Bijlage 1 - Meerjarenbeleidsplan Zicht op Zwolle ANNO 2026-2028

ZICHT OP ZWOLLE meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

Stichting Allemaal Zwolle / ANNO Stadsmuseum Zwolle

inhoudsopgave bestuurlijke samenvatting

3

Hoofdstuk 1 ONZE MISSIE EN CONTEXT 1.1 Missie 1.2 Context 1.3 Relatie met gemeentelijk beleid 1.4 Samenwerking

6 6 7 7

Hoofdstuk 2 PROGRAMMA 2.1 Jaarthema’s 2.2 Opmaat naar 800 jaar Zwolle 2.3 Instrumenten 2.4 Randprogrammering 2.5 Educatie 2.6 Collectie

10 14 15 17 19 21

hoofdstuk 3 PUBLIEK 3.1 Diversiteit en inclusie 3.2 Het merk ANNO 3.3 Doelgroepen 3.4 Inzet op datagedreven marketing 3.5 Funnelmarketing en planning 3.6 Doelstellingen en KPI’s

23 24 25 26 27 27

hoofdstuk 4 ORGANISATIE 4.1 Organisatie en personeel 4.2 Governance 4.3 Bedrijfsvoering 4.4 Hospitality en huisvesting 4.5 Fondsenwerving en sponsoring

29 32 33 34 35

hoofdstuk 5 FINANCIEN 5.1 Exploitatiebegroting ANNO 2026-2029 5.2 Onderbouwing van de baten 5.3 Onderbouwing van de lasten 5.4 Resultaten

2

37 38 39 40

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

Bestuurlijke samenvatting ANNO vertelt het verhaal van Zwolle en haar inwoners en maakt het unieke karakter van Zwolle zichtbaar, tastbaar en voelbaar. Zoals het nu is, maar ook hoe het in het verleden is gevormd. ANNO wil de brug zijn tussen de huidige bewoners, hun voorgangers en de toekomstige inwoners. We tonen de verbanden, belichten de geschiedenis en maken stadgenoten zichtbaar en kenbaar. We bieden een ‘Zicht op Zwolle’ in al haar menselijke rijkdom. We doen dat met lef, speelsheid, verdieping en reflectie. ANNO werkt daarvoor samen met een groot aantal culturele en maatschappelijke organisaties. Met twee partners hebben we een bijzondere relatie: Collectie Overijssel, die de archief- en museale collectie onder de aandacht kan brengen en Erfgoed gemeente Zwolle, die op een prominente plek in ANNO erfgoed programmeert. Zij sluiten zoveel mogelijk aan bij de jaarthema’s van ANNO. Programma Door jaarthema’s te kiezen creëren we tijd en mogelijkheden om een onderwerp vanuit verschillende kanten te belichten. Iedere oktober openen we niet alleen de nieuwe hoofdtentoonstelling in het Drostenhuis, maar ook nieuwe, aan het thema gerelateerde presentaties op de Verdieping en in het Erfgoedlab. Zo creëren we een levendig museum met dynamische programmering. De jaarthema’s zijn achtereenvolgens: • • •

Draden van de stad (2026-2027); Zwolse Karakters (2027-2028); Gastvrijheid (2028-2029).

In 2030 is Zwolle 800 jaar een stad. ANNO begint al in 2026 met de voorbereiding. We werken toe naar een cadeau voor de stad: de komende jaren verzamelen we op verschillende manieren visies en perspectieven op de stad. In 2026 start het programma ‘Zicht op Zwolle’: een collectie van video-interviews met (oud) Zwollenaren over hun Zicht op Zwolle. Deze groeiende collectie is te zien in ANNO, maar ook via het YouTubekanaal en idealiter ook via RTV Oost. Daarnaast organiseren we het Maak-lab 800, waarin ANNO samen met kunstenaars, sociaal geografen, antropologen, stadsbewoners én publiek onderzoekt hoe de toekomst van Zwolle er uit kan zien. Wat nemen we mee van de afgelopen 800 jaar?

3

Instrumenten Bij ANNO draait alles om een menselijk perspectief. We willen dat iedere bezoeker zich herkent in de verhalen die we vertellen. Daarom hanteren we de volgende uitgangspunten voor al onze ruimtes en programma’s: • • •

Interactie, participatie en beleving: elke ruimte nodigt uit om te kijken, luisteren, voelen en te doen. Verbinding tussen heden en verleden: we laten zien hoe het verleden doorwerkt in het leven van nu. Toegankelijkheid: alle presentaties en activiteiten zijn voor iedereen begrijpelijk, bereikbaar en uitnodigend.

ANNO beschikt over verschillende instrumenten om haar ambities te realiseren. De kern bestaat uit de hoofdtentoonstelling in het Drostenhuis en wisselende exposities op ‘de Verdieping’, in het Erfgoedlab en bij Collectie Overijssel. Daarnaast willen we experimenteren met meer flexibele, eigentijdse vormen om ons publiek te bereiken. Voor de randprogrammering putten we uit een groot arsenaal aan activiteiten die passen bij specifieke doelgroepen en onderwerpen, die het mogelijk maken om flexibel in te spelen op actuele ontwikkelingen. Die manier van werken vereist meer wendbaarheid van de organisatie, maar we zijn ervan overtuigd dat het ons helpt om meer verschillende doelgroepen te bereiken. Daarnaast openen we in 2027 een Kindermuseum in ANNO. Zo bedienen we kinderen met een op maat gemaakte presentatie, waarin ze op een speelse manier kennismaken met de (geschiedenis van) hun stad. Tot slot speelt het ANNO Café een belangrijke rol in de ontvangst van onze bezoekers. Educatie Ons belangrijkste doel voor de periode 2025-2028 is het verder uitbreiden van het bereik bij basisscholen in Zwolle. Op dit moment weet een aantal scholen binnen Zwolle ANNO goed te vinden. Ook zien we veel terugkeer van scholen die bij ANNO zijn geweest.

Onze ambitie is om in 2028 80% van de basisscholen te bereiken, en dat de meerderheid van de scholen de erfgoedleerlijn jaarlijks afneemt voor meerdere leerjaren. Om dat te bereiken, leggen we de inhoudelijke focus op het aanscherpen van het huidige aanbod aan bestaande lesprogramma’s en het bestendigen van de doorlopende erfgoedleerlijn,

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

samen met de scholen en de partners (Academiehuis Grote Kerk, de Sassenpoort, het Vrouwenhuis, de Peperbus en de Stadkamer). Zij zijn essentieel voor de borging van de erfgoedleerlijn en voor de uitvoering van het programma. Publiek ANNO is er voor alle inwoners van Zwolle én voor iedereen die de stad bezoekt. We ontvangen in 2028 25.000 bezoekers per jaar. Dit is een relatief eenvoudige, maar tegelijkertijd brede en ambitieuze doelstelling. We hebben een nieuwe strategie uitgewerkt met duidelijke doelstellingen en KPI’s. Een belangrijke stap is het beter leren kennen van de bezoekers en het gebruik van datagedreven marketing. Door beter te weten wie er nu in het museum komt, waarmee we hen bereiken en wat aanslaat, kunnen communicatie- en marketingcampagnes gerichter en effectiever ingezet worden. De marketingen communicatiestrategie richt zich op specifieke doelgroepen, gebaseerd op het Culturele Doelgroepenmodel. Per doelgroep brengen we de belangrijkste kenmerken, de belemmeringen, de motieven en de prikkels in kaart. We realiseren ons dat niet iedere doelgroep even makkelijk te bereiken is. De meer dan 50.000 studenten en jonge stedelingen bijvoorbeeld komen niet vanzelfsprekend naar ANNO. Maar zij vormen het publiek van de toekomst. Ook bij buurtbewoners en stadsgenoten staat cultuur vaak lager op de prioriteitenlijst.

