Document · PDF

Bijlage 1 Beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid

Raad Besluitvormingsronde 19 januari 2026, gemeente ZwolleBij agendapunt: Beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid18.287 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Hoofdstuk 9 Actielijn 5

9. Actielijn 5 Ondersteuning bieden bij geldzorgen tijdens life events Een life event is een ingrijpende gebeurtenis in het leven. Iedereen maakt verschillende life events mee. Sommigen zijn positief en anderen hebben een meer negatieve lading. Bij veel life events worden ook financiële keuzes gemaakt, of zijn er financiële consequenties. Inwoners die een life event meemaken lopen een verhoogd risico op financiële zorgen of schulden. Denk aan het verliezen van een baan, een scheiding of de geboorte van een kind. Door inwoners tijdig te informeren en te helpen hun geldzaken goed te beheren en hen voor te bereiden op onverwachte kosten, zijn zij beter voorbereid. Hierdoor kunnen ze beter omgaan met deze veranderingen en blijven financieel stabiel. Dit draagt bij aan hun welzijn en zorgt ervoor dat inwoners niet uitvallen en actief kunnen blijven deelnemen aan de samenleving. Onderstaand figuur geeft een overzicht van de actielijn en toont in één oogopslag wat we al doen en welke nieuwe acties we willen uitvoeren.

ACTIELIJN 5: Ondersteuning bieden bij geldzorgen tijdens life events Acties 1. Vasthouden en verbeteren • Het relatie- en scheidingsteam Zwolle. • Sturen van informatie over de financiële veranderingen wanneer je 18 wordt. • Specifieke ondersteuning voor (startende) ondernemers.

2. Nieuwe acties met extra kosten • Een aanpak ontwikkelen voor het voorkomen van geldzorgen bij life events. Onderzoeken wat er al is, beter verbinden waar kan en nieuwe werkwijzen ontwikkelen.

Overzicht van actielijn 5: Wat we al doen en welke nieuwe acties we willen uitvoeren.

1. Vasthouden en verbeteren Alhoewel we al stappen zetten om aandacht te vragen voor veranderingen bij life events, zoals een verjaardagskaart aan alle 18-jarigen, hebben we nog geen gerichte aanpak voor life events. Daar willen we meer op gaan inzetten. De bestaande activiteiten wie we al hebben behouden we en blijven we continue verbeteren.

Relaties, ruzie en scheiden | Gemeente Zwolle is een uitstekend voorbeeld van integrale samenwerking rondom een life event. Het relatie- en scheidingsteam biedt ondersteuning en begeleiding aan inwoners tijdens ingrijpende momenten in hun leven, waarbij verschillende disciplines samenkomen om de best mogelijke hulp te bieden. Tijdens gesprekken met partners en collega’s werd het Relatie- en Scheidingsloket vaak genoemd als een goed voorbeeld van hoe diverse partijen en afdelingen samen de inwoner integraal ondersteunen.

Deze zijn: • Het relatie- en scheidingsteam Zwolle biedt ondersteuning en begeleiding bij relatieproblemen en scheidingen.

•

Sturen van een verjaardagskaart naar elke nieuwe 18-jarige met informatie over de financiële veranderingen die plaatsvinden wanneer je 18 wordt. We gaan onderzoeken hoe de huidige vorm van de verjaardagskaart nog beter kan aansluiten bij de doelgroep. Hierbij betrekken we de jongerenraad. Specifieke ondersteuning bieden voor (startende) ondernemers. Bijvoorbeeld door Over Rood of door het integrale loket van het RBZ en “Ondernemers en Geldzaken”.

15. Ik ga stoppen met ondernemen 16. Ik kom naar Nederland 17. Ik kom uit detentie Hoewel het inrichten van specifieke loketten of maatwerkinzet rondom elk van deze gebeurtenissen waardevol kan zijn, vraagt dat aanzienlijke investeringen in capaciteit en middelen. Wel onderzoeken we hoe we binnen de bestaande werkzaamheden en structuren beter kunnen inspelen op deze life events. Dat vraagt om bewustwording bij professionals en vrijwilligers, betere integrale samenwerking en om oog te hebben voor signalen en situaties waarin inwoners extra ondersteuning kunnen gebruiken. Zo zorgen we dat onze dienstverlening aansluit bij wat mensen écht nodig hebben, precies op het moment dat het ertoe doet.

Werkgroep Financieel Welzijn Ouderen Zwolle. De werkgroep is opgericht in 2022 om meer bewustwording van het bestaan van financieel misbruik bij ouderen. Het hoofddoel van deze werkgroep is om adequaat te kunnen optreden bij het signaleren van financieel misbruik. Binnen deze werkgroep deel men kennis en ervaring, casuïstiek uitwisselen en gebruik maken van elkaars netwerk zodat men zich meer bewust wordt van dit misbruik. Drie à vier keer per jaar komt deze werkgroep bij elkaar. Inmiddels bestaat de werkgroep uit 30 personen waaronder mensen van de rechtbank, politie, sociale wijkteams en banken.

3. Nieuwe acties met extra kosten Voor deze acties is extra geld nodig, eenmalig of voor langere tijd. Deze acties werken we uit in een uitvoeringsagenda. Het ontwikkelen van meerdere interventies waarbij inwoners ondersteund worden op specifieke lifeevents. Daarbij is het belangrijk om af te wegen met welke life events wij eerst mee aan de slag willen. Inzetten op een life event is het meest interessant als het preventief werkt op een grote groep inwoners, of bij extreem kwetsbare situaties. We sluiten aan bij de routekaar financiële zorgen van de VNG en programma Verbinden Schuldendomein. De keuze voor deze life events is gebaseerd op gesprekken met gemeenten, SZW en ketenpartners en op keuzes die vanuit Nibud, Wijzer in Geldzaken, Mens Centraal en de Rijksoverheid.

