Bijlage 1 - Scenariostudie Ons Zwolle van Overmorgen

Scenariostudie Ons Zwolle van Overmorgen December 2024

2

DEEL 1: Opzet scenariostudie

4

Aanleiding

5

Methode scenariostudie

6

Samenvatting thematische bouwstenen

10

Participatie

14

Fundament van bestaande onderzoeken

16

DEEL 2: De scenario’s

18

Overzicht van alle scenario’s

17

Groen Land/ Natuurlijk Zwolle

20

Mondiaal Ondernemend / Poort naar het Stedelijk

28

Netwerk Nederland Snelle Wereld / High-tech Zwolle

36

Regionaal Geworteld / Zwolle voor elkaar

44

Conclusies

52

Bijlagen

56

Scenario beschrijvingen uit atelier 1

58

3

DEEL 1 Opzet scenariostudie

4

Aanleiding worden aangepakt. De scenariostudie ondersteunt dit proces door mogelijke oplossingsrichtingen voor deze opgaven te verkennen.

Aanleiding aanvulling omgevingsvisie

De huidige Zwolse Omgevingsvisie, Ons Zwolle van morgen, heeft stevige gemeentelijke ambities vastgelegd voor heel veel beleidsthema’s. Dat biedt een solide en uitdagende basis om de komende jaren te werken aan de ontwikkeling van Zwolle vanuit het oogpunt van brede welvaart, gezondheid, energie en klimaatbestendige leefbaarheid, waarin de huidige en toekomstige inwoner centraal staat.

In de scenario’s wordt er integraal gedacht en worden er verschillende opgaven en oplossingen verbonden. Scenario-denken is een methode om verschillende mogelijke ontwikkelingen in kaart te brengen en uit te denken. Als startpunt voor de scenariostudie zijn de extreme scenario’s uit de Ruimtelijke Verkenning van het Planbureau voor de Leefomgeving (gepubliceerd in 2023) genomen. Op basis van die verkenning hebben het Planbureau van de Leefomgeving en PosadMaxwan in opdracht van gemeente Zwolle gezamenlijk ateliers georganiseerd waarin de nationale scenario’s van de Ruimtelijke Verkenningen zijn vertaald naar de Zwolse context. Vervolgens zijn deze Zwolse scenario’s nog aangescherpt naar onderzoeks-scenario’s. Dit document, de scenariostudie, zijn de samengevatte opbrengsten.

In de huidige visie zijn strategische (ruimtelijke) keuzes voor onze leefomgeving tot en met ongeveer 2030 gemaakt. Het is van belang om nu aan de slag te gaan met strategische en majeure ruimtelijke keuzes voor na 2030. Het gaat om keuzes hoe Zwolle zich verder ontwikkelt als leefbare en klimaatbestendige woon- en werkgemeente na 2030. Daarom wordt er gewerkt aan de aanvulling van de omgevingsvisie. Bovenstaande tekst komt gedeeltelijk uit de

Vervolgstappen na de scenariostudie De Zwolse scenario’s vormen de basis voor een onderzoek naar milieueffecten. De inzichten uit de scenariostudie en de milieueffecten zijn waardevolle input voor het gesprek en het vervolgonderzoek dat zal leiden tot een gedeelde Zwolse visie. Deze visie wordt vastgelegd in het Ruimtelijk Toekomstperspectief. Het Ruimtelijk Toekomstperspectief zal vervolgens dienen als input voor de aanvulling van de omgevingsvisie van Zwolle.

bestuurlijke opdracht aanvulling Omgevingsvisie Ons Zwolle van Morgen (mei 2023).

Rol scenariostudie

Om te komen tot voorstellen voor thematische oplossingen en gebiedsgerichte ruimtelijke keuzes zijn er thematische bouwstenen ontwikkeld die de opgaven en ambities na 2030 concreet maken. De thematische bouwstenen worden nader toegelicht op pagina 10. Ze bieden inzicht in hoe de (stedelijke) opgaven voor Zwolle op de lange termijn kunnen

Thematische bouwstenen Duiden de opgaven na 2030 per thema

Scenario studie op basis van Ruimtelijke Verkenningen: vier mogelijke toekomstbeelden

Milieueffecten

Ruimtelijk Toekomstperspectief: één integrale visie

Participatie

Omgevings effect rapportage

Aanvulling omgevingsvisie

Participatie

Gebasseerd op fundament van huidige omgevingsvisie, ontwikkelprincipes verstedelijkingsstrategie en gebiedsbiografie

Proces diagram aanvulling omgevingsvisie.

5

Methode: scenariostudie Startpunt voor de scenario’s de Ruimtelijke Verkenningen In maart vorig jaar publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving de Ruimtelijke Verkenning 2023, een scenariostudie voor de inrichting van Nederland in 2050. Scenario’s, zoals de scenario’s van de Ruimtelijke verkenningen, zijn voorstelbare toekomstbeelden die op basis van trends en onzekerheden worden ontwikkeld. In de Ruimtelijke Verkenning worden vier mogelijke ruimtelijke toekomsten gepresenteerd. Dat zijn: Mondiaal Ondernemend (een toekomstscenario waarin grote bedrijven de lead hebben), Snelle Wereld (de nog verder toegenomen digitalisering doet afstanden verdwijnen), Groen Land (veel ruimte voor de natuur) en Regionaal Geworteld (burgers nemen het initiatief in hun eigen leefomgeving). Een korte samenvatting van elk scenario (in

2050) is op de volgende pagina opgenomen. Het vertalen van de verschillende nationale scenario’s van het PBL naar de Zwolse context is een methodiek waarin mogelijke ontwikkelrichtingen voor Zwolle worden verkend. De PBL scenario’s zijn extreme toekomstbeelden waarin uitersten mogelijkheden worden verkend, ze geven daarom niet een realistisch beeld weer. Echter kunnen afzonderlijke elementen uit alle scenario’s interessant en kansrijk zijn om verder te onderzoeken in het proces van de aanvulling van de omgevingsvisie. Daarnaast is het ook goed om kennis te nemen van welke elementen oninteressant en niet kansrijk worden geacht, om te weten waar we afstand van moeten nemen in het Zwolle van Overmorgen.

In de Ruimtelijke Verkenning 2023 heeft het PBL scenario’s ontwikkeld voor de inrichting van Nederland in 2050. In dit hoofdrapport worden vier mogelijke ruimtelijke toekomsten gepresenteerd. Op de volgende pagina zijn de vier toekomstbeelden samengevat.

RUIMTELIJKE VERKENNING 2023 VIER SCENARIO’S VOOR DE INRICHTING VAN NEDERLAND IN 2050

Voorzijde Rapport Ruimtelijke Verkenningen 2023 (PBL, 2023)

6

Snelle Wereld

Situatie in 2050

Mondiaal Ondernemend Situatie in 2050

Mondiaal OndernemendSnelle Wereld

Mondiaal ondernemend

Snelle Wereld

Groen Land

Groen Lan

Snelle wereld

• • • • • • • • • • • • • • • •Samenleving • • • • • • • • • • • • • • is • • •prestatiegericht, • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •Samenleving. • • • • • • • • • • • • • • • Samenleving • • • • • • • • • • • • • • georganiseerd • • • • • • • • • • • • • • • • in • • •digitale ••••••••••••••••••••••• Samenleving. zien zich vinden zien Samenleving individualistisch Samenleving en is prestatiegericht, individualistisch georganiseerd en leefstijlgroepen. in digitale leefstijlgroepen. Samenleving georganiseerd individualistisch enis prestatiegericht, hedonistisch. Prioriteit voor Samenleving Prioriteitin digitale voorleefstijlgroepen. people,Mensen planet ofals onderdeel van de natuurMensen publieke waarden in de samenleving belangrijk. publieke Prioritei wa hedonistisch. Prioriteit voor profit. Technologie zorgt voor Prioriteit voorPrioriteit voor people,zorgt planetvoor of profit verschilt Prioriteit per ‘bubbel’. voor people, planet of profit verschilt per ‘bubbel’. profit. Technologie zorgt voor meerhedonistisch. welvaart en profit. Technologie profit verschilt per ‘bubbel’. Veel belangstelling planet. Natuurlijke oplossingen gaan voor technologisch planet. Natuu Samenleving meer welvaart en minderSamenleving milieubelasting.meer Ongelijkheid welvaartisen minder milieubelasting.