Maar: als ANNO echt een toegankelijk museum voor heel Zwolle wil zijn, dan kunnen zij niet ontbreken, ook al vraagt dit om gerichte en andere activiteiten. Organisatie Er staat inmiddels een klein maar professioneel team waarbij de kennis niet incidenteel van buiten wordt gehaald, maar intern wordt gewerkt aan ontwikkeling en kennisopbouw. We constateren wel dat op onderdelen versterking nodig is. De keuzes die we daarin maken zijn afgeleid van de thema’s en het programma voor de komende periode en de financiële situatie waarin ANNO zich (vooralsnog) bevindt. We kiezen ervoor om te focussen op een compacte en effectieve organisatie. Intern richten we ons op het efficiënter maken van de bedrijfsvoering door betere financiële sturingsinformatie. Daarnaast implementeren we een reguliere planning en controlcyclus, scherpen we ons inkoopbeleid aan en versterken we het HR-management.

assortiment en verbeteren de marges en het voorraadbeheer om het rendement te vergroten. Ditzelfde geldt voor de horeca. Het uitgangspunt voor beide onderdelen is dat deze minstens kostendekkend zijn en idealiter de verdiencapaciteit van ANNO vergroten. Ook in zakelijke verhuur zien we kansen om het verdienmodel te versterken, net als op sponsoring en fondsenwerving. Dat vraagt wel om versterking van de capaciteit en expertise. Zo werken we toe naar een groter aandeel eigen inkomsten en verminderde subsidieafhankelijkheid. Kritieke succesfactoren en risico’s ANNO heeft, kort gezegd, de opdracht om 22.000 bezoekers te bereiken (Kaders gemeente Zwolle, september 2025). De verhoging van het bereik (de bezoekersaantallen) heeft absolute prioriteit. In dit plan is ons doel een bereik van 25.000 bezoekers in 2028. Basisvoorwaarde is een interessant, wisselend aanbod van hoge kwaliteit. Daarvoor moeten we de beperkingen van het pand mitigeren. In dit plan doen we twee voorstellen om dat te verbeteren: een Kindermuseum en de herinrichting van de begane grond. Deze ingrepen dragen structureel bij aan een hoger bezoekersaantal en dus een betere financiële huishouding. Binnen de huidige middelen is hiervoor echter geen ruimte. We zijn daarom afhankelijk van externe fondsenwerving en subsidies.

Dat vormt ook een risico: het is een onzeker en langdurig proces, zeker gezien de druk op de budgetten bij culturele fondsen. Het vraagt bovendien veel tijd en inzet van de organisatie. Het succes van de fondsenwerving is dan ook verre van gegarandeerd. Tegelijkertijd zijn deze twee ingrepen cruciaal om de ambities in het MJB en onze opdracht waar te maken.

Vergroten eigen inkomsten: winkel, horeca, zakelijke verhuur, sponsoring en fondsenwerving De inhoudelijke concepten van de winkel en de horeca worden vanaf 2026 doorontwikkeld, zodat ze bijdragen aan het verhogen van de dienstverlening en een prettig verblijf van onze bezoekers. We verbreden het

4

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

Hoofdstuk 1

Onze missie en context

5

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

1.1 Missie ANNO vertelt het verhaal van Zwolle en haar inwoners. Een stad is een optelsom van inwoners, gemeenschappen, geschiedenis, dromen, ambities en wensen. Een stad maak je samen: met je buren, je collega’s, je wijk en je sociale kring. Die kringen raken elkaar soms op onverwachte punten en samen tellen ze op tot meer dan de som der delen: ze vormen het ongrijpbare maar tegelijk essentiële karakter van Zwolle. ANNO maakt het unieke karakter van Zwolle zichtbaar, tastbaar en voelbaar. Zoals het nu is, maar ook hoe het in het verleden is gevormd. Als je in het centrum loopt, adem je de geschiedenis op iedere straathoek. De stad is het canvas waarop je je toekomst bouwt. ANNO toont de onzichtbare draden van het verleden tot nu. Onze missie: ANNO wil de brug zijn tussen de huidige bewoners, hun voorgangers en de toekomstige inwoners. We tonen de verbanden, belichten de geschiedenis en maken stadgenoten zichtbaar en kenbaar. We bieden een mozaïek van beelden: een Zicht op Zwolle in al haar menselijke rijkdom. We doen dat met lef, speelsheid, verdieping en reflectie. ANNO is aanspreekbaar op haar missie, neemt verantwoordelijkheid voor wat ze toont en draagt bij aan het sociale weefsel van Zwolle.

1.2 Context

Zwolle is een bedrijvige stad. Zwolle heeft 135.000 inwoners, er werken minstens 100.000 mensen (ook van buiten Zwolle) en de stad heeft 60.000 studenten. Zwolle staat er economisch goed voor en heeft ambities; Zwolle heeft als hoofdstad van Overijssel een belangrijke positie in de regio. De stad groeit en is economisch krachtig. Dat is het resultaat van jarenlange samenwerking met de regio en de provincie Overijssel, met ondernemers en met het onderwijs. Samen is geïnvesteerd in deze bruisende stad, die de economische hotspot van de provincie is geworden. Nu staat de stad voor een volgende stap in haar verstedelijking: Zwolle wil zich positioneren als “klimaatbestendige groeiregio”1 en uitgroeien tot de vierde economische regio van Nederland; de Regio Zwolle strekt zich inmiddels uit van Lelystad tot Emmen. 1 2

6

Met als gevolg dat de stad groeit. Zwolle is op dit moment een van de snelst groeiende steden van Nederland: de komende twintig jaar groeit Zwolle van 135.000 naar 180.000 inwoners. Er komen 15.000-25.000 woningen bij in de komende periode, in Stadshagen, de Vechtrand en een nieuwe stadswijk met een nieuw station. Wat betekent dit voor de bewoners van de stad? Hoe kijken zij naar de veranderingen in hun buurt, en wat willen zij meegeven aan de toekomstige nieuwe inwoners van de stad? De huidige groei komt niet uit de lucht vallen. Van oudsher bekleedde Zwolle een spilfunctie in de regio: als Hanzestad vormde Zwolle altijd al een poort naar het oosten. Die positie heeft de stad geen windeieren gelegd: als handelscentrum heeft Zwolle economische welvaart opgebouwd. Dit zie je bijvoorbeeld terug in de rijke monumentale binnenstad. Die economische welvaart gecombineerd met het ‘noaberschap’ heeft van Zwolle een stad van ‘brede welvaart’ gemaakt, een stad waar de kwaliteit van leven hoog is.2 Economie, werk en inkomen zijn belangrijk, maar brede welvaart is uiteindelijk wat een stad leefbaar maakt: kwaliteit van leven. Gemeenschapszin is daarin een belangrijke component. Daarom nemen we het concept van brede welvaart als uitgangspunt en inspiratie voor ANNO: het vormt de basis voor onze programmalijnen zoals beschreven in dit Meerjarenbeleidsplan.

ANNO wil onderzoeken welke factoren Zwolle maken tot de stad die het is. Welke overeenkomsten of verschillen zijn er met het verleden en wat kunnen we daarvan leren? Zeker met het oog op de viering van 800 jaar Zwolle in 2030 is het goed om de stand op te maken: wat is typisch Zwols en wat willen we meenemen in de volgende 800 jaar? In dit Meerjarenbeleidsplan laten we zien hoe we dat gaan oppakken.

Ruimtelijk toekomstperspectief Ons Zwolle van Overmorgen, mei 2025, gemeente Zwolle. Regionale Monitor Brede Welvaart 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek (Den Haag 2023).

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

1.3 Relatie met gemeentelijk beleid

ANNO is in 2022 ontstaan vanuit de wens van de gemeente Zwolle om het toenmalige stadsmuseum door te ontwikkelen. Het bestaansrecht van ANNO is de gemeentelijke opdracht, die in september 2025 is aangepast. Die opdracht luidt als volgt:

“Een museumorganisatie voor erfgoed dat het Verhaal van Zwolle op een vernieuwende en innovatieve manier presenteert aan een diverse en inclusieve doelgroep van inwoners en bezoekers. Het museum ontwikkelt zich tot de centrale spil in een groeiend netwerk van ‘satellietlocaties’ en cultuurhistorische partners in Zwolle. Dat wil zeggen: een koepelorganisatie voor aanbieders op gebied van cultuurhistorie. Het museum is actief in de erfgoededucatie voor het primair en secundair onderwijs. Het museum heeft als streven het ontvangen van gemiddeld 30.000 bezoekers per jaar. In de huidige BIS-periode 2025-2028 ligt de focus op het neerzetten van een stevige basis voor het Stadsmuseum. In de volgende BIS-periode (2029-2032) wordt deze rol verder uitgebouwd naar verbinder/centrale spil in het cultuurhistorische veld.” Bij deze opdracht gelden de volgende uitgangspunten: • ANNO ontvangt subsidie voor het exploiteren en beheren van ANNO Stadsmuseum Zwolle. Met dit erfgoedmuseum vertelt u het ‘Verhaal van Zwolle’, dat gaat over het Zwolse verleden en de betekenis in het heden. Het doel hiervan is om Zwollenaren bewust te maken van de Zwolse geschiedenis en cultuur en te laten zien hoe dit erfgoed verbonden is met onze identiteit en de hedendaagse maatschappij. Daarbij heeft u een educatieve functie ten aanzien van bezoekers aan Zwolle.

