Bijlage 1 ontwerp actualisatie dorpsplan WIjthmen 20 sept 2024
Tekst van het document
Ontwerp-actualisatie dorpsplan Wijthmen
n e e r a a Op weg n vitaal O
In samenwerking met:
Dorpsplan Wijthmen
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
1
1.1
Het dorpsplan 2010
2
1.2
Waarom een actualisatie
3
1.3
Leeswijzer
4
2.
De actualisatie van het dorpsplan
5
2.1
De actualisatie in een aantal stappen
5
2.2
Inspiratiesessie: Identiteit en waarden als basis
5
2.3
Bewonerswerkgroepen
7
3.
Dorpsplan Wijthmen: een vitaal dorp
8
3.1
De Wijthmense ambitie en kernopgaven
8
3.2
Wonen
9
3.3
Wonen met Zorg
11
3.4
Voorzieningen
12
3.4.1
Behoud van de basisschool
12
3.4.2
Het Kulturhus
13
3.4.3
Toekomstbestendige sportvoorzieningen
14
3.5
Een duurzaam dorp
15
3.6
De positie van agrariërs
15
3.7
Principes voor een toekomstbestendige groei van Wijthmen
17
4.
Van plan naar uitvoering
20
4.1
Zelforganiserend vermogen Wijthmen
20
4.2
Ruimtelijke ontwikkelstrategie Wijthmen
20
4.3
Regie op samenhang in uitvoering
21
4.4
Economische haalbaarheid
21
4.5
Belangrijke activiteiten voor de komende 5 jaar
22
Bijlage: Dorpsplan 2010
23
Het bouwen van circa 200 woningen
24
Het realiseren van voorzieningen
25
Verbeteren van de verkeerstructuur
26
Uitbouwen en versterken van de ruimtelijke structuur
27
Conclusie
28
1. Inleiding Het is prettig wonen, werken en ontspannen in Wijthmen. Wijthmen, een dorp gelegen in de nabijheid van de stad Zwolle, omgeven door een agrarisch landschap en het meer parkachtige landschap rondom de Wijthmenerplas. Ook naar de toekomst toe is het van belang dat Wijthmen een dorp blijft waar je wilt zijn en onderdeel uitmaakt van een vitale leefgemeenschap. Al in 2010 is met het dorpsplan de koers uitgezet om dit vorm te geven. Nu, ruim 13 jaar later, actualiseren we het dorpsplan. We zijn daarbij uitgegaan van de ervaringen met het huidige dorpsplan en veranderende maatschappelijke ontwikkelingen die we destijds nog niet zo duidelijk op het netvlies hadden. Feit is dat het dorp al aantal jaar niet meer groeit in inwoners.
Daarmee worden nog bestaande voorzieningen als het
Het huidige dorpsplan heeft hierin nog geen verandering
Kulturhus met de sport-voorzieningen, en de basisschool
gebracht. Ouderen verhuizen naar elders als ze een
De Kubus des te belangrijker. Verdwijnen deze voorzieningen
toenemende hulpvraag hebben. In het huidige dorp kan deze
eveneens dan komt de sociale samenhang in Wijthmen,
vraag niet opgelost worden. En jongeren die graag willen
en daarmee de identiteit van het dorp onder druk te staan.
starten met een gezin en daarvoor een woning willen kopen
En dit heeft vervolgens haar effect op de levensvatbaarheid
of zelf bouwen, zoeken daarvoor ook vaak buiten het dorp hun
van Wijthmen.
heil. Diverse voorzieningen in Wijthmen zijn daardoor de afgelopen jaren verdwenen of zijn afgeschaald.
De uitgezette koers in het huidige dorpsplan heeft nog niet
En door het uitblijven van groei is basisschool De Kubus nu
het gewenste effect opgeleverd. Diverse oorzaken liggen
ook in de gevarenzone beland. Instroom van leerlingen is er
daaraan ten grondslag. Anno 2024 is de levensvatbaarheid
nauwelijks, uitstroom wel.
van Wijthmen kwetsbaar, ontbreekt het nog steeds aan mogelijkheden voor ouderen om in het dorp oud te worden,
Met het verdwijnen van voorzieningen, verdwijnen ook logische
zoeken starters elders naar mogelijkheden, staat de toekomst
ontmoetingsplekken in Wijthmen. Van recente datum is het
van de school op het spel en vragen bestaande voorzieningen
opheffen van de maatschappelijke functie van het Parochiehuis
om versterking. Gekoppeld aan meer recente algemene
en een nieuwe oriëntatie van restaurant De Mol. Ook de
ontwikkelingen, zoals energietransitie is het na ruim 10 jaar
RK-kerk staat op de nominatie om voor 2030 te sluiten.
tijd voor een actualisatie.
1.1
Het dorpsplan 2010
De geografische ligging van Wijthmen is uniek. Gelegen in de nabijheid van de stad Zwolle, omringd door een prachtig afwisselend (agrarisch) landschap. Op slechts enkele minuten rijden met de auto, 17 minuten op de fiets, van het grootste niet-academische ziekenhuis van Nederland. Een voetbalstadion om de hoek en in de binnenstad van Zwolle bruist het met winkels, horeca en cultuur.
1
Tegelijkertijd is Wijthmen een dorp in het buitengebied met een
Dat bewoners van Wijthmen de verlegging belangrijk vinden,
krachtige dorpsgemeenschap. Een uitgangspositie dat al in
komt ook naar voren in het twee-jaarlijks Buurt-voor-Buurt
2009 werd gezien als basis om een dorpsplan op te stellen om
onderzoek. De grafiek laat zien dat bewoners over de toekomst
dit te behouden en, naar de toekomst toe, te versterken. Dit leidde tot het Dorpsplan ‘Samen werken aan wonen’, dat in 2010 is vastgesteld door de gemeenteraad tijdens een bijeenkomst in gemeenschapscentrum De Elshof. Dit dorpsplan hebben de inwoners van Wijthmen onder begeleiding van bureau Kars Advies samen met de gemeente gemaakt. Centrale doelstelling van dat dorpsplan is te komen tot ontwikkeling van het dorp op basis van de identiteit en
van het dorp over het algemeen positief gestemd zijn: bijna de helft verwacht een vooruitgang in de toekomst en dit is een groter aandeel dan in 2020 De voornaamste reden dat bewoners vooruitgang verwachten in de toekomst, is de nieuwbouw in de buurt en de verwachting dat dit leidt tot meer voorzieningen en verjonging. Ook de omlegging van de Kroesenallee is een veelgenoemde reden dat bewoners een vooruitgang verwacten.
behoeften van het dorp (dorpseigen uitbreiden met woningbouw).
Om deze doelstelling te realiseren is een programma opgesteld voor de periode 2010 – 2025:
Vooruitgang/achteruitgang buurt, verwacht 80%
2020 2022
40%
• Het realiseren van circa 200 woningen in 4 fases; • Het realiseren van voorzieningen, met name voor ouderen; • Het verbeteren van de verkeersstructuur;
0%
• Het verbeteren van de ruimtelijke structuur; • Het inzetten van het zelf organiserend vermogen van het dorp.
Bron: Gemeente Zwolle
De afgelopen jaren is gewerkt aan de uitvoering van het dorpsplan en zijn, ondanks de nodige hobbels, een aantal mooie resultaten geboekt. Die hobbels waren divers. Bij de start van de uitvoering was er sprake van een economische recessie waardoor veel woningbouwplannen moeilijk haalbaar waren. Dit gold ook voor Wijthmen.
Vooruitgang/achteruitgang buurt, afgelopen jaar 80%
2022
Rond 2015 veranderden de manier en regelgeving met betrekking tot de organisatie van de zorg voor ouderen.
2020
40%
De in het dorpsplan opgenomen voorziening voor ouderen bleek niet meer mogelijk en een investeerder in het dorpsplan
0%
moest zich terugtrekken. Het is mede aan de vasthoudendheid van een aantal inwoners van Wijthmen, verenigd in de Stichting Ouderenzorg Wijthmen (SOW) te danken dat we anno 2024 daadwerkelijk 117 woningen bouwen op ‘Locatie 1’ uit het dorpsplan: Het Buyten van Zwolle. Dit plan omvat ook een
Bron: Gemeente Zwolle
aantal levensloopbestendige woningen, geschikt voor ouderen. Bron: Gem. Zwolle; Buurt-voor-Buurt 2022 De N-35 is een aantal jaar geleden verlegd buiten het dorp. In vervolg op de omlegging van de N35 loopt nu het project voor de omlegging van de Kroesenallee.
2
1.2
Waarom een actualisatie
In 2021, zo’n 10 jaar na de vaststelling, werd duidelijk dat een actualisatie van het dorpsplan goed zou zijn. Meerdere nieuwe maatschappelijk opgaven, met zowel een ruimtelijke als een sociaal-maatschappelijk impact, waren aan de orde. Het is van belang om die opgaves in samenhang te bekijken en gebiedsgericht uit te werken. Die opgaven staan hieronder nader uitgewerkt en zijn door het college van B&W bekrachtigd met de vaststelling van een startnotitie voor de actualisering van het dorpsplan. Ontwikkelingen Wijthmen De afgelopen jaren hebben we ervaring opgedaan met o.a. het komen tot woningbouw in een dorpse setting en het komen tot de verlegging van de Kroesenallee. Zo speelt in Wijthmen de vraag wat het effect is van het uitbreiden van het dorp in één
Zo’n 10 jaar geleden speelden opgaven als energietransitie en klimaatadaptatie nog geen grote rol. Het denken over mobiliteit verandert met meer aandacht voor de rol van de fiets,
bouwstroom met ruim 100 woningen in relatief korte tijd.
zoals fietssnelwegen. Ook de toekomst van de agrarische
Bijvoorbeeld op de sociale samenhang in het dorp en wat dit
Zwolle heeft als opvolger van het Structuurplan uit 2008 in
vervolgens betekent voor de manier van het nog verder toevoegen van woningen. Maar ook zijn nieuwe vraagstukken in beeld gekomen en dan met name de kwetsbaarheid van en het wegvallen van maatschappelijke voorzieningen. Zoals al eerder aangegeven staat de toekomst van de basisschool in Wijthmen onder grote druk. Verder is het Kulturhus als ontmoetingsvoorziening een belangrijk onderdeel van het dorpseigen zorgconcept voor ouderen. Het gebouw moet daarvoor wel aangepast worden. Ook speelt de vraag hoe het bestaande Kulturhus eigentijds en toekomstbestendig te maken. Verder zijn er diverse particuliere ruimtelijke initiatieven die potentieel hebben voor het dorp. Daarbij valt te denken aan erftransformaties naar woningbouw of *regeneratieve landbouw. Ieder van deze ontwikkelingen kent zijn eigen ervaringen en dilemma’s. De kunst is om initiatieven en ontwikkelingen mogelijk te maken, zodanig dat ze steeds bijdragen aan het belang en de identiteit van het dorp als geheel. * Regeneratieve landbouw: een manier van landbouw die voedselproductie combineert met natuurherstel en het verbeteren van de kwaliteit van de bodem en grondwater.
3
Stedelijke vraagstukken: Omgevingsvisie Zwolle ‘Ons Zwolle van morgen’
sector is onderwerp van discussie geworden. De gemeente 2021 een Omgevingsvisie vastgesteld, waarin deze thema’s een plek hebben gekregen en ook van toepassing zijn op Wijthmen. Duidelijk is dat de ontwikkelingen elkaar snel opvolgen waardoor o.a. de klimaatopgave inmiddels nog urgenter is geworden. Binnen de gemeente Zwolle staat het woningtekort hoog op de agenda en is ook als zodanig benoemd in de Zwolse Omgevingsvisie. De woningen komen voor een groot deel in het centrumgebied van de stad Zwolle en Stadshagen. Ook is er ruimte voor woningbouw in de dorpen Windesheim en Wijthmen en heel beperkt in de buurtschappen rondom Zwolle. Overeenkomstig provinciaal beleid is het ook mogelijk agrarische erven te transformeren naar woonerven Het aantal toe te voegen woningen in Wijthmen komt overeen met de opgave die in het dorpsplan 2010 is genoemd. Tussen de 200 en 250. Het type woning moet passen bij de dorpse identiteit van Wijthmen.
“Een leefbaar en toekomstbestendige dorpsgemeenschap met behoud van eigen identiteit. Hierbij denken we tot zo’n 25 jaar vooruit en handelen we vanuit een integraal perspectief.”
Aanpak
Het Dorpsplan beoogt een ‘levend’ document te zijn
Voor Wijthmen is het van belang om de eigen dorpse
aansluitend bij eigenheid en identiteit van Wijthmen e.o.
raakvlakken met deze grotere ontwikkelingen te benoemen
dat periodiek bijgesteld kan worden.
en daarmee de ruimtelijke en maatschappelijke opgaven in context te zetten. Het bovenstaande betekent dat een actua-
Ondersteuning van de provincie
lisatie c.q aanscherping van het Dorpsplan 2010 gewenst is.
De provincie Overijssel heeft bij monde van toenmalig
De actualisatie van het Dorpsplan brengt het brede
interessant, maar ook belangrijk, te vinden. Met name
perspectief voor Wijthmen weer nader in beeld aan de hand van bovengenoemde ontwikkelingen en vraagstukken. Dit met als doel dat er samenhang ontstaat en alle (nieuwe) ontwikkelingen samen ook daadwerkelijk zorgen voor een versterking van het dorp, aansluitend bij de eigenheid
gedeputeerde Roy de Witte aangegeven de actualisatie vanwege het samenspel tussen stad en ommeland binnen het kader van ‘Leefbare Plattelandskernen’ is Wijthmen voor de provincie belangrijk. Vanuit de Provincie is ondersteuning geboden in de vorm van een subsidie voor de procesaansturing vanuit Stimuland en met het beschikbaar stellen van kennis en
van Wijthmen.
inspiratie/frisse blik van Gert Jan Hospers (bijzonder
Als uitkomst werken we toe naar:
woningbouw in de dorpen Windesheim en Wijthmen en heel
• Op basis van de huidige stand van zaken van de verschillende onderdelen van het huidige dorpsplan en de genoemde nieuwe opgaven een geactualiseerd uitvoeringsprogramma met de belangrijkste acties voor een vitaal en toekomstbestendig Wijthmen; • Een verder uitgewerkt ruimtelijk raamwerk voor
hoogleraar Transitie in Stad en Regio). Ook is er ruimte voor beperkt in de buurtschappen rondom Zwolle. Overeenkomstig provinciaal beleid is het ook mogelijk agrarische erven te transformeren naar woonerven Het aantal toe te voegen woningen in Wijthmen komt overeen met de opgave die in het dorpsplan 2010 is genoemd. Tussen de 200 en 250. Het type woning moet passen bij de dorpse identiteit van Wijthmen.
Wijthmen waarbinnen de verschillende type ruimtelijke ontwikkelingen op hun plek kunnen vallen en dat duidelijk heid biedt aan initiatiefnemers hiervan.
1.3
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt de aanpak van de actualisatie beschreven. Kern van het document vormt hoofdstuk 3 Hierin staat op basis van het huidige dorpsplan en de opbrengsten van de werkgroepen beschreven wat nodig is om te komen tot een toekombestendig en levensvatbaar Wijthmen. Hoofdstuk 4 gaat in op de aanpak om te komen tot uitvoering van het dorpsplan. In de bijlage een terugblik op het Dorpsplan 2010 “Samen werken aan wonen’ opgenomen.
4
2. De actualisatie van het dorpsplan De actualisatie in een aantal stappen Als uitgangspunt voor de aanpak om te komen tot een geactualiseerd dorpsplan is gewerkt in een aantal stappen: • We werken van buiten naar binnen, gebieds- en opgave gericht; • We werken vanuit partnerschap samen met de inwoners van Wijthmen De actualisatie van het Dorpsplan is dan ook tot stand gekomen in nauwe samenwerking met inwoners uit Wijthmen en directe omgeving. De organisatie van het proces lag in handen van een kernteam onder leiding van een extern procesbegeleider (Stimuland) in opdracht van de Wijthmense Ontwikkelings Maatschappij, gesubsidieerd vanuit de Provincie Overijssel. De coronamaatregelen speelde het proces tussen 2020 en 2022 parten. In aanvang van het traject, september 2021, was het nog mogelijk fysieke bijeenkomsten te organiseren: een zogenaamde Start-voor-de-Start bijeenkomst en een inspiratiesessie in aanwezigheid van bijzonder hoogleraar dr. Gert-Jan Hospers (bijzonder hoogleraar Transitie in Stad en Regio aan de Radboud Universiteit en directeur van de stichting Stad en Regio).
Het proces in hoofdlijnen
25 september 2021 2021
Inspiratiesessie fietstocht
15 september 2022
6 februari 2024
Dorpsbijeenkomst
Presentatie eindresultaat met de werkgroepen
2022
2023
9 juli 2024
17 november 2021 14 september 2021 Start-voor-de-start bijeenkomst
5
Start werkgroepen
11 mei 2022 Presentaties werkgroepen onderling
Informeren inwoners Wijthmen over uitkomsten
2.1
Inspiratiesessie
Identiteit en waarden als basis
Wijthmense hardware
De identiteit van het dorp is de inspiratiebron geweest voor het Dorpsplan 2010. De identiteit is toen samengevat in vijf kernkwaliteiten en vijf kernwaarden. Bij de actualisatie van het dorpsplan heeft de Provincie de mogelijkheid geboden om het principe van dorpse identiteit verder gezamenlijk te doordenken door Gert-Jan Hospers bij het proces te betrekken. Hij is hoogleraar Geografie met specialisatie in Transitie van Stad en Regio. Gert-Jan Hospers maakt onderscheid tussen de ‘hardware en de software’ van dorpen. Bij de hardware gaat het om het landschap, de omvang en ligging van het dorp alsook de voorzieningen. Bij de software spelen de sociale structuren, mentaliteit van de inwoners, lokale symbolen en de verbondenheid met de woonplaats een rol. Samen bepalen de lokale hard- en software hoe een dorp ervoor staat en welke opgaven er liggen voor de toekomst. Wijthmense software
Het Dorpsplan 2010 gaat in het hoofdstuk ‘Wijthmen verkend’ hier ook al uitgebreid op in.De kernwaarden van Wijthmen gaan meer over de ‘software’: over de bewoners, wie ze zijn, hoe ze zich gedragen en met elkaar omgaan. De kernkwaliteiten en kernwaarden vormen samen de essentie van de identiteit, het dorpseigene van Wijthmen. Op 25 september 2022 is een inspiratiesessie gehouden om deze identiteit een verdere vertaling te geven vanuit het perspectief van de actualisatie van het dorpsplan. Gerrit Jan Hospers heeft zich die dag samen met een groep van circa 35 Wijthmeners gebogen over de vraag hoe de identiteit van Wijthmen als plattelandskern eruitziet (of zou moeten zien) en welke gezamenlijke waarden daarbij bepalend zijn voor de toekomst (bijv. sociale structuren, cultuurhistorie, natuur, vernieuwing, recreatie, duurzaamheid). Hij benadrukte daarbij met een open houding naar de kansen
De geformuleerde kernkwaliteiten en kernwaarden van Wijthmen sluiten goed aan bij deze denkwijze over hardware en software. De kernkwaliteiten gaan over de ‘hardware’ van het dorp zoals de ligging en de gebouwde omgeving. Veel van deze kwaliteiten vinden hun wortels in de ruimtelijke karakteristiek en de ontwikkelingsgeschiedenis van het dorp.
die er liggen, te kijken. Een fietstocht door Wijthmen en omgeving maakte deel uit van de inspiratiesessie. In het laatste deel van het programma hebben de aanwezigen in groepen de vertaling van de hard- en software besproken. Het resultaat is vastgelegd in een woordenwolk. (zie volgende pagina)
6
Woordenwolk
Behoud agrarische bedrijven
2.3
Bewonerswerkgroepen
Deze woordenwolk is mede de basis geweest voor het starten met een vijftal bewonerswerkgroepen om een aantal thema’s verder uit te werken:
Gekozen thema’s en deelnemers
Toevoegen van woningen voor de levensvatbaarheid van de gemeenschap.
Het wonen in Wijthmen op oudere leeftijd zo aangenaam mogelijk maken.
J. Lensen, S. van Vilsteren, C. Bongers, S. van Gurp, R. van den Berg, L. van de Wiel, M. Bredewold, B. van der Kolk, M. van Gurp
I. Visscher, H. Hülsmann T. Hülsmann, W. Brinkhof A. Poppe, K. Nijmeijer
Doorontwikkeling van het Kulturhus, De Kubus en Sportpark De Elshof.
Verduurzaming van woningen, landschap en samenleving.
Samenhang nastreven tussen de agrarische sector en andere ontwikkelingen in Wijthmen.
J. Nijboer, J. Cnossen, J. Kroon, E. Huisman, R. Hülsmann, R. van Kessel, R. van Krevel, K. Nijmeijer
H. Poesse, J van Vilsteren, J. Boomsma, C. Selles, M. de Vries
M. Van Gurp, A. Borst, J. Noordman, H. van Vilsteren, J. Poppe, R. Diepman
aan thema’s
Gemeente: A. Vedder, W.de Wolde, L. Rupers, M. Veldkamp, H. Valkeman
Voor elk van de thema’s zijn vervolgens werkgroepen geformeerd die met een thema aan de slag zijn gegaan. De opbrengsten zijn in het volgende hoofdstuk opgenomen.De coördinatie lag in handen van het kernteam met een vertegenwoordiging vanuit Wijthmen (Plaatselijk Belang en de Stichting Ouderenzorg Wijthmen) en de gemeente onder begeleiding van Stimuland. De formele start van de werkgroepen was op 17 november 2021.
7
3. Dorpsplan Wijthmen: een vitaal dorp Zoals eerder aangegeven beoogt dit document een actualisatie te zijn van het Dorpsplan 2010. Veel van wat in 2010 is benoemd, is nog steeds actueel en urgent. Het Dorpsplan 2010 is op de verschillende onderdelen met de opbrengsten van de bewonerswerkgroepen aangescherpt of aangepast. Daarnaast hebben nieuwe ontwikkelingen een plek gekregen. Vervolgens zijn alle opbrengsten met elkaar in samenhang gebracht als een visie voor de komende 15 jaar. Daarnaast is een vertaling gemaakt in een plan met voornemens voor de komende 5 jaar.
3.1
De Wijthmense ambitie en kernopgaven
De ambitie van het geactualiseerde dorpsplan vindt zijn basis in het Dorpsplan 2010: te komen tot een toekomstbestendig, levensvatbaar en levendig Wijthmen waar het goed wonen, werken en ontspannen is. Uitgangspunt hierbij is het behoud en het versterken van het dorps karakter en de identiteit van Wijthmen, concreet gemaakt door middel van de eerder genoemde kernkwaliteiten en kernwaarden. Zij vormen de kracht van Wijthmen. De kernkwaliteiten als een ruimtelijk open structuur, het landelijk karakter en de gemeenschapszin zijn te zien als het fundament van Wijthmen, de basis om tot versterking van het dorp te komen. De kernwaarden zijn het menselijk kapitaal van Wijthmen. Een open houding, het samen doen en een ondernemende houding zijn belangrijk voor een levensvatbaar en levendige dorppsgemeenschap. Met de kernkwaliteiten als basis en de kernwaarden als menselijk kapitaal zijn de belangrijkste opgaven voor de komende 15 jaar: •
Wonen voor jong en oud, terugkeerders en nieuwe instroom;
•
Versterken van voorzieningen;
•
Een duurzaam dorp;
•
De positie van de agrariërs;
•
Een passende ruimtelijke groeistrategie.
Het toevoegen van woningen is nog steeds actueel, met name voor ouderen en starters. In het geactualiseerde dorpsplan vragen de sociaal-maatschappelijke voorzieningen echter om meer aandacht dan 2010. Ook is er op basis van ervaringen over de afgelopen jaren meer behoefte aan een landschappelijk en ruimtelijk raamwerk om de ontwikkelingen, zoals verdere woningbouw, goed te laten landen. Dit om ervoor te zorgen dat het karakter en de identiteit van Wijthmen behouden blijven. Nieuwe onderwerpen zijn de verduurzaming van het dorp en de positie van de agrarische sector.
8
3.2
Wonen
Doel: toevoegen van minstens nog 100 woningen om de levensvatbaarheid van de gemeenschap te waarborgen en voorzieningen in stand te houden. De toevoeging is exclusief het al in aanbouw zijnde woningbouwplan ‘Het Buyten van Wijthmen’. Uitgangspunt bij woningbouw in Wijthmen is dat het karakter van Wijthmen als buurtschap behouden blijft en dat bijgedragen wordt aan een gevarieerde opbouw van inwoners naar leeftijd en inkomen. Dat betekent dat woningen gebouwd moeten worden voor zowel ouderen als starters maar ook (jonge) gezinnen. Dit draagt ook aan de Zwolse woningbouwopgave. In het Dorpsplan 2010 is opgenomen in een periode van 15 jaar circa 200-250 woningen toe te voegen in Wijthmen voor de hieronder genoemde doelgroepen: •
Starters uit het dorp;
•
Ouderen;
•
Doorstromers uit het dorp
•
Terugkeerders;
•
Nieuwkomers
Nu, na 13 jaar staat Wijthmen aan de vooravond van de eerste
bij te dragen aan het behoud van de voorzieningen,
woningbouw-ontwikkeling. Met de toevoeging van 117
zonder dat sprake moet zijn van verplaatsing van die voorzie-
woningen (Fase 1 Dorpsplan 2010) groeit het dorp in korte tijd
ningen. Belangrijk is het creëren van meer eenheid tot één
met een kwart aan woningen: van zo’n 400 naar ruim
dorpsgemeenschap. Indien mogelijk en haalbaar heeft het
500 woningen. Dat is ruim 40 meer dan bedacht voor
daarbij de voorkeur te kiezen voor woningbouwlocaties met een
die locatie. Inwoners in het dorp realiseren zich het belang van
beperkt aantal woningen voor verschillende doelgroepen. Op
deze toevoeging maar zien dit niet als een gefaseerde en
meerdere locaties worden daarvoor kansen gezien, enerzijds
gedoseerde ontwikkeling, zoals vastgelegd in het huidige
in het versterken van de dorpskern en anderzijds in de landelijk
dorpsplan. De belangrijkste zorg: wat gaat dit met de sociale
flanken met meer landschappelijke typologieën bijv.in de vorm
samenhang in het dorp doen wetende dat Wijthmen in korte
van erfbebouwing. Het huidige ‘vlekkenplan; uit het huidige
tijd veel nieuwe inwoners krijgt: blijft Wijthmen nog Wijthmen?
dorpsplan biedt daarvoor onvoldoende handvatten en vraagt
Blijven de kernwaarden nog overeind?
aanpassing. Paragraaf 3.7 van deze actualisering gaat hier tevens nader op in met ruimtelijke principes voor een
Een verdere toevoeging van woningen is nog steeds actueel
toekomstbestendige groei van Wijthmen. Verder wordt
en urgent, enerzijds om in de behoefte onder Wijthmeners
aandacht gevraagd voor ruimte voor een groene entree van
te voorzien (starters, ouderen), anderzijds om met nieuwe
Wijthmen, komend vanaf de N35. De locatie tegenover restau-
instroom een gezonde basis voor de nog resterende maat-
rant De Mol is nu de locatie van het jaarlijks dorpsfeest (Gras-
schappelijke voorzieningen te houden. Bij de verdere woning-
sparty). De Grassparty is een jaarlijks terugkerend dorpsfeest
bouw moet meer rekening gehouden worden met het behoud
en belangrijk voor de sociale cohesie in het dorp.
van het dorpskarakter (stedenbouwkundig en landschappelijk),
9
de identiteit en maat van Wijthmen. Een gefaseerde en gedo-
De behoefte aan woon-werklocaties blijft van belang.
seerde wijze van groeien is voor inwoners van Wijthmen een
Het gaat daarbij om werken aan huis door middel van een
belangrijke randvoorwaarde. De woningbouw dient tevens
eigen praktijk of kleinschalige ambachten.
Waar staan we nu:
Wat zijn we de komende 5 jaar van plan:
•
•
De realisatie van 117 woningen van Fase I (Het Zwolse Buyten) t.b.v. doorstroom en nieuwe instroom.
verder uitwerken als basis voor de verdere toevoeging
De oplevering van de 1e fase staat gepland voor het 2e kwartaal van 2025; de oplevering van fase 2a •
Het landschappelijk en stedenbouwkundig raamwerk van woningbouw in Wijthmen (zie ook 3.7)
•
Het komen tot een passend woningbouwprogramma.
het eerste kwartaal van 2026.
Daarbij gaat het om het bedienen van doelgroepen als
Het zorgen voor een warm welkom voor nieuwe
starters en senioren. Dit sluit aan bij de Woon- en
inwoners van Wijthmen , geïnitieerd door Plaatselijk
Omgevingsvisie van de gemeente Zwolle, waarin is
Belang Wijthmen met ondersteuning van alle
opgenomen dat ruim voldoende betaalbare woningen
betrokken verenigingen in Wijthmen.
onderdeel moet zijn van het woningbouwprogramma. Anderzijds kan duurdere nieuwbouw leiden
Wat nemen we mee uit Dorpsplan 2010:
tot doorstroom waarbij een goedkope woning achter
•
gelaten wordt. Scenario’s hiervoor moeten verder
Gelet op de vergrijzing van Wijthmen is verdere toevoeging van woningen voor met name ouderen, minder validen en starters gewenst. Dit bevordert
•
Per te ontwikkelen locatie zal nagegaan worden
tevens de doorstroom vanuit de bestaande
welke mogelijkheden benut kunnen worden voor het
woningvoorraad.
bouwen in gemeenschappelijk verband (bijv.Collectief
Daarbij blijven inzetten op ‘dorps uitbreiden’ dat wil
Particulier Opdrachtgeverschap of vorm van
zeggen gefaseerd en gedoseerd en op plekken die
wooncoöperatie) door inwoners van Wijthmen.
bijdragen aan de versterking van het dorp, aan de
•
verkend worden. •
•
Mogelijk maken van transformatie van agrarische
karakteristiek van de plek en aan het netwerk van
erven naar wonen. Het toevoegen van extra
dorpse structuur van straten en paden.
wooneenheden kan wanneer een investering plaats
Daar waar mogelijk ruimte bieden voor Collectief
vindt in ruimtelijke kwaliteit. Bijvoorbeeld in de
Particulier Opdrachtgeverschap
vorm van sloop van ontsierende bebouwing, herbestemming cultuurhistorisch waardevolle gebouwen of aanleg van nieuw landschap. We maken hierbij een koppeling naar het provinciale beleid ‘Kwaliteitsimpuls groene omgeving’ (KGO). •
Faciliteren van ruimtelijke initiatieven van derden in het dorp Wijthmen die bijdragen aan de woonopgave van het dorpsplan.
weg
amen
fgen tie Er a c o l lan
p
Bouw
kkart van plan?
10
3.3
Wonen met Zorg
Doel: Oud kunnen worden in Wijthmen, zo aangenaam en comfortabel als mogelijk door middel van Zorg-in-Nabijheid (ZIN) De ouderen verdienen alle aandacht. Het dorp vergrijst. Velen zijn (nog) vitaal maar deze omstandigheden zijn geen garantie voor een zorgeloze levensavond. Wonen op maat, zorg in nabijheid en welzijnsactiviteiten, gecombineerd met mantelzorg en vrijwilligerswerk zijn belangrijke onderdelen voor een aangename, rustige en zorgeloze omgeving om oud in te worden. De basis hierover ligt in het nog altijd bestaande Wijthmense noaberschap. Bewoners van Wijthmen die elkaar met raad en daad bijstaan. Echter, ook dit kent tegenwoordig meer en meer zijn grenzen. De bouw van 18 appartementen, drie seniorenwoningen en een aantal levensloop-bestendige woningen op de locatie aan de Erfgenamenweg is een mooie eerste stap voor Wijthmeners op zoek naar een kleiner huis, voorzien van alle gemakken. Maar het beoogde doel behoeft een extra inspanning. Al eerder is door de Stichting Ouderenzorg Wijthmen (SOW) gewerkt aan een dorpseigen zorgconcept Zorg in Nabijheid (ZIN). En nog steeds heeft de SOW de ambitie om zich, naast de professionele zorg, blijvend voor ouderen en andere kwetsbaren in te zetten. Onderdeel van deze ambitie zijn een aantal fysieke voorzieningen:
Wat nemen we mee:
•
Een Zorgcoördinatiepunt.
•
•
Een aantal levensloopbestendige woningen.
woningen/woonzorgvormen voor ouderen en
•
Het Kulturhus als gemeenschapsvoorziening.
mindervaliden blijft en is bevestigd in het onderzoek
De groep ouderen groeit nog steeds. De behoefte aan
door Companen naar de woonbehoefte De basis wordt daarbij gevormd door:
van ouderen uit 2022.
•
Een groot vrijwilligersnetwerk.
•
Het Zorgcoördinatiepunt dat zorgt voor een optimale
Kulturhus belangrijker geworden als ontmoetingsplek
samenwerking tussen professionals
voor ouderen. De inrichting van het gebouw sluit
•
en vrijwilligers optimaal laten samenwerken. •
De woningen zijn huurwoningen. Anno 2024 wil de
Met het wegvallen van een zorgcentrum is het
echter onvoldoende aan. Zie ook paragraaf 3.4.2. •
Het komen tot een dorpseigen zorgconcept door de
Stichting Ouderenzorg samen met de Wijthmeners
SOW. Gelet de komst van o.a. de Sociale Wijkteams
hiermee verder aan de slag gaan om zo te komen tot
vraagt dit om een doorontwikkeling.
een comfortabele en veilige (woon)omgeving en het vergroten van het welzijn van ouderen en kwetsbaren
Wat zijn we de komende 5 jaar van plan.
door het bieden van gezelligheid, stimuleren van
1.
beweging en het tegengaan van eenzaamheid.
Mogelijkheden voor passende woonvoorzieningen op nieuw te ontwikkelen locaties steeds onderzoeken, mede op basis van het behoefteonderzoek Companen.
Waar staan we nu: •
zodat het ook een fijne, veilige en laagdrempelige
voor ouderen in het Kulturhus, zoals een
ontmoetingsplek voor de senioren is. 3.
Eén maal per maand is er een gezamenlijke maaltijd limiet van 40 personen is) in het Kulturhus. Uit eigen middelen van de Stichting Gemeenschapscentrum is daarvoor de keuken aangepast. Het Zorgplan is geactualiseerd. Het richt zich niet alleen op ouderen maar ook op andere inwoners met een hulpvraag op het gebied van welzijn en zorg.
11
Op basis van het dorpseigen zorgconcept het ontwikkelen van een haalbare vorm van een
voor senioren (heeft nu een wachtlijst omdat er een
•
Het Kulturhus verder ontwikkelen en aanpassen,
Twee keer per maand zijn er ontmoetingsactiviteiten spelletjesmiddag.
•
2.
zorgcoör dinatiepunt in het Kulturhus ontwikkelen. 4.
Komen tot toegankelijke en veilige verbindingsroutes tussen de woonlocaties en het Kulturhus.
3.4
Voorzieningen
Lag in 2010 het accent, naast voorzieningen voor ouderen en zorgbehoeftigen, op voorzieningen die voorzien in dagelijkse levensbehoeften, nu vragen maatschappelijke voorzieningen voor basisonderwijs, ontmoeting en sport ook aandacht. Dit maakt dat de doelstelling is aangepast. Doel: ten behoeve van een levensvatbaar en vitale dorpsgemeenschap de voorzieningen in Wijthmen versterken, ontwikkelen en slim combineren ten behoeve van onderlinge verbinding en welzijn en kwaliteit van leven voor jong en oud. 3.4.1
Behoud van de basisschool
Een deel van de nieuwbouw zal immers
Een basisschool is een belangrijke voorwaarde voor een
betrokken worden door jonge gezinnen en gezinnen met
levensvatbare dorpsgemeenschap. Het leerlingenaantal
kinderen in de basisschool-leeftijd. Hun keuze voor De Kubus
van basisschool De Kubus is begin 2023 onder de norm voor
is dan wel van cruciaal belang voor de verbinding tussen
een openstelling. Ook de instroom is (te) laag.
huidige en nieuwe inwoners van Wijthmen en voor de sociale
Afgelopen schooljaar (2023/2024) heeft zich slechts
samenhang van de gemeenschap. Catent heeft daarvoor al
één leerling aangemeld die uiteindelijk naar een andere
stappen gezet door de basisschool door te ontwikkelen
basisschool ging. De school zit feitelijk al jaren onder de
tot een kindcentrum. Zo is de kinderopvang overgenomen van
opheffingsnorm maar kan tot nu toe in stand gehouden worden
de Stichting Boem Boem.
door de gemiddelde schoolgrootte van alle scholen van Catent, het schoolbestuur waar De Kubus toebehoort.
Waar staan we nu: •
Schoolbestuur Catent heeft besloten (vooralsnog) de
Het aantal leerlingen van basisschool De Kubus
basisschool De Kubus te laten voorbestaan
schommelt de afgelopen 20 jaar tussen de 53 en 77 leerlingen.
en verbreed naar een kindcentrum;
Per 1 oktober 2023 heeft de school 68 leerlingen.
•
De kinderopvang van Stichting Boem Boem is vanaf
De prognose geeft aan dat het aantal leerlingen zonder
2022 overgenomen door Catent en is nu gehuisvest
toevoeging van woningen daalt naar circa 50 leerlingen.
in het Kulturhus.
Daarmee staat het voortbestaan onder druk. Wanneer de woningbouw Fase I gerealiseerd gaat worden tot 2027 dan
Wat zijn we de komende 5 jaar van plan:
is de verwachting, dat het aantal leerlingen voor de komende 5
•
Jonge ouders in Wijthmen stimuleren kinderen in
jaar gelijk zal blijven. Het leerlingenaantal blijft kwetsbaar voor
het dorp naar het kindcentrum en basisschool
het voortbestaan. Schoolbestuur Catent heeft besloten
De Kubus te laten gaan.
(vooralsnog) de basisschool De Kubus niet op te heffen.
•
Vanuit het uitgangspunt dat een basisschool een
Dit vanwege het perspectief van groei door de verwachte
belangrijke rol kan spelen als bindmiddel in een
verdere toename van het aantal woningen. In de visie van
groeiend Wijthmen wil Catent partner zijn in de
Catent kan de bestaande school een belangrijke rol vervullen in
ontwikkeling van een bredere visie op samenwerking
de verbinding tussen de huidige bewoners en nieuwe inwoners
in het Kulturhus door onderwijs en opvang blijvend te
van Wijthmen.
koppelen aan o.a. sport en cultuur.
12
3.4.2
Het Kulturhus
3.4.2 Voor een levendige dorpsgemeenschap is een passende en
Bij de start van de actualisatie van het dorpsplan (eind 2021)
toekomstbestendige invulling als ‘huiskamer’ van het dorp,
leken zich voor de korte termijn nog geen grote knelpunten
met verschillende functies voor meerdere gebruikers,
voor te doen. Veel meer speelde de vraag wat nodig en passend
van groot belang. Wijthmen heeft met het Kulturhus een
zou zijn bij de verwachte groei van het aantal inwoners (o.a.
belangrijke voorziening, een combinatie van met name sport
een eventueel andere locatie). Zoals uit het voorgaande blijkt,
naast onderwijs en kinderopvang. De rol van het Kulturhus
is deze veronderstelling achterhaald. Meerdere knelpunten
verandert echter in rap tempo van een veredelde sportkantine
spelen nu met betrekking tot de kwaliteit van het gebouw,
in het kloppend hart van Wijthmen: de gezellige huiskamer van
waarbij ook de gebrekkige isolatie van het pand niet moet
het dorp. Het gebruik, en daarmee de druk op de beschikbare
worden vergeten.
ruimte, is de laatste paar jaar sterk toegenomen. Door het wegvallen van het Parochiehuis en de nieuwe
De succesvolle rol als sportkantine is namelijk mooi maar aan
oriëntatie van restaurant De Mol (in het weekend gesloten)
de sterk groeiende vraag vanuit het dorp kan op dit moment
zijn dorpsbewoners en verenigingen meer en meer
geen afdoende invulling worden gegeven. Op eigen kosten heeft
aangewezen op het Kulturhus en groeit de vraag naar het
de Stichting De Elshof (beheerder van het Kulturhus)
gebruik voor ruimten voor ontmoeting(sactiviteiten).
een aantal ‘noodverbanden’ gelegd die tijdelijk de eerste nood
De toneelvereniging is vanuit het Parochiehuis overgekomen,
wat ledigen. Zo is er geïnvesteerd in een nieuwe keuken en is
net als Markant (één van de plaatselijke vrouwenverenigingen).
een extra bestuurskamer gerealiseerd.
Na de sluiting in het weekend van De Mol is de toekomst van de biljartvereniging veiliggesteld in het Kulturhus, evenals
De noodzaak om het bestaande Kulturhus te vernieuwen is
de behoefte aan ontmoeting en gezelligheid in het weekend.
evident en vraagt de aandacht binnen het accommodatiebeleid
Het Kulturhus is nu dan ook in het weekend geopend.
van de gemeente. Verschillende alternatieve locaties zijn ondertussen de revue gepasseerd maar bieden niet de
De druk op de bestaande ruimten gaat in de toekomst verder
mogelijkheden, zoals die voorhanden zijn op de huidige plek.
toenemen. Met de mogelijkheden voor ouderen door passende woningbouw oud te worden in Wijthmen is er ook meer
De Stichting gemeenschapscentrum De Elshof heeft al op de
behoefte aan (welzijns)activiteiten als dagbesteding en samen
toekomst geanticipeerd en heeft een eerste idee voor vernieu-
eten, maar ook aan andere vormen van (zorg)ondersteuning.
wing (met indien mogelijk ook uitbreiding) door middel van
Zoals bij het thema Wonen met Zorg staat aangegeven leeft bij
een schetsplan gepresenteerd. Uitgangspunt van de stichting is
de SOW de wens te komen tot een zorgcoördinatiepunt. Ook
alleen nog de onoverkomelijke kosten te financieren en verder
voor de jeugd en jongeren uit Wijthmen wil het Kulturhus een
alle energie in de ver- of herbouw van het pand te steken.
ontmoetingsplek zijn. En niet te vergeten de komst van de nieuwe inwoners die in Wijthmen een thuis willen vinden. Het Kulturhus is de plek voor ontmoeting in Wijthmen en draagt in sterke mate bij aan de sociale samenhang van het dorp Wijthmen. Versterking van het Kulturhus is dus van cruciaal belang.
13
Waar staan we nu:
3.4.3
•
Een ruimere openstelling is gerealiseerd.
Sport is een belangrijk ‘bindmiddel’. Veel Wijthmeners zijn
•
Er loopt een gesprek met de gemeente over
lid (geweest) van de voet-, volleybal en/of de gymnastiek-
toekomstig eigendom en over verduurzaming
vereniging. En de sportkantine is op vele zaterdagen een
van het pand.
belangrijke ontmoetingsplek.
•
Toekomstbestendige sportvoorzieningen.
De beheerstructuur vraagt een nadere verkenning waaraan wordt gewerkt. Naast vrijwilligers is bij
De afgelopen jaren is er sprake geweest van een dalend
ruimere openstelling betaald beheer nodig bij ruimere
aantal leden van de sportverenigingen. Dit geldt ook voor de
openstelling. Inmiddels is een professioneel beheer
sportverenigingen in buurdorp Hoonhorst (gemeente Dalfsen).
der aangesteld.
Met deze sportverenigingen is samenwerking gezocht om volledige teams te kunnen inzetten. Een uitbreiding van
Wat zijn we de komende 5 jaar van plan:
Wijthmen is, net als voor de basisschool, ook van belang
•
voor de sportverenigingen.
In 2024 de reeds gemaakte ruimteverkenning verder concretiseren (behoefte nieuwe gebruikersgroepen
•
en -functies) om te komen tot een toekomst-
Waar staan we nu:
bestendig (dienstverlenings)concept;
•
Een scan uitgevoerd door de KNVB in 2020 laat zien
Daaruit volgend, in samenspraak met de gemeente
dat met het ledental de sportfaciliteiten op dit
Zwolle, werken aan een programma van eisen van een
moment nog voldoende zijn.
functionele wijziging en/of uitbreiding en/of vernieu
•
wing van het Kulturhus. Hiervoor ook de beschikbare
Wat zijn we de komende 5 jaar van plan:
fondsen en subsidies benutten.
•
Als onderdeel van de verkenning naar behoefte en
Op basis van bovenstaande uitkomsten financiering,
mogelijke herontwikkeling van het Kulturhus de
beheer en exploitatie van het pand uitwerken.
gewenste kleedkamer- en opslagcapaciteit inbrengen.
Toewerken naar afweging investering bij de begroting november 2024 t.b.v. duidelijkheid in investeringsmogelijkheden 2025 e.v..
Daarbij is ook de kwaliteitsvraag van belang. •
Mocht door uitbreiding van de woningbouw het ledental groeien een geactualiseerde scan uitvoeren naar behoefte aan sportfaciliteiten.
14
3.5
Een duurzaam dorp
Doel: een toekomstbestendig Wijthmen is een duurzaam Wijthmen. In 2010, ten tijde van het opstellen van het Dorpsplan, was duurzaamheid nog geen thema. Maar de tijden zijn veranderd en de energieprijzen stegen. Daarnaast heeft de gemeente Zwolle de ambitie uitgesproken in 2050 een aardgasvrije en energie neutrale stad te zijn. Dit betekent dat alle nieuwbouw goed geïsoleerde en gasloze woningen zijn. Ook de nieuwe woningen aan de Erfgenamenweg voldoen daaraan. Als het gaat om bestaande woningen en gebouwen is op het
De Werkgroep heeft daarbij de samenwerking gezocht met
gebied van verduurzaming in Wijthmen nog een slag te slaan.
andere bewoners-initiatieven actief op terrein van
Over het algemeen gaat dit over de oudere bebouwing in het
energietransitie in Zwolle.
dorp waar isolatie als eerste stap een behoorlijk verschil in stookkosten kan geven. De werkgroep Duurzaam Wijthmen,
Waar staan we nu:
bestaande uit in duurzaamheid geïnteresseerde inwoners,
•
Inwoners van Wijthmen/ Herfte adviseren en onder
heeft met ondersteuning van de gemeente energiebesparende
steunen bij het nemen van energiebesparende
maatregelen uitgedeeld. Veertig huiseigenaren hebben hier
maatregelen.
al aan meegedaan. Ook heeft Duurzaam Wijthmen 160 tot 180
•
Een deel van de groep volgt een cursus/training over
huishoudens van een pakketje met verduurzamende middelen
borging van duurzame plannen bij de inwoners
voorzien (timer voor douche, besparende douchekop
(Opleiding coöperatief buurtbegeleider Noordwest
en radiatorfolie).
Overijssel).
Verder, zo stelt Duurzaam Wijthmen, zou het plaatsen van zonnepanelen een goede kostenbesparing van de energiereke-
Wat zijn we de komende 5 jaar van plan:
ning kunnen betekenen. Opwek van duurzame energie kan als
•
individu maar het kan ook als collectief. Nu kan dit met behulp van een onbekend bedrijf ‘van buiten’, maar hoe mooi zou het
borging van de duurzaamheidsplannen. •
zijn wanneer een Wijthmens collectief hiervoor lokaal een passende oplossing weet te bedenken? Een oplossing waarbij
Het opstellen van een plan om te komen tot een goede Keuze van een goede organisatievorm (bijv. een dorpscoöperatie).
•
Wijthmeners inspraak, lasten en maar ook de lusten hebben.
Mogelijk huiskamergesprekken om te bekijken of er vanuit de inwoners nog andere ideeën/vraagstukken met als uitgangspunt duurzaamheid in de breedste
Op de langere termijn kan ook gedacht worden aan de opslag van duurzaam opgewekte energie. Nu is dat nog een moeilijk
zin van het woord. •
op te lossen vraagstuk, maar een onmisbare schakel in de
van lokale partijen, zoals het in samenspraak met
energietransitie. Hier ligt een mooie kans om dit als Wijthmen
bedrijven/agrariërs benutten van daken voor
zelf op te pakken te beheren.
zonnepanelen. •
Kortom: veel ambities en mogelijkheden. Maar niet alles kan gelijk. Stap voor stap wil ‘Duurzaam Wijthmen’ aan de slag gaan, steeds kijkend naar wat mogelijk en passend is.
15
Komen tot een plan voor lokale opwek met behulp
Plannen maken voor energieopslag voor de gemeenschap.
3.6
De positie van agrariërs
Doel: een goede balans tussen de groei van Wijthmen en de positie van de agrariërs vanuitde agrarische identiteit van Wijthmen. Voor agrariërs in Wijthmen is het van belang dat Wijthmen haar dorpse karakter behoudt. Daarbij vragen zij aandacht voor het feit dat de agrarische bedrijven die overblijven, toekomstgericht verder kunnen boeren. Het hoeft dan niet direct te gaan om het vergroten van bedrijven; de oplossing kan wellicht ook gevonden worden in het verbreden van activiteiten. Rondom Wijthmen zijn verschillende agrarische bedrijven actief met elk hun eigen bedrijfsvoering. Zo verschilt de omvang per bedrijf (aantal koeien) en zijn er agrarisch gerelateerde bedrijven in het gebied. Bijvoorbeeld verhuur van machines en voertuigen. Voor het goed kunnen uitoefenen van het agrarisch bedrijf vraagt ook de verkeers- infrastructuur aandacht. Oplossingen
Gebiedsprofiel -
voor het verbeteren van de verkeersveiligheid voor regulier
Agrarisch gebied
verkeer werkt niet altijd goed voor landbouwwerktuigen.
Thema: gebiedsprofielen
De agrariërs vragen daarbij ook aandacht voor hun belangen
Gebiedsbegrenzing: exact Buitengebied
c.q. alternatieve maatregelen dan drempels als verkeer
Thema: begrippen
remmende maatregel.
Gebiedsbegrenzing: exact Gebiedsprofiel Gemengd landelijk gebied
In de Omgevingsvisie geeft de gemeente aan de landbouw als
Thema: gebiedsprofielen
belangrijke drager in het buitengebied te zien. De gemeente
Gebiedsbegrenzing: exact
ziet een ontwikkeling naar meer grootschaligheid en tegelijkertijd ook meer kleinschaligheid met verschillende nevenactiviteiten. Een specifieke vorm is de zogenaamde ‘kringlooplandbouw’. Daarbij ligt de focus op andere verdienmodellen op het erf en de zorg voor het landschap en natuurontwikkeling (bijvoorbeeld voor weidevogelbeheer en dergelijke). Daar waar mogelijk, binnen het kader van geldende regelgeving, faciliteert de gemeente dit. Voor het deel van het buitengebied van Wijthmen, beschreven onder de noemer ‘Gebiedsprofiel agrarisch landschap’, ligt het accent op de ontwikkeling van de landbouw. Andere functies
en dier. Het is de bedoeling dat nieuwe ruimtelijke initiatieven bijdragen aan de kwaliteit van de nieuwe leefomgeving. Dat kan door sloop van landschap ontsierende bebouwing, herbestemming cultureel erfgoed of de aanleg van nieuw landschap. Met de regeling KGO komt het voornemen tot een beleidsregeling Verspreide Woningbouw uit het Dorpsplan 2010 te vervallen. Waar staan we nu: •
bedrijven, passend binnen bestaande regelgeving, is
zijn toegestaan voor zover niet hinderlijk voor de functie landbouw. Nieuwvesting van agrarische bedrijven wil Zwolle echter voorkomen. Verplaatsing van bedrijven naar vrijkomende agrarische erven is mogelijk, zeker wanneer het om een bedrijf gaat dat een erf in het gemengd landelijk gebied
benoemd in de Zwolse Omgevingsvisie •
is uitgangspunt gekoppeld aan sloop van landschap ontsierende bebouwing en herbestemming
goede balans tussen de functies wonen, agrarisch, landschap,
van cultureel erfgoed.
recreatie etc. De gemeente biedt de mogelijkheid om erven te
gewenste nieuwe functie af aan de Zwolse Omgevingsvisie.
Wat zijn we de komende 5 jaar van plan: •
een regeling die ervoor zorgt dat economische ontwikkelingen in balans zijn met de ruimtelijke kwaliteit voor mens, plant
Voor de toekomstige ontwikkelingen van de agrarische sector spelen de beleidsontwikkelingen vanuit
Ook provinciaal beleid speelt een rol. Specifiek gaat het dan om de regeling ‘Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving’ (KGO). Dit is
Ruimte voor verandering van de bestaande agrarische erven naar wonen. Ontwikkeling van bestaande erven
ligt nabij het dorp Wijthmen. Daar ligt de nadruk op het een
beeld wonen of niet-agrarisch bedrijvigheid. We wegen een
Ruimte voor verbreding is eveneens beschreven in de Zwolse Omgevingsvisie
•
achterlaat. Ook het gebiedsprofiel ‘Gemengd landelijk gebied’
transformeren van agrarisch naar een andere functie. Bijvoor-
Ruimte voor ontwikkeling van huidige agrarische
Rijk en de Provincie een grote rol. •
Bij infrastructurele ingrepen met snelheid remmende maatregelen wordt het belang vanuit de agrarische sector meegewogen.
16
Principes voor een toekomstbestendige groei van Wijthmen
Doel: te komen tot een toekomstbestendige ruimtelijke dorpsontwikkeling die de Wijthmense identiteit duidelijk laat zien, waarborgt en versterkt. Wijthmen heeft een groeiopgave, zowel om het dorp zelf levensvatbaar te houden als om bij te dragen aan de woonopgave van de gemeente Zwolle. Daarbij is uitdrukkelijk uitgesproken dat ‘groei’ altijd moet zorgen voor behoud en versterking van de eigen Wijthmense identiteit (dorpseigen). Die identiteit heeft zoals eerder aangegeven een cultureel-maatschappelijke kant (de software) als een ruimtelijke (de hardware): het landschap waarin Wijthmen ligt, het ontstaan ervan maar ook de Wijthmense eigenheid daarbinnen. Om Wijthmen als dorpse gemeenschap te versterken is het van
Een uitzondering hierop zijn de uitgestrekte land-
belang dat de nieuw-bouw meer onderdeel van het dorp is en
goederen zoals De Horte-Mataram en Soeslo.
bijdraagt aan het dorp zelf. Uit de uitkomsten van
Landgoedeigenaren hadden waarschijnlijk
de verschillende werkgroepen, maar ook andere gesprekken
de slagkracht om het natte land te ontginnen
met bewoners, blijkt de behoefte om met de volgende
en tot landgoeddomeinen om te vormen. De eerste
ontwikkelingen beter aan te sluiten op de dorpse
‘laag van Wijthmen’ is die landschapskarakteristiek.
karakteristiek. Het ruimtelijke dorpsplan moet eigenlijk op zo’n
Wil die behouden blijven, dan past het best om de
manier een groeistrategie bieden dat in iedere ‘tussenstand’,
eigen structuur te herkennen en te versterken.
Wijthmen als dorp herkenbaar blijft en per stap wint aan karakteristiek. Concreet betekent dit dat het vormen van één
2.
Het dorp Wijthmen is met enkele straatjes en buurtjes
samenhangend ruimtelijk perspectief een leidraad kan bieden
later gegroeid in de kom van de Kroesenallee.
om te komen tot behoud en versterking van de Wijthmense
Hier heeft Wijthmen een sfeer van besloten dorpse
identiteit. Dit perspectief biedt een overkoepelend kwaliteits-
ruimtes die direct worden afgewisseld met nog hele
raamwerk voor Wijthmen, waarin de kwaliteit van landschap en
landelijke plekken. In de flanken overheerst juist die
dorp het vertrekpunt zijn. Het perspectief focust duidelijk niet
sfeer van kleinschaligheid, een fraaie afwisseling van
op het aanwijzen van woonlocaties, maar biedt een
bosschages en open weitjes met zichtlijnen. Juist die
raamwerk, een kapstok die oog heeft voor het karakter
afwisseling is ook een kwaliteit van Wijthmen. In die
van de plek. Dat kan bijvoorbeeld zijn een landelijke sfeer,
flanken liggen ook enkele bijzondere plekken.
een besloten dorpshart of een groene plek met uitzicht.
Het Kulturhus met aanliggende sportvelden en de naastliggende nieuwbouw-locatie vormt een
In grote lijnen volgt een ruimtelijk perspectief voor Wijthmen
stevige satelliet’ naast de dorpskern, maar wel op
de volgende principes:
afstand van de dorpskern. Aan de zuidoostzijde vormt
1.
De oorsprong van Wijthmen ligt in het onderliggende
restaurant De Mol een bijzondere plek voor het dorp
landschap. Wijthmen ligt net als andere buurt-
met historische betekenis. ‘Versterken van
schappen op een (reeks van) dekzandruggen die als
de Wijthmense identiteit’ betekent in die zin: de eigen
flarden door laagland slingeren. In eerste instantie
sprekende uitstraling weten te behouden.
ontstonden concentraties van boerderijen op deze
Dat kan door deze plekken te waarborgen en de
dekzandruggen. Het laagland ligt letterlijk lager en
relatie tussen beiden bij nieuwe ontwikkelingen
is natter: dit vormde vanuit de geschiedenis geen
steviger te maken.
basis voor bewoning.
17
Foto: Peter van ‘t Hul
3.7
3.
Groeien gaat dan gelijk op met identiteit versterken.
Voorbeelden van kansen zijn:
Het gaat niet alleen om het toevoegen van woningen
a.
de kans om een echt dorpshart te realiseren.
zoals het toevoegen van groene plekken,
Het benutten van de zuidkant van de Heinoseweg kan
het doortrekken van wandelpaden. Hierbij wordt de
hier verder in helpend zijn om een duidelijke entree
ondergrond als onderlegger gebruikt.
en dorpse ruimte te realiseren. b.
4.
Het dorpshart: Als de Kroesenallee is verlegd ontstaat
maar ook om het versterken van het landschap
De landelijke flanken: in de flanken kunnen meer
Het benutten van kansen. Bij het begeleiden van de
landelijke woonvormen komen die ingepast worden in
groei is het steeds de opgave om alle kansen die er
landschappelijke structuren;
zijn in samenhang mee te nemen en te benutten.
c.
Sprekende plekken intact laten: naast het toevoegen van woningen ook werken aan een dorpslandschap.
d.
Nieuwe ruimtelijke initiatieven kunnen meegenomen worden in het gehele perspectief en in het belang van Wijthmen.
Het werken aan, en begeleiden van de groei van Wijthmen is zodoende een traject waarin de kwaliteitsonderlegger en de principes voor nieuwe dorpse en landelijke ontwikkeling steeds samen opgaan. Paragraaf 4.2 beschrijft hoe deze principes een vertaalslag krijgen in een groeistrategie. Waar staan we nu: •
Uitwerking woningbouwplan Het Zwolse Buyten (Fase I) is bekend.
•
Werken aan de verlegging van de Kroesenallee aan de oostzijde van Wijthmen. Op 7 februari 2022 is het nieuwe tracé van de Kroesenallee op basis van een inpassingstudie vastgesteld. Dit vormt de basis voor de verdere uitwerking van het tracé.
Wat gaan we doen: •
In samenspraak van gemeente met inwoners van Wijthmen op basis van de kwaliteiten en kansen komen tot een samenhangend en haalbaar ruimtelijk groeiplan. Dit omvat het uitbouwen en versterken van de ruimtelijke structuur t.b.v. het behoud van de dorpse identiteit. Het doel daarbij is om de verschillende belangen en behoeften samen te brengen, niet alleen om zo woningbouwlocaties te vinden maar ook met oog voor d de landschappelijke kwaliteiten en goede voorwaarden voor maatschappelijke voorzieningen.
•
Dit ontwerpproces kent zijn eigen verloop en traject, rekening houdend met de (on)mogelijkheden als gevolg van bijvoorbeeld wet- en regelgeving, en loopt parallel aan het proces met andere onderdelen uit de uitvoeringsagenda.
•
Met de verdere uitvoering van het dorpsplan verandert de betekenis van meerdere wegdelen. Dit biedt de kansen om de bestaande Heinoseweg en Kroesenallee in samenhang met de woonopgave opnieuw vorm te geven en nieuwe dorpse/landelijke ruimte te maken (o.a. dorpshart en dorpsentree).
•
Het maken en uitbreiden van een dorpsnetwerk aan recreatieve en langzaam verkeerroutes.
18
* Waarom? Als we willen zorgen dat Wijthmen nieuwe woninigen krijgt maar de dorpse en landelijke sfeer behoudt, dan zullen nieuwe woonplekken steeds een stukje ‘landelijkheid’ of ‘dorpsheid’ mee moeten brengen. Doe je dat niet, dan brokkelt de eigen sfeer per ontwikkeling wat af en doet dan uiteindelijk afbreuk aan de Wijthmense identiteit.
1
Waarde: dorpskern in landelijke sfeer Bijzonder zijn de verschillende sferen van Wijthmen: compacte buurtjes in de kern met direct daaraan een heel landelijke sfeer van open veldjes, smalle landwegen en verspreid wonen. En met het Kulturhus en De Mol als levendige plakken op enige afstand
19
2
Groeien = identiteit versterken • Wijthmen heeft een groeiopgave om het dorp levensvatbaar te houden. • Groeien met behoud van de eigen dorpse identiteit = uitgangspunt. Voor groei vanuit eigen identiteit is nodig: 1. kennis van de kwaliteit (zie principe 1) 2. die kwaliteit versterken als basis voor groei*
3
W
• In de
•A
•
Waarden en kansen: Het dorp
e kern kan (voor het eerst) een echt dorpshart ontstaan als de doorgaande route verlegd is. Aan de zuidkant van de Heinoseweg ligt de kans om daar meer tot een dorpshart te komen. • Er is niet zoveel relatie tussen de dorpskern en de landelijke veldjes direct daarachter. Nieuwe dorpsranden (oost en west) kunnen het contact verbeteren.
4
Waarden en kansen: De landelijke flanken • behoud de landelijkheid door sprekende plekken intact te laten: aan de oost-en de westkant. • in de flanken hiervan kunnen de landelijke woonvormen* komen: steeds samen met nieuw landschap. • In het geheel van west-zuid- en oostflank naast wonen ook werken aan nieuw (dorps) landschap. Met bv. wandelpaden en groenvormen. • Kulturhus en De Mol als levendige plekken met beiden hun eigen kansen. • t.a.v. N35 en Kroesenallee: mogelijkheden (blijven) verkennen voor goede aansluiting op dorp.
20
Legenda
Zie kaart op de vorige pagina’s Wandelnetwerk Bij iedere ontwikkeling (dorp en flanken) bijdragen aan een vernieuwd dorps (wandel)netwerk. wandelpaden, struinpaden, (aansluiten) op dorpsstraten
1. Dorpskern in kom Heinoseweg en Kroesenallee: kansen transformatie > dorpshart en versterken relatie landschap m.b.v. diverse woonvormen 2. School, ontmoeten, sporten & wonen: Kulturhus & Het Buyten van Wijthmen 3. Restaurant De Mol
Landelijke Flanken
De ondergrond: Het landschap
In de flanken naast het dorp is de omgeving landelijk, met weitjes, erven, houtwallen en bosschages
1. Hogere dekzandrug(gen): (met van oudsher concentratie bewoning)
> versterken
De landelijkheid = basis voor ontwikkeling Coulissenlandschap & boslandschap versterken met diverse woonvormen
21
Dorp & Kulturhus
> compacte kern versterken
> herkenbaar houden
2. Laagland: jonge, rationele ontginning, weteringen en sloten 3. Landgoeddomeinen in tussengebieden en laagland: Van oorsprong inrichting & beheer: domein, bos, wegen en landbouw
4. Van plan naar uitvoering Vanuit haar identiteit heeft Wijthmen in 2010 de toekomstbelofte beschreven om te werken en elkaar te ondersteunen om nu en in de toekomst het dorp levendig en leefbaar te houden. Met deze actualisatie is dit opnieuw bekrachtigd. De dorpsgemeenschap wil dit blijven doen, samen met de gemeente en andere partners door middel van een geactualiseerd dorpsplan. Het zien van kansen staat daarbij voorop. Dit hoofdstuk geeft de kaders en bouwstenen hoe we komen van plan tot uitvoering.
4.1
Zelforganiserend vermogen Wijthmen
Het zelf organiserend vermogen van de inwoners van Wijthmen is groot. De samenwerking bij de totstandkoming van het Dorpsplan 2010 was aanleiding om te onderzoeken of (organisaties van) inwoners ook een rol zouden kunnen blijven spelen bij de verder ontwikkeling en uitvoering van het dorpsplan. Onderzocht zou moeten worden of een vorm van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO), al dan niet in combinatie met een Wijthmense OntwikkelingsMaatschappij (WOM) mogelijk zou zijn. De WOM is een (juridisch) samenwerkingsverband tussen bewoners, gemeente en marktpartijen. Het CPO is een (juridisch) samenwerkingsverband van eigenaren en (markt)partijen per te realiseren cluster woningen en eventueel voorzieningen. Direct na de vaststelling van het Dorpsplan 2010 is een werkgroep van inwoners aan de slag gegaan om de basis te leggen voor een CPO-werkwijze in Wijthmen. Door gebrek aan perspectief heeft deze werkgroep zich teruggetrokken uit de WOM. Het instellen van een WOM had als inzet het continueren en intensiveren van de samenwerking tussen het dorp Wijthmen en de gemeente Zwolle gericht op het uitwerken en uitvoeren van het vastgestelde Dorpsplan Wijthmen, “Samen werken aan wonen”. In het toenmalige onderzoek om te komen tot de WOM is gekeken naar voorbeelden in den lande en zijn mogelijke samenwerkingsvormen voorgelegd aan experts.
Op basis van dit onderzoek is gekozen voor een WOM zonder marktpartijen. Samen met Plaatselijk Belang Wijthmen, de Stichting Ouderenzorg Wijthmen en de werkgroep CPO is de gemeente een samenwerking aangegaan wat betreft het proces en de coördinatie van de uitvoering van het dorpsplan. Als doelstelling van de WOM is geformuleerd: “Het samen uitwerken en uitvoeren van het Dorpsplan Wijthmen ‘Samen werken aan wonen’ inclusief uitvoeringsprogramma 2010-2014. Om de samenwerking te bekrachtigen is een convenant ondertekend. Het is gewenst om op basis van het geactualiseerde dorpsplan deze samenwerking in de WOM te evalueren en opnieuw te bepalen. Het is wenselijk de evaluatie uit te laten voeren door een extern en onafhankelijk bureau. Daarbij zouden ook de mogelijkheden onderzocht kunnen worden naar samenwerkingsvormen met ontwikkelende partijen, waarbinnen partijen de mogelijkheid hebben om mede te ontwikkelen (binnen de voorwaarden van het ruimtelijke ontwikkelingskader).
22
4.2
Ruimtelijke ontwikkelstrategie Wijthmen
Vanuit de behoefte om regie te hebben op de ruimtelijke ontwikkeling van Wijthmen is een groeistrategie nodig. Kader en principes daarvoor staan in paragraaf 3.7. Hierbij moet rekening worden gehouden met eigendomssituaties, milieuregelgeving en het borgen van het maatschappelijk belang. Met dat laatste bedoelen we onder andere dat het totale woningbouwprogramma voorziet in voldoende goedkope en middeldure woningen voor starters en ouderen. Belangrijke basis vormen het ruimtelijk raamwerk met bijbehorende principes, zoals in het vorig hoofdstuk is gepresenteerd. Hiervandaan is gekeken naar twee groeiscenario’s voor Wijthmen waar een gefaseerde en gedoseerde woningbouw in de toekomst een plek kan krijgen. Het betreft ontwikkelscenario’s via de noord- en zuidflank van Wijthmen. De twee ontwikkelscenario’s zijn gewogen aan de hand van een aantal indicatoren die relevant zijn om de gewenste maatschappelijke opgaven te kunnen realiseren: •
Eigendomssituatie;
•
Opgaven als klimaat, biodiversiteit en duurzaamheid.
•
Bijdrage aan (gemeentelijke) ambities en opgaven;
•
Financiële haalbaarheid;
•
Realiseren van een passend woonprogramma;
•
Effect op ruimtelijke/landschappelijke en
•
Behoud en versterken van landschappelijke kwaliteiten;
stedenbouwkundige kwaliteiten; •
Risico’s in de planvorming zoals de milieuregelgeving
Op basis van bovenstaande indicatoren is het inzetten op ontwikkelstrategie met focus op de zuidflank het meest kansrijk. Met name vanuit stedenbouwkundig en landschappelijk opzicht. Dit is vanuit de ruimtelijke ontwikkeling de meest logische keuze, omdat het om ‘lege’ en minder aantrekkelijke plekken in het dorp gaat. Daar kunnen kwaliteitsimpulsen aan worden gegeven via herinrichting van de openbare ruimte en inbreidingslocaties. Ook ondervinden we hier in beperkte mate hinder van milieuregelgeving, zoals de geurhindercirkel rondom het veeverzamelbedrijf aan de Kroesenallee. Hierbinnen is geen woningbouw mogelijk.Met het eerst kiezen voor een ontwikkelscenario voor de zuidkant, in combinatie met particuliere initiatieven en erfontwikkeling, wordt ook duidelijk waar de focus ligt voor de (her)ontwikkelingen in Wijthmen voor de middellange termijn. Dit schept duidelijkheid voor de gemeente, maar zeker ook voor partijen in het gebied. Als nu tot planvorming wordt overgegaan kan mogelijk over circa 4 jaar tot eerste uitvoering van onderdelen aan de zuidkant worden overgegaan.