat is een kerntaak van de overheid. Wel kan het zijn dat met name ondernemers willen bijdragen aan extra kwaliteit ten opzichte van een door de overheid aan te bieden ‘basisniveau’ op het vlak van bijvoorbeeld schoon, heel en veilig. Met het ZwolleFonds, dat per 1 januari 2017 van start is gegaan, kunnen ondernemers op dit vlak ook gezamenlijk financiële inbreng leveren en in overleg met de gemeente bepalen voor welke extra kwaliteit zij zouden willen betalen. Een en ander kan vastgelegd worden in een dienstverleningsovereenkomst. Voor wat betreft het ruimtelijk faciliteren van de ontwikkeling van de binnenstad, bijvoorbeeld de verdere verstedelijking van de

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

44

de groei van de binnenstad 



Uitnodigingsplanologie

schil rondom de historische binnenstad, heeft de gemeentelijke overheid een belangrijke sturende en regisserende rol vanuit haar planologische bevoegdheden. Binnen de vooral door de gemeente te bepalen planologische kaders, zal per locatie een stedenbouwkundige visie moeten worden ontwikkeld waarbinnen private partijen hun inbreng kunnen leveren. De gemeente is hier doorgaans ook leidend, waarbij bij voorkeur wel in een vroeg stadium input wordt gevraagd vanuit ‘de markt’ om optimaal te profiteren van daar aanwezige kennis, ervaring en creativiteit en om ook in een vroeg stadium de haalbaarheid van eventuele ontwikkelingen te kunnen toetsen aan de markt. Om optimaal te kunnen profiteren van de inbreng vanuit de markt, verdient het aanbeveling om bij (her-)ontwikkeling van locaties niet tot in detail voor te schrijven ‘hoe’ de locatie moet worden ingevuld, maar als overheid vooral te richten op de ‘wat’vraag c.q. het bepalen van de uitgangspunten, de beleidsmatige doelen en te bedienen doelgroepen. Afhankelijk van de specifieke locatie, kan de inbreng van de private partijen zich beperken tot het ontwikkelen van objecten of zich uitstrekken tot het alleen of met de overheid tot ontwikkeling brengen of herstructureren van gebieden.

Ten aanzien van de ruimtelijke facilitering van de ontwikkeling van de binnenstad, kiest de gemeente Zwolle zoveel als mogelijk (hetgeen per locatie specifiek te beoordelen is) voor uitnodigingsplanologie boven traditionele verbodsplanologie. De grondhouding van de gemeente is daarbij dat zij optimaal wil profiteren van de kennis, ervaring en creativiteit van de private partners.

8.2 Initiatiefrijk Zwolle en betrokkenheid van ZET-team De gemeente Zwolle steekt bij voorkeur energie in ideeën en projecten waarbij sprake is van gedeelde belangen en doelen. Als gemeente en private partners de krachten bundelen, kan meer worden bereikt. Samenwerking in de culturele sector is hier een voorbeeld van. In het Broerenkwartier en bij de Grote Kerk is dit ook noodzakelijk om resultaten te kunnen boeken. Met Initiatiefrijk Zwolle ondersteunt de gemeente initiatieven uit de stad met een stukje cofinanciering en meedenkkracht. De provincie haakt hierop aan met vouchers vanuit de Stadsbeweging. Tijdens het traject van visie naar strategische agenda heeft de gemeente Zwolle de maatschappelijke stakeholders gevraagd om mee te denken. In de vorm van rondetafelgesprekken aan het begin van het proces, en tijdens een informatiemarkt over de conceptagenda aan het einde ervan. Ondertussen heeft een deel van het voor de visie samengestelde Zwolse Expert Team (ZET-team) ook gewerkt aan concrete plannen die bijdragen aan de visie. In het ZET-team kunnen mensen elkaar vinden in plannen op diverse gebieden en ontstaan mogelijk nieuwe samenwerkingsverbanden. Tijdens de laatste bijeenkomst op 1 februari 2017 is ge-

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

45

vraagd aan de leden of en hoe zij het ZET-team willen voortzetten. Een koppeling is mogelijk met bestaande netwerken, zoals de Jaargetijdenborrel. Met de inzet van Initiatiefrijk Zwolle, aansluiting op de Stadsbeweging van de provincie en de opzet van een nieuwe organisatiestructuur wil de gemeente Zwolle goede contacten onderhouden in de binnenstad om zo samen de binnenstad verder te ontwikkelen.

8.3 ZwolleFonds optimaal benutten voor samenwerking met bedrijfsleven Groen licht voor Toegepast op de ontwikkeling van de binnenstad, biedt de vorming van het ZwolleFonds BIZ per 1 januari 2017 nieuwe perspectieven op duurzame samenwerking van de gemeente met het bedrijfsleven. Begin november jl. hebben de ondernemers in de binnenstad ingestemd met de oprichting van een ondernemersfonds voor de binnenstad in de vorm van een BIZ (Bedrijven Investeringszone). BIZ nu samen succes maken

Met deze uitkomst van de raadpleging van de ondernemers is voldaan aan de wettelijke eisen aan draagvlak voor een BIZ. De gemeenteraad heeft op 26 september 2016 ingestemd met de BIZ. De BIZ voor de binnenstad gaat ervan uit dat ondernemers een financiële bijdrage leveren. Bij elkaar wordt in de indicatieve meerjarenbegroting 2017 tot en met 2021 rekening gehouden met een jaarlijkse opbrengst van € 285.000. De gebiedsafbakening van de BIZ betreft de historische vesting inclusief Noordereiland. De gemeente is blij met deze professionalisering en ondersteunt deze.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

46

Bijlage I: literatuur en bronnen Gebruikte documenten:  ABF Research i.s.m. Ministerie van BZK en Kences, Landelijke Monitor Studentenhuisvesting 2015, 1 oktober 2015.  DTZ Zadelhoff, Kiezen voor kernsteden: Amsterdam als kopman, januari 2014.  Gemeente Zwolle i.s.m. Koninklijke Horeca Nederland, afdeling Zwolle, Horecavisie Zwolle 2012-2017, Gastvrij en vitaal, 5 december 2012.  Goudappel Coffeng, Vitaliteitsbenchmark centrumgebieden, 2015.  Hendrik Beerda Brand Consultancy, Steden & streken merkonderzoek, 2015.  I&O Research, Kijken, kijken naar koopstromen: koopstromenonderzoek OostNederland 2015, 2015.  Kences, Voorpublicatie Landelijke Monitor Studentenhuisvesting 2016, www.kences.nl.  MarketingOost, CVO stedenonderzoek 2015, 2015.  Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), De veerkrachtige stad, 2015.  Stichting Nederland Schoon, Zwolle, rapportage schoonste winkelgebied verkiezing 2016, 2016.  Stichting ZwolleFonds, Meerjarenbeleidsplan 2017-2021, 2016.  Syntrus Achmea Real Estate & Finance, Outlook 2015-2018, beleggen in Nederlands vastgoed en hypotheken, 2015.  Zwolle Marketing, Marketingplan Zwolle 2016-2020, 2016.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

47

Bijlage II: toelichtende grafieken Figuur BII.1

Figuur BII.2

Figuur BII.3

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

48

Figuur BII.4

Figuur BII.5

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

49

Colofon De Strategische Agenda Binnenstad Zwolle 2017-2022 is opgesteld door de gemeente Zwolle in samenwerking met Bureau voor Economische Argumentatie (BEA). Gemeente Zwolle Contactpersoon: Postadres: Bezoekadres: Telefoon: E-mail: Website:

Patricia Gerrits-Nijkamp programmamanager binnenstad Postbus 1007 8000 GA Zwolle Grote Kerkplein 15/Lubeckplein 2 038 – 498 20 88 pc.gerrits@zwolle.nl www.zwolle.nl

Bureau voor Economische Argumentatie | BEA Contactpersoon: Adres:

Telefoon: E-mail: Website:

Herbert ter Beek Stad van Cahen Muurhuizen 104 3811 EL Amersfoort 06 – 430 35 116 info@bea.nl www.bea.nl

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

50