In de aanpak benadert u verschillende doelgroepen en draagt daarbij zorg voor diversiteit en inclusie. • ANNO zet in de BIS-periode 2025-2028 de basis voor een toekomstbestendig Stadsmuseum, dat wil zeggen: een financieel gezonde bedrijfsorganisatie en een permanente presentatie van ‘Het verhaal van Zwolle’. • ANNO stelt een programmering op van wisseltentoonstellingen voor de periode 2025-2028 en betrekt hierbij partners in de stad. Dit kunnen cultuurhistorische partners zijn zoals Erfgoed gemeente Zwolle, Collectie Overijssel, Academiehuis Grote Kerk, Museum de Fundatie, Stichting Emmanuelshuizen, de Sassenpoort of de VORG, maar ook andere partners zoals poppodium Hedon of Zwolle Pride.

7

• • •

• •

ANNO stelt een programmering op van aantrekkelijke publieksactiviteiten. ANNO laat het Erfgoedlab van gemeente Zwolle integraal en onlosmakelijk onderdeel van ANNO Stadsmuseum Zwolle zijn. In de BIS-periode 2025-2028 werkt het museum toe naar 800 jaar Zwolle en de Internationale Hanzedagen, vieringen die plaatsvinden in 2030, waarin het museum een actieve bijdrage levert. ANNO biedt aan het basisonderwijs een erfgoededucatieleerlijn aan. In 2028 ontvangt ANNO 22.000 betalende bezoekers (inclusief Museumkaart) en nemen 4.500 scholieren deel aan de educatieprogramma’s van ANNO (ingroeimodel).

1.4 Samenwerking

ANNO werkt samen met een aantal culturele en maatschappelijke organisaties in Zwolle. In de programmering, het publieksbereik en het Zwolse cultuurbeleid. We bundelen onze krachten om de inwoners van de stad zo goed mogelijk te bedienen en waar mogelijk een aantrekkelijk aanbod aan te bieden voor bezoekers van buiten Zwolle. ANNO is onderdeel van de Culturele 7, het overlegorgaan van de grotere culturele instellingen in Zwolle, die onderdeel zijn van de Culturele Basisinfrastructuur. Met cultuur- en kunstpresentaties, events, exposities en voorstellingen zorgen we voor een levendig cultureel klimaat voor en met inwoners, makers van Zwolle en bezoekers aan de stad. De samenwerking vindt plaats op bestuurlijk niveau en uit zich in gezamenlijke programmering en communicatie. We dragen actief bij aan de realisatie van het gemeentelijk Cultureel Perspectief en de Uitvoeringsagenda Cultuur, zijn een gesprekspartner van de gemeente Zwolle en opereren beleidsvormend. Via de C7 legt ANNO relaties met organisaties in de stad en de regio om cultuur te verbinden aan stads- en regio-ontwikkeling. Denk aan ZwolleFonds, Provincie Overijssel, Bureau Regio Zwolle / Regio Deal, EBRZ (Economic Board Regio Zwolle), Werkgroep Sociale Basis, diverse stedelijke initiatieven, waaronder die gericht op de bereikbaarheid van de binnenstad. Met twee partners hebben we een bijzondere relatie.

ANNO biedt onderdak aan de studiezaal van Collectie Overijssel, waar geïnteresseerden op afspraak archiefstukken kunnen raadplegen. Waar mogelijk stemmen we activiteiten in een constructieve samenwerking met elkaar af. Erfgoed gemeente Zwolle programmeert op een prominente plek in ANNO het Erfgoedlab.

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

Daar worden presentaties gemaakt met Zwols erfgoed. De afgelopen periode hebben we de ambities in dit Meerjarenbeleidsplan met het team gedeeld. De presentaties in het Erfgoedlab sluiten aan bij het jaarthema van ANNO. ANNO vervult een spilfunctie op het gebied van erfgoededucatie. Onze doorlopende leerlijn is ontwikkeld in samenwerking met en vindt plaats bij diverse erfgoedpartners: Academiehuis Grote Kerk, Stichting Sassenpoort, Stichting het Vrouwenhuis Zwolle, Basiliek Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming/de Peperbus en met Stadkamer. Zij zijn essentieel voor de borging van de doorlopende erfgoedleerlijn en voor de uitvoering van het educatieprogramma. Een deel van de erfgoedlessen wordt bij hen op locatie gegeven. Een groot deel van deze partners heeft net als ANNO zitting in het Erfgoedplatform, een overlegorgaan voor informatieuitwisseling en gezamenlijke erfgoedactiviteiten, samen met Het Oversticht, de Overijsselacademie, Collectie Overijssel, Erfgoed gemeente Zwolle, Vereniging Vrienden van de Stadskern Zwolle, Waanders in de Broeren, Zwols Architectuur Podium en de Zwolse Historische

Vereniging. Voor de exposities werkt ANNO samen met een team van historische, culturele en maatschappelijke verhalenvertellers. Voor het historisch fundament werkt ANNO samen met stadshistorici zoals Jan ten Hove, Lucia de Vries, Saskia Zwiers, Luc Panhuysen en Wim Coster, de Overijsselacademie, collectiemakelaars van Collectie Overijssel en de archeologen van Erfgoed gemeente Zwolle. Voor de sociaal maatschappelijke invulling zoeken we per onderwerp artistieke, culturele en maatschappelijke partners, zoals theatergezelschap De Makkers, De Fakkelteit en poppodium Hedon. Door de verbinding met sociologen, psychologen, antropologen, verhalenvertellers en makers verrijkt ANNO het bestand aan samenwerkingspartners per themajaar. De samenwerkingen in de randprogrammering geven de programmering de dynamiek in diversiteit, perspectief en vorm die ANNO past: van Buro Ruis, de Stadsdichter, Comité 30 juni / 1 juli (Keti Koti), tot Stichting Instandhouding Historische Kleding, het Klokkenluidersgilde, Zwollefonds, brouwerij Axes Castellum en MyPodium (Zwolle Pride Festival).

Foto: Kasper Feenstra

8

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

Hoofdstuk 2

PROGRAMMA

9

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

Een stad bestaat uit vele onzichtbare cirkels en verbindingen. Dit uit zich in sociale, economische, maatschappelijke, collectieve en individuele relaties. Deze connecties bestaan nu, maar hebben vaak een oorsprong in het verleden. ANNO wil deze onzichtbare ‘draden’ - die samen het web van Zwolle vormen - tonen, in perspectief plaatsen en vooral: vieren. Zo willen we de waarde van verbindingen voor het voetlicht brengen, de bewustwording vergroten over het ‘verhaal van Zwolle’ en de waardering stimuleren van het (im)materieel erfgoed van de stad. We houden de vinger aan de pols en tonen de actuele stad in historisch perspectief. Inwoners van Zwolle herkennen hun eigen stad, krijgen inzicht in de oorsprong én worden verrast door nieuwe perspectieven. ANNO biedt zowel historische verdieping als inspiratie voor de toekomst. ANNO biedt ruimte aan de veelstemmigheid van de stad en presenteert een veelkleurig, divers, gelaagd en genuanceerd ‘Zicht op Zwolle’. Dat doen we op verschillende manieren: per thema, per ruimte, met behulp van een breed scala aan instrumenten en in samenwerking met onze partners.

2.1 Jaarthema’s

Door te kiezen voor jaarthema’s, creëren we tijd, flexibiliteit, de mogelijkheid om een onderwerp vanuit verschillende kanten te belichten, we creëren vermogen om te anticiperen op ontwikkelingen in de omgeving en te kunnen inspelen op actuele thema’s. Ieder jaar in de maand oktober openen we niet alleen de nieuwe hoofdtentoonstelling in het Drostenhuis, maar ook nieuwe, aan het thema gerelateerde presentaties op de Verdieping en in het Erfgoedlab. We zetten behalve de vaste instrumenten (de presentaties in het Drostenhuis en de Verdieping, de randprogrammering, het Erfgoedlab en de educatieve programma’s) per thema ook nieuwe vormen in, die specifiek bij het thema passen. Zo creëren we een levendig museum met dynamische programmering.

de stad er van bovenaf uit: de wijken, de infrastructuur, de groei van de stad door de jaren heen. Hoe is dit door de jaren heen ontstaan? Wie kleuren deze stad? Wat zijn de persoonlijke verhalen van bewoners, hoe verenigen wij ons, hoe bewegen we door de stad en hoe zijn we bewust en onbewust met elkaar verbonden? Geïnspireerd op de Zachte Atlas van Jan Rothuizen3 brengt ANNO de zichtbare en onzichtbare draden van Zwolle in kaart. En hoe zat dat vroeger in Zwolle, een stad waar verbinding in de geschiedenis altijd een belangrijke rol heeft gespeeld? Denk hierbij aan de middeleeuwse jaarmarkten, de Moderne Devotie, de gilden, de straatbroederschappen, religieuze gezelschappen, buurt-, carnaval-, voetbal-, muziek- en andere verenigingen. Bezoekers kunnen naar aanleiding van het tentoongestelde reflecteren op welke wijze zij zich verbonden voelen met de stad en met hun medebewoners. Tentoonstelling Verdieping: ZWOLLE ALS SPIN IN HET WEB oktober 2026 – maart 2027 Zwolle wordt beschouwd als een groeistad door de economische groei en de verwachte bevolkingsgroei. De regio Zwolle is een economische topregio met veel innovatie. Het inwoneraantal groeit naar verwachting de komende jaren (2021-2035) met ruim 11%.

Wat betekent dit voor Zwolle en de regio? Met deze tentoonstelling onderzoekt ANNO hoe Zwolle zich ontwikkelt als knooppunt en groeistad, de draden naar buiten toe: van historische spoorlijnen die de stad verbinden met de Randstad en het noorden,

2026-2027: Draden van de stad Het jaarthema van het seizoen 2026 - 2027 is ‘Draden van de stad’. Wie en wat vormen de zichtbare en onzichtbare draden van onze stad? En wat vertellen ze ons over wie we zijn en hoe we samenleven in Zwolle? Met dit jaarthema wil ANNO op een prikkelende manier laten zien hoe de ruimtelijke en sociale draden de Zwollenaren met elkaar en de stad verbindt. Tentoonstelling Drostenhuis: DE ZACHTE ATLAS VAN ZWOLLE oktober 2026 – oktober 2027 In deze tentoonstelling brengt ANNO het ruimtelijke en het sociale verhaal van de stad Zwolle samen. Hoe ziet 3

10

https://janrothuizen.nl/categorie/de-zachte-atlas/

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

tot hedendaagse keuzes rondom wonen, werken en mobiliteit. De draden zitten niet alleen binnen de stad, maar strekken zich ook uit tot ver buiten Zwolle. We laten zien hoe infrastructuur, ondernemerschap en innovaties Zwolle maken tot wat het nu is, en bieden ruimte voor het gesprek over de toekomst van de stad. Zo nodigen we bezoekers uit om na te denken over de kansen en uitdagingen van groei: wat betekent het om te wonen in een stad die in beweging is? Waarom groeit Zwolle juist nu, en welke verhalen horen daarbij? De tentoonstelling verbindt verleden, heden en toekomst en maakt duidelijk waarom Zwolle als groeistad relevant is voor iedereen die hier woont, werkt of op bezoek komt. Erfgoedlab: HANDEL oktober 2026 – maart 2027 Met Draden in en buiten Zwolle weeft ANNO de verhalen van groei, verbinding en bescherming aan elkaar. In het Erfgoedlab gaan we terug naar een Zwolle voor de geschreven bronnen waarbij Zwolle al onderdeel uitmaakte van een handelsnetwerk. Met name handel met de Duitse gebieden zorgde voor een groei van de nederzetting waardoor de machtspositie van Zwolle werd versterkt. Het verkrijgen van stadsrechten in 1230 bezorgde Zwolle een extra handelsimpuls en dat zien we terug in de voorwerpen uit de Zwolse bodem.

gaan we op zoek naar de verhalen achter de gevonden voorwerpen van de stad. We leggen de link met gevonden voorwerpen van vroeger: de archeologische vondsten (die zijn te zien in het Erfgoedlab). We organiseren een uitgebreid randprogramma door het jaar heen. Kunstenaars maken objecten met de gevonden voorwerpen en we onderzoeken of we in samenwerking met de gemeente ‘vindhekken’ kunnen plaatsen. In het Maak-lab organiseren we: ‘Kunst & kitsch’-dagen van je gevonden voorwerpen, we organiseren een gevonden voorwerpen-’kleedjesdag’ op Koningsdag. Erfgoedlab: NIEUWE TOPSTUKKEN UIT DE ARCHEOLOGIE COLLECTIE april 2027 – oktober 2027 In het Erfgoedlab zijn de gevonden voorwerpen van amateurarcheoloog Dick Slüter te zien. De collectie dierlijke fossielen die hij gedurende twee decennia uit de Zwolse bodem heeft verzameld, krijgt in 2027 een officiële plek in het archeologisch depot. Met deze lange rode draad naar het Zwols verleden van ongeveer 126.000 jaar geleden laten we zien hoe het landschap er toen uitzag en hoe de bodem is gevormd waar Zwolle op ontstaan is. We nemen de bezoeker mee naar een Zwolle met bosolifanten, reuzenherten, wolharige neushoorns en mammoeten.

Tentoonstelling Verdieping: GEVONDEN VOORWERPEN april 2027 – oktober 2027 Wat zijn de verhalen achter de gevonden voorwerpen van de stad? Een verloren voorwerp is een onzichtbare draad naar inwoners. In de expositie ‘Gevonden voorwerpen’

2027-2028: Zwolse Karakters Het jaarthema van het seizoen 2027 - 2028 is ‘Zwolse Karakters’. Wat maakt Zwolle tot Zwolle? Welke inwoners wonen, werken, dromen en hebben lief in deze stad? Waarom heten Zwollenaren Blauwvingers? Hoe kun je de aard van Zwolle vangen? Het karakter van Zwolle wordt in ANNO zichtbaar, tastbaar en voelbaar. Zoals het nu

11

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

Nederlandse immateriële erfgoed. In 2028 is het dertig jaar geleden dat de Zwolse groep Opgezwolle is opgericht. Daarom presenteert ANNO in het themajaar ‘Zwolse Karakters’ samen met poppodium Hedon een grote tentoonstelling over de hiphop-cultuur van Zwolle. De tentoonstelling geeft een beeld van de ontstaansgeschiedenis, de ‘scene’ met makers, muziek, dans, kleding en cultuur. De tentoonstelling omvat onder andere muziek, foto’s, video’s en voorwerpen uit de jaren ‘80-’00. Natuurlijk worden een aantal hoofdrolspelers toegevoegd aan de videobibliotheek van Zicht op Zwolle.

is, maar ook hoe dat in het verleden is gevormd. Door ‘Zwolse Karakters’ kijk je met een frisse blik naar de stad, leer je Zwolle, de Zwollenaren en jezelf beter kennen en voel je je verbonden met andere Zwollenaren van vroeger en nu. Zwolle heeft door de eeuwen heen een opvallend vermogen getoond om vernieuwend te denken én om ruimte te bieden aan mensen die dat durfden. Het is opmerkelijk hoeveel grote hervormingsbewegingen in het verleden zijn oorsprong vonden in Zwolle of waar Zwollenaren een prominente rol in speelden. Van Joan Cele en de Moderne Devotie, die al in de veertiende eeuw pleitte voor onderwijs en innerlijke beschaving als bron van maatschappelijke vernieuwing, tot de patriottische idealen van Joan Derk van der Capellen tot den Pol, die eind achttiende eeuw de basis legde voor democratisch denken in Nederland. Maar ook Thorbecke legde in Zwolle de basis voor zijn ideeën die halverwege de negentiende eeuw zouden leiden tot de Nederlandse grondwet, terwijl de Zwolse Bartholomeus baron Sloet tot Oldhuis in diezelfde tijd de liberale oppositie in de Tweede Kamer aanvoerde die pleitte voor de afschaffing van de koloniale slavernij. Dit karakter leeft voort in de open, onderzoekende houding van de stad en haar inwoners, die ook vandaag nadenken over vrijheid, rechtvaardigheid en brede welvaart.

Tentoonstelling Drostenhuis: HIPHOPCULTUUR IN ZWOLLE oktober 2027 – oktober 2028 Hiphopcultuur maakt inmiddels een onlosmakelijk onderdeel uit van het karakter en de identiteit van Zwolle4. Dit jaar is de hiphopcultuur onderdeel geworden van het 4

12

Tentoonstelling Verdieping: DE FAKKELTEIT oktober 2027 – maart 2028 In deze expositie verkent ANNO de hiphopscene van Zwolle van de toekomst. Rapper Rico (bekend van onder andere Opgezwolle) werkt samen met jongerenwerkers van Travers Welzijn in De Fakkelteit, een plek waar jongeren met hiphop/rap aan de slag gaan. De Fakkelteit community geeft mede richting aan het Zwolle van de toekomst. Aan de hand van muziek en tekst vertellen jongeren wat hen bezighoudt. Ze leren hun eigen kwaliteiten herkennen en erkennen en er zijn kansen voor talentontwikkeling. Een nieuwe impuls aan de hiphopscene in Zwolle. Erfgoedlab: ERFGOED x GRAFFITI oktober 2027 – maart 2028 Mensen laten op alle mogelijke manieren hun sporen na in hun omgeving - soms met een heel duidelijke handtekening. In de jaren ‘80 en ‘90 van de vorige eeuw waren de muren en gebouwen ongevraagd het canvas van de eerste graffiti artists van Zwolle. Zij plaveiden de weg voor de inmiddels breed geaccepteerde en gewilde street art in de stad. Ook vroeger zette men markeringen op gebruiksvoorwerpen en gebouwen, zoals ingekraste namen, handtekeningen en merktekens. Wat zijn deze markeringen en waarom zijn ze aangebracht? Dat onderzoeken we in het Erfgoedlab.

Tentoonstelling Verdieping: WIL DE ECHTE ZWOLLENAAR OPSTAAN? april 2028 – oktober 2028 Blauwvingers, Brijbekken, Straoters, IJsselstedelingen: Zwollenaren hebben vele bijnamen. Daar spreekt ook een stereotype beeld uit van gierige, mompelende, luie mensen. Elke stad heeft ‘sleutelfiguren’, mensen met grote invloed op de ontwikkeling van de stad. Ook Zwolle heeft haar paradepaardjes: van onderwijsvernieuwer Joan Cele tot kunstenares Gesina ter Borch en kunstenaar en mu-

https://www.oost.nl/nieuws/2292738/iedereen-wees-naar-zwolle-als-plek-waar-de-beste-hiphop-vandaan-kwam

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

zikant Herman Brood, van topchef Jonnie Boer, politica Berendina Stoel, Modern Devoot Thomas a Kempis, tot rapper/zanger Typhoon en staatsman Rudolf Jan Thorbecke. Maar hoe Zwols zijn deze Zwolse paradepaardjes? Anders gezegd: wat maakt een Zwollenaar tot Zwollenaar? De zoektocht naar ‘de echte Zwollenaar’ bij het 750-jarig stadsjubileum in 1980 wordt in deze expositie opnieuw onder de loep genomen. Erfgoedlab: HET VERHAAL VAN HERMEN april 2028 – oktober 2028 Hermen is een beroemde Zwollenaar uit het verre verleden. In 2010 ontdekten archeologen in Zwolle een crime scene uit de vijftiende eeuw, net buiten de stadsmuur: het skelet van een jongeman in een zeer ongebruikelijke positie, bruut om het leven gekomen door een klap tegen het hoofd. De jongen heeft van de archeologen de naam Hermen gekregen. Het CSI verhaal over Hermen, het onderzoek en de uitkomsten krijgen een plek in het Erfgoedlab. 2028-2029: Gastvrijheid Het jaarthema van het seizoen 2028 - 2029 is ‘Gastvrijheid’. Zwolle groeit en verandert. Tot 2040 komen er 45.000 inwoners bij. In wat voor stad landen deze nieuwe inwoners? In 2028/2029 kijkt ANNO naar

Gastvrijheid. Hoe gastvrij is Zwolle? En hoe ziet Zwolse gastvrijheid eruit? Tentoonstelling Drostenhuis: DE SMAAK VAN ZWOLLE oktober 2028 – oktober 2029 Gastvrijheid verschilt per context, cultuur of plek. Maar een gemene deler is er in veel gevallen wel: eten. Voor veel mensen en in veel culturen gaat gastvrijheid over samen eten en drinken. Als je gastvrij bent, bied je je bezoek een hapje en een drankje aan. Je doet net iets meer dan je voor jezelf alleen zou doen. In de tentoonstelling De Smaak van Zwolle gaan we in op de culinaire component van gastvrijheid in Zwolle, oftewel de eetcultuur van Zwolle door de eeuwen heen. Wat is het eetverleden van de stad? Wat lag er vroeger op de borden van Zwollenaren? In welke herberg moest je wezen en wat werd daar geserveerd? En wat heeft de moderne Zwollenaar op zijn bord liggen? Wat zijn typisch Zwolse smaken en hoe lang kennen we die al? Zwolle’s gastronomisch paradepaardje, De Librije, mag natuurlijk niet ontbreken. Hoe groeide dit restaurant uit tot het enige driesterrenrestaurant in Nederland en wat betekent dit voor Zwolle? Maar we zijn ook benieuwd naar de nieuwe smaakmakers van Zwolle. Zoals restaurant Saeed, dat nieuwe Zwollenaren (statushouders)

Foto: Erik Franssen

13

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

een opstapje biedt naar zelfredzaamheid en tegelijk andere smaken in de stad introduceert. De tentoonstelling sluit af met het bijzondere verhaal van de monumentale Drostenkeuken in ANNO, een van de rijkste en mooist bewaarde keukens van Nederland. Als gastcurator van deze tentoonstelling kan bijvoorbeeld Thérèse de Boer, gastvrouw van restaurant De Librije, worden gevraagd. Zij heeft jarenlange ervaring op het gebied van gastvrijheid en van Zwolse smaken. Tentoonstelling Verdieping: GOED GAON EN KOM NOG IES WEERUMME oktober 2028 – maart 2029 Door de centrale ligging tussen Duitsland en Holland is Zwolle altijd een stad geweest van aankomst en vertrek. Een voortdurende stroom van mensen heeft Zwolle gevormd tot een open, veelzijdige stad. Eeuwenlang kwamen mensen van elders hier wonen, werken, leren of zochten hier een toevlucht. Hoe welkom waren Franse vluchtelingen in de zestiende en zeventiende eeuw? En hoe was dit voor Duitse handelaren (familie Thorbecke), Joodse families en later Indische en Surinaamse nieuwkomers? Studenten trokken al in de tijd van Joan Cele naar de stad, en ook vandaag trekken duizenden jongeren uit de regio naar Zwolle om te studeren of werken.

Hoe vinden al deze nieuwe Zwollenaren, vroeger en nu, hun plek in een stad die al eeuwen beweegt? En hoe biedt Zwolle hun een gevoel van thuiskomen, meedoen en samenleven? Tentoonstelling Verdieping: MOOIMAKERS VAN DE STAD april 2029 – oktober 2029 Een gastvrij huis is over het algemeen een opgeruimd huis. Datzelfde geldt voor het gevoel van gastvrijheid in een stad. Mensen voelen zich over het algemeen prettig in een mooie stad. Maar wat, en vooral: wie maakt een stad mooi? In deze tentoonstelling kijken we naar de mooimakers van Zwolle: de mensen die hun straat versieren met een geveltuintje, de afvalprikkers op straat, de groendienst van de gemeente, graffiti kunstenaars en wildbreiers. In Zwolle zijn veel (onbekende) mensen actief die ieder de stad op hun eigen manier mooier maken. Wie zijn zij en wat motiveert hen?

linaire archeologie: wat komen we te weten over de eetcultuur in Zwolle aan de hand van archeologisch onderzoek? Wat at de Zwollenaar bijvoorbeeld in de vijftiende eeuw en hoe traceren we dat in hun afval? Van april 2029 tot en met september 2029 kijken we in bredere zin naar het afval uit het verleden. In het Erfgoedlab beleeft de bezoeker hoe Zwollenaren in het verleden leefden door zelf onderzoek te doen naar huishoudelijk afval van vroeger en kijken we ook naar toekomstig archeologisch onderzoek naar ons eigen afval. Wat valt je op als je afval van vroeger vergelijkt met wat wij tegenwoordig weggooien? Wat zegt jouw afval over jou?

2.2 Opmaat naar 800 jaar Zwolle

In 2030 is Zwolle 800 jaar een stad en dat wordt breed gevierd. ANNO speelt daarin vanzelfsprekend een centrale rol. We wachten echter niet tot 2030: we beginnen vanaf voorjaar 2026 met de voorbereiding. We werken toe naar een CADEAU voor de stad: de komende jaren verzamelen we op verschillende manieren visies, perspectieven op de stad: van inwoners, van bezoekers en van organisaties. Die perspectieven bundelen we tot een Mozaïek van Mijn Stad, dat we in 2030 aanbieden. Wat maakt Zwolle tot Zwolle? Wat willen we behouden voor de toekomst en hoe doen we dat met de geplande groei? We beginnen al in april 2026 met een collectie van videointerviews met (oud) Zwollenaren over hun ‘Zicht op Zwolle’. Wat maakt Zwolle tot hun stad? Deze groeiende collectie is te zien in ANNO, maar ook via het YouTubekanaal en idealiter ook via RTV Oost. Elk jaar voegen we 25 video’s toe, zodat in 2030 de dan opgebouwde collectie 100 perspectieven op Zwolle omvat. Daarnaast organiseren we het Maak-lab 800, waarin ANNO samen met kunstenaars, sociaal geografen, antropologen, stadsbewoners én publiek onderzoekt hoe de toekomst van Zwolle eruit kan zien. Wat nemen we mee van de afgelopen 800 jaar? Wat zijn onze dromen? Waar zijn we kritisch op? Hoe staan we met elkaar en met de stad in verbinding? Wat wordt het toekomstbeeld van onze stad?

Erfgoedlab: CULINAIRE ARCHEOLOGIE & AFVAL oktober 2028 – oktober 2029 In de archeologie is huishoudelijk afval een grote bron van informatie. In een beerput werden bijvoorbeeld naast de ontlasting ook etensresten en kapotte gebruiksvoorwerpen weggegooid. Van oktober 2028 tot en met maart 2029 gaan we specifiek in op cu-

14

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

2.3 Instrumenten

Bij ANNO draait alles om een menselijk perspectief. We willen dat iedere bezoeker zich herkent in de verhalen die we vertellen. Daarom hanteren we de volgende uitgangspunten voor al onze ruimtes en programma’s: • Interactie, participatie en zintuigelijke beleving: elke ruimte nodigt uit om te kijken, luisteren, voelen en doen. We geloven dat betrokkenheid ontstaat door actieve deelname. Bezoekers worden uitgenodigd om niet alleen te observeren, maar ook zelf aan de slag te gaan, of dat nu is door iets te maken, te delen of te ontdekken. • Verbinding tussen heden en verleden: we laten zien hoe het verleden doorwerkt in het leven van nu, zodat iedereen het verhaal van Zwolle kan herkennen in zijn of haar eigen leven. • Toegankelijkheid: ANNO is er voor iedereen. We zorgen dat onze presentaties en activiteiten begrijpelijk, bereikbaar en uitnodigend zijn voor alle Zwollenaren, jong en oud. Zo zorgen we ervoor dat iedere Zwollenaar zich kan identificeren met wat er in ANNO te zien is: “dit zou ook ik kunnen zijn.” Dat menselijke, herkenbare perspectief staat altijd centraal. ANNO beschikt over verschillende instrumenten om haar ambities te realiseren. De kern bestaat natuurlijk uit de hoofdtentoonstelling en wisselende exposities. Daarnaast willen we experimenteren met meer flexibele, eigentijdse vormen om ons publiek te bereiken.

Vormen die passen bij specifieke doelgroepen en onderwerpen, vormen die het mogelijk maken om flexibel in te spelen op actuele ontwikkelingen en momenten die Zwolle beroeren. Of het nu gaat om de muzikant die een prijs wint of het overlijden van een Zwollenaar die veel voor de stad betekend heeft. Voor de randprogrammering putten we uit dit arsenaal aan activiteiten. Die manier van werken vereist meer wendbaarheid van de organisatie. Maar we zijn ervan overtuigd dat het ons helpt om dieper in de haarvaten van de stad door te dringen en meer verschillende doelgroepen te bereiken.

samen met stadshistorici Jan ten Hove en Lucia de Vries, de Overijsselacademie en de archeologen van Erfgoed gemeente Zwolle. Voor de sociaal-maatschappelijke invulling zoeken we per onderwerp artistieke en maatschappelijke partners. Zo werken we voor het thema ‘Draden van de stad’ samen met theatergezelschap De Makkers en voor de hiphop-tentoonstelling binnen het thema ‘Zwolse Karakters’, met onder meer poppodium Hedon en de Fakkelteit. Ontwerpbureau Viesrood brengt de verhalen op interactieve wijze tot leven. b. De Verdieping: wisselexposities Op deze plek heeft de bezoeker door de glazen nieuwbouw uit de jaren ’90, ook letterlijk, een prachtig zicht op de stad: de oude historische daken, de Peperbus, de reuring op de Melkmarkt, etc. Tweemaal per jaar is op de Verdieping een nieuwe expositie te zien. Die heeft altijd een relatie met het hoofdthema van dat jaar en sluit dus aan op de presentatie in het Drostenhuis. De exposities op de Verdieping zijn kleiner, flexibel en belichten een aspect op een speelse en lichte manier. Zo is in het jaar van ‘Draden van de stad’ op de Verdieping de aftrap te zien van de video’s van Zicht op Zwolle en later de expositie over Zwolle als spin in het web. c. Het Erfgoedlab Het Erfgoedlab belicht altijd een aspect van het Zwolse verleden en wordt geproduceerd door Erfgoed gemeente Zwolle. Zij sluiten waar mogelijk aan op het jaarthema.

Zo is in het jaar van het thema ‘Draden van de stad’, tegelijkertijd met de wisselexpositie over hedendaagse gevonden voorwerpen op de Verdieping, een presentatie te zien in het Erfgoedlab over de gevonden voorwerpen uit de geschiedenis, de topstukken uit de archeologische collectie. In het jaar van ‘Zwolse Karakters’ is in het Erfgoedlab een presentatie te zien over Hermen, in het jaar over Gastvrijheid is in het Erfgoedlab een presentatie over Culinaire Archeologie.

a. De presentatie in Het Drostenhuis De presentatie in het monumentale Drostenhuis vormt het hart van de programmering. Eens per jaar opent daar de ‘grote’ tentoonstelling, die langere tijd blijft staan. De tentoonstelling geeft altijd een historisch, maatschappelijk, interactief, actueel en dynamisch perspectief op het jaarthema. De presentatie wordt per onderwerp ontwikkeld door een team van historische, maatschappelijke en interactieve verhalenvertellers samen met de bewoners van de stad. Voor het historisch fundament werkt ANNO

15

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

d. Kindermuseum Vanaf 2027 starten we met een nieuw instrument: het Kindermuseum. ANNO is een museum voor alle Zwollenaren, dus ook voor de kinderen in de stad. Kinderen tussen 6 en 12 jaar worden zich bewust van hun omgeving, de ander en zichzelf. Waar woon ik? Hoe ziet mijn straat/wijk/stad eruit? En hoe is dat op andere plekken? Met wie woon ik hier en wie woonden er voor mij? Daarmee ontstaat historisch besef. Vroeger waren sommige dingen anders: mensen droegen andere kleren, hadden geen auto of telefoon, maar misschien wel een paard of spinnenwiel. Dit soort veranderingen in de tijd vinden veel kinderen interessant, vooral als ze het zelf kunnen ervaren en er over mee kunnen denken en praten. Tot op heden worden tentoonstellingen in ANNO niet specifiek voor en met kinderen gemaakt. Aansluiting bij deze doelgroep gebeurt vooral door de speciale vakantieprogrammering in de schoolvakanties. ANNO wil het hele jaar voor kinderen interessant zijn: een plek waar je altijd terechtkan voor mooie verhalen, nieuwe ontdekkingen en prikkelende ervaringen over de stad waar je woont. Daarom openen we in 2027 het ANNO Kindermuseum: een semi-permanente tentoonstelling voor de doelgroep 6-12 jaar. Het Kindermuseum wordt samengesteld vanuit het oogpunt van de eigen doelgroep, en zal dus de verhalen vertellen die voor hen interessant en beleefbaar zijn.

In Zwolle en omgeving is er geen andere erfgoedlocatie die op deze wijze de doelgroep 6-12 jaar bedient, terwijl Zwolle een relatief jonge bevolkingssamenstelling heeft. Het heeft daarmee de potentie om

16

een vast onderdeel te worden in de vrijetijdsinvulling van Zwolse gezinnen: ‘Wat gaan we doen vandaag? Naar ANNO, want daar is altijd iets te beleven.’ Om goed aan te sluiten bij de behoeftes, belevingswereld en het onderzoekend en spelend leren van de doelgroep, vervult de ANNO-kidsjury een rol in de totstandkoming van het Kindermuseum. De kidsjury heeft in een eerder stadium meegeholpen met de ontwikkeling van een kidshuisstijl en de kinderactiviteiten door creatief mee te denken over wat zij willen doen, zien, ontdekken en meemaken in ons museum. Samen met hen komen we tot het verhaal over (de geschiedenis van) de stad Zwolle en haar inwoners, van vroeger tot nu. Daarnaast houden we in het Kindermuseum ruimte om in te spelen op tijdelijke tentoonstellingen in ANNO, die we jaarlijks samen met de kidsjury kunnen vullen. Het Kindermuseum maakt de verhalen van Zwolle beleefbaar en toegankelijk. Spelenderwijs maken kinderen kennis met erfgoed en leren zij hoe het verleden de stad van vandaag heeft gevormd. Kinderen maken kennis met hun stad via al hun zintuigen: er is iets te zien, te luisteren, te voelen, te ruiken, te proeven en te doen. Naast de vaste presentatie organiseren we ook randprogrammering speciaal voor kinderen.

Behalve de speciale vakantieprogrammering zijn dat onder meer een Kinderroute (speurtocht bij de presentatie in het Drostenhuis), de Ontdekhoek (creatieve inloopmiddagen voor kinderen van 4 tot 12 tijdens de schoolvakanties) en een Kistenroute (een speurtocht met oudhollandse spelletjes in de museumtuin).

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

e. Satellietlocaties ANNO zet de volgende programmering voor de satellietlocaties de Schepenzaal en de Peperbus ongewijzigd door in 2026-2028. In de Schepenzaal ontsluiten we met vrijwilligers van ANNO en van de Stichting Exploitatie Sassenpoort het verhaal over de Schepenzaal. De Schepenzaal is van april tot en met oktober gratis open op zaterdag- en zondagmiddag. In de Peperbus presenteren we een 360º graden film over de Hanze op basis van de Hanze-atlas (2023). De Basiliekwachters ontvangen bezoekers die de toren willen beklimmen en monitoren de bezoekersreacties. De inkomsten komen ten bate van de Onze Lieve Vrouwenbasiliek. f. Collectie Overijssel Collectie Overijssel heeft op dit moment een plek binnen ANNO met een eigen studiezaal, waar bezoekers terechtkunnen voor onderzoek en verdieping. Waar mogelijk sluiten activiteiten van Collectie Overijssel aan bij de jaarthema’s van ANNO, zodat collectie, onderzoek en publieksprogramma’s elkaar versterken en samen nieuwe perspectieven bieden op het Zwolse verhaal. Bijvoorbeeld bij het jaarthema ‘Zwolse Karakters’, kan Collectie Overijssel het archiefonderzoek presenteren over wanneer je nu wel of niet een echte Zwollenaar bent. g. ANNO Café Tot slot is ANNO Café de smaakmaker van het museum: een plek waar bezoekers samenkomen voor koffie, lunch en ontmoeting.

We willen het café sterker betrekken bij de programmering, door hier vaker de randprogrammering zoals talks, workshops en kleine concerten te organiseren. Daarnaast ontwikkelen we arrangementen die het bezoek aan ANNO extra aantrekkelijk maken, denk aan een kinderarrangement op een vaste doordeweekse dag met een gereduceerd tarief en een versnapering in het ANNO Café. Zo wordt het café dé plek waar cultuur, gesprek en gastvrijheid samenkomen.

17

2.4 Randprogrammering

Met ons randprogramma zorgen we ervoor dat ANNO flexibel en actueel blijft, midden in het Zwolse leven. Rondom elk thema programmeren we een aantal vaste concepten. Daarmee kunnen we ook snel inspelen op gebeurtenissen die spelen in de stad, zoals het mogelijke landskampioenschap van PEC Zwolle, het overlijden van een bekende Zwollenaar, verkiezingen of andere actuele onderwerpen. Zo blijft ANNO relevant, zichtbaar en verbonden met haar omgeving. Met deze programmering bieden we verdieping, interactie en ruimte voor ontmoeting. We stimuleren verbinding tussen bezoekers, stad en museum en houden ANNO relevant en aantrekkelijk voor een brede, diverse doelgroep. Zo groeit ANNO uit tot een levendig stadsmuseum dat midden in de Zwolse samenleving staat. We hebben daarvoor de volgende onderdelen ter beschikking, maar we blijven voortdurend met onze partners nieuwe vormen ontwikkelen. Rondleidingen • Instaprondleidingen: elk weekend bieden vrijwilligers gratis rondleidingen aan waar bezoekers zonder aanmelding op kunnen aansluiten. Hiermee maken we het museum laagdrempelig en zorgen we voor ontmoeting en verdieping. Speciaal tijdens themaweken, zoals bij het Kinderboekenfeest, kunnen we deze instaprondleidingen extra bijzonder maken.

• Slow looking / Ontdek jezelf-rondleiding: één keer per maand geeft een museumdocent een rondleiding waarin bezoekers worden uitgedaagd om dieper te kijken. De nadruk ligt op de persoonlijke beleving en reflectie: wat doet de tentoonstelling met jou? Dit geeft ruimte voor verbinding, dialoog en verdieping. Talks en Maak-lab • Talks: we organiseren in een vaste frequentie minicolleges, gegeven door experts die verdieping bieden op het thema van de lopende tentoonstelling. De talks sluiten we altijd af met een borrel en ruimte om na te praten, zodat er uitwisseling kan ontstaan tussen sprekers en publiek. Bijvoorbeeld: een talk over de Zwolse biergeschiedenis tijdens de expositie De smaak van Zwolle. • Maak-lab: hier gaan bezoekers, na een korte introductie door een expert, zelf creatief aan de slag. Afhankelijk van het onderwerp werken we bijvoorbeeld samen met Totaal Getikt, waarbij bezoekers op vintage typemachines reageren op het verhaal van de hoofdgast of een brief aan de burgemeester schrijven in het kader van de tentoonstelling De Zachte Atlas van Zwolle.

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

Smaken Verschillen Dit programma vindt plaats in samenwerking met het museumcafé. Bezoekers krijgen een proeverij van eten of drinken, gecombineerd met verhalen die aansluiten op het actuele tentoonstellingsaanbod. Denk aan proeverijen van ANNO-biertjes, gebrouwen naar Zwols recept, of discussie over de vraag of en hoe je een opgegraven persoon tentoonstelt in deze tijd (Hermen in het ErfgoedLab). Zo verbinden we het museumverhaal aan smaak, beleving en gesprek. Vakantieprogrammering Tijdens schoolvakanties breiden we het programma uit met speciale familieactiviteiten, zoals de Ontdekhoek (creatieve inloopmiddagen voor kinderen van 4-12 jaar) en vakantieworkshops die aansluiten bij de wisselexpositie. Zo bieden we gezinnen een volledig dagje uit, met ruimte voor creativiteit, leren en ontspanning.

(bekend van de Zwolse horeca) het museumcafé overnemen. Dit zorgt voor nieuwe doelgroepen en extra reuring in het museum. Jongerenavond (vanaf 2027) We openen één avond per jaar speciaal voor jongeren. Samen met jongeren en partners als Buro Ruis, ArtEZ en Windesheim geven we de inhoud vorm, zodat jongeren zich eigenaar voelen van het programma. Er is ruimte om tentoonstellingen te ontdekken, met extra programmering die aansluit bij hun interesses.

ANNO-Lezing bij Erfgoedplatform ANNO is partner van het Erfgoedplatform Zwolle. Jaarlijks verzorgen we minimaal één lezing die aansluit bij ons jaarthema, waarmee we bijdragen aan de gezamenlijke zichtbaarheid en kennisdeling van het Zwolse erfgoedveld. Museumnacht In samenwerking met Buro Ruis, Museum de Fundatie en Academiehuis Grote Kerk organiseren we jaarlijks de Museumnacht. Tijdens deze avond zijn de musea open en is er een speciaal programma met muziek, workshops en rondleidingen, geïnspireerd op de vaste collectie of tijdelijke tentoonstellingen. De inhoud van deze avond wordt samengesteld in samenwerking met studenten. Hiermee bereiken we een nieuw publiek en laten we het museum bruisen na sluitingstijd. Museummaatje Met Museummaatje bieden we bezoekers de kans op een bijzondere ontmoeting. Je wordt gekoppeld aan iemand die je nog niet kent, bijvoorbeeld iemand van een andere generatie of achtergrond. Samen bezoek je de tentoonstelling en praat je samen na in het café. Dit concept voeren we uit in samenwerking met Samen Zwolle (een online prikbord waar vraag, aanbod en mensen samenkomen), om sociale verbinding te stimuleren. ANNO X take-over Eén keer per jaar vragen we een Zwolse partij om (een deel van) het museum over te nemen.

Zo kan tijdens Draden van de stad Kringloop Zwolle, of tijdens de Zwolse Karakters Skatestore Sparky of de tattooshop Nozem één dag een eigen invulling geven aan het museum of aan de museumwinkel. Tijdens De smaak van Zwolle kan Saeed

18

Concerten: het geluid van Zwolle Onder de noemer Het geluid van Zwolle ontwikkelt ANNO zomerprogrammering in de monumentale museumtuin waarin muziek, poëzie en geluid samenkomen, steeds in aansluiting op het jaarthema. Denk aan intieme concerten met Zwolse muzikanten, optredens van de stadsdichter of experimentele soundscapes die het verhaal van de stad versterken. Zo geven we een podium aan lokale makers en voegen we een nieuwe, zintuiglijke laag toe aan de museumervaring. Evenementen ANNO blijft vanzelfsprekend partner in gezamenlijke activiteiten in de stad, zoals NLdoet, Bevrijdingsfestival, de Nationale Archeologiedagen, Keti Koti, Open Monumentendag, het Groot Zwols Kinderboekenfeest en de Natio-

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

nale Museumweek. We organiseren daarbij kortdurende, passende activiteiten. Zo bereiken we nieuw publiek en versterken we de aanwezigheid van ANNO bij belangrijke momenten in de stad. Stadswandelingen Bezoekers starten en eindigen hun stadswandeling, ontwikkeld door Stichting Stadswandelingen Zwolle, bij ANNO. Het museum fungeert als het gastvrije vertrekpunt, waar men de dag begint met koffie en gebak in het ANNO Café. Na afloop van de wandeling is er ruimte om terug te komen voor een borrel of om na te praten. Zo wordt ANNO de centrale plek waar stadsverhalen samenkomen en iedere ontdekkingstocht door Zwolle begint en eindigt.

2.5 Educatie

ANNO is trots op de resultaten op het gebied van educatie en bouwt daar de komende jaren op verder. In 2024 brachten 2.668 PO-leerlingen een betaald bezoek aan ANNO of kregen les op locatie. Dat is drie keer zoveel als het jaar ervoor; er is dus sprake van een snel groeiend bereik. Het programma en de kwaliteit worden hoog gewaardeerd door zowel leerlingen als leerkrachten, mede door de hoge mate van interactiviteit op locatie. De populariteit stuit wel op grenzen in de capaciteit. Daar werken we de komende periode aan uitbreiding van onze mogelijkheden. Zwolse erfgoedleerlijn In 2022 belegde de gemeente Zwolle de opdracht tot herziening van de Zwolse erfgoedleerlijn bij ANNO. In samenspraak met Stadkamer en diverse onderwijspartijen werkte stelde ANNO een visie op erfgoededucatie op, die als toetssteen dient voor erfgoedpartners bij het inrichten van hun aanbod, en voor scholen bij het opstellen van hun erfgoedcurriculum. Uitgangspunt is dat goede erfgoededucatie vaardigheden aanleert om drie vragen te kunnen beantwoorden: wat is erfgoed, wie vindt dit waardevol en waarom, en wat vind ik daarvan? Het onderwijsproces verloopt in vier stappen: ontmoeten, onderzoeken, discussie & reflectie en vormen. Deze stappen zijn gebaseerd op procesgerichte didactiek en borgen de verwerving van ‘erfgoedwijsheid’: de vaardigheden om actief, kritisch en bewust met erfgoed om te gaan.

Primair onderwijs Het onderwijsaanbod binnen ANNO spitst zich toe op het primair onderwijs. Dit is onze belangrijkste doelgroep, omdat er bij kinderen op deze leeftijd een intrinsieke interesse ontstaat voor de wereld om hen heen en de overeenkomsten en verschillen tussen ‘nu’ en ‘vroeger’. Door op deze leeftijd een sterke ‘erfgoedbasis’ te leggen leren kinderen al jong de vaardigheden om actief, kritisch en bewust met erfgoed om te gaan. Hiervoor bestaat al een uitgebreid lesprogramma speciaal voor het primair onderwijs. Onze ambitie is dat in 2030 alle PO-leerlingen in Zwolle ten minste eenmaal in hun basisschooltijd een lesprogramma volgen van ANNO.

ANNO legde de basis voor een nieuwe leerlijn, die aansluit bij de belevingswereld van kinderen en de samenstelling van een samenhangend curriculum vergemakkelijkt. Het resultaat: aansprekend erfgoedonderwijs, waarmee leerlingen zich verbonden voelen en dat ze vaardigheden voor de toekomst aanleert voor een betrokken en onderbouwde omgang met erfgoed-

Ons belangrijkste doel voor de periode 2026-2028 is het verder uitbreiden van het bereik bij basisscholen in Zwolle. Op dit moment weet een aantal scholen binnen Zwolle ANNO goed te vinden. Ook zien we veel terugkeer van scholen die al bij ANNO zijn geweest. Er zijn echter ook scholen in Zwolle en directe omgeving die nog niet bij ANNO komen. Van de 61 basisscholen in Zwolle (50 basisonderwijs en 11 speciaal onderwijs) hebben in het afgelopen schooljaar (2024-2025) 24 scholen één of meerdere lesprogramma’s bij ANNO

19

Zicht op Zwolle Meerjarenbeleidsplan ANNO 2026-2028

afgenomen. Onze ambitie is om in 2028 80% van de basisscholen te bereiken, en dat de meerderheid van de scholen jaarlijks naar ANNO terugkeren met meerdere leerjaren. Dat komt neer op 49 basisscholen in Zwolle, meer dan een verdubbeling van het huidige aantal. Om dat te bereiken leggen we de inhoudelijke focus op het aanscherpen van het huidige aanbod aan bestaande lesprogramma’s en het bestendigen van de doorlopende erfgoedleerlijn, samen met de scholen en de partners (Academiehuis Grote Kerk, de Sassenpoort, het Vrouwenhuis, de Peperbus en de Stadkamer). Zij zijn essentieel voor de borging van de doorlopende erfgoedleerlijn en voor de uitvoering van het educatieprogramma. Een deel van de erfgoedlessen wordt bij hen op locatie gegeven. Concreet nemen we de volgende maatregelen om ons bereik te vergroten: •

• •

We investeren in specifieke communicatie op maat en relatiebeheer, bijvoorbeeld door een gerichte campagne voor scholen en een jaarlijkse sessie voor cultuurcoördinatoren. We breiden het aantal museumdocenten uit en investeren in kwaliteit en professionalisering, door onder meer coaching en bijeenkomsten. We evalueren samen met scholen en partners het bestaande aanbod en passen het waar nodig aan.

Lesprogramma’s Het educatieaanbod voor het primair onderwijs bestaat uit de volgende lesprogramma’s: • • • • • • • • •

20

Op de toren zit een Haan – omgevingsgericht onderwijs voor kleuters (gr. 1/2) Archeologie in de klas voor kleuters (gr. 1/2) Bikkels en pechvogels – over het leven van kinderen in de late middeleeuwen (gr. 3/4/5) Een machtig mooi huis – over het leven van een Zwolse familie in de achttiende eeuw (gr. 3/4/5) Archeologie in de klas – welke schatten bevinden zich in de Zwolse bodem (gr. 3 t/m 8) Zwolle en het verraad van de Blauwvingers – over Zwolle in de Middeleeuwen (gr. 5/6) Zwolle in de tijd van Steden en Staten – over het ontstaan en de ontwikkeling van Zwolle als Hanzestad (gr. 6 t/m 8) Storm in de kerk – over de reformatie in Zwolle (in Academiehuis Grote Kerk en de Basiliek) (gr. 7/8) Zwolle tijdens de Tweede Wereldoorlog – digitaal platform met diverse persoonlijke Zwolse oorlogsverhalen inclusief stadswandeling of gastles (gr. 7/8)

Voortgezet en vervolgonderwijs We krijgen steeds meer interesse vanuit het voortgezet onderwijs en vervolgonderwijs. Er zijn een aantal middelbare scholen en HBO-instellingen die ANNO weten te vinden voor erfgoededucatie. Op dit moment worden deze instellingen bediend met op maat gemaakte lesprogramma’s. Leerlingen uit het vervolgonderwijs vormen een interessante doelgroep voor ANNO, niet alleen als bezoeker maar ook als actieve input. In 2024 ontvingen we studenten van ArtEZ, Windesheim en CIBAP. Ze waren actief in verschillende projecten. Zo heeft een groep van 50 pabostudenten vanuit het thema water en de overstroming in 1825 een educatief product ontworpen voor de eerste klassen van het voortgezet onderwijs. Een deel van de opbrengst is verder doorontwikkeld in de doorlopende erfgoedleerlijn. Studenten van het CIBAP werkten mee aan het project De beelden van Joan Derk van der Capellen tot den Pol: zij ontwierpen een marketingcampagne voor de stad en gesprekskaarten. De eerstejaars studenten van ArtEZ hebben zich drie dagen ondergedompeld in het lokale slavernijverleden en zijn zich gaan verdiepen in de plekken op de route en hun huidige gebruikers. Ze dachten mee over hoe hen te betrekken als ambassadeurs van het verhaal. We zien kansen voor uitbreiding van deze samenwerking, maar de inzet is arbeidsintensief. Het blijft maatwerk per onderwijsinstelling en opleiding.