2. Nieuwe acties binnen het huidige budget We hebben achttien life events gedefinieerd die een grote invloed kunnen hebben op de financiële bestaanszekerheid van inwoners. Dit zijn herkenbare gebeurtenissen die vaak gepaard gaan met veranderingen op financieel, sociaal en administratief vlak, en die – tijdelijk of langdurig – tot onzekerheid of financiële stress kunnen leiden. Het gaat om de volgende life events: 1. Ik word 18 2. Ik word 18 en ontvang jeugdzorg 3. Mijn kind wordt 18 4. Wij gaan uit elkaar 5. Ik krijg een kind 6. Mijn naaste/ partner is overleden 7. Ik ga met pensioen 8. Ik word mantelzorger 9. Ik word werkloos Ik kom in de bijstand 10. Ik ga samenwonen of trouwen 11. Ik ga verhuizen (inclusief huis kopen) 12. Ik ga studeren 13. Ik word ziek of arbeidsongeschikt 14. Ik ga voor mijzelf beginnen

Hoofdstuk 10 Monitoring

10. Monitoring Hoe weten we dat dit beleid werkt? Doelen en effecten

In dit beleidsplan zetten we ons in voor meer financiële bestaanszekerheid voor Zwollenaren, met als doel het realiseren van de volgende concrete resultaten: •

• • •

Met onze doelen streven we naar het realiseren van de volgende effecten: • Dienstverlening sluit beter aan bij de leefwereld van de inwoner • Inwoners hebben (meer) vertrouwen in de (gemeentelijke) ondersteuning • De sociale basis heeft handvatten om financiële zorgen te herkennen, bespreekbaar te maken en ondersteuning te bieden • (Escalatie van) geldzorgen wordt voorkomen • Financiën zijn geen belemmering om mee te kunnen doen en gezonde keuzes te maken • Meer sociaal kapitaal voor inwoners (het netwerk van mensen rondom de inwoner, zoals buren, vrienden of vrijwilligers, waarop terugvallen kan worden en die elkaar helpen met kennis, steun of praktische hulp) • Betere kennisdeling tussen partners, gemeente en inwoners • Inwoners ervaren eigen regie, keuzevrijheid en voelen zich gehoord tijdens de ondersteuningstrajecten • Inwoners hebben handvatten en vaardigheden om (zelf) geldzorgen nu en in de toekomst te voorkomen • Minder uitval bij werk en beter werknemerschap

In 2030 zijn er meer inwoners die over geldzaken praten met elkaar of partners in de stad voordat geldzaken geldzorgen worden. In 2030 zijn er meer inwoners die weten welk ondersteuningsaanbod voor hen beschikbaar is. In 2030 krijgen meer inwoners de ondersteuning waar ze recht op hebben. In 2030 zijn meer inwoners in staat om zelf grip te houden (al dan niet met ondersteuning) op hun financiën.

Voor de Koers Sociaal Domein wordt een monitor ontwikkeld waarin indicatoren worden benoemd die aansluiten bij de gestelde doelen. Naar verwachting is in 2026 een eerste versie beschikbaar, zodat vanaf dat moment structureel op de koersdoelen gerapporteerd kan worden. Om deze doelen te bereiken, hebben we de benodigde acties uitgewerkt binnen de actielijnen.

Minima Effect Rapportage (MER, Nibud) Het Nibud onderzoekt periodiek of verschillende Zwolse huishoudtypen hun maandbegroting rond kunnen krijgen. Dit geeft inzicht in de effectiviteit van onze inkomensondersteuning. De MER is een vast onderdeel van de beleidscyclus en wordt in principe uitgevoerd in het jaar dat een nieuw college aantreedt (volgende in 2026). Bij grote economische onzekerheid kunnen we besluiten dit vaker te laten doen.

We hanteren het principe tellen én vertellen. Het is namelijk lastig om directe causaliteit tussen dit beleid en effecten vast te stellen. Eerder benoemde factoren zoals betaalbare vaste lasten, en sociale vangnetten en toeslagen op Rijksniveau spelen ook een rol. Daarom: • Tellen: meten van resultaten en trends met cijfers. • Vertellen: verzamelen ervaringen en verhalen van inwoners en professionals om betekenis te geven aan de cijfers.

CBS Armoedescan Vanaf 2024 gebruiken we de Armoedescan van het CBS. Dit digitale dashboard geeft inzicht in het gebruik van inkomensregelingen door verschillende doelgroepen, afgezet tegen het potentieel aantal gerechtigden. Zo zien we waar sprake is van onderof overbereik.

Zo wordt aannemelijk hoe resultaten van de acties bijdragen aan de effecten, ook als de exacte causaliteit lastig vast te stellen is. Bijvoorbeeld: als 500 extra inwoners via vroegsignalering ondersteuning hebben geaccepteerd, kan redelijkerwijs worden geconcludeerd dat dit bijdraagt aan het effect “voorkomen van escalatie van geldzorgen”.

Dashboard Geldfit Het Dashboard Geldfit (ontwikkeld door SchuldenLabNL en partners) geeft inzicht in het bereik en gebruik van het landelijke Geldfit-platform en doorverwijzingen naar lokaal aanbod. Hierdoor kunnen we zien hoeveel Zwollenaren informatie of hulp zochten via dit kanaal en hoe effectief de koppeling naar de gemeentelijke ondersteuning is.

De verzamelde informatie wordt gebruikt om proactief en anticiperend te kunnen handelen. Dit doen we door data te duiden en waar nodig verder te analyseren. Ook zullen we steeds slimmer data moeten toepassen in de primaire processen om proactief handelen te ondersteunen. Bijvoorbeeld door inwoners steeds minder gegevens zelf aan te laten leveren die wij/de overheid zelf al van de inwoner heeft. Hierbij volgen en onderzoeken we stapsgewijs de laatste ontwikkelingen in samenwerking met de interne IV-organisatie.

Buurt voor Buurt-onderzoek Zwolle Dit onderzoek wordt elke twee jaar uitgevoerd en meet brede maatschappelijke effecten, waaronder leefbaarheid, sociale samenhang en (financiële) zorgen van inwoners. Voor dit beleidsplan benutten we de vragen over geldzorgen, vertrouwen in overheid en sociale netwerken als indicatoren.

Resultaten meten Met maatschappelijke partners maken we afspraken op basis van uitvoerende activiteiten en op basis van bereikt effect. In de uitvoeringsagenda wordt concreet uitgewerkt welke resultaten gemeten worden en op welke manier de raad hierover geïnformeerd wordt, waarbij zoveel mogelijk wordt aansluiten bij de huidige planning en control cyclus. We benutten bestaande meetinstrumenten om resultaten en effecten te meten. Hieronder volgt een opsomming van instrumenten.

Klantreizen en klanttevredenheidsonderzoeken Eens per twee jaar voeren team Inkomen en team Schulddienstverlening klantreizen en tevredenheidsonderzoeken uit. Hiermee krijgen we inzicht in de ervaringen van inwoners met onze dienstverlening: is de ondersteuning toegankelijk, begrijpelijk, passend en menselijk? Dit helpt om dienstverlening te verbeteren en sluit beter aan bij de leefwereld van de inwoner.

Jaarlijkse Armoede- en Schuldenmonitor Jaarlijks stuurt het college in het najaar de Armoede- en Schuldenmonitor naar de gemeenteraad. Deze geeft inzicht in de demografische ontwikkelingen van Zwolse (minima)huishoudens en laat zien in hoeverre gemeentelijke regelingen en voorzieningen inwoners bereiken (o.a. gebruik inkomensregelingen, vroegsignalering, schuldhulpverlening).

Hoofdstuk 11 Strategische Communicatie

11. Strategische Communicatie Goede communicatie is essentieel voor het vergroten van financiële bestaanszekerheid. We stemmen onze communicatie af op de behoeften, ervaringen en beleving van inwoners. Dit vraagt om een benadering die uitgaat van vertrouwen, gelijkwaardigheid en duidelijkheid. Iedereen wil zich gezien, gehoord, begrepen en beschermd voelen – daar gaan we voor.

Toepassing in beleid en uitvoering

Onze communicatie is daarom niet alleen informatief, maar ook uitnodigend, menselijk en toegankelijk. We nemen de tijd om écht contact te maken en om de juiste toon te vinden, zeker als het gaat om gevoelige onderwerpen als armoede, schulden en hulpverlening.

Deze uitgangspunten zijn leidend voor alle acties in hoofdstuk 5. Per actie wordt uitgewerkt hoe communicatie wordt ingezet, en hoe deze bijdraagt aan het doel van de maatregel of interventie. Denk hierbij aan: • preventieve communicatie (zoals ‘stressbusters-actie’ en ‘Laat geen geld liggen gids’), • doelgroepgerichte formats (zoals voor jongeren of statushouders), • begrijpelijke brieven en folders, • ondersteuning in persoonlijk contact, via spreekuren of hulp bij digitale toegang, • gebruik maken van bestaande overlegstructuren zoals de werkgroep inkomensondersteuning, de werkgroep betaalbaarheid (met woningbouw) en het Lokale Educatieve Agenda (LEA) overleg.

Aansluiting bij de visie Menselijke Maat Onze communicatievisie sluit aan bij de ambitie uit het programmaplan Menselijke Maat. Daarin staan twee kernbegrippen centraal: Vertrouwd We sluiten aan op de vragen, zorgen en leefwereld van inwoners. We zijn zichtbaar en benaderbaar. Inwoners die ondersteuning nodig hebben, weten waar en hoe zij contact kunnen opnemen met de gemeente Zwolle. Duidelijk We communiceren helder over verwachtingen, rechten en plichten. Informatie is begrijpelijk geformuleerd en toegankelijk, ongeacht iemands vaardigheden, taalniveau of achtergrond.

Communicatievisie Menselijke Maat: mensgericht en inclusief We gaan bij onze communicatie uit van de behoeften, ervaringen en beleving van inwoners. We zetten in op interactie, dialoog en het uitnodigen tot contact. We communiceren zorgvuldig, en zorgen voor duidelijkheid zonder afstandelijkheid met ruimte voor emotie. De volgende uitgangspunten vormen de basis voor al onze communicatie: • We communiceren open, eerlijk en uitnodigend. • We tonen begrip en staan open voor het gesprek. • We zijn duidelijk over wat inwoners van ons mogen verwachten, en wat niet. • We sluiten aan op het taalniveau en de belevingswereld van onze doelgroep. Zo benaderen we bijvoorbeeld jongeren en werkenden met een laag inkomen via hun voorkeurskanalen, met communicatie die aansluit bij hun leefwereld. • We benutten verschillende kanalen, afgestemd op waar mensen zich bevinden en hoe zij communiceren. • We zorgen dat informatie vindbaar is, op het juiste moment beschikbaar komt, en aansluit bij het leven van mensen.

Bijlagen 1.

Voor wie doen we het: de inwoner van Zwolle met geldzorgen

Probleemschets armoede en schuldenproblemen

Breder beleidskader: financiële bestaanszekerheid als onderdeel van een grotere beweging

Domein overstijgend, met elkaar en integraal

Kernpunten evaluatie bestaand beleid

Literatuurlijst

Bijlage 1 Voor wie doen we het: de inwoner van Zwolle met geldzorgen Uit de gehouden klantreizen (2024) blijkt dat onze doelgroep, ondanks het gemeenschappelijke kenmerk van een laag inkomen en/of schrijnende situaties, zeer divers is. Er zijn aanzienlijke verschillen in opleidingsniveau, zelfredzaamheid, werkstatus, digitale vaardigheden, houding ten opzichte van de overheid, schuldenlast, woonsituatie, kennis over inkomensregelingen en proactiviteit. Dit vraagt om een benadering die rekening houdt met deze diversiteit en ruimte biedt voor maatwerk en ondersteuning op verschillende niveaus.

Zeer diverse situatieschetsen van onze doelgroep Opgehaald uit klantreizen (2024) van de heterogene groep mensen welke we inkomensondersteuning en/of schuldhulp bieden.

Alleenstaande moeder • Vier kinderen (7 t/m 18 jaar). • Ontvangt Wajong uitkering. • Heeft een turbulent leven (gehad) en is daarvoor in therapie. Man (22) • Op 18-jarige leeftijd verant woordelijk geworden voor de eigen financiën, maar dat ging niet goed. Hij had niet geleerd van zijn ouders hoe hij verstandig om moest gaan met geld. Hij heeft verkeerde keuzes gemaakt. • Krijgt nu ambulante begeleiding. Alleenstaande dove moeder (22) • Heeft in een blijf-van-mijn lijfhuis gezeten samen met haar zoontje van 2,5 jaar oud. • Woont inmiddels zelfstandig en is weg bij haar man. • Heeft een bijstandsuitkering en wil gauw starten met een opleiding tot kok.

Alleenstaande vader • Gescheiden in 2021, nu co-ouderschap. • Is zijn baan kwijtgeraakt door problemen met de scheiding. • Heeft vroeger zelf in de jeugdzorg gewerkt. • Ontvangt een bijstandsuitkering en gaat naar de Voedselbank. Man (65) • Had tot zijn 62e een eigen IT-bedrijf, maar door corona kreeg hij geen opdrachten meer. Hij zat al gauw in de bijstand. • Woont in een verouderde huurwoning. Man (40) • Zat in vechtscheiding. Hun geld zat in het koophuis met overwaarde. Vrouw woonde in het huis en man moest met niks opnieuw beginnen. • Kreeg te maken met hoge kosten na de scheiding, zoals de inrichtingskosten van de nieuwe woning, hoge huur en advocaatkosten. Zo is hij in de financiële problemen gekomen.

Vrouw (30) • In loondienst • In 2020 gescheiden en woont nu al enkele jaren alleen met haar zoontje. • Kon na haar scheiding niet sparen in de afgelopen jaren en kwam geld tekort. • Kreeg daar stress van, maakte zich zorgen over haar zoontje en kwam in de ziektewet. Daardoor kreeg ze nog minder geld. Zorgverzekeringen werden niet betaald en ze kwam steeds verder in de problemen. Alleenstaande man (36) • Is slachtoffer geworden van identiteitsfraude waardoor hij in de problemen is gekomen. • Had beleggingen die zonder zijn toedoen werden verkocht. Het bleek dat zijn ex-vrouw zijn rekening had gehackt. Spullen werden op zijn naam gekocht en van zijn rekening betaald. • Werd angstig en durfde geen geld meer over te maken. Was zelf ook niet handig met telefoon en geldzaken.

Beleid voor iedereen, met oog voor verschillen

Daarnaast weten we dat inwoners met beperkte taal- of financiële vaardigheden – waaronder laaggeletterden en mensen met een migratieachtergrond – een verhoogd risico lopen op financiële problemen. Slechts 40% van de Nederlanders beschikt over voldoende financiële vaardigheden. Begrijpelijke communicatie en laagdrempelige ondersteuning zijn daarom essentieel in al ons beleid en aanbod.

In Zwolle kiezen we voor een inclusief beleid waarin álle inwoners worden gezien en ondersteund in hun financiële bestaanszekerheid. Sommige personen bevinden zich in een meer kwetsbare positie. Zo blijkt uit onderzoek dat jongeren relatief vaak geldzorgen of schulden hebben, en niet altijd goed zijn voorbereid op financiële zelfstandigheid. Zij missen soms de benodigde vaardigheden, zijn gevoelig voor verleidingen zoals ‘koop nu, betaal later’ en weten de weg naar hulp minder goed te vinden. Ook werkenden met een laag besteedbaar inkomen ervaren regelmatig financiële druk, ondanks dat zij een baan hebben. Hun inkomen gaat vaak grotendeels op aan vaste lasten, terwijl er weinig ruimte is voor onvoorziene uitgaven. Onzeker of flexibel werk en een beperkte bekendheid met inkomensregelingen maken hen extra kwetsbaar. Dit geldt ook voor ondernemers, die te maken kunnen hebben met wisselende inkomsten en specifieke financiële risico’s. Voor jongeren, werkenden en ondernemers is het belangrijk dat ondersteuning aansluit op hun leefwereld. Dit vraagt om maatwerk, communicatie via passende kanalen en toegankelijke voorzieningen.

Ook zien we dat kinderen die opgroeien in armoede een bijzonder kwetsbare groep is. Zij hebben vaker te maken met sociale uitsluiting, beperkte toegang tot voorzieningen en slechtere gezondheid, wat hun kansen voor de toekomst ernstig kan beperken. Armoede vanaf jonge leeftijd vergroot bovendien het risico op armoede op latere leeftijd. Tenslotte zien we dat inwoners met een beperking of chronische ziekte vaak hogere kosten hebben en minder mogelijkheden om te werken. We blijven deze inwoners ondersteunen met gerichte inkomensmaatregelen, zoals vastgesteld in de uitgangspuntennotitie Vereenvoudiging Inkomensregelingen (november 2024).

Bijlage 2 Probleemschets armoede en schuldenproblemen Definities

Armoede en schuldenproblemen zijn groter dan alleen een gebrek aan geld. Het zijn taaie vraagstukken waar niet één oplossing voor is. Armoede en schulden ontstaan vaak door een opeenstapeling van verschillende problemen met tekorten op meerdere gebieden. Deze tekorten beïnvloeden elkaar en versterken zo de problematiek. Economische tegenslagen, ingrijpende gebeurtenissen zoals een scheiding, sociale druk en beperkte vaardigheden maken het leven voor veel mensen een zware uitdaging. Financiële bestaansonzekerheid gaan vaak samen met (mentale) gezondheidsproblemen, verminderd gevoel van eigenwaarde, onveilige thuissituatie, onstabiele woonsituatie, sociale uitsluiting en gebrek aan perspectief op de arbeidsmarkt. Financiële bestaansonzekerheid heeft invloed op de veerkracht van mensen en leidt in veel gevallen tot een lager vertrouwen in de overheid. Langdurige armoede leidt weer tot verhoogde kans op schulpenproblematiek. Opgroeien in armoede heeft ook vaak negatieve gevolgen voor de leerprestaties en toekomstkansen van kinderen. En de volgende generatie uit armoede heeft een grotere kans om zelf ook in armoede terecht te komen.

Armoede In Zwolle sluiten we aan bij de nieuwe methode die het CBS, SCP en Nibud hanteren om armoede te definiëren. Naast geld voor wonen, energie, verzekeringen, kleding en de dagelijkse boodschappen, is er geld nodig om aardig mee te kunnen doen in de samenleving. Het gaat dan ook om bijvoorbeeld een telefoon, toegang tot het internet en sociale activiteiten. Schulden Veel mensen hebben in hun leven te maken met schulden. Denk bijvoorbeeld aan een hypotheek of studielening. Lang niet alle schulden vormen een risico of zijn een probleem. In Zwolle hanteren we de definitie van de NVVK voor problematische schulden: ‘Een schuld is problematisch wanneer te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen.’ Ook niet-problematische schulden kunnen een voor mensen grote financiële zorgen veroorzaken. We stellen geen grenzen aan inkomen of hoogte van schuld om iemand te helpen.

Armoede en schulden ontwikkeling in Nederland

Maatschappelijke kosten van armoede en schulden

Uit CBS-gegevens blijkt het aantal mensen in armoede de laatste jaren dalen naar 3,1 procent van de bevolking in 2023. De ernst van de armoede neemt echter toe.

De Commissie Sociaal Minimum stelt in haar rapport: ‘Een toereikend inkomen vermindert maatschappelijke kosten, zoals oplopende zorgkosten, de kosten voor schuldsanering en onderbenutting van menselijke kapitaal’ (p.12, 2023). Wanneer de inkomens stijgen zal de rijksoverheid minder tijdelijke maatregelen hoeven nemen zoals nu met de energietoeslag en kunnen gemeenten zich bezighouden met maatwerk in plaats van aanvullend beleid’ (Commissie Sociaal Minimum, 2023). Armoede kost onze maatschappij dus geld. Ook voor problematische schulden, wat zowel een gevolg als oorzaak van armoede kan zijn, betalen we hoge kosten. Het innen van 3 miljard schulden kost 17 miljard euro per jaar (Fransman & Bakker, 2020). Bron: Movisie

In vergelijking met 2018 waren er in 2023 relatief meer werkenden arm dan er mensen in de bijstand arm waren. Werkende armen komen meer inkomen tekort dan arme mensen met een bijstandsuitkering. Het aantal mensen met problematische schulden neemt volgens het CBS toe sinds 2021. In 2024 heeft 8,9 procent van alle huishoudens geregistreerde problematische schulden. Zie op de volgende pagina het visuele overzicht van recente armoede en schulden cijfers in Zwolle.

Armoede in Zwolle, 2023 Inkomen

Bron van inkomsten

Totaal aantal Zwolse huishoudens

Huishoudens met inkomen tot 110%*

58.800

8.900 6.100 3.400

24%

Inkomen tot 130%* Inkomen tot 110%* Langdurig inkomen tot 110%* Boven de armoedegrens

totaal aantal kinderen in Zwolle, waarvan:

31%

62%

14% 5%

50%

Werknemer Zelfstandige Uitkering sociale voorziening/ arbeidsongeschiktheid, werkloosheid Pensioen

Kinderen

26.100

Huishoudens met inkomen tot 130%

1.640

2.430

in huishouden met inkomen tot 110%*

in huishouden met inkomen tot 130%*

(Relatief het vaakst in Holtenbroek of Diezerpoort)

*Huishoudens met inkomen tot 110% en 130% van het sociaal minimum kunnen gebruik maken van onze inkomensregelingen.

Bron: Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle.

Schulden in Zwolle, 2024 Geregistreerde schulden

Benaderd

4.610 huishoudens

12.508 huishoudens benaderd met

met geregistreerde schulden (dat is 7,3% van alle Zwolse huishoudens)

hulpaanbod door vroegsignalering Aanvragen

342 aanvragen schulddienstverlening

minder dan 5% 5 tot 7% 7 tot 9%

Schuld

9 tot 11%

€30.000 is de gemiddelde schuldenlast bij

11 of meer

start schuldsaneringsregeling in 2025

Bronnen: Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle, CBS Schuldenproblematiek in beeld.

Maatschappelijke trends

Participatiewet De Participatiewet heeft de afgelopen jaren verschillende ontwikkelingen doorgemaakt, waarbij vereenvoudiging en maatwerk centraal staan. Het wetsvoorstel “Participatiewet in balans” streeft naar een toereikend bestaansminimum en passende ondersteuning voor iedereen, met duidelijke en begrijpelijke rechten en plichten. Daarnaast is er meer aandacht voor de menselijke maat, zodat besluiten beter aansluiten op de persoonlijke situatie van de belanghebbenden. Deze ontwikkelingen zijn bedoeld om de wet effectiever en mensgerichter te maken, waardoor meer mensen kunnen deelnemen aan de samenleving en hun financiële bestaanszekerheid kunnen verbeteren. De komende jaren wordt de Participatiewet stapsgewijs aangepast.

De aanpak van armoede en schulden verandert. Mede door de stem van ervaringsdeskundigen weten we dat allerlei factoren meespelen zoals ingewikkelde of tegenstrijdige wetgeving, gebeurtenissen zoals ziekte of het verliezen van een baan, vooroordelen bij ondersteuners over mensen in armoede, of gebrekkige integrale samenwerking. Ook de stijgende kosten van levensonderhoud en de energiecrisis door de oorlog in Oekraïne heeft meer mensen geraakt en daarmee de aandacht en begrip voor financiële zorgen vergroot. Dit zien we terug in wet- en regelgeving.

Trends in wet- en regelgeving

Wet gemeentelijke schuldhulpverlening De procedures voor schuldhulpverlening is vereenvoudigd en de duur van de schuldsanering via de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) verkort. Vanuit het Rijk wordt ingezet op harmonisatie van gemeentelijke schuldhulpverlening met “Basisdienstverlening schuldhulpverlening”, zodat hulp overal in Nederland gelijkwaardig en toegankelijk is. Daarnaast is er meer aandacht voor preventie en maatwerk. Vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) zijn gemeenten verplicht om inwoners actief te benaderen die achterstanden hebben door middel van vroegsignalering.

Wet proactieve dienstverlening De Wet Proactieve Dienstverlening is een wetsvoorstel dat beoogt overheidsinstanties zoals het UWV, de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en gemeenten de bevoegdheid te geven om burgers actief te benaderen over uitkeringen en voorzieningen waarvoor zij mogelijk in aanmerking komen. Het doel is om niet-gebruik van sociale voorzieningen te verminderen en de bestaanszekerheid van burgers te vergroten. De beoogde inwerkingtreding is nog onzeker. Deze ontwikkeling kan een aanzienlijke impact hebben op ons gemeentelijk armoede- en schuldenbeleid.

Bijlage 3 Breder beleidskader: financiële bestaanszekerheid als onderdeel van een grotere beweging In het coalitieakkoord 2022-2026 “Samen voor een waarde(n)volle toekomst” benadrukt het college het belang van een inclusieve samenleving waarin iedereen de kans krijgt om mee te doen. Gelijke kansen en bestaanszekerheid voor alle inwoners staan hierbij centraal.

geldzorgen bespreekbaar te maken, kunnen we geldzorgen voorkomen, eerder signaleren en helpen oplossen waarmee we erger voorkomen. Inwoners, vrijwilligers en partners in de stad dragen samen bij aan financiële redzaamheid van Zwollenaren. Tegelijkertijd wordt het formele vangnet genormaliseerd voor degenen die dit nodig hebben.

Om dit te realiseren, versterken we de sociale basis. Het uitgangspunt is het normaliseren van hulp en ondersteuning binnen de natuurlijke leefomgeving van mensen, met een sterke focus op preventie en toegankelijke zorg. De visienota “Versterking Sociale Basis 2024-2027” legt uit dat de sociale basis grotendeels wordt gevormd door mensen die voor zichzelf en elkaar zorgen en samen een gemeenschap opbouwen. (Professionele) ondersteuning speelt hierin een aanvullende rol: zij versterkt deze kracht en biedt een extra vangnet voor mensen die dat nodig hebben. Dit geldt ook voor onze inwoners met geldzorgen. Door het taboe te doorbreken en

“De Koers Sociaal Domein Zwolle 2024-2030” beschrijft de beweging waar we in het sociaal domein aan werken. De beweging waarbij de inwoner centraal staat en we werken vanuit vertrouwen. Door te werken aan meer bestaanszekerheid, kansengelijkheid en het makkelijker maken van gezond leven werken we écht aan welzijn, veiligheid, participatie en inclusie. Deze thema’s vormen daarom de hoofddoelstellingen van de Koers Sociaal Domein en vormen de koepel voor het beleidsplan financiële bestaanszekerheid.

Gelijke kansen in het onderwijs

Bes

anszeker a t

id he

Gezonde sociale relaties

Fysieke gezondheid

Zingeving

Positie op de arbeidsmarkt

Passende woning

cië

le be

staans

er zek

Voldoende inkomen voor maatschappelijke participatie

Omgang met schulden Voldoende financiële buffer om tegenvallers op te vangen

Financiële bestaanszekerheid.

Bestaanszekerheid

en overheid van belang. Wij gaan uit van vertrouwen en de goede intenties van inwoners. We bouwen aan vertrouwen door onze dienstverlening te verbeteren, helder en duidelijk te communiceren en inwoners zo nodig passende ondersteuning te bieden.

Het hebben van een inkomen, een (t)huis, een baan of zinvolle daginvulling, toegang tot zorg, onderwijs en een sociaal netwerk zijn belangrijke voorwaarden voor het ervaren van bestaanszekerheid.

Arbeidsparticipatie

Tijdens de eerste editie van de Samenloop voor Omstandigheden over Bestaanszekerheid en Wonen (april 2024) zijn de gemeenteraad en het college in gesprek gegaan met inwoners, experts en belangengroepen over wonen en leven in Zwolle. Belangrijke onderwerpen waren geldzorgen, woningnood en sociale verbindingen in buurten. De bijeenkomst leverde waardevolle inzichten op, zoals de noodzaak voor meer betaalbare woningen, betere ondersteuning voor kwetsbare groepen en het belang van sociale cohesie en persoonlijke benadering in hulpverlening. Deze inzichten dienen ook als input voor dit beleidsplan, met een focus op inclusiviteit, bestaanszekerheid en samenwerking met diverse stakeholders.

Naast de genoemde hoofdoelen richten we ons op de verbinding van financiële bestaanszekerheid en (arbeids-)participatie. Wij weten dat betaalde arbeid een solide garantie is voor financiële bestaanszekerheid. De betaalde arbeid dient dan wel tot voldoende inkomen te leiden en werkzekerheid. Ondersteuning bij geldzorgen verbetert de financiële bestaanszekerheid, wat leidt tot minder stress en een betere mentale gezondheid. Hierdoor kunnen inwoners zich beter concentreren op hun werk en zijn ze productiever. Dit verhoogt de kans op het behouden van duurzaam werk en bevordert hun participatie in de arbeidsmarkt en samenleving. Kortom, financiële stabiliteit helpt mensen om hun baan te behouden, beter begeleid te worden naar werk en hun werk langdurig te behouden. Dit sluit aan bij de ingezette beweging uit de Visie op arbeidsparticipatie en arbeidsmarktbeleid, juli 2024 om zoveel mogelijk inwoners van Zwolle in hun eigen levensonderhoud kunnen laten voorzien, door middel van betaald werk. Waar nodig vormen wij het vangnet met gerichte inkomensondersteuning en schuldhulp. Onze gemeentelijke inkomensregelingen dragen bij aan sociale participatie van inwoners en zorgen voor voldoende financiële buffers om tegenvallers op te vangen of om de drempel om van een uitkering naar betaalde arbeid te gaan te verminderen.

Financiële bestaanszekerheid Financiële bestaanszekerheid van inwoners is een is een essentieel onderdeel van bestaanszekerheid. Financiële bestaanszekerheid betekent dat iemand voldoende financiële middelen heeft om in de basisbehoeften te voorzien, zoals huisvesting, voeding, gezondheidszorg en onderwijs. Het zorgt ervoor dat mensen zich geen zorgen hoeven te maken over hun dagelijkse uitgaven en onverwachte kosten, waardoor ze een stabiel en voorspelbaar leven kunnen leiden. Dit draagt bij aan hun algehele welzijn en mentale gezondheid. Onder financiële bestaanszekerheid verstaan we: • Voldoende inkomen om van te leven en te kunnen meedoen • Voldoende financiële buffer • Omgang met schulden

Bestaand beleidskader financiële bestaans zekerheid Zoals aangegeven omvat financiële bestaanszekerheid: 1. Voldoende inkomen om van te leven en te kunnen meedoen 2. Voldoende financiële buffer 3. Omgang met schulden

Kansengelijkheid We zetten ons in voor iedereen maar investeren extra in mensen met minder kansen om ongelijkheid tegen te gaan.

Voor punt 1 en 2 heeft de raad recent de uitgangspuntennotitie Vereenvoudiging Inkomensregelingen (november 2024) vastgesteld: 1. Bestaanszekerheid, kansengelijkheid en goede gezondheid blijvende leidende kaders voor de vereenvoudiging van de inkomensregelingen. We blijven daarom speciale regelingen houden voor meer kwetsbare inwoners zoals kinderen en inwoners met een beperking of een chronische ziekte.

Gezond Leven We werken aan een vitale samenleving waarin mensen elkaar ontmoeten en in beweging zijn, gezond eten, zich gezonder voelen en samen kunnen bijdragen aan welzijn en welvaart.

Vertrouwen Voor het ervaren van (financiële) bestaanszekerheid is een wederzijdse vertrouwensrelatie tussen inwoners

2. Voldoende inkomen om rond te komen is één van de pijlers van bestaanszekerheid. Daarom willen wij dat zoveel mogelijk inwoners met recht op de regelingen, deze ook gebruiken. 3. Onze gemeentelijke inkomensregelingen dragen bij aan sociale participatie van inwoners en zorgen voor voldoende financiële buffers om tegenvallers op te vangen. Het Rijk is verantwoordelijk voor het algemeen inkomen. Wij houden vast aan deze rolverdeling tussen Rijk en gemeente. 4. Sociale participatie legt een basis voor kansengelijkheid. Wij vertrouwen erop dat inwoners daar zelf de juiste keuzes in maken. Wij sturen zelf zo min als wettelijk mogelijk op gebruiksdoelen. 5. De inwoner staat centraal: wij sluiten aan bij de situatie van de inwoner; wij werken vanuit vertrouwen en de menselijke maat. Daarom verlagen wij de bewijslast op inkomen en op bestedingsdoelen zo veel als de Participatiewet toestaat. Hiermee wordt het beleid ook op onderdelen doelmatiger. 6. Preventie en laagdrempelige hulp hebben prioriteit. Dat betekent: I. Wij zijn actief op zoek naar inwoners die onze inkomensregelingen nodig hebben. II. Hulp is dichtbij, in de sociale basis, in de wijk, met begeleiding als nodig. III. Hulp is toegankelijk dus begrijpelijk, helder, via verschillende routes te benaderen en met hulp als nodig.

7. Onze professionals in de uitvoering en intermediairs en vrijwilligers in de sociale basis zijn cruciale partners bij bevordering van financiële bestaanszekerheid en kansengelijkheid. Wij zetten in op verdere verbetering en ondersteuning van hun inzet.

Voor punt 3, omgang met schulden, werken we verder binnen bestaande kaders. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) vormt het wettelijke fundament voor onze schulddienstverlening. In het beleidsplan schulddienstverlening 2021–2025 zijn de inhoudelijke kaders uitgewerkt aan de hand van vier ambities: 1. investeren in preventie, 2. ondersteunen van kwetsbare inwoners, 3. realiseren van bestaanszekerheid voor huishoudens, 4. en stimuleren van gedeeld eigenaarschap met de stad. Deze ambities, aangevuld met inzichten uit evaluaties en de opgehaalde input van inwoners en samenwerkingspartners, vormen het uitgangspunt voor de nieuwe actielijnen binnen het beleidsplan financiële bestaanszekerheid.

Bijlage 4 Domein overstijgend, met elkaar en integraal Vitaliteitsprogramma Tiem Voor veel uitkeringsgerechtigden vormen gezondheidsproblemen een belemmering om deel te nemen aan werk. Sociale Werkvoorziening Tiem speelt hierop in door samen met Sportservice Zwolle beweegactiviteiten aan te bieden. Mensen in de bijstand worden actief gestimuleerd om te bewegen tijdens hun traject naar werk. Ook SW-medewerkers kunnen op hun afdeling sporten. Dit draagt bij aan een betere gezondheid, meer sociale participatie en vergroot de kans op werkhervatting.

Inwoners met geldzorgen hebben vaak meerdere hulpvragen binnen het sociaal domein. Dit kan betekenen dat er meerdere beleidstonderdelen en afdelingen bij de inwoner betrokken raken of zijn. In deze bijlage staan de raakvlakken met andere beleidsterreinen kort beschreven. Zo is zichtbaar dat wij domein overstijgend samenwerken bij het verbeteren van financiële bestaanszekerheid binnen het sociaal domein.

Toegang tot hulp via SWT’s Het Sociaal Wijkteam (SWT) helpt inwoners met uiteenlopende ondersteuningsvragen op de gebieden van de Wmo, jeugdwet, participatiewet en leerplichtwet. ondersteuningsvragen van inwoners worden beoordeeld (brede uitvraag en systemische benadering) en op de best passende wijze ingevuld. Voor inwoners die er zelf niet meer uit komen en die geen oplossing vinden met behulp van hun omgeving of in de sociale basis, organiseert het Sociaal Wijkteam de tijdelijke ondersteuning die een passend antwoord vindt op de échte vraag. Oplossingen voor problemen worden zo veel mogelijk gevonden in de omgeving: thuis, op school of in de wijk. De inwoner blijft zo veel mogelijk zelf in regie.

Kind naar Gezonder Gewicht Kinderen die in armoede opgroeien hebben vaker fysieke en mentale klachten. Met het programma Kind naar Gezonder Gewicht zetten we in op een duurzame verandering in leefstijl. Deze aanpak kijkt verder dan gewicht en richt zich ook op onderliggende factoren in het gezin. De ondersteuning is integraal: één centrale zorgverlener coördineert de begeleiding en werkt samen met professionals uit het sociaal en zorgdomein om de leefstijl van het kind blijvend te verbeteren. Kansrijke start Inzetten op de 1ste 1.000 dagen van kinderen is een belangrijk instrument omdat dit erg bepalend is voor rest van het leven. Armoede heeft vanaf de geboorte effect op een lagere functionele gezondheid, taalachterstand en het DNA. In de eerste 1000 dagen wordt de infrastructuur in het brein van kinderen aangelegd.

Mensen die langdurig met geldzorgen leven ervaren chronische stress. Dit heeft invloed op de gezondheid van mensen, zowel fysiek als mentaal. Het SWT levert ondersteuning op het vlak van financiën in samenwerking met de Sociaal Raadslieden en Op Orde. De Sociaal Raadslieden zitten wekelijks op de verschillende SWT’s waardoor er snel contact kan worden gezocht met het SWT wanneer wenselijk. Daarnaast richt het SWT zich op vroegsignalering. Een voorbeeld hiervan is de samenwerking tussen IO en SWT waarbij jongeren met schulden actief worden benaderd, hulp wordt geboden om dit gezamenlijk aan te pakken en deze zorg te verminderen en/of te verhelpen.

In september 2018 werd landelijk het actieprogramma Kansrijke Start gelanceerd vanuit de overtuiging dat ieder kind de best mogelijke start van zijn of haar leven verdient. In Zwolle zijn we al jaren actief om Kansrijke Start vorm te geven, o.a. via het netwerk het Jonge Kind. Hierin wordt wijkgericht gewerkt aan activiteiten om jonge kinderen een goede start te geven en te werken aan lichte opvoedondersteuning. Denk bijvoorbeeld aan ouderkind cafés.

Gezondheid Leven in armoede heeft aantoonbaar negatieve effecten op de fysieke en mentale gezondheid. Aanhoudende stress door schulden of een laag inkomen tast het welzijn aan en verkort de levensverwachting. In Zwolle zetten we in op initiatieven die financiële bestaanszekerheid en gezