Bijlage 1 Strategische agenda binnenstad 2017 – 2022

dbruist

Zwolle Bruist De Strategische agenda Binnenstad 2017-2022

Zwolle

Zwolle bruist Strategische Agenda Binnenstad Zwolle 2017-2022

OPGESTELD OP VERZOEK VAN:

Gemeente Zwolle DATUM

28 februari 2017 OPGESTELD DOOR:

Drs. H.M. (Herbert) ter Beek MPM | Bureau voor Economische Argumentatie

Inhoud Voorwoord

1

Inleiding

2

1

4

2

3

4

5

6

7

Met ambitie naar een nieuwe ontwikkelingsfase 1.1

Agenda bouwt voort op visie 2030 en vorige ontwikkelingsprogramma’s ............................ 4

1.2

Kracht en kansen, zwaktes en bedreigingen van de Zwolse binnenstad .............................. 5

1.3

Definitief aansluiting bij ‘kopgroep’ sterke en groeiende (binnen-) steden ........................... 7

Nieuwe impulsen voor aantrekkelijk programma en beleving

10

2.1

Culturele en culinaire toppers benutten en creëren nieuwe trekpleisters ..........................11

2.2

Stimuleren van een culturele rafelrand .................................................................................12

2.3

Gerichte uitbreiding van horeca, focus op innovatie en ruimtelijke verbinding ..................13

2.4

Uitbreiding of optimalisatie openingstijden winkels .............................................................14

Investeren in een uitstekend verblijfsklimaat

16

3.1

Benutten van recreatieve potentie van de stadsgrachten ...................................................17

3.2

Upgrade van aanwezig stedelijk groen en toevoeging groen waar mogelijk .......................18

3.3

Binnenstad verbinden met groene landschap ......................................................................19

3.4

Blijvende aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit ..................................................................20

3.5

Energiezuinige, toekomstbestendige nieuwbouw en herstructurering ................................21

3.6

Historie koesteren, zichtbaar maken en uitdragen ...............................................................21

Ruimtelijk faciliteren van de ontwikkeling van de binnenstad

22

4.1

Verstedelijken van de singels en verbinden met historische binnenstad ...........................22

4.2

Verbeteren van de entrees naar de binnenstad ...................................................................24

4.3

Centrumgebied: verbinden binnenstad met spoorzone en Hanzeland ...............................25

4.4

Investeren in bereikbaar en toegankelijk houden van de binnenstad ................................25

Versterken van de woonfunctie

28

5.1

Inzetten op uitbreiden van de woningvoorraad.....................................................................29

5.2

Investeren in woonmilieus voor jongeren, gezinnen, senioren en kleine huishoudens ......31

Meer jongeren verleiden in Zwolle te studeren en te wonen

33

6.1

Stimuleren van wonen in en om binnenstad door studenten ..............................................33

6.2

Binden van studenten, afgestudeerden en young professionals .........................................34

Meer bezoekers, die langer blijven en meer besteden

36

7.1

Aantrekkelijkere binnenstad door combinatie van ‘sferen’ ..................................................37

7.2

Herontwikkeling van Broerenkwartier met mix van functies ................................................39

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

8

7.3

Blijven investeren in promotie en verder ontwikkelen van Zwolle Marketing .....................40

7.4

Uitbouwen van evenementenprogrammering passend bij Zwolle .......................................42

Samenwerken aan sterke binnenstad: publiek en privaat

44

8.1

Gemeentelijke inzet focussen op borgen van publieke belangen .......................................44

8.2

Initiatiefrijk Zwolle en betrokkenheid van ZET-team .............................................................45

8.3

ZwolleFonds optimaal benutten voor samenwerking met bedrijfsleven .............................46

Bijlage I: literatuur en bronnen

47

Bijlage II: toelichtende grafieken

48

Colofon

50

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

Voorwoord In de eerste helft van 2016 is een visie op de binnenstad opgesteld door heel veel betrokken inwoners en ondernemers uit de stad, met een tijdshorizon die reikt tot 2030. In deze visie is een beeld geschetst van de binnenstad op dit moment en hoe deze zich idealiter zou moeten ontwikkelen in de komende jaren. De daarvoor gebruikte beelden zijn afkomstig uit een groot aantal bijeenkomsten en gesprekken met maatschappelijke partners. De visie geeft een duidelijke richting: samen werken we aan een binnenstad waar voor iedereen wat te doen is, die bruist, waar talent de kans krijgt zich te ontwikkelen en waar we de historische uitstraling versterken. Als wethouder Binnenstad en als binnenstadsbewoner ben ik blij met deze visie en de grote betrokkenheid van heel veel Zwollenaren bij onze mooie binnenstad. Maar met alleen een visie zijn we er niet, we moeten die visie handen en voeten geven en nu met elkaar concrete doelen en stappen benoemen. In opdracht van de gemeente Zwolle heeft Bureau voor Economische Argumentatie (BEA), voortbouwend op deze visie, een Strategische Agenda opgesteld voor de periode 20172022. De visie is uitgewerkt naar een heldere koers voor de binnenstad, voorzien van concrete activiteiten om de binnenstadvisie te realiseren.

Omdat de ontwikkeling van de binnenstad afhankelijk is van een groot aantal factoren, die deels wel en deels ook niet te beïnvloeden zijn, is ervoor gekozen de Strategische Agenda te structureren aan de hand van drie centrale denklijnen:  Het programma van de binnenstad moet voldoende aantrekkelijk zijn.  Intensivering van het programma dient samen te gaan met een verbetering van het verblijfsklimaat.  Deze ambities moeten ruimtelijk worden ondersteund. De ruimtelijke focus van de Strategische Agenda is ruimer dan de historische binnenstad binnen de grachten. Om onze ambities waar te kunnen maken, moet de stedelijke schil rondom de vesting meegroeien qua stedelijkheid en moeten daarnaast de verschillende onderdelen van het centrumgebied (spoorzone en binnenstad) beter met elkaar worden verbonden. En dat gebeurt al. De visie 2030 en de Strategische Agenda 2017-2022 zijn een uitnodiging aan alle partijen om de binnenstad van Zwolle nóg beter te maken. Zwolle, 22 februari 2017 Filip van As Wethouder Binnenstad

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

1

Inleiding Van goed naar De binnenstad van Zwolle behoort tot de meest vitale van Nederland. De binnenstad nog beter “bruist” en is gelegen in een economisch sterke regio. Daar profiteert de binnenstad van en de binnenstad draagt daar omgekeerd ook aan bij. De binnenstad vormt één van de belangrijkste economische troeven van de stad Zwolle. Toch is er nog veel winst te behalen. De binnenstad bruist, maar zeker niet altijd. De winkelpositie van de Zwolse binnenstad is zeer sterk, maar de sector is vanwege het toegenomen belang van internetaankopen geen groeisector meer. Het aantal bezoekers aan de Zwolse binnenstad is het hoogste in NoordoostNederland, maar is wel afgenomen ten opzichte van enkele jaren geleden. Als motief voor bezoek neemt het belang van detailhandel af; het belang van cultuur, evenementen en horeca neemt juist toe. Mensen die de Zwolse binnenstad bezoeken moeten geboeid worden, zodat ze graag weer terug komen en niet één winkel, één restaurant of één museum bezoeken maar liefst op een middag of een hele dag van meerdere kwaliteiten van de binnenstad gebruik maken. De laatste tijd neemt het aantal herhaalbezoeken echter af en de gemiddelde verblijfsduur van een bezoeker is hoog in het perspectief van Noordoost-Nederland, maar duidelijk lager dan in steden als Arnhem, Den Bosch of Breda. Structureel in kopgroep

Het doel van de Strategische Agenda voor de binnenstad is richting geven aan onze ambitie: de beste binnenstad van Noordoost-Nederland worden en blijven. Daardoor vinden we definitief aansluiting bij de selecte groep van (binnen-)steden in Nederland die fungeren als economische motor voor stad en regio. Voor deze steden geldt dat zij vanwege een uitstekend voorzieningenniveau en veel werkgelegenheid werken als een magneet voor inwoners, bedrijven, bezoekers en studenten. De Zwolse binnenstad heeft de potentie dit hoge ambitieniveau waar te maken en de meest aantrekkelijke binnenstad van Noordoost-Nederland te zijn.

Centrale denklijnen

In de Strategische Agenda wordt de ambitie, zoals eerder verwoord in de door AlphaRainbow opgestelde binnenstadvisie 2030, uitgewerkt langs een beperkt aantal lijnen: 1. Om de ambitie waar te maken, is vereist dat de binnenstad een aantrekkelijk ‘programma’ heeft en beleving biedt. De detailhandel moet haar sterke positie behouden, de potentie van de culturele en culinaire sector en de horeca moet optimaal worden benut en de woonfunctie moet een sterke impuls krijgen in en om de binnenstad. Zo is binnenstad meer in balans en minder kwetsbaar en heeft nog betere groeikansen. 2. Het stimuleren van programma en beleving moet plaatsvinden zodanig dat het verblijfsklimaat verbetert. Het is essentieel dat het aanwezige groen en water beter wordt benut. Ook het verder autoluw maken van de binnenstad en blijven investeren in een hoogwaardige kwaliteit van de openbare ruimte is gewenst. 3. Deze ambities moeten ruimtelijk worden ondersteund. Essentieel is dat de schil om de historische binnenstad verder verstedelijkt en aansluit bij de binnenstad. Aandachtspunten zijn het verbinden van Hanzeland en spoorzone met de binnenstad, betere entrees van de binnenstad en herontwikkeling van het Broerenkwartier.

Kernopgaven

De in de Strategische Agenda op te nemen ambities en acties op het vlak van (1) programma en beleving, (2) verblijfsklimaat en (3) ruimte worden uitgewerkt voor specifieke doelgroepen. De daaruit voortvloeiende opgaven worden als volgt samengevat: a. Zwolle zet in op het stimuleren van de woonfunctie in historische binnenstad en omlig-

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

2

gende schil. Scope daarbij is zowel jong als oud. Het gaat om stedelijke oriëntatie. b. Zwolle heeft als ambitie om meer studenten te binden die voor een deel ook in of om de binnenstad gaan wonen, wat ten goede komt aan de levendigheid en veelkleurigheid van de (binnen-)stad. c. In het verlengde van deze opgave investeert Zwolle extra in het behouden van afgestudeerde jongeren en het aantrekken van young professionals door het verder ontwikkelen van passende woonmilieus in en om de binnenstad of het nog beter benutten van de potentie van wijken als Assendorp, Wipstrik en Kamperpoort voor deze doelgroep. d. In een dynamische en levendige stad wordt gewerkt. In aanvulling op retail en zakelijke dienstverlening in het centrumgebied zet Zwolle in op de combinatie van wonen, werken en leren voor mensen werkzaam in dienstverlening, creatieve sector en ambachten. e. Zwolle zet in op het stimuleren van meer bezoekers, die vaker een bezoek brengen aan de binnenstad, langer blijven en daardoor meer besteden. De centrale denklijnen en kernopgaven worden als volgt gevisualiseerd:

Leeswijzer

In deze Strategische Agenda zijn eerst de positie en ambitie van de Zwolse binnenstad geschetst (hoofdstuk 1). Daarna is beschreven welke nieuwe impulsen nodig zijn voor een aantrekkelijk programma en meer beleving (hoofdstuk 2) en hoe belangrijk het verblijfsklimaat daarvoor is (hoofdstuk 3). Vervolgens wordt ingegaan op een goede ruimtelijke inpassing van functies in en om de binnenstad en hoe deze zich relateren tot de omliggende gebieden (hoofdstuk 4). Wonen is een functie die in de binnenstad(schil) toeneemt en gefaciliteerd wordt door de gemeente (hoofdstuk 5). De binnenstad is de huiskamer voor iedereen; extra aandacht is wel nodig voor het binden van studenten en young professionals (hoofdstuk 6). We ontvangen graag meer bezoekers in deze mooie regiostad, die daartoe ook moeten worden verleid (hoofdstuk 7). Wie heeft welke rol en verantwoordelijkheid en wie is ‘we’, daar gaat hoofdstuk 8 tot slot over. Een samenvatting van deze agenda is beschikbaar in de vorm van een digitale publieksversie.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

3

1 Met ambitie naar een nieuwe ontwikkelingsfase 1.1 Agenda bouwt voort op visie 2030 en vorige ontwikkelingsprogramma’s Visioen voor 2030

De nieuwe Strategische Agenda bouwt voort op de in januari 2016 gepubliceerde visie “De binnenstad van Zwolle anno 2030”. Deze visie is het resultaat van een intensief interactief proces met stakeholders in en om de Zwolse binnenstad. De visie voor 2030 wordt kernachtig samengevat in het volgende beeld: “Voor bewoners, bezoekers en ondernemers is de binnenstad een gezellige, gezonde, groene plek waar iedereen welkom is en aan zijn trekken komt, plezier heeft, smult, winkelt, cultuur beleeft, zijn brood verdient en steeds nieuwe dingen ontdekt. Dit komt door de unieke combinatie van de verbinding tussen mensen onderling en met de stad, de veilige omgeving waarin je durft uitgedaagd te worden en die stimuleert om je creativiteit en talenten te gebruiken en ontwikkelen. Dit wordt verder gevoed door de wil om samen innovatie te omarmen om beter te presteren naar de toekomst. Dit vindt plaats in een uniek cultuurhistorisch decor. Het ultieme doel dat we nastreven, is allemaal geluk te beleven in de breedste zin van het woord.”

De visie legt hiermee duidelijk andere accenten dan de voorgaande ontwikkelingsprogramma’s voor de binnenstad. De ‘mens’ staat centraal in de nieuwe binnenstadvisie en hoe hij of zij de Zwolse binnenstad beleeft. Als belangrijkste drijfveren voor de binnenstadontwikkeling zijn benoemd: schoonheid, verbinding, veiligheid, nieuwsgierigheid en beweging van structuur en trots naar creatief en speels. De visie heeft ook een zevental aangrijpingspunten benoemd voor gerichte inspanningen om de voor 2030 gewenste visie te realiseren. De binnenstadvisie focust op extra inzet op de volgende aspecten:  Wonen.  Divers winkelaanbod.  Historisch karakter.  Culinair aanbod.  Culturele voorzieningen.  Veiligheid.  Levendigheid en bruisend karakter. Voor 2030 zijn de volgende doelen geformuleerd. De A-status is verstevigd, door banengroei, leegstandsaanpak en benutting van de dichtheid van rijksmonumenten. De logistieke functies zijn grotendeels verdwenen uit de binnenstad, die vooral een showroom is. De infrastructuur van de omliggende gebieden is sterk verbeterd, mede door een betere bewegwijzering. Daarnaast is de bereikbaarheid beter, met minder gemotoriseerd. De veiligheid is verbeterd, evenals het toeristisch imago door effectieve promotie.

Het winkelaanbod is hip en de binnenstad bruist, mede door 800 inwoners extra, met oog voor de balans tussen jongeren en ouderen en de betaalbaarheid en met positieve impact op de dagelijkse voorzieningen. Integrale aanpak

Hoewel een aantal van deze aspecten ook in vorige ontwikkelingsprogramma’s voor de binnenstad zijn benoemd, is er een ontwikkeling zichtbaar in de voor de binnenstad opgestelde visies en ontwikkelingsprogramma’s, waarbij achtereenvolgens het accent lag

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

4

op ‘de basis op orde’ en daarna ‘ruimte’ en het ‘aanbod’ aan stedelijke functies en er nu wordt gekozen voor een daadwerkelijk integrale aanpak met als uitgangspunt ‘beleving’:

In de nieuwe visie staat het versterken van de stedelijke ‘beleving’ van de binnenstad centraal. Deze stedelijke beleving wordt niet primair gegenereerd door de ruimtelijke kwaliteit van de binnenstad, maar door de daar aanwezige aantrekkelijke mix van voorzieningen en de massa en diversiteit aan mensen die daar op af komt.

1.2 Kracht en kansen, zwaktes en bedreigingen van de Zwolse binnenstad Bruisend in sterke regio

De binnenstad van Zwolle is een visitekaartje voor de stad en een economische troef voor de regio. In een recent landelijk onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving behoort Zwolle tot de categorie steden die het meest positief worden beoordeeld op de kracht en vitaliteit van hun binnensteden1. Zwolle bevindt zich in het gezelschap van steden als Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Haarlem en Deventer.

Strijd om ruimte

Bij de categorisering van de Zwolse binnenstad in de A-categorie hoort een specifieke functionele opgave, namelijk het in goede banen leiden van “de strijd om de ruimte, met behoud van de eigen identiteit”. Voor steden met een B-profiel zoals Groningen, Enschede of Arnhem, is de functionele opgave anders gericht, namelijk op het stimuleren en organiseren van een transformatie. De analyse is dat het ruimtelijke beslag van de detailhandel te omvangrijk is en voor een deel plaats moet maken voor andere stedelijke functies. In Zwolle kan transformatie voor bepaalde delen van de binnenstad ook meerwaarde hebben, maar het is vooral een keuze vanuit een luxe positie. De Zwolse binnenstad is zeer sterk op het vlak van detailhandel. Krimp lijkt niet aan de orde.

1 Planbureau voor de Leefomgeving, De veerkrachtige binnenstad, 2015.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

5

IJzersterke winkelpositie

De ijzersterke winkelpositie van de Zwolse binnenstad blijkt uit het meest recente koopstromenonderzoek voor Oost-Nederland. De binnenstad van Zwolle is wat betreft bestedingen groter dan bijvoorbeeld Apeldoorn en Enschede, steden met meer inwoners. De winkels in de Zwolse binnenstad realiseren een twee keer zo hoge omzet als in het eveneens als sterk en bruisend te kwalificeren Deventer2 (zie ook figuur BII.1 in bijlage II).

Groter accent op wonen

Opvallend aan de Zwolse binnenstad is dat de dagelijkse sector relatief bescheiden is. In de historische binnenstad zijn twee kleinere supermarkten gevestigd. Naast een supermarkt met natuurvoeding aan de Potgietersingel is er sinds het najaar van 2016 een City Store van de Spar gevestigd aan de Oude Vismarkt. Het compacte karakter van de binnenstad is hier mede debet aan, maar ook het beperkte aantal inwoners van de binnenstad. Het aantal bakkers en slagers is ook beperkt. In de voorliggende Strategische Agenda vormt het bevorderen van de woonfunctie in en om de binnenstad een belangrijk element. Als gevolg daarvan kan de dagelijkse sector groeien.

Kansen creëren De Strategische Agenda bouwt verder op de visie voor 2030 en de gunstige uitgangs-& benutten situatie van Zwolle als sterke stad met een vitale binnenstad. De Strategische Agenda bevat een beperkt aantal programmalijnen waarlangs ondernemers in en om de binnenstad in samenwerking met gemeente en andere stakeholders kunnen werken aan een nog sterkere binnenstad. Deze programmalijnen grijpen aan bij de ervaren sterktes en zwaktes 2 I&O Research, Kijken, kijken naar kopen: koopstromenonderzoek Oost-Nederland 2015, 2015.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

6

van de binnenstad en daaruit voortvloeiende kansen en bedreigingen. De focus ligt hierbij op de sterke punten en de kansen, vanuit de inschatting dat dit effectiever is dan proberen alle eventuele minder sterke aspecten van de binnenstad te verhelpen.

1.3 Definitief aansluiting bij ‘kopgroep’ sterke en groeiende (binnen-) steden Blijvend in de kopgroep

De recente PBL-studie naar de kracht en vitaliteit van binnensteden in Nederland laat zien dat Zwolle behoort tot een selecte kopgroep van levendige binnensteden in een economisch sterke regio. Zwolle behoort tot een groep van sterke steden waarvan de binnenstad ná de vier grote steden Nederland zich op dit moment het best ontwikkelt. Tot deze groep van ‘runners up’ behoren steden als Eindhoven, Nijmegen, Groningen, die snel zijn gegroeid in de afgelopen jaren qua inwonertal. Ook steden met veel studenten behoren in de regel tot de sterkere steden, zodat naast genoemde steden ook bijvoorbeeld Delft, Maastricht en Leiden aanhaken bij de kopgroep. Een ligging in een economisch sterke regio is ook bevorderlijk voor de kracht van een binnenstad, waarbij Eindhoven een goed voorbeeld is van een binnenstad die mede daardoor op dit moment een sterke ontwikkeling doormaakt. Zwolle is één van de steden in Nederland die door DTZ Zadelhoff worden gezien als ‘kernsteden’: steden waarvoor geldt dat zij vanwege een uitstekend niveau van voorzieningen en veel werkgelegenheid werken als een magneet voor inwoners en bedrijven uit de wijde omgeving3.

De ambitie van Zwolle is om de beste (binnen-)stad van Noordoost-Nederland te zijn en structureel te behoren tot de kopgroep van sterke en groeiende steden, waarbij de binnenstad zowel profiteert van de economische sterkte van de stad als drijvende kracht is achter het succes. 3 Gebaseerd op onder meer DTZ Zadelhoff, Kiezen voor kernsteden: Amsterdam als kopman, januari 2014; en Goudappel Coffeng, Vitaliteitsbenchmark centrumgebieden, 2015.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

7

De binnenstad van Zwolle profiteert van de ligging van Zwolle in een economisch zeer sterke regio. De regio Zwolle is in 2016 opgeklommen naar de top drie van sterkste economische regio’s in Nederland, op een jaarlijks door Elsevier gepubliceerde ranglijst. Twee andere sterke locaties zijn Haarlemmermeer (Schiphol) en Amsterdam. Daarnaast is Eindhoven als centrum van de Brainport-regio economisch sterk en behoort ook ’sHertogenbosch tot de top vijf. De kracht van de Zwolse regio blijkt onder meer uit een zeer hoge arbeidsparticipatie van 73 procent. Inwoners van de regio vinden ook relatief vaak een baan in de eigen regio, namelijk eveneens 73 procent. Op een totaal van 675.000 inwoners telt de regio 310.000 arbeidsplaatsen bij vooral middelgrote en kleine bedrijven waaronder veel familiebedrijven (76 procent van het totaal aantal bedrijven in de regio). De regio Zwolle kenmerkt zich ook door een goede en succesvolle bestuurlijke samenwerking. Waar in andere regio’s centrumstad en regio vaak met de ruggen tegen elkaar staan, is hier sprake van een constructieve samenwerking. Succesvolle voorbeelden betreffen de realisatie van de Hanzelijn en het als één stichting samen optrekken van museum De Fundatie met museum het Nijenhuis in Heino. Een belangrijke uitdaging is dat de Zwolse binnenstad huiskamer is voor alle inwoners van de regio en niet alleen voor de Zwollenaren.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

8

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

9

2 Nieuwe impulsen voor aantrekkelijk programma en beleving De eerste voorwaarde om als Zwolse binnenstad “de meest aantrekkelijke binnenstad” van Noordoost-Nederland te zijn, is dat de binnenstad een voldoende aantrekkelijk aanbod van functies (de ‘programmering’ van de binnenstad) biedt en dat er voldoende te beleven is. Het is met name de mix van functies en de kwaliteit van de functies die bepalen of de Zwolse binnenstad voldoende aantrekkelijk is en ‘bruist’. Het burgerpanel beoordeelt de Zwolse binnenstad met het rapportcijfer 6,0 op het aspect ‘bruisend’. De huidige mix aan functies in de binnenstad wordt voldoende tot goed beoordeeld, waarbij de beoordeling wel verschilt naar specifieke doelgroep. Het burgerpanel waardeert de mogelijkheden om uit eten te gaan het meest positief (rapportcijfer 8,2) en ook cultuur wordt ruim voldoende beoordeeld (7,7). Het uitgaansaanbod wordt voldoende gewaardeerd (7,2), al geeft dit ook aan dat er zeker ruimte voor verbetering is. Wensen hebben de deelnemers aan het burgerpanel ook. Het betreft dan onder meer speciale winkels en meer horeca. Een andere wens betreft ruimere openingstijden van winkels (rapportcijfer 6,1) en het aanbod van winkels (6,4).

Een levendige binnenstad

Wie op 27 april 2016 aanwezig was op Koningsdag in Zwolle, of de feestelijkheden met circa 3,3 miljoen anderen via de televisie volgde, ziet de Zwolse binnenstad op haar uitbundigst. Alle talent en creativiteit uit Zwolle en omgeving leverden samen een zeer divers programma op, waardoor Zwolle en met name de binnenstad zich landelijk op de kaart heeft gezet. In de periode na Koningsdag noteerden winkeliers, restaurants en culturele instellingen opvallend meer bezoekers van buiten de regio. Ook bij andere gelegenheden bruist de binnenstad. De Blauwvingerdagen en het jaarlijkse Bevrijdingsfestival zijn een begrip, waarbij het Bevrijdingsfestival weliswaar niet in de binnenstad plaatsvindt maar aan de rand in park de Wezenlanden. Tevens is de binnenstad druk op zaterdag en op de koopzondagmiddagen.

Niet elke dag is Koningsdag

Op andere momenten leeft de binnenstad minder. Op doordeweekse ochtenden is het in de regel rustig in de Zwolse binnenstad. Een belangrijk doel van de Strategische Agenda is het stimuleren van de levendigheid, diversiteit en de ervaren ‘stedelijkheid’ van de binnenstad, zonder dat het elke dag Koningsdag hoeft te zijn. In de meest populaire steden in Nederland, Amsterdam voorop, ontstaat een beweging tegen de ‘verpretparkisering’ van de binnenstad, waarbij de binnenstad meer en meer in beslag wordt genomen door bierfietsen, Segways en huifkarren. In Zwolle is er nog ruimte voor extra reuring zonder dat de leefbaarheid wordt aangetast, wat onverlet laat dat bij elke vergunningaanvraag voor een evenement het effect op de leefbaarheid moet meewegen.

De inzet van Zwolle

In de binnenstad van Zwolle is op dit moment al een divers en uitgebreid aanbod aan publieke functies aanwezig. Het winkelaanbod is een sterke trekker, resulterend in veel bezoekers en hoge bestedingen in vergelijking met referentiesteden. De herontwikkeling van het Broerenkwartier kan de binnenstad op dit aspect nog verder versterken. In het culturele profiel is er ruimte om de culturele ‘rafelrand’ te versterken, als toevoeging aan de

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

10

beeldbepalende en succesvolle boegbeelden van Zwolle als De Fundatie, Odeon, Theater De Spiegel. Ook op het vlak van horeca is er ruimte voor uitbreiding en nog meer diversiteit. Als onderdeel van deze sector kent Zwolle een sterk ontwikkeld culinair aanbod, met de Librije als uithangbord. Zorgen voor aantrekkelijk programma en beleving Huidig beeld Waardering 







De Zwolse binnenstad bruist regelmatig, bij evenementen of festiviteiten of bij de piekwinkelmomenten. Op andere momenten kan de beleving worden verbeterd. Zwolle beschikt over een aantal voorzieningen die landelijk als ‘top’ gekwalificeerd kunnen worden en wezenlijk bijdragen aan de kracht van de binnenstad. Het aantal horecagelegenheden is de afgelopen jaren toegenomen, maar het aanbod kan nog groeien en vooral ook diverser. Het winkelaanbod blijft een grote trekker voor de binnenstad van Zwolle. Waar elders sprake is van forse leegstand, is dit in Zwolle niet het geval. De omzet van winkels in de binnenstad van Zwolle overstijgt die van Enschede en Apeldoorn en is twee keer zo groot als in Deventer.







Het winkelaanbod is een sterke troef van de Zwolse binnenstad. De herontwikkeling van het Broerenkwartier kan hier voor extra impulsen zorgen. De Fundatie, Librije en Waanders in de Broeren laten zien dat dergelijke ‘iconen’ grote impact hebben op het imago van Zwolle en aantallen bezoekers van buiten. Rondom de beeldbepalende kerninstellingen en ondernemingen is er ruimte voor een levendige ‘humuslaag’ van kleinschaliger initiatieven.

Acties 

 

 

De gemeente faciliteert versterking van de horeca en probeert daarin te sturen op zaken die iets toevoegen aan het al aanwezige aanbod (kwaliteit gaat boven kwantiteit) en/of op impulsen voor strategische plekken in de binnenstad. De herontwikkeling van het Broerenkwartier is wat betreft detailhandel de grootste uitdaging. De gemeente denkt hierover mee en heeft een nadrukkelijke regierol bij de ruimtelijke uitwerking. Het culturele aanbod is weliswaar goed, maar verkend kan worden of in de Zwolse binnenstad mogelijkheden aanwezig zijn om de culturele ‘humuslaag’ van kleinschalige, alternatieve initiatieven te versterken. De potentie van de Grote Kerk beter benutten zodat een extra trekpleister voor de binnenstad ontstaat. Verkenning van een verruiming van de winkelopeningstijden.

2.1 Culturele en culinaire toppers benutten en creëren nieuwe trekpleisters De binnenstad van Zwolle wordt bezocht door uiteenlopende doelgroepen, met elk eigen wensen en bezoekmotieven. Voor de inwoners van Zwolle en omgeving vormen het winkelaanbod, de culturele functie en de horeca belangrijke bezoekmotieven. Voor dagjesmensen zijn het vooral de culturele voorzieningen en het culinaire aanbod, met in beide sectoren enkele beeldbepalende ‘iconen’, en de mooie historische binnenstad die aanleiding geven voor een bezoek, naast een aantal grote evenementen.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

11

Het Continu Vakantie Onderzoek (CVO) 2015 laat zien dat Zwolle is gestegen op de ranglijst van best bezochte steden in Nederland en op dit moment op plek acht staat. Volgens Marketing Oost is dit met name het gevolg van de toegenomen bezoekersaantallen van Waanders in de Broeren en Museum de Fundatie. Ter illustratie: Museum de Fundatie trok in 2007 in totaal 63.000 bezoekers, waarvan 43.000 in Zwolle (de overige bezochten de locatie kasteel het Nijenhuis in Heino). In 2014 was dit opgelopen tot 262.500, waarvan 209.000 in Zwolle en 2015 was nog succesvoller, met in totaal 310.000 bezoekers waarvan 265.000 in Zwolle. De Fundatie staat hiermee bijna in de top tien van Nederlandse musea qua bezoekersaantallen. Het aantal bezoekers van Waanders in de Broeren was in 2014 al opgelopen tot 600.0000 bezoekers per jaar. Restaurant Librije van chefkok Jonnie Boer is als één van de twee driesterrenrestaurants in Nederland ook een uithangbord voor de Zwolse binnenstad. Grote Kerk Het succes van Waanders in de Broeren en van Museum de Fundatie is mede het gevolg nieuwe trekker van de geslaagde publiek-private samenwerking tussen ondernemers, de gemeente en de provincie Overijssel. Het succes smaakt naar meer. Een nieuwe trekpleister zou de Grote Kerk kunnen zijn. Op dit moment is de kerk vooral een markant monument, met een beperkte gebruiksfunctie.

Door de inspanningen van de stichting en de betrokken vrijwilligers was er in 2016 al een toename van activiteiten en bezoekers. De kerk heeft de potentie om een nog sterkere trekpleister te worden. Hier is een goed plan en een aansprekend programma voor nodig, in aanvulling op het bestaande culturele aanbod van bijv. theater Odeon en Hedon. Het stichtingsbestuur positioneert de kerk vooral als Academiegebouw. Een centrale ontmoetingsplek voor o.a. jongeren en ondernemers, een platform voor culturele en onderwijsinstellingen en een voorbeeld van coöperatieve samenwerking. En een spiritueel centrum voor gelovigen en niet-gelovigen. Hiervoor worden convenanten gesloten met samenwerkingspartners. De monumentale kerk heeft een prominente plek in de binnenstad en kan zich meer openen en verbinden met de omgeving. Daarvoor zijn kostbare ingrepen nodig. Zowel in als aan het gebouw, maar ook voor afstemming van de openbare ruimte op de veranderende functie van het kerkgebouw. Een voorstel hiervoor is recent ingediend en wordt nog nader geanalyseerd. Een andere mogelijk succesvolle nieuwe trekker betreft de Herman Brood Experience. Recent is bekend geworden dat in het Celecomplex aan de Papenstraat een vaste Herman Brood-expositie en winkel wordt ingericht.

De particuliere initiatiefnemer wil in het complex verder culturele activiteiten voor basisschoolleerlingen, workshops en expositiemogelijkheden voor jonge kunstenaars aanbieden zodat het een levendig cultureel centrum wordt voor Zwollenaren en bezoekers van buiten. Het project kan met name ook voor jongeren voorzien in interessant aanbod.

2.2 Stimuleren van een culturele rafelrand Bij een levendig en bij uitstek stedelijk aanbod aan horeca, cultuur en evenementen hoort ook een ‘rafelrand’ met een kleinschaliger en deels ook alternatiever aanbod waarmee

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

12

naast de ‘mainstream’ ook kleinere doelgroepen kunnen worden bediend. Op het culturele vlak vervullen Theater de Spiegel en Schouwburg Odeon een kernfunctie. Om deze kern is er ruimte voor en behoefte aan kleinere en veelkleurige initiatieven, deels ook voor een jeugdiger publiek. Naast Waanders in de Broeren kunnen kleinere boekenwinkels en antiquariaten de binnenstad voor boekenliefhebbers nog aantrekkelijker maken. Met Hedon beschikt Zwolle over een nieuwe zaal voor popmuziek, bandjes, dance en andere events. In diverse cafés is er daarnaast geregeld programmering op het gebied van jazz, blues en andere genres voor een kleiner publiek. Wisselwerking Met de aanwezigheid van CIBAP, het conservatorium en andere ArtEZ-onderdelen beschikt vraag & aanbod Zwolle in beginsel over een goede basis voor een nog veelkleuriger en avontuurlijker aanbod. Een uitgebreider en meer divers aanbod kan uiteindelijk alleen overleven als er voldoende vraag naar is. Zeker voor het meer alternatieve deel van het culturele aanbod geldt, dat jongeren en hoger opgeleiden de grootste ‘afnemers’ zijn. Er is daarbij sprake van een wisselwerking. Zwolle zal er beter in slagen om jongeren, en daarbinnen vooral hoger opgeleiden, vast te houden als het culturele aanbod meer op deze groep is toegesneden. Omgekeerd komt dit uitgebreidere aanbod alleen tot stand als er voldoende vraag is.

2.3 Gerichte uitbreiding van horeca, focus op innovatie en ruimtelijke verbinding Trendy horeca & daghoreca

In de afgelopen jaren heeft de gemeente Zwolle ingezet op een gastvrije en vitale horeca in de stad. Er is ingezet op meer kwaliteit en op het bevorderen van innovatieve concepten. Het heeft in de periode van 2012 tot en met 2016 geleid tot diverse nieuwe horecainitiatieven. Uitbreiding van de horeca is ook mogelijk en gewenst. In vergelijking met referentiesteden als Deventer en Amersfoort en zeker ten opzichte van voorbeeldsteden als Den Bosch en Haarlem is er in Zwolle beduidend minder aanbod4. Dit betreft niet zozeer de ‘natte’ horeca voor een groter publiek. Ook de culinaire branche is relatief sterk, met aan de top de Librije. De horecavisie is in 2015 geëvalueerd. Uit deze evaluatie bleek dat de analyses en ambities uit deze visie nog steeds actueel zijn. Onderdelen van het horeca-aanbod die Zwolle de komende jaren verder wil uitbouwen, zijn met name:  Daghoreca.  Innovatieve vormen van horeca, ook in de ‘mix’ met andere functies (ambachten, galeries, detailhandel).  Meer trendy en/of exclusiever aanbod.

Strategische

Gerichte toevoegingen aan de al aanwezige horeca is geen doel op zich, maar vooral ook

4 Gemeente Zwolle i.s.m. Koninklijke Horeca Nederland, afdeling Zwolle, Horecavisie Zwolle 20122017, Gastvrij en Vitaal, 5 december 2012.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

13

toevoegingen

een middel om de binnenstad aantrekkelijker te maken voor nog meer doelgroepen en om op strategische plekken beter verbinding te kunnen maken tussen verschillende delen van de binnenstad, zodat bezoekers beter doorgeleid worden van de ene locatie naar andere, en tussen de binnenstad en de omliggende schil. De horeca kan bijvoorbeeld op de volgende plekken een belangrijke rol hebben bij het beter verbinden van verschillende delen van de binnenstad en de omliggende schil:  De route van NS-station naar binnenstad. Enige horeca op deze route kan helpen om bezoekers te verleiden richting binnenstad te lopen.  In het algemeen de stadsgracht, inclusief de Thorbeckegracht, en de aangrenzende singels. In andere historische binnensteden wordt de kwaliteit van stadswater beter benut ten behoeve van horeca, en hetzelfde geldt voor de singels. Omgekeerd kan horeca op een aantal plekken langs stadsgracht en singels bijdragen aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en de levendigheid en dynamiek van de binnenstad.  De routes van het kernwinkelgebied rondom de Diezerstraat naar het noordelijk deel van de binnenstad met Waanders op het plein Achter de Broeren en het Noordereiland. Bij de herontwikkeling van het Broerenkwartier kan opname van horeca op enkele plekken bijdragen aan de levendigheid van het gebied en het verhogen van de aantrekkelijkheid van de doorgangen ‘noord-zuid’.

Voor al deze mogelijke toevoegingen geldt, dat de verwachte meerwaarde aan het beter bedienen van doelgroepen en het beter verbinden van gebieden in en om de binnenstad moet worden afgezet tegen eventuele negatieve bijeffecten op de leefbaarheid en dat de toevoeging geen afbreuk mag doen aan de horecaconcentratiegebieden in de binnenstad.

2.4 Uitbreiding of optimalisatie openingstijden winkels Concurrentiepositie

De winkels in de Zwolse binnenstad drijven vooral op het zogenoemde ‘funshoppen’. Het recreatief winkelen is belangrijker dan het doelgericht doen van boodschappen (‘runshoppen’). Het aandeel van de grotere steden in het segment ‘funshoppen’ is groot en neemt bovendien toe. Als mensen recreatief willen winkelen, dan willen zij dit bij voorkeur doen in een fraaie, stedelijke omgeving met een ruime keuze aan winkels en een bijpassend groot aanbod aan horeca en andere stedelijke functies. Een mooi historisch centrum, zoals in Zwolle, is daarbij een extra plus. De Zwolse binnenstad is kansrijk in het segment funshoppen. De binnenstad concurreert op een bovenregionaal niveau met steden als Groningen, Leeuwarden, Arnhem, Apeldoorn en Enschede.

Verkenning

Een verkenning kan worden gericht op het toepassen van de mogelijkheden van een dynamische digitale kaart waarmee bezoekers en ook inwoners beter geïnformeerd kunnen worden over welke winkels, ambachtelijke dienstverleners, cafés, restaurants of culturele voorzieningen er zijn in en om de Zwolse binnenstad, aansluitend bij het concept Smart Data City. Een dergelijke “wat-gebeurt-er-in-de-binnenstad-kaart” kan naast objectieve informatie over het aanbod ook meer subjectieve oordelen bevatten, bijvoorbeeld er-

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

14

varingen van bezoekers. Winkels open op werktijden

Het uitgebreide winkelaanbod vormt een belangrijke trekpleister voor de binnenstad van Zwolle. Het is belangrijk dat de openingstijden zo veel mogelijk overeenkomen met de momenten waarop de meeste mensen tijd hebben om winkels te bezoeken. De vraag is of dat zo is in Zwolle . Hier moet continu de vinger voor aan de pols worden gehouden. Verruiming van winkeltijden kan extra bezoekers trekken en bijdragen aan het versterken van de positie van Zwolle als winkelstad. Deze verruiming kan op zondagmiddagen of door de week gestalte krijgen, als meer winkels open zijn na zes uur. Bijvoorbeeld in de vorm van een extra koopavond.

Verkenning

In 2015 heeft Zwolle in samenspraak met de betrokkenen onderzoek gedaan naar koopzondagen, met als uitkomst dat de winkels 15 zondagmiddagen per jaar open zijn. Daarnaast kunnen winkels doordeweeks open van 06.00 uur ’s ochtends tot 22.00 uur ’s avonds. In samenspraak met betrokken winkeliers, experts, bezoekers en bewoners kan gemonitord worden of de huidige verruimde openingstijden voldoende tegemoet komen aan de wens om openingstijden meer in lijn te brengen met de momenten waarop mensen in de gelegenheid zijn winkels te bezoeken.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

15

3 Investeren in een uitstekend verblijfsklimaat Elk jaar publiceren een aantal gerenommeerde economische instituten ranglijsten waarop steden worden beoordeeld op hun leefbaarheid. Bekende ‘liveability’ indexen zijn die van de Economist Intelligence Unit van het gelijknamige blad, de Mercer’s Quality of Living index en Monocle’s Most Liveabile Cities index. Aan de top van deze ranglijsten staan steevast de volgende steden: Wenen, Vancouver, München, de Scandinavische hoofdsteden Kopenhagen, Helsinki en Stockholm, Melbourne en Sydney. Een belangrijke verklaring voor de hoge scores van deze steden, is dat zij relatief zeer positief worden beoordeeld op de staat van de publieke ruimte in deze steden en de beschikbare hoeveelheid groen en de kwaliteit. Dit is voor een belangrijk deel het resultaat van beleid. Zo heeft Kopenhagen de laatste jaren als ambitie gehanteerd dat alle inwoners binnen een straal van 300 meter een park of een ander groengebied moeten kunnen bezoeken5. Uiteraard zijn deze steden qua schaal en intensiteit van de stedelijkheid niet te vergelijken met Zwolle, maar de ranglijsten illustreren dat economisch goed presteren een sterke samenhang vertoont met een uitstekend verblijfsklimaat. Investeren in groen is daarmee niet alleen een doel, maar ook een middel voor verdere groei.

Een goed verblijfsklimaat is een voorwaarde voor een verdere uitbouw van de woonfunctie en het is een belangrijke stimulans voor economische bedrijvigheid omdat niet alleen burgers maar ook bedrijven hechten aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

Toegepast op Zwolle en de Zwolse binnenstad, kan worden vastgesteld dat het water op dit moment prominenter aanwezig is dan het groen. Ook het water in de vorm van de stadsgrachten en de Thorbeckegracht wordt echter nog maar beperkt gebruikt. Het laat onverlet dat de Zwolse binnenstad op dit moment al erg hoog wordt gewaardeerd op leefbaarheid (rapportcijfer 9,0 in de afgelopen jaren). Doel en middel

Het verder verbeteren van de leefbaarheid van de Zwolse binnenstad is belangrijk als doel in zichzelf én als middel voor het stimuleren van andere belangrijke functies van de binnenstad. Het gaat dan met name om de woonfunctie. Daarnaast kan ook de toeristisch-recreatieve sector profiteren en hechten ook bedrijven aan een goede leefomgeving, waarbij dit ook meespeelt in hun vestigingsgedrag. Daarnaast is het zo dat het verbeteren van de leefbaarheid bevorderlijk is voor de woonfunctie, maar dat dit omgekeerd ook zo is in het geval van de Zwolse binnenstad. Als er meer mensen in en om de binnenstad wonen, draagt dit bij aan de sociale controle en de door inwoners en bezoekers ervaren veiligheid. Investeren in een uitstekend verblijfsklimaat Huidig beeld Waardering 



De leefbaarheid van de Zwolse binnenstad wordt structureel de laatste jaren zeer positief gewaardeerd (rapportcijfer 9,0). Afgezien van het groen langs de stadsgrachten, heeft de binnenstad van Zwolle een weinig groene uitstraling. Park Eekhout ten





Aanwezigheid van stadsparken en meer kleinschalige (micro-) parkjes, hofjes, bomen op pleinen enzovoort maken een stadscentrum leefbaarder en verbeteren het verblijfsklimaat. Uit onderzoek blijkt, dat steden met meer

5 London School of Economics (LSI), Copenhagen, Green Economy Leader Report, 2014.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

16





zuidwesten van de historische binnenstad is de meest nabije ‘groene long’. Met de stadsgrachten beschikt Zwolle over veel water rondom de binnenstad. De afgelopen jaren zijn er meerdere initiatieven opgezet om het water meer te benutten. Aan de rand van de binnenstad zijn diverse parkeergarages en toch zijn er delen van de binnenstad met nog veel ‘blik’ op straat.



groen door inwoners en bezoekers aantrekkelijker worden gevonden en sneller groeien. Ook de aanwezigheid van water kan sterk bijdragen aan het verblijfsklimaat van een (binnen-)stad. Zwolle heeft wat dat betreft potentie met stadsgrachten en de Thorbeckegracht, maar deze potentie lijkt vooralsnog onderbenut.

Acties    

Stimuleren van meer, beter en meer (multi-)functioneel groen. Nog beter benutten van de potentie van de stadsgrachten en de Thorbeckegracht. Ondersteunen van energiezuinige, toekomstbestendige nieuwbouw en herstructurering. Koesteren en uitdragen van de historie en het verhaal van Zwolle.

3.1 Benutten van recreatieve potentie van de stadsgrachten Een belangrijk kenmerk én een grote kwaliteit van de binnenstad van Zwolle vormt het water van de stadsgrachten. Zowel het water van de grachten als de oevers met de veelal groene aankleding dragen bij aan de leefbaarheid. Zeker als er in en vooral om de historische binnenstad wordt gekozen voor een verdere verdichting en verstedelijking, blijven de stadsgrachten een rustpunt. Het laat onverlet dat de stadsgrachten ook recreatieve waarde hebben. De oevers en vestingbolwerken lenen zich deels voor wandelingen en uiteraard kan er op het water gerecreëerd worden. Het aanbod varieert van een tour met een rondvaartboot tot kanoën of het huren van een elektrische sloep. Potentie water In de Strategische Agenda wordt ingezet op het verder bevorderen en benutten van de onderbenut kwaliteit van de stadsgrachten en de groene oevers en op het beter benutten van deze kwaliteit. De binnenstad hoeft geen pretpark te worden, maar er is ruimte voor een intensiever gebruik van het water van de stadsgrachten. Dit kan de vorm krijgen van meer terrassen aan het water, met bijbehorende horeca. Brasserie de Hofvlietvilla is momenteel aan de stadsgrachten het enige aanbod in deze sfeer, waar andere steden met water in de binnenstad veel meer gebruik maken van de combinatie van gracht en terras.

Aan de Thorbeckegracht, inclusief Rodetorenplein, is er meer aanbod, met het pannenkoekenschip en café het Beugeltje in de Wijndragerstoren. Kansen creëren De in 2016 gepubliceerde ‘Kansenkaart toeristisch medegebruik van het Zwolse & benutten water’ wordt gestreefd naar een betere benutting van het (binnen-)stedelijk water ten behoeve van recreatie en leefbaarheid, in lijn met de ook in de in 2015 door de gemeente Zwolle vastgestelde ‘Strategische Wateragenda’ opgenomen ambities. De grachten vormen een parcours dat leidt langs de stedelijke kwaliteiten van Zwolle. Tegen een fraai historisch decor van de vesting gaat het dan onder meer om culturele voorzieningen, statige herenhuizen en bewoonde, deels historische schepen, horeca en recreatie.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

17

Er wordt ingezet op het verder versterken van de volgende functies van het stadswater:  Organiseren van (water-)evenementen op het zogenoemde ‘Waterplein’ van de Schuttevaerhaven, omgeven door de Schuttevaerkade, de Hofvlietbrug en de Friesewal.  In de Thorbeckegracht de combinatie van horeca, cultuur, water en historische panden. Er is ruimte voor uitbreiding van terrassen aan het water of drijvend in de gracht.  Aan de oostzijde van de stad ligt het accent op wonen op of aan het water, in combinatie met ligplaatsen voor sloepen en bootjes van bewoners, woonarken, tuinen aan het water en openbare oevers voor recreatief gebruik.  Het westelijke deel van de stadsgracht biedt ruimte aan een jachthaven en er is aanbod in de sfeer van rondvaartboten, verhuursloepen, kano’s, waterfietsen en dergelijke.  De noordzijde van de stadsgracht wordt momenteel minder intensief gebruikt. Er wonen ook minder mensen aan het water. Dit deel van de stadsgracht leent zich daarom voor watersportevenementen, drijvende kunstmanifestaties en dergelijke.

3.2 Upgrade van aanwezig stedelijk groen en toevoeging groen waar mogelijk In de Groene Agenda wordt het grote belang onderstreept van behoud en waar mogelijk verdere accentuering van het groene karakter van de stad. Met name door de zogenoemde ‘Groene Vingers’ is de stad verbonden met het landelijke buitengebied. Verder is de stad meer naar het water gekeerd en worden groene overs langs het water, waaronder de stadsgrachten, intensiever gebruikt. Wezenlanden Ten aanzien van de binnenstad is belangrijk dat wordt ingezet op het vergroten van de verbinden met ‘bruikbaarheid’ en bereikbaarheid van de om de binnenstad gelegen parken. Bestaande binnenstad parken zoals Wezenlanden, Nooterhof, Eekhout en Potgietersingel zijn gerevitaliseerd. Ook

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

18

de groene wandeling langs de singel rondom de binnenstad is sterk verbeterd.

Op dit moment is vooral de verbinding tussen Park Wezenlanden en de binnenstad niet sterk. Park Wezenlanden is voor Zwolle de plek voor grotere evenementen, voor zover deze niet indoor worden georganiseerd in bijvoorbeeld de IJsselhallen. Een bekend jaarlijks festival is het Bevrijdingsfestival Overijssel. Op dit moment zijn er jaarlijks acht grootschalige evenementen mogelijk. De routing van Park Wezenlanden naar de binnenstad is echter niet zo duidelijk en weinig uitnodigend. Het park zit ‘verstopt’ achter het provinciehuis. Bezoekers van evenementen worden onvoldoende uitgenodigd om richting binnenstad te gaan om zo evenementenbezoek te combineren met bijvoorbeeld het bezoek van een museum, horeca of winkels. Door middel van duidelijkere bewegwijzering in combinatie met een ruimtelijk meer uitnodigend ingerichte route van park naar binnenstad, kan hier verbetering in worden aangebracht.

3.3 Binnenstad verbinden met groene landschap Relatie Op een hoger schaalniveau is de nabijheid van aantrekkelijke groene landschappen Omgevingsvisie rondom de Zwolse binnenstad opvallend. Intensivering door het uitbreiden van de woonfunctie van de binnenstad en door meer bezoekers te trekken die langer blijven, is het van belang dat bewoners goede toegang hebben tot het landelijke buitengebied. Met name de gecombineerde groen-blauwe zone langs het Zwartewater naar het noordwesten en oostelijk langs het Almelose Kanaal via Park Wezenlanden richting Wijthmenerplas en verder bieden kansen om deze relatie te versterken. Investeren in de toegankelijkheid van

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

19

beide route voor fietsers en wandelaars kan de binnenstad meer ‘lucht’ geven. Zowel inwoners als recreatieve bezoekers kunnen hier profijt van hebben.

3.4 Blijvende aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit Hoge waardering

Een kwaliteit van Zwolle en de Zwolse binnenstad die momenteel al hoog wordt gewaardeerd, is de mate waarin de publieke ruimte ‘schoon’ is. In zowel het perspectief van de overige steden in Noordoost-Nederland als landelijk haalt de Zwolse binnenstad een (zeer) hoog rapportcijfer. In een onderzoek van Nederland Schoon scoort de Zwolse binnenstad hoog op diverse aspecten van ‘schoon, heel en veilig’. Zo is bijna 80 procent van de bezoekers aan de Zwolse binnenstad van mening dat er weinig tot heel weinig zwerfvuil aanwezig is. Vrijwel alle bezoekers ervaren de binnenstad bovendien als (heel) veilig overdag. ’s Avonds is het beeld ook relatief positief, met slechts 4 procent van de bezoekers die de binnenstad dan als (zeer) onveilig ervaart. Verder ervaart 64 procent de binnenstad als aangenaam en 17 procent zelfs als heel aangenaam. De relatief goede scores van de Zwolse binnenstad blijken bijvoorbeeld uit de mate waarin binnenstad als schoon wordt ervaren.

Oog voor balans

De huidige hoge waardering van de binnenstad op de aspecten schoon, heel en veilig, kan nog beter worden gewaarborgd indien er meer mensen in de binnenstad wonen. Door aanwezigheid van meer inwoners in de binnenstad wordt met name de sociale controle bevorderd. Dit vermindert de mate waarin allerlei vormen van overlast anoniem kunnen plaatsvinden. Versterking van evenementen en andere aspecten van beleving in de binnenstad kunnen de druk op de (waardering van de) leefbaarheid daarentegen vergroten. Het is belangrijk om hiervan bewust te zijn en hierover in contact te blijven met alle betrokkenen in de binnenstad.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

20

Visitekaartje

Het beheer van de openbare ruimte (BOR) is een belangrijke kerntaak van de gemeente. De Binnenstad van Zwolle heeft een hoog kwaliteits- en beheerniveau. Dat betekent niet alleen dat het goed schoon gehouden wordt en in een goede staat verkeerd. Maar dat betekent ook dat pleinen, parken en andere plekken in een binnenstad hun eigen identiteit en dynamiek hebben en behouden. Ook in de huidige binnenstad is dit op veel plaatsen terug te vinden in extra kwaliteit die is toegevoegd aan de openbare ruimte. Dit vraagt voor ieder stuk openbare ruimte om een op de locatie toegesneden strategie en aanpak voor het beheer. Het goed organiseren hiervan aan de voorzijde van een proces vergroot de kans op en borgt een succesvol functioneren in de praktijk.

Lichtplan

Met licht kan verder ook nieuwe kwaliteit aan de openbare ruimte worden toegevoegd en sfeer en beleving worden gestimuleerd. Ook kan dit bijdragen aan het gevoel van veiligheid en een – leuke - speelse en creatieve invulling zijn. Passend bij de drijfveren voor 2030 uit de binnenstadvisie. De gemeente pakt de uitnodiging van de gemeenteraad, vastgelegd in een motie, op om te komen tot een integraal Lichtplan voor de binnenstad.

3.5 Energiezuinige, toekomstbestendige nieuwbouw en herstructurering Klimaat adaptatie

Een beter gebruik van water en groen kan behalve aan de leefbaarheid ook bijdragen aan de klimaatadaptieve stad. Een goed verblijfsklimaat vraagt ook letterlijk om aandacht voor klimaat. De stad moet goed inspelen op kansen en bedreigingen van water, droogte en hitte. Bij alle nieuwbouw dient bijvoorbeeld de kans op hogere waterstanden worden meegenomen in de planuitwerking. Concreet kan dit resulteren in hogere opgangen naar woningen en andere gebouwen. Bij de Wezenlanden wordt de waterkering hoger.

Energietransitie Bij alle inbreidings- en transformatieprojecten wordt bezien welke impulsen op het terrein van klimaatadaptatie en energietransitie kunnen worden gerealiseerd. Een beleidsregel is in voorbereiding, die meer ruimte op maat biedt aan zorgpanelen in de binnenstad, zonder afbreuk te doen aan het aanzien van het dakenlandschap in het historisch stadsgezicht.

3.6 Historie koesteren, zichtbaar maken en uitdragen Een van de belangrijkste pijlers van onze binnenstad is de historische (bebouwde) omgeving. Een kernopgave is dan ook het koesteren en in stand houden en versterken van die historische bebouwing en structuren met een hedendaags gebruik . Daarnaast zet Zwolle er op in om het erfgoed en de historie ook (beter) zichtbaar en vindbaar te maken en de historie levend te houden. Belangrijk hierbij is onder meer het organiseren van Open Monumentendag, waarbij de circa 15.000 bezoekers van monumenten en activiteiten bij de meest recente editie onderstrepen dat historie en erfgoed breed maatschappelijk worden gewaardeerd. Daarnaast worden avonden georganiseerd met ‘Verhalen over Zwolle’, door Erfgoed Zwolle als organisatie voor monumentenzorg en archeologie samen met de partners in het Erfgoedplatform.

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

21

4 Ruimtelijk faciliteren van de ontwikkeling van de binnenstad De ambities moeten ook ruimtelijk gefaciliteerd worden. Aandachtspunten zijn onder andere de relatie tussen de historische binnenstad en de ‘schil’ buiten de stadsgrachten, de herontwikkeling van het Broerenkwartier, het verbeteren van de entrees naar de binnenstad en het huisvesten van de beoogde uitbreiding van functies in en om de historische binnenstad. Ruimtelijk faciliteren van de ontwikkeling van de binnenstad Huidig beeld Waardering 





Er is een harde scheiding tussen enerzijds de stedelijke binnenstad (de vesting met het eiland) en haar omgeving. Positieve uitzonderingen betreffen aangelegen gemengde stedelijke wijken als Assendorp, Wipstrik en Kamperpoort. Op diverse plekken is geen interessant stedelijk karakter. Andere delen zijn wel interessant. Zo heeft een deel van de singels een aantrekkelijke groene en statige uitstraling. De entrees van de binnenstad variëren in kwaliteit. Vanaf het NS-station en vanuit westelijke richting is de ingang naar de binnenstad duidelijker en uitnodigender dan vanuit het oosten.





De huidige harde scheiding tussen vesting en omgeving doet afbreuk aan de ervaren stedelijkheid van inwoners en bezoekers van Zwolle. Het uitbreiden van de binnenstad over de singels is vanuit dit gevoel van stedelijkheid niet alleen gewenst, maar ook noodzakelijk om de meer grootschalige centrumstedelijke functies een plek te kunnen bieden (voorbeelden daarvan betreffen onder meer Hedon, de nieuwe bioscoop, de bibliotheek). Deze functies dragen meer bij aan de binnenstad als zij langs de singels worden gerealiseerd dan bij vestiging verder van het stadscentrum.

Acties    

Versterken van het al lopende proces om de meer grootschalige stedelijke functies rondom de binnenstad c.q. aan de singels een plek te geven indien het niet past in de binnenstad. Nog beter verbinden van de historische vesting met de omringende schil waar steeds meer stedelijke functies een plek vinden. Verbeteren van de entrees naar de binnenstad, met name vanuit oostelijke richting. Investeren in bereikbaar en toegankelijk houden van de binnenstad.

4.1 Verstedelijken van de singels en verbinden met historische binnenstad Zuid

Wie momenteel per fiets, lopend of met de auto de route over de singels neemt, ervaart sterk uiteenlopende stedelijke kwaliteiten. Het zuidelijke deel met Emmawijk, Burgemeester van Roijensingel en Groot Wezenland tot aan de Assendorperstraat heeft een statige uitstraling, gedomineerd door negentiende-eeuwse herenhuizen en stadsvilla’s. In combinatie met het water van de stadsgracht en de groene oevers heeft dit deel van de singels grote kwaliteiten. Bovendien komen er enkele nieuwe impulsen die zullen bijdragen aan de kwaliteit en stedelijkheid van het gebied. Een belangrijk project is ‘De Stadkamer’. In het voormalige GGDcomplex aan de Burgemeester van Roijensingel worden de Bibliotheek, het kennispunt voor cultuureducatie en het steunpunt voor amateurkunst en buurtcultuur gevestigd.

Oost

Het oostelijke deel van de singels werd gedomineerd door het voormalige ziekenhuis De Weezenlanden. Momenteel is de herontwikkeling gaande van deze locatie naar hoogwaardige nieuwbouw met bijna 300 woningen (zowel woonhuizen als appartementen, in

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

22

de marktsegmenten vrije sector koop, luxe huur en corporatiehuur). Aan de singel komen herenhuizen die goed aansluiten bij het statige karakter van het zuidelijke deel van de singelring:

Een ander belangrijk element in het oostelijk deel van de singel betreft het Thomas à Kempis-college aan Groot Wezenland. De groene omgeving en het pand zelf bezitten een zekere allure. Dit geldt ook voor het ten oosten gelegen gebied met de rechtbank en het provinciehuis. Desondanks voelt het gebied weinig (centrum-) stedelijk aan, met name vanwege de geringe dichtheid van functies. Voor de langere termijn zou bezien kunnen worden of in dit deel van de schil rondom de oude binnenstad een verdere verdichting van stedelijke functies gerealiseerd kan worden, mogelijk ook in combinatie met het verhogen van het aantal wooneenheden – waarbij een ander woonmilieu wordt geboden dan op Groot Wezenland – en toevoeging van werkgelegenheid in bijvoorbeeld de zakelijke dienstverlening. Noord

Het noordoostelijk deel van de singels met Blekerswegje en Diezerkade, met in het midden de aantrekkelijke winkelstraat Thomas à Kempisstraat, sluit door de relatief organische, kleinschalige en gevarieerde invulling relatief goed aan op de historische binnenstad. Heel anders voelt dit voor het noordelijk deel van de singels met de Burgemeester Drijbersingel en de Schuttevaerkade. In dit deel van de singels zijn enkele voor de (binnen)stad op zich belangrijke functies gesitueerd, bijvoorbeeld popcentrum Hedon en een hotel, maar de stedenbouwkundige mix heeft geen binnenstedelijke uitstraling en beleving. Een verdere verdichting van stedelijke functies kan hier de belevingswaarde verbeteren.

West

Het westelijke deel van de singels tot slot, doet (centrum-)stedelijk aan en biedt ook plek aan een aantal stedelijke voorzieningen. Langs de Harm Smeengekade zijn enkele grootschalige studentencomplexen gevestigd, die belangrijk zijn bij het verleiden van jongeren in Zwolle te studeren en te wonen. Ter hoogte van de Pannenkoekendijk en het Katwol-

Zwolle bruist – Strategische Agenda voor de binnenstad

23

derplein is een grote nieuwe bioscoop gerealiseerd. Met deze bioscoop neemt de stedelijke dynamiek in dit deel van de schil om de binnenstad sterk toe. Vanwege de Rodetorenbrug is de verbinding met de historische binnenstad bovendien goed. Per saldo ontstaat aan de westzijde van de historische binnenstad een nieuw, modern stedelijk milieu met leisure, wonen en werken dat nieuwe kwaliteiten toevoegt aan de binnenstad.

4.2 Verbeteren van de entrees naar de binnenstad Westzijde op orde

Voor een optimale ontwikkeling van de binnenstad zijn goede entrees belangrijk. Vanuit westelijke en zuidwestelijke richting is deze voor automobilisten aanwezig, met een korte toegang vanaf de snelweg A28 via Katerdijk en Burgemeester Roelenweg richting binnenstad. Stadsentree Katerdijk is 2012 heringericht en eind 2014 is de reconstructie Burgemeester Roelenweg afgerond. Op het Katwolderplein kan straks geparkeerd worden of in de parkeergarage Maagjesbolwerk, waarna de binnenstad te voet goed toegankelijk is via de ‘rode loper’ van de Melkmarkt. Daarna volgden omvangrijke reconstructies aan de Pannekoekendijk en Harm Smeengekade medio 2015. Een volgend project betreft de herinrichting van de Willemskade, waardoor ook het verkeer van de Nieuwe Veerallee gemakkelijker toegang heeft tot de binnenstad.