Veel belangstelling Ongelijkheid voor en vertrouwen is in technologie. Veel belangstelling voor en vertrouwen in technologie. minder milieubelasting. Ongelijkheid envanvertrouwen in technologie. Beperkte Ongelijkheid is klein. De vrijheid tot consumeren Ongelijkheid is ingep groot. groot.is groot. Beperkte maatschappelijkevoor deelname mensen Beperktemet maatschappelijke deelname van mensen met beperkte digitale deelname vaardigheden. Economie. Economie is gericht op ‘groene groei’. beperkte digitale vaardigheden. maatschappelijke van mensen met • • • • • kosten • • • • • • • •zijn • • • • in • • •de • • • prijs • • • • • verdisconteerd. • • • • • • • • • • • • • • • • • •Grote, • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •beperkte • • • • • • • • • •digitale • • • • • • • • vaardigheden. ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• Alle ‘Post-groei’-economie ‘Post-groei’ van Economie is gericht op ‘groene groei’. Alle kosten Economie isingericht de op ‘groene Beleveniseconomie, groei’. Alle kostendeeleconomie zijn in de en bezorgdiensten Beleveniseconomie, deeleconomie en bezorgdiensten internationale bedrijven domineren dezijnmarkt. Economie. Beleveniseconomie, deeleconomie en is gericht op vermindering materialengebruik en emissies, afgedwongen materialeng door de prijs verdisconteerd. Grote, internationale bedrijven prijs verdisconteerd. Grote, bloeien.

internationale Kleine,bedrijven hightechbedrijven zijn leidend. bloeien. Kleine, hightechbedrijven zijn leidend. Economie Economie Ruimtelijkedomineren patronen. De Randstad is uitgebreid tot bezorgdiensten bloeien. Kleine, hightechbedrijven Rijksoverheid. Duurzame innovatieve bedrijven Rijksoverhe spelen de markt. domineren de markt. de Middenstad. In de strijd om het internationale zijn leidend. grote rol. grote rol. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •is• •een • • • • •sterk • • • • • contrast • • • • • • • • • • ontstaan • • • • • • • • • • met • • • • • • • • • • • • • • • • •Ruimtelijke • • • • • • • • • • • • •patronen. • • • • • • • • • • • Digitale • • • • • • • • •ruimte • • • • • • • •is• •belangrijker •••••••••••••••••••••••••••• vestigingsklimaat Groenblauwetoe, netwerken Openbaar Randstad is uitgebreid tot de Middenstad. De In Randstad deen strijdis om uitgebreid tot Digitale de Middenstad. ruimte is belangrijker In de strijd om dan fysieke ruimte. Digitale Locaties ruimte is belangrijker dan fysieke ruimte. Kransland, Dedat in het noorden, oosten zuiden van dan fysieke ruimte.

Locaties doen erLocaties minder watworden uitgebreid.Groenblauw energienetwerken en netwerken voernetwerk voor l Ruimtelijke het internationale vestigingsklimaat Ruimtelijkeis een het sterk internationale contrast vestigingsklimaat doen er minder is een sterk toe, wat contrast tot spreiding leidt.doen Dit levert er minder fysiektoe, wat tot spreiding leidt. Dit levertvoernetwerken, fysiek Nederland ligt. tot spreiding leidt. Dit levert fysiek een lappendeken en fietsen vormen kralensnoeren van bebouwing en fietsen en vo patronen ontstaan met Kransland, patronen dat in het noorden, ontstaan oosten met en Kransland, dateen in het lappendeken noorden, oosten op. Er zijn en tijdelijke hotspots eenenlappendeken coldspots. op. Er zijn tijdelijke hotspots en coldspots. Sturing. Invoeren van true en een groene op. Er zijn tijdelijke hotspots en coldspots. infrastructuur. infrastructuu zuiden van Nederland ligt. pricing zuiden van Nederland ligt. industriepolitiek • • • • • • • • • • • • • • • • • • •voeren. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •Sturing. • • • • • • • • •Omgevingsplan • • • • • • • • • • • • • • • • • afschaffen.

• • • • • • • • • • • • Digitale ••••••••••••••••••••••••••••••••• Invoeren Invoeren ‘omgeving va Invoeren van true pricing en een groene industriepolitiek Invoeren van true pricing en een Omgevingsplan groene industriepolitiek afschaffen.patroonherkenning Digitale patroonherkenning Omgevingsplan en afschaffen. Digitale patroonherkenning en van stelsel van persoonsgebonden en zelflerende algoritmes (‘planeetpunten’), gericht op minder vervuiling get’ (‘planee en voeren. voeren. zelflerende algoritmes faciliteren besluitvormingsprocessen. zelflerende algoritmes faciliteren besluitvormingsprocessen. faciliteren besluitvormingsprocessen.get’ Oprichting Sturing Sturing grondstoffengebruik. Missiegedreven innovatiebeleid grondstoffe( Oprichting mededingingsautoriteit met tanden. Oprichting Oprichting mededingingsautoriteit met tanden. Oprichting Groen Land Regionaal Geworteld Situatie Groen Land Regionaal Geworteld Situatie met tanden. Oprichting op transities) voeren. De natuur als rechtspersoon. op transities ministerie voor digitale en mededingingsautoriteit energie-infrastructuur. ministerie voor digitale en energie-infrastructuur. in 2050 in 2050 ministerie voor digitale en energie-infrastructuur.

Groen Land

Regionaal geworteld

Ruimtelijke Verkenning 2023

|

16 Ruimtelijke | Bevindingen Verkenning 2023

|

16

|

Bevindingen

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •Mensen • • • • • • • • • • • • • •zich • • • • • • • • onderdeel • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •Gemeenschappen •••••••••••••••• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •Samenleving. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • zien • • • • • • • • • •als • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •Samenleving. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • zorgen • • • • • • • • voor •••••••••••••

van de natuur en vinden publieke waarden in de burgers en voor natuur en landschap. Vertrouwen, samenleving belangrijk. Prioriteit voor planet. samenredzaamheid en menselijke maat zijn Natuurlijke oplossingen gaan voor technologische. belangrijk. Prioriteit voor people. RuimtelijkeSamenleving Ongelijkheid is klein. De vrijheid tot consumeren is coördinatie op de bovenregionale schaal is moeilijk. beperkte digitale vaardigheden. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • ingeperkt. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Economie. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •zelfvoorziening •••••••• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •Regionale • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •en •••••••••••••••• ‘Post-groei’-economie is gericht op vermindering van Regionale zelfvoorziening kleinschalige en kleinschalige activiteiten staan orgdiensten Economie. is gericht op is gericht staan voorop.

Middelgrote op vermindering van Regionaleactiviteiten zelfvoorziening en kleinschalige activiteiten staan Beleveniseconomie, deeleconomie en bezorgdiensten ‘Post-groei’-economie ‘Post-groei’-economie materialengebruik en emissies, afgedwongen door de voorop. Middelgrote en kleine bedrijven spelen grote rol. end. materialengebruik en emissies, afgedwongen door deen kleinevoorop. Middelgrotespelen en kleine bedrijven bloeien. Kleine, hightechbedrijvenvermindering zijn leidend. Economie van materialengebruik en emissies, bedrijven grotespelen rol.grote rol. Economie Rijksoverheid. Duurzame innovatieve bedrijven spelen Rijksoverheid. Duurzame innovatieve bedrijven spelen afgedwongen de Rijksoverheid. Duurzame Ruimtelijke patronen. Nederland bestaat uit een grote door rol. grote rol. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • bedrijven • • • • • • • • • • • • • • • • • • grote • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • mozaïek • • • • • • • • • • • • • • regionale •••••••••••••••••• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •innovatieve • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •spelen • • • • • • • • • • • • • •rol. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • van • • • • • • • • • • • • • • •landschappen. • • • • • • • • • • • • • • • • Er • • • is • • •een •••••••••• uimte.

Locaties Groenblauwe netwerken worden uitgebreid. OpenbaarverNederland bestaat uit een gevarieerd mozaïek van regionale patronen. Groenblauwe netwerken patroon van bestaande woonkernen. Digitale ruimte is belangrijker danRuimtelijke fysieke ruimte. Locaties Groenblauwe netwerken worden uitgebreid. OpenbaarverNederland bestaat uit een mozaïek van regionale Dit levert fysiek voernetwerken, energienetwerken en netwerken voor lopen landschappen. Er is een gevarieerd patroon van bestaande Ruimtelijke doen er minder toe, wat tot spreiding leidt. Dit levert fysiek voernetwerken, energienetwerken en netwerken voor lopen landschappen.een Er is een gevarieerd patroon van bestaande Ruimtelijke worden uitgebreid. Openbaarvervoernetwerken, Streken hebben duidelijk verschillende ots en coldspots. en fietsen vormen kralensnoeren van bebouwing en woonkernen. Streken hebben een duidelijk verschillende patronen een lappendeken op. Er zijn tijdelijke hotspots en coldspots. en fietsen vormen kralensnoeren van bebouwing en woonkernen. Streken hebben een duidelijk verschillende patronen energienetwerken identiteit. infrastructuur.en netwerken voor lopen en identiteit. infrastructuur. identiteit. fietsen vormen kralensnoeren van bebouwing en Sturing.

Meer taken, bevoegdheden en middelen ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• Invoeren van stelsel van persoonsgebonden ‘omgevingsbudMeer taken, bevoegdheden en middelen overdragen aan nherkenning en infrastructuur. overdragen ‘regioprovincies’, waterschappen Invoeren van stelsel van persoonsgebonden ‘omgevingsbudMeer aan taken, bevoegdheden en middelen overdragen aan Omgevingsplan afschaffen. Digitale patroonherkenning en get’ (‘planeetpunten’), gericht op minder vervuiling en minder ‘regioprovincies’, waterschappen en gemeenten. Grote rmingsprocessen. get’ (‘planeetpunten’), gericht op minder vervuiling en minder ‘regioprovincies’, waterschappen en gemeenten. Grote zich op te elflerende algoritmes faciliteren Sturing. besluitvormingsprocessen. Invoeren van stelsel van persoonsgebonden en gemeenten. Grote bedrijven dwingen Sturing Sturing grondstoffengebruik. Missiegedreven innovatiebeleid (gericht bedrijven dwingen zich op te delen. Nationale den. Oprichting grondstoffengebruik. Missiegedreven innovatiebeleid (gericht bedrijven dwingen zich op te delen. Nationale Oprichting mededingingsautoriteit met tanden.

Oprichting ‘omgevingsbudget’ (‘planeetpunten’), gericht op omgevingsvisie afschaffen.delen. Nationale omgevingsvisie afschaffen. op transities) voeren. De natuur als rechtspersoon. uctuur. op transities) voeren. De natuur als rechtspersoon. omgevingsvisie afschaffen. ministerie voor digitale en energie-infrastructuur. minder vervuiling en minder grondstoffengebruik. Missiegedreven innovatiebeleid (gericht op transities) voeren. De natuur als rechtspersoon.

stijlgroepen. Mensen zien zich als onderdeel van de natuur en vinden Gemeenschappen zorgen voor burgers en voor natuur en Mensen zien zich als onderdeel van de natuur en vinden Gemeenschappen zorgen voor burgers en voor natuur en Samenleving georganiseerd in digitale leefstijlgroepen. lt per ‘bubbel’. publieke waarden in de samenleving belangrijk. Prioriteit voor landschap. Vertrouwen, samenredzaamheid en menselijke publieke waarden in de samenleving belangrijk. Prioriteit voor landschap. Vertrouwen, samenredzaamheid en menselijke Prioriteit voor people, planet of profit verschilt per ‘bubbel’. echnologie. planet. Natuurlijke oplossingen gaan voor technologische. maat zijn belangrijk. Prioriteit voor people. Ruimtelijke Samenleving planet. Natuurlijke oplossingen gaan voor technologische. maat zijn belangrijk. Prioriteit voor people. Ruimtelijke Veel belangstelling voor en vertrouwen in technologie. mensen met Ongelijkheid is klein. De vrijheid tot consumeren is ingeperkt. coördinatie op de bovenregionale schaal is moeilijk. Ongelijkheid is klein. De vrijheid tot consumeren is ingeperkt. coördinatie op de bovenregionale schaal is moeilijk. Beperkte maatschappelijke deelname van mensen met

7 Ruimtelijke Verkenning 2023

|

17

| Bevindingen

Processtappen van de scenariostudie De scenariostudie is uitgevoerd in ateliervorm, waarin samengewerkt is met vertegenwoordigers uit de samenleving en adviseurs van de gemeente. Dit interactieve proces heeft de basis voor de Zwolse scenario’s gevormd. De volgende stappen zijn procesmatig doorlopen: 1. Atelier 1: ‘Toekomstige situaties verkennen’ Het doel van het atelier was om de nationale scenario’s uit de Ruimtelijke Verkenning, die het Planbureau voor de Leefomgeving heeft gepubliceerd, naar Zwolle te vertalen en hierdoor enkele alternatieve toekomstige situaties van de Zwolse leefomgeving te verkennen. Tijdens het atelier werd er een eerste antwoord geboden op de vraag ‘welke stad willen we zijn?’ Opbrengsten: • Schets van de vier Zwolse scenario’s bestaande uit een beschrijving in hoofdpunten per scenario en een schetsmatige kaart die de eerste ruimtelijke vertaling weergeeft. 2. Atelier 2: ‘Aanscherpen Zwolse scenario’s’ Dit atelier stond in het teken van het concretiseren van de Zwolse scenario’s middels de opgaven van de thematische bouwstenen en het definiëren van belangrijke ruimtelijke ingrepen en daarbij horende locaties. Opbrengsten: • Aangescherpte Zwolse scenario’s aan de hand van bandbreedtes per thematische bouwsteen. 8

•

Lijst voorstelbare locaties per scenario.

3. Participatie Tussen atelier 2 en 3 heeft er participatie plaatsgevonden in de vorm van een online vragenlijst over de wenselijkheid van kenmerken van de nationale scenario’s van de Ruimtelijke verkenningen. Dit wordt onder andere verder toegelicht op pagina 14. 4. Bewerkingsslag naar onderzoeksscenario’s Op basis van de scenario’s die in de ateliers zijn ontwikkeld, is verder gewerkt aan onderzoeksscenario’s. Voor deze onderzoeksscenario’s zal een milieueffectrapportage worden opgesteld. In de onderzoeksscenario’s is op enkele punten afgeweken van de oorspronkelijke scenario’s. Zo is de woningbouwopgave scherper vertaald in een minimaal scenario (Groen Land/Natuurlijk Zwolle) en een maximaal scenario (Mondiaal Ondernemend/Poort naar Stedelijk Netwerk Nederland). Daarnaast zijn sommige thema’s aangevuld omdat er onvoldoende concrete ingrepen waren uitgewerkt, zoals bij het thema energie.

Proces stappen van de scenariostudie weergegeven in de ontwikkeling van de kaartbeelden Atelier 1

Snelle wereld

Mondiaal ondernemend

Groen land

Regionaal geworteld

Participatie (online enquête ) over de wenselijkheid van de nationale scenario’s van de Ruimtelijke Verkenningen. Atelier 2

Zwolle voor elkaar

Poort naar het Noorden

Natuurlijk Zwolle

High-tech Zwolle

Poort naar het Stedelijk Netwerk Nederland

Natuurlijk Zwolle

High-tech Zwolle

Onderzoeks scenario’s

Zwolle voor elkaar

9

Samenvatting thematische bouwstenen De thematische bouwstenen bestaan uit: Wonen, Economie, Mobiliteit, Energie, en Klimaat & Water. Naast de thematische bouwstenen bestaan er nog gebiedsspecifieke bouwstenen, zoals de ‘stadsscan wonen’ en de ‘verkenning Ceintuurbaan Zone’. De stadsscan is opgenomen bij de thematische bouwsteen wonen. De verkenning Ceintuurbaanzone is pas later in het proces ontwikkeld. Voor elke thematische bouwstenen zijn de opgaven gedefinieerd. Op deze en de volgende pagina’s zijn alle thematische bouwstenen samengevat.

Wonen 1. We gaan uit van minimaal 5.000 en maximaal 15.000 extra woningen. • De mate waarin Zwolle sterker groeit dan de prognoses hangt af van de aantrekkingskracht van Zwolle door extra binnenlandse en buitenlandse migratie. • Er is sprake van huishoudensverdunning (gemiddelde omvang van een huishouden) en vergrijzing. • Kwalitatief zijn er de volgende ontwikkelingen per huishoudenstype: • Afname van 1-2 persoonshuishoudens tot 30 jaar (starters, jonge stellen, studenten) • Aandeel van 1-2 persoonshuishoudens 30-64 jaar en gezinnen op het totaal stabiel, wel absolute groei • Forse toename van 1-2 persoonshuishoudens vanaf 64 jaar (deels met zorgvraag) • Er is een groeiende groep huishoudens met kwetsbaarheid die vragen om ontmoeting, sociaal toezicht en veiligheid; • De behoefte aan wonen en zorg neemt toe. Dit vraagt om geclusterde woonvormen • Het is van belang de doorstroming op gang brengen, zodat een verhuisketen op gang komt, waarbij het van belang is ook te kijken naar de huidige woningvoorraad (o.a. type woning). • Er wordt steeds meer waarde toegekend aan een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving: • Voorzieningen nabij; • Voldoende groen; • Geen nadelige milieueffecten: geluid, geur, luchtkwaliteit, etc.

10

2. Er wordt gekeken naar ruimte in de bestaande wijken, Ceintuurbaanzone en uitleglocaties (buitengebied) voor woningen. • Er is vraag naar stedelijk wonen op z’n Zwols: groen, gemengd en met voldoende leefruimte binnen én buiten; • Zwolle is in de basis een traditionele woningmarkt. Wel zijn er steeds meer groepen die open staan nieuwe woonvormen en stedelijke woonmilieus. 3. We kijken naar de verhouding in- en uitbreiding/verdichting, bijvoorbeeld 50/50, 60/40 of een andere verhouding. • Er is flexibiliteit in het woonprogramma nodig voor na 2050, wanneer mogelijk een afvlakking van de bevolkings- en huishoudensgroei optreedt. 4. We kijken naar ruimte voor groenstedelijke en suburbane woonmilieus Er is vraag naar: • Een aantrekkelijke woonomgeving met goede en bereikbare voorzieningen; • Er liggen kansen in het benutten van de huidige woningvoorraad met veel groenstedelijke woonmilieus;

Stadsscan wonen

In de stadsscan is onderzocht wat de potentie is in bestaande woonwijken voor kwalitatieve verdichting met woningbouw. Het gaat om de wijken Westenholte, Aa-landen, Holtenbroek, Brinkhoek, Berkum, woonwijken rondom de binnenstad en Zwolle Zuid. De bestaande Zwolse woonwijken bieden ruimte voor kwalitatief verdichten met woningbouw in de bandbreedte van 0 tot 5.000 woningen. Daarbij gelden de volgende spelregels: • Versterken en benutten groenblauwe kwaliteiten; • Verdichten als vliegwiel voor de mobiliteitstransitie; • Verdichten als strategie voor woningdifferentiatie op wijkniveau; • Verdichting als impuls voor sterke en leefbare wijken. De potentie voor het kwalitatief verdichten van woningen in bestaande wijken betreft vooral niet-grond gebonden woningen. Dit door middel van optoppen, splitsen en herontwikkelingen van locaties met zakelijk of maatschappelijk vastgoed.

Economie 1. We gaan uit van minimaal 50 tot maximaal 135 hectare (netto) voor extra werklocaties + ruimte voor circulaire transitie • Behoud van de bestaande werklocaties als werkgebieden • Herontwikkeling van bestaande werklocaties waar mogelijk • Voldoende nieuwe bedrijventerreinen voor ontwikkeling en schuifruimte • Grootschalige vraag op basis van regionale meerwaarde • Vernieuwingsopgave (bestaand) kantorenareaal en opvangen vervangingsvraag bij onttrekking • Bedrijventerreinen: nieuw bedrijventerrein ontwikkeling met zoekgebied aan Noordzijde stad (corridor A28) • Kantoren: vraag met name in Spoorzone en in beperkte mate in het centrum • Kantoren: strategie nodig voor Oosterenk (Ceintuurbaan) • Benut specifieke locatiekenmerken beter voor de invulling van de ruimte voor werken. • Ruimte voor ontwikkeling is beperkt. Wat is de haalbaarheid van verdichten en ‘verkleuren’ van werklocaties? • De functie van economie koppelen aan de klimaatopgave, wateropgave en energieopgave. 2.

We maken onderscheid tussen lokale en regionale economie Uitgangspunt ‘sterker maken wat sterk is’ (minimaal) • Aanvullende ruimtevraag ca.50 hectare • Ratio arbeidsplaatsen/beroepsbevolking blijft gelijk • Grootschalige bedrijvigheid in regionaal verband afstemmen en ontwikkelen • Naar hogere toegevoegde waarde per medewerkers vraagt om investeringen in economie • Versterken innovatief vermogen met toepassing in praktijkomgeving • Verbeteren van nabijheid van banen op aantrekkelijke en goed ontsloten locaties • Ontwikkeling Hessenpoort III voor lokale bedrijvigheid • Transformatievraag opvangen op goed ontsloten locaties • Lokale ontwikkelingen hangen sterk samen met regionale, nationale en internationale ontwikkelingen.

3. We maken onderscheid tussen lokale en regionale economie Uitgangspunt ‘ruimte voor transities’ (maximaal) • Aanvullende ruimtevraag oplopend tot 135 hectare • Ratio arbeidsplaatsen/beroepsbevolking neemt toe • Kwaliteitsverhoging, verduurzaming en intensivering • Haalbaarheidsonderzoeken voor ontwikkeling Railterminal bij maximale scenario’s Versterken innovatief vermogen door in te spelen op transities • Sturen op stuwende bedrijvigheid en toekomstgerichte banen • Ontwikkeling hoogwaardige kantoorruimte, primair in de spoorzone met daar binnen het innovatiedistrict • Aantrekken, stimuleren en laten groeien van startups en snelle groeiers • Transitiegericht versterken van innovatieve onderscheidende clusters en ketens De keuze in type economie is afhankelijk van aspecten als: • Technologie (innovatie), de (anti) globalisering, het sentiment, de politieke keuzes, afhankelijkheid van essentiële producten uit andere landen (zoals computerchips), voldoende stikstofruimte, het consumentengedrag • Stimuleren van de triple helix • Samenwerking tussen ondernemers De keuze in type economie heeft gevolgen voor Arbeidsmarkt en arbeidspotentieel: groeiende Zwolse bevolking vraagt om meer banen • Veranderende demografie (vergrijzing): een krimpende beroepsbevolking vraagt om meer aandacht voor het aantrekken van nieuw talent. • Ecologie: de toe- of afname van de flora en de fauna 4.

Bij groei van Zwolle hoort ook toename van voorzieningen (o.a. leisure) • Extra marktruimte voor ‘Restaurants en cafés’ van 5.000 m² – 7.000 m². • Extra marktruimte voor leisure van 23.620 m² - 29.370 m². • Extra marktruimte voor leisure inclusief verplaatsingsvraag (voornamelijk door verplaatsing Dinoland en Hedon) is geraamd op 61.000 m² - 66.750 m². • Indien Dinoland na verplaatsing minimaal 6 ha tot max. 20ha groot wordt, dan is de extra marktruimte 86.000 m² - 231.750 m².

11

Energie

Klimaat en water

•

Dit is een ordenende bouwsteen op verschillende schaalniveaus (rijk, regio, lokaal) en bij elk scenario van toepassing (water en bodem sturend) 1. We gebruiken klimaatscenario’s als vertrekpunt voor de scenariostudie. 2. We kijken naar de verdichtingsopgave i.r.t. water vasthouden/water afvoeren; de stad (wonen + werken) als spons. 3. Hoe combineren we de groei van de stad met de klimaatopgave? 4. Elke opgave draagt bij aan ‘water en bodem sturend’ en dan gaat het om te nat, te droog en te heet, waarbij: a. De wateropgaven groter en complexer worden (en zich opstapelen) b. Watertekort (vraag naar zoetwater), wateroverlast, waterveiligheid c. Toekomstbestendigheid op gebiedsniveau realiseerbaar? Verwerken regionale sponsstrategie (NOVEX: klimaatadaptieve groeiregio) Verwerking regionale principes: 1. Vermijd verstedelijking op plekken die veel maatregelen vergen. Plekken die niet aansluiten op het natuurlijke watersysteem en die bestaande bebouwing niet helpen bij haar opgaven. 2. Verstedelijking volgt het watersysteem met natuurlijke & meervoudige oplossingen. Gedacht vanuit de logica van het systeem en door ter plaatse opgaven te combineren. 3. Houd een druppel: zo lang mogelijk, zo hoog mogelijk vast, en benut deze zo veelzijdig mogelijk, vóór afvoer naar zee of verdamping. 4.

Gebiedsontwikkeling als blauw-groene klimaatmachine (zonder stekker): stedelijke ontwikkelingen leveren altijd een bijdrage aan klimaatadaptatie en helpen daarbij ook de directe omgeving. Zo worden gloeiende kooltjes in het stedelijk weefsel ijsklontjes. Bovendien dragen gebiedsontwikkelingen bij aan de gezondheid & het geluk van bewoners in de omgeving, en geeft de ruimtelijke verschijningsvorm expressie aan de specifieke lokale situatie. 5. Denk op regionaal & systeemniveau. Handel locatie-specifiek. Kies natuurlijke & meervoudig te gebruiken oplossingen. 6. Zorg dat projecten bijdragen aan het helpen oplossen van regionale opgaven. Door buiten het bouwhek en de projectgrens te denken en te borgen dat een ontwikkeling de regio als geheel bekijkt op alle relevante onderdelen en verbetering. 7. Het sponswerkend vermogen van een gebiedsontwikkeling neemt altijd toe.

•

We houden rekening met de benodigde ruimte voor de energietransitie met trafo’s, midden- en hoogspanning station(s) met bijbehorende tracés (totaal: 12,5-14,5 ha). En we gaan uit van Haerst als zoekgebied voor windmolens.

Basisprincipes: Naast deze bandbreedtes gaan we uit van enkele basisprincipes voor de ontwikkeling van Zwolle die we ook al kennen van het huidige omgevingsbeleid: • Het groen in en om de stad groeit mee met de stad (5.000 tot 15.000 woningen) en dient verschillende doelen, zoals biodiversiteit, gezondheid en ontmoeten. • Bij groei van de stad is extra nodig: • Recreatief uitloopgebied; • Sport- en maatschappelijke voorzieningen; • Onderwijs en retail; • Blijven inzetten op een veilige en gezonde leefomgeving • Afstemming met beleidsopgaven rijk, provincie en waterschap (o.a. NOVEX, (N) PPLG, POVI) • Verbinding van stad en land: toekomstperspectief agrarisch- en gemengd landelijk gebied. • Extensieve landbouw vraagt om extra ruimte

12

Mobiliteit 1. We kijken naar de stedelijke groei in relatie tot de benodigde infrastructuur voor fiets, OV en auto, waarbij mobiliteit zowel een ruimtegever, als een ruimtevrager is. We hanteren daarbij het STOMP (afkorting voor Stappen, Trappen, Ov, Mobiliteit-als-dienst, Privéauto)-principe en werken aan een systeem van publieke mobiliteit. 2. De realisering van hubs (waarvan er verschillende vormen zijn, zoals stadsrand, centrum en wijk) en het meervoudig ruimtegebruik (en ook maatschappelijke functies) vraagt om extra ruimtebeslag en koppeling gebiedsopgaven, zoals woningbouw. 3. We houden rekening met een autonome toename van 10.000 auto’s richting 2040, wat leidt tot 50.000 extra autoritten (en waarbij de eventuele extra groei van de stad voor wonen nog niet is meegenomen). 4. We onderzoeken wat het effect is op het mobiliteitssysteem bij het toevoegen van extra woningen in de bestaande stad (o.a. stadsscan) en/of uitleglocaties, en de groei van de economie aan de hand van de bandbreedte aan extra bedrijventerrein van 50-135 ha (exclusief circulaire transitie)

special: Gebiedsverkenning Ceintuurbaanzone De gebiedsverkenning Ceintuurbaan Zone gaat over de voorstelbare lange termijn herontwikkeling van de Ceintuurbaanzone. In de verkenning worden drie mogelijke en ‘comprosmisloze’ modellen gepresenteerd: • •

•

Raamwerkstad: speelt in op de wens om nu al te kijken naar quick wins door te vergroenen en te verdichten; Randstad: gaat uit van een hoogstedelijke uitbreiding van Zwolle tot aan een nieuwe waterkerende stadsrand: wonen en werken aan het landschap; Ringstad: gaat uit behoud van een deel van de huidige werkfunctie in combinatie met een stadsuitleg op en langs de enken die de overgang van hoog en droog naar laag en nat markeren rondom een nieuw stadspark: wonen en werken in het landschap.

Voor meer informatie, duiding en beeldmateriaal verwijzen we naar de Gebiedsverkenning zelf.

Afbeelding van de hub en de koppelkansen die bij de hub horen.

Alle bouwsteen-samenvattingen zijn zoveel mogelijk overgenomen uit de teksten die zijn uitgedeeld tijdens atelier 1 (juni 2024).

13

Participatie

“Doe, denk en droom mee over ons Zwolle van (over)morgen! Deel jouw ideeën en help ons keuzes te maken voor een duurzame en leefbare toekomst. Want samen maken we Zwolle!” Toelichting op de participatie In een stad die volop leeft en continu in ontwikkeling is, is het belangrijk om met elkaar in gesprek te gaan én te blijven. Een essentieel onderdeel van dit programma is dan ook de participatie van inwoners van Zwolle. We gebruiken daarvoor de HANZA! methode. Inwoners worden nadrukkelijk uitgenodigd om mee te denken en input te leveren. De participatie vond tijdens en na de scenariostudie plaats: • Tijdens de scenariostudie: Hierbij is de wenselijkheid van de PBLscenario’s bevraagd via een enquête. Met behulp van deze input hebben we de scenario’s Zwols gemaakt. • Na de scenariostudie: Ingrediënten uit de Zwolse scenario’s vormden de basis voor het ontwerpen van de ingrediënten van het toekomstspel. Deze ingrediënten zijn omgezet in spelkaarten en zullen in dit document worden benoemd. Het spel zelf en diens participatie uitkomsten zullen meegenomen worden in de ontwikkeling van het Ruimtelijk Toekomstperspectief. Participatie onderdelen in dit document In hoofdstuk 2 worden per scenario de bovenstaande participatie-onderdelen gepresenteerd. Na de beschrijving van elk PBL-scenario volgt een ‘duiding participatie’, waarin de resultaten van de enquêtes zijn opgenomen.

Aan het einde van elk Zwols scenario wordt een overzicht gegeven van de ingrediënten die in het toekomstspel zijn geland.

14

Foto van atelier 1 tijdens de plenaire presentaties.

15

Voortbouwend op de ingezette lijn De basis voor de Zwolse vertaling van de scenario’s ligt in het voortbouwen op bestaande uitgangspunten in bestaande strategische onderzoeken die van belang in dit traject. Enerzijds bestaat het uit onderzoeken die uitgekomen zijn sinds de ontwikkeling van de hudige omgevingsvisie. Daarnaast wordt het vertrekpunt van de huidige omgevingsvisie samengevat. Als volgt : (A) de zeven ontwikkelprincipes uit de verstedelijkingsstrategie Warme Harten in een klimaatadaptieve Delta (B) de drie ontwikkelprincipes uit de Gebiedsbiografie regio Zwolle, (C) het vertrekpunt van de huidige Omgevingsvisie Ons Zwolle van morgen 2030 met de daarin benoemde kwaliteiten van de bestaande stad en

buitengebied (‘ons Kapitaal’) en de aspecten van Brede Welvaart (Ons menselijk kapitaal). De principes van elk document zijn weergegeven op deze en de volgende pagina.

A. De verstedelijkingsstrategie: Warmte Harten in een klimaatadaptieve Delta De warme harten strategie (Zeven ontwikkelprincipes): 1. Warme Harten in een Klimaatadaptieve Delta is zuinig omgaan met de ruimte 2. In een Klimaatadaptieve Delta pakken we opgaven aan bij de bron 3. In Warme Harten helpt het nieuwe het bestaande met transitieopgaven 4. Warme Harten bieden een passend woningaanbod voor iedereen 5. In Warme Harten geven we voorrang aan voetganger, fietser en OV 6. Elk Warm Hart speelt een rol in het vergroten van regionaal economisch elan 7. In een Klimaatadaptieve Delta bouwen we gebiedsspecifiek

B. Gebiedsbiografie Regio Zwolle De drie ontwikkelprincipes: 1. In een Klimaatadaptieve Delta herstellen we natuurlijke systemen. We houden hierbij rekening met de kwaliteiten en gelaagdheid van het cultuurhistorische landschap. 2. In Warme Harten herstellen we de relatie tussen landschap, bodem en water enerzijds en landbouw en bebouwing anderzijds. 3. In Warme Harten groeit landschap mee: we koppelen elk hoogdynamisch woon- en werkgebied aan een sterk landschap.

16

C. Omgevingsvisie 2030 Ons Zwolle van morgen Benoemde kwaliteiten (‘ons kapitaal’) en duurzame mobiliteit in Zwolle leidend Brede welvaart (ons menselijk kapitaal): zijn bij de ontwerpopgaven; 1. Zwolle versterkt en benut het menselijk • Parkeren en stallen in Mobihubs; kapitaal van de stad. De Omgevingsvisie • Zero Emissie Stadslogistiek. neemt deze ambitie mee als het gaat 6. Energieneutraal : De energietransitie en de over hoe mensen leven, wonen en werken wens van de gemeente Zwolle om in 2050 en genieten van de stad nu en in de energieneutraal te zijn heeft impact op toekomst. Over hoe ze keer op keer de Zwolle als geheel en de omliggende regio. stad omvormen naar de wensen van hun De voornaamste raakvlakken richten zich tom geven tijd, met respect voor het verleden. Zwolle op de duurzame opwek van elektriciteit wordt gevormd door alle mensen die in de en warmte, de gebouwde omgeving en 2.2. Ontwikkelingsgeschiedenis van Zwolle stad en daarom heen wonen en werken. mobiliteit. We maken hierbij gebruik van de 2. Fysieke kapitaal : Eén gebieden in tijdlijn onzegeeft gemeente. De historie van van Zwollede vertelt ons hoe uniek de stad, de liggingkansrijke en ons buitengebied is. Een in vogelvlucht ook een boeiend beeld.isBijlage en historische ontwikkeling van geformuleerde topambities het 1 gaat verder in op de identiteit 7. Circulair : Nederland wilZwolle.

in 2050 een behouden en beschermen van circulaire economie zijn;e een economie 15 eeuw > 1230 > Middeleeuwen > cultuurhistorie, biodiversiteit en landschap zonder afval, waarbij alles draait op Op een vluchtheuvel, grenzend aan het Zwolle verkreeg stadsrechten en kon de Zwolle sloot zich aan bij het als belangrijkeZwarte fysieke herbruikbare grondstoffen. maken Waterwaarden. begon de geschiedenis stad ommuren met drie poorten naar Hanzeverbond. HetWe bracht de stad van onze stad. Eniszeinoemden Assendorp, Kamperpoort en Dieze. welvaart en positie in en internationaal 3. Klimaatadaptatie : Zwolle 2050 de transitie van onze huidige takehet Zwolle, letterlijk verhoging, netwerk van 200 steden klimaatbestendig ingericht en daarmee make-waste, lineaire economie naar een opgezwollen. veilig voor overstromingen en aangepast circulaire economie. De 7 pijlers van een 18e eeuw circulaire 17e eeuw 19eomschreven > > eeuw > aan extreem weer. Door het veranderende economie,begin zoals De aanleg van de vestingwerken Ter verhoging van de allure van de De Willemsvaart werd geopend, klimaat is datmaakte een ambitie dieautonoom. impactDe door Metabolic,vernoemd zijn hierin leidend. de binnenstad stad werd een stelsel van bomenrijke naar koning Willem I, de heeft op de fysieke leefomgeving om ook alleeën en monumentale 8. Ondergrond : kanalenkoning.

De fysieke De leefomgeving Nieuwe Vecht werd gegraven waarover straten verbinding van de het veilig turf uit Drenthe naar de stad werd deze nog binnenstad met de IJssel bracht Zwolle in de toekomst en beschermt tegen aangelegd. We kennen wordt mede gevormd door de wijze vervoerd. Aan de Diezerkade werd dit steeds: Wipstrikkerallee, Veerallee, nieuwe voorspoed en welvaart. De het water te kunnen wonen, ondernemen waarop we de ondergrond gebruiken. Het overgeheveld in grotere schepen die Deventerweg handel kon floreren. en recreëren in Zwolle. benutten natuurlijke systeem van de ondergrond voeren We op Amsterdam en versterken de samenhang in het heeft Zwolle gemaakt 1945-1980 tot wat het nu is. 19e eeuw > 1930 > > watersysteem Het datspoor bestaat uit: de ondergrond we deHoltenbroek verdere wordt aangelegd. Zwolle De IJsselbrug wordtMet aangelegd Bouw vanwillen de woonwijken staat aan het begin en Aa-landen, aanleg A28 enmogelijk de • Hoofdwatersysteem metin haar de ontwikkeling duurzame ontwikkeling van Zwolle naar het 2e knooppunt van Nederland; ontwikkeling van de werklocaties Voorst hoofdwaterkeringen en regionaal maken en Zwolse opgaves ondersteunen. de draaischijf van het noorden en Marslanden watersysteem 9.

Buitenruimte : De buitenruimte is 2007 > 1995-heden > voor het functioneren 2010-heden van > in de bestaande • Groen- blauw1979-2000 structuur essentieel Bouw van de woonwijk Realisatie van de Bouw van de woonwijk Transformatie van gebieden rondom de stad met ruimte voor sponswerking en de stad. Zonder goede (toegankelijke) Zwolle-zuid Werklocatie Hessenpoort Stadshagen historische binnenstad: kraanbolwerk, tegengaan van hittestress buitenruimte is Katwolderplein, een stad niet dan Rodemeer Torenbrug, 4. Gezonde Zwolse Leefomgeving (milieu, een samenraapsel van gebouwen. De Weezenlanden (voormalig ziekenhuis) geluid, geur) : De fysieke leefomgeving buitenruimte vormt het cement dat de enstad haar natuurlijke de kwaliteiten 2.3. Het ‘huis van Zwolle’, ons Zwolle van morgen: heeft alles in zich om een positieve bij elkaaromgeving. houdt Dit enzijn biedt lucht, ambities en kernopgaven op het gebied van landschap, cultuurhistorie en bijdrage te leveren aan gezondheid. licht en ruimte om gezond en gelukkig te biodiversiteit: dit heet het fysiek kapitaal. Centraal Om dat te bewerkstellingen kiezen wehaar ontwikkeling. leven.

Niet dat alleen mensen, maar ook We zien dat Zwolle nooit stilvalt in staat de ambitie Zwollevoor haar ruimtelijke, Telkens passendie we ons aan bijvan de tijdsgeest, de dynamiek cultuurhistorische een brede benadering uitgaat voor plantenen enlandschappelijke dieren. Voorkwaliteiten de kwaliteit vanbevorderen handel en maken goed gebruik van onze ligging. behoudt en buitenruimte versterkt. Elk deelkijken van Zwolle beschermen, enwefaciliteren van de weheeft naar drie Onze ontwikkeling maakt ons tot de gemeente die we nu specifieke eigen kenmerken en kwaliteiten die zich uiten van een betere gezondheid van bewoners elementen. Het bieden van bescherming, zijn, met een prachtige stad en buitengebied. Het is een in de Zwolse fysieke identiteit en als geheel het fysieke en bezoekers van Zwolle. Het hierbij comfort en plezier. verantwoordelijkheid omgaat de verdere ontwikkeling van stad en buitengebied in goede banen te om geluid, trillingen, externe veiligheid enleiden. Dat doen we samen. In 2017 legden we hiervoor onze ambities vast luchtkwaliteit, geur en bodemkwaliteit. in het ‘huis van Zwolle’. Deze ambities hebben we nog 5. Mobiliteit : steeds. We streven naar nog meer Ons Zwolle van Morgen stelt dat ‘de drager’ van onze gebruik vanDe deOmgevingsvisie fiets en het2017 openbaar gemeente het menselijk kapitaal is.

Centraal staat de Drager: menselijk kapitaal vervoer en de combinatie daarvan (keten), ambitie: Zwolle versterkt en benut het menselijk kapitaal in combinatie met de auto, zodat Zwolle Versterken KlimaatVitale van de stad. Deze Omgevingsvisie neemt deze ambitie stedelijkheid bestendig solidaire voor alle vervoerswijzen mee als het gaat bereikbaar over hoe mensen leven, wonen en en economie en energiegezonde neutraal duurzame werkenvallen en genieten van de stad en het buitengebied, blijft. Hieronder de volgende stadsdelen nu en in de toekomst. Over hoe ze keer op keer de stad ontwikkelrichtingen: omvormen naar de wensen van hun tijd, met respect voor • Zwolle bereikbaar gastvrij; het verleden.en Zwolle wordt gevormd door alle mensen die • Zwolle alsinkrachtige schakel inwonen het en werken. de stad en daaromheen, nationale OV-toekomstbeleid 2040; Fundament: fysiek kapitaal kent een ijzersterk ‘fundament’, een basis om op • MobiliteitZwolle die aansluit bij de verder te groeien: de kwaliteiten van de bestaande stad verstedelijkingsdoelstellingen, waarbij Afbeelding Huis van Zwolle de STO(M)P methodiek en Ladder van 14

Omgevingsvisie Ons Zwolle van Morgen

De bovenstaande tekst van kwaliteit 2 t/m 9 is overgenomen van de samengevatte Zwolse kwaliteiten via https://www.zwolle.nl/de-zwolse-kwaliteiten.

17

kapi gebo biod gron en la

Naa van amb

• Zw int (ec • Zw • Vit

2.4.

Zwo en in (eco kern slag afge spre Zwo in. W mob met weg antw regio maa staa delij naar jaren van Zwo bepa inho

2.5.

Onze buur vorm Het bese vera klim ener We h bela ener

DEEL 2 Beschrijving scenario’s

Leeswijzer Op de volgende pagina’s worden de belangrijkste uitgangspunten van de vier scenario’s gepresenteerd. Elk scenario begint met een introductie van het PBL-scenario, gevolgd door een toelichting op het Zwolse scenario. Dit omvat een algemene beschrijving,

18

de belangrijkste kenmerken per thematische bouwsteen en een selectie van voorstelbare ruimtelijke ingrepen. Hiernaast staat een overzicht van de vier Zwolse scenario’s met hun belangrijkste kenmerken.

Natuurlijk Zwolle •

We bewegen mee met de natuurlijke systemen;

•

Realisatie watercasco ;

•

Verdichting van de stad met focus op vergroening en blauwe dooradering, focus op ontwikkelen Stadsscan-locaties;

•

Vernatten van de polder Mastenbroek, Sponsbos, Zwolle zuid;

•

Focus op de bestaande werklocaties: natuurinclusief, vergroenen etc.;

•

Vol blijven inzetten op huidige mobiliteitstransitie. Ruimte voor wandelaar, fiets en openbaar vervoer;

Poort naar het Stedelijk Netwerk Nederland •

Zwolle draait volop mee in stedelijk netwerk Nederland (NOVEX);

•

De klimaatbestendige groeiregio;

•

Volle focus op groei (wonen en economie);

•

Doorgaan met mobiliteitstransitie, inclusief nieuwe ringweg ten oosten van Zwolle;

High Tech Zwolle •

Een flexibele en innovatieve samenleving, waarbij keuzevrijheid centraal staat;

•

Technologie en digitalisering is reeds een ingezette trend;

•

Water en bodem wordt gestuurd (dijken, gemalen en pompen);

•

Geen grote ingrepen in de fysieke leefomgeving;

•

Digitale netwerk staat centraal, minimaal voorzieningenniveau en weinig verplaatsingen;

•

Flexibel en multifunctioneel bouwen;

•

Ruimte voor ICT-bedrijven op bestaande werklocaties;

Zwolle voor Elkaar •

Gemeenschapszin, saamhorigheid, noaberschap en ruimte voor ontmoeting staan centraal;

•

Lokale energie-opwek staat centraal;

•

Focus op bestaande werklocaties;

•

Prioriteit aan het voorzieningenniveau;

•

Stadsscan locaties als dragers om voorzieningenniveau in de Zwolse wijken te versterken;

19

Natuurlijk Zwolle Gebaseerd op Nationaal scenario ‘Groen Land’ ‘Natuurlijk Zwolle’ is het Zwolse scenario, gebaseerd op het nationale scenario ‘Groen Land’. In het scenario Groen Land zien mensen zich als onderdeel van de natuur. Ze beschouwen vergroening als een collectieve publieke opdracht en sporen de Rijksoverheid aan om daarbij de lead te nemen. In deze toekomst staat het respecteren van ecologische grenzen bovenaan, ook als dit ten koste gaat van de vrijheid om te consumeren. Natuurlijke oplossingen domineren, bijvoorbeeld door water meer ruimte te geven. Op de volgende pagina zijn de resultaten van de enquête over de scenario’s van de ruimtelijke verkenningen te vinden, specifiek voor het scenario Groen Land. Zie de bijlage voor een uitgebreide beschrijving zoals gehanteerd in atelier 1.

Bron: https://themasites.pbl.nl/scenarios-inrichting-nl2050/

20

Participatieduiding van Scenario Groen Land In juli 2024 heeft de gemeente Zwolle een enquête verspreid over de aanvulling op de omgevingsvisie, waarin de wenselijkheid van de PBL-scenario’s werd bevraagd. Inwoners van Zwolle kregen de kans hun visie te delen op vier mogelijke toekomstscenario’s voor de stad. Op deze pagina worden de resultaten gepresenteerd met betrekking tot het scenario Groen Land. Populariteit van het scenario Ongeveer 75% van de respondenten voelt zich aangesproken of heel ergaangesproken door dit scenario. Dit scenario is daarmee met afstand het meest populair in vergelijking met de andere scenario’s. Wat spreekt inwoners aan? Dit scenario onderstreept de voorkeur van Zwollenaren voor een toekomst waarin groen, duurzaamheid en recreatie centraal staan in de stadsontwikkeling. Zorgen en aandachtspunten Tegelijkertijd uitten inwoners bezorgdheid over de balans tussen groei en natuurbehoud. Toepassing van de resultaten De inzichten uit de enquête en de feedback van inwoners zijn gebruikt om het scenario Natuurlijk Zwolle verder te verfijnen en aan te passen aan de Zwolse context. Hierbij is specifiek gekeken naar manieren om de wensen en zorgen rondom natuurbehoud in combinatie met stadsontwikkeling een concrete invulling te geven.

In hoeverre spreekt dit toekomstscenario jou aan?

Spreekt mij heel erg aan Spreekt mij aan Neutraal Spreekt mij niet aan Spreekt mij helemaal niet aan Geen mening

Welke twee kenmerken van dit scenario spreken jou het meest aan?

Samenvatting van opmerkingen van inwoners in open invulvelden • Behoud en uitbreiding van natuur: Steun voor groen in de stad, met voordelen voor gezondheid, klimaat en biodiversiteit. • Integratie van groen in stadsontwikkeling: Groene daken, gevels en het vervangen van parkeerplaatsen door groen worden gewenst. • Mentale en fysieke gezondheid: Natuur speelt een cruciale rol in het bevorderen van gezondheid. • Natuurinclusief bouwen: Voorkeur voor compactere bouw binnen stadsgrenzen en het ombouwen van leegstaande gebouwen. • Lokale voedselproductie: Suggestie om delen van buitengebieden voor lokale voedselproductie te gebruiken. • Natuurlijke beleving en recreatie: Wens voor meer recreatieve voorzieningen en natuurvriendelijke activiteiten. • Duurzaamheid: Er is steun voor een cultuur van consuminderen en verantwoordelijk omgaan met bronnen. • Balans tussen groen en stedelijke ontwikkeling: Nieuwbouw moet in balans zijn met natuurbehoud. • Samenleving en verbinding: Groots belang voor het versterken van gemeenschapsgevoel en onderlinge betrokkenheid.

21

Samenvatting ‘Natuurlijk Zwolle’ De bevolking hecht veel waarde aan de kwalitatieve groene omgeving. Daarom wonen mensen graag in Zwolle. Er is een sterke verbinding tussen het dagelijkse leven en de natuurlijke omgeving. Natuurlijke systemen zijn leidend, regenwater wordt opgeslagen door meer ruimte te geven aan rivieren, kreken en innovatieve oplossingen zoals natte teelten. De stad verdicht en transformeert met een focus op vergroening en biodiversiteit. Ook bedrijvigheid wordt natuurinclusief ontwikkeld. Op de volgende pagina is de bandbreedte per thema opgenomen in combinatie met toelichting en kenmerken per thema.

22

WONEN

• Natuurinclusieve verdichting: Verdichting en transformatie van de stad vinden plaats alléén binnen bebouwd gebied en altijd met een hoge mate van bijdrage aan de vergroening en natuurinclusiviteit (groene gevels, daktuinen etc.). • Op binnenstedelijke locaties (stadsscan-locaties, bouwen rondom/ op de A28 en minimale verdichting op de Ceintuurbaanzone) worden voornamelijk meergezinswoningen (appartementen, terraswoningen, woontorens, seniorenappartementen) toegevoegd in een ruimte opzet (binnentuinen, in parkachtige omgeving). 5000 woningen (en bijbehorende

15000 woningen (en bijbehorende

voorzieningen)

voorzieningen)

• Duurzame innovatiestad met weinig economische groei, wel een verandering van de economische sector naar circulair.

ECONOMIE

Natuurpositieve bedrijventerreinen: Bedrijventerreinen worden intensiever gebruikt door economische functies en tegelijkertijd ontwikkeld op basis van nature-based solutions en klimaatadaptatie. • De bedrijventerreinen worden minimaal uitgebreid. Circulaire bedrijven met een hoge milieucategorie kunnen hier een plek krijgen (bijv uitbreiding bij Hessenpoort). • Groene recreatie. Zwolle is ook koploper in de landschappelijke en groene recreatie, de stad is populair om te bezoeken door zowel het mooie karakteristieke centrum als (de goede groene verbindingen naar) het aantrekkelijke diverse buitengebied.

Sterker maken wat sterk is (50 ha)

Ruimte voor transities (135 ha)

• Duurzaam vervoer: Grote hubs langs de ring van de stad zorgen voor een goede bereikbaarheid. Dit zijn hubs waar parkeren

MOBILITEIT

(fiets en auto), bus en deelmobiliteit samen komen. • Inzet op weren van de auto in de stad: de A28 wordt verdiept en verliest de centrumafslag. De binnenstad van Zwolle wordt autovrij. De centrumstedelijke wijken hieromheen worden autoluw. • Binnen de stad ligt de nadruk op voetgangers- en fietsverkeer (waarvan de belangrijkste routes lopen in de groene dragers van de stad), wat bijdraagt aan een schonere en gezondere leefomgeving. Huidig knooppunt Zwolle

Maximale inzet op (inter)nationale en bovenregionale bereikebaarheid

• Zwolle is in 2040 klimaatneutraal: er wordt breed ingezet op de energietransitie. Er wordt ook ingezet op terugbrengen

ENERGIE

van energiegebruik, door aanpassingen in de huidige woningvooraad maar ook door gedragsverandering. Er wordt zoveel mogelijk ingezet op circulariteit van rest (energie)stromen zoals hergebruik van restwarmte. • Groen gas productie op hessenpoort, regionale samenwerking van belang. • Er wordt ingezet op lokale warmtenetten en lokale opslag om energiepieken op te vangen. • Windenergie en zonnevelden langs infra met aandacht voor inbedding in landschap. Maximaliseren van zon op dak. Zwolle maximaal zelfvoorzienend

Oplossen door (ook) buiten de gemeentegrenzen

(oplossen binnen eigen gemeentegrenzen)

duurzame energieopwek te plaatsen

• Sponsstad Zwolle. De natuurlijke systemen zijn leidend, de waterstructuur is ordenend. Er is een sterke verbinding tussen

WATER&KLIMAAT

het groenblauwe netwerk en de klimaatadaptieve ontwikkelingen, bijvoorbeeld door maximaal in te zetten op het vasthouden van regenwater in een recreatief sponsbos. • Continuïteit groene en blauwe netwerken: De stad wordt dooraderd met groenblauwe netwerken met meer groene corridors bijvoorbeeld rondom de singels, wat bijdraagt aan biodiversiteit, een aangename leefomgeving en het reduceren van wateroverlast in extreem natte perioden. Stadsbroek, Nieuwe Vecht en Willemsvaart nieuwe dragers in de stedelijk hoofdgroenstructuur. • Het water trekt de stad in: Er wordt een robuuste grote waterdrager door de stad heen getrokken die zorgt voor stedelijke waterafvang en een verlaging van het hitte-eilandeffect. • De A28 wordt verdiept: hierbovenop wordt een groen landschap gemaakt dat ecologische verbindingen tussen de stad en het noordelijke deel van de gemeente mogelijk maakt. Technologische

Oplossen door maximaal in te zetten op

oplossingen

de natuurlijke systemen

23

Ruimtelijke vertaling van Natuurlijk Zwolle

Leeswijzer kaart: Dit Zwolse scenario is een extreem toekomstbeeld waarin uiterste mogelijkheden worden verkend. Het kaartbeeld laat een beeld zien met mogelijk voorstelbare ingrediënten. Vernatten Mastenbroek

1

5

7 10

A28 ondergronds, i.c.m. verdichting

4

afrit centrum afsluiten (tunnel)

9

2

3

CB-zone: verdichting wonen en werk-functies behouden

Centrumstedelijk verdichten kernstad

8

Stad als spons: water door kernstad

Stadshubs i.c.m. goed OV en deelmobilitlteit

6

Nieuwe recreatiegebieden als stedelijk uitloopgebied voor de verdichte stad

Verbreding IJssel

Sponsbos

24

Voorstelbare ruimtelijke ingrepen De cijfers op de kaart op de linker pagina passen bij de volgende ruimtelijke ingrepen: 1. In Mastenbroek wordt ingezet als groot waterbufferend gebied om water robuustheid en klimaatadaptatie te bevorderen. 2. De ecologische verbindingen en het waterbufferend vermogen in de stad worden versterkt door toegankelijke oevers te creëren bij de Kop van Voorst, de Singelzone en de Willemsvaart. 3. De Ceintuurbaanzone wordt een aantrekkelijke groen gebied volgens de principes uit de ‘Raamwerkstad’ die de toegevoegde woningen verbindt aan de stad. 4. Er wordt een groene allee aangelegd langs en op de A28, met plannen voor de ondertunneling van de snelweg om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren. De A28 kan zo een nieuw stadspark worden in combinatie met hoogwaardige binnenstedelijke verdichting.

Referentie voor groene woonvormen in de stad (Referentie: Common Woods, Amersfoort)

5. Het gebied Stadsbroek wordt sterker vergroend, waardoor het een groene long van de stad wordt. 6. De bedrijventerreinen Marslanden, Voorst en de Vrolijkheid worden vergroend door parkeerplaatsen te bundelen in hubs en zo meer ruimte te creëren voor groen en natuur. 7. Minimale uitbreiding Hessenpoort om circulaire bedrijven met een hoge milieucategorie te faciliteren 8. Een fijnmazig fietsnetwerk faciliteert fietsers op lokaal, regionaal en recreatief niveau. 9. OV-hubs (bus en deelmobiliteit) langs de ringweg als centrale mobiliteitsstructuur 10. Productie van groen gas op Hessenpoort. 11. Binnenstedelijke kleinschalige verdichting op locaties uit de ‘Stadsscan’.

Referentie voor natuurinclusieve bedrijventerreinen (Referentie: Schiphol Trade Park )

25

Participatie: ingrediënten uit de Zwolse scenario’s als speelkaarten in het toekomstspel Na de scenariostudie is in de volgende participatieronde met inwoners het toekomstspel ‘Ons Zwolle van Overmorgen’ gespeeld. Dit deden we in onze Reizende Woonkamer, op acht verschillende plaatsen in de gemeente. In het spel worden Zwollenaren uitgedaagd om hun Zwolle van Overmorgen vorm te geven door speelkaarten te kiezen met ingrediënten per thema en die te plaatsen op een plankaart van Zwolle. De speelkaarten zijn gebaseerd op de opbrengsten uit de Zwolse scenario’s. Uit het scenario Natuurlijk Zwolle zijn de speelkaarten op de volgende pagina opgenomen.

26

De Zwolse scenario’s zijn bedacht in extremen. In deze participatiestap is het Zwolse scenario als totaalbeeld losgelaten, maar zijn juist de specifieke ingrediënten voorgelegd om erachter te komen welke van die ingrediënten wel wenselijk zijn. In het participatiejournaal worden de uitkomsten ervan geduid. 27

Poort naar het Stedelijk Netwerk Nederland Gebaseerd op het nationaal scenario ‘Mondiaal Ondernemend’ ‘Poort naar het Stedelijk Netwerk Nederland’ is het Zwolse scenario, gebaseerd op het nationale scenario ‘Mondiaal Ondernemend’. In het scenario Mondiaal Ondernemend is de samenleving individualistisch en domineert het marktdenken in de economie. Grote bedrijven nemen de lead. Eigen verantwoordelijkheid staat voorop, ook om te verduurzamen. Een van de kenmerkende ontwikkelingen in dit toekomstige Nederland is een groter contrast tussen verdergaande verstedelijking in het westen en midden van Nederland en rust elders in het land. Op de volgende pagina zijn de resultaten van de enquête over de scenario’s van de ruimtelijke verkenningen te vinden, specifiek voor het scenario Mondiaal Ondernemend. Zie de bijlage voor een uitgebreide beschrijving zoals gehanteerd in atelier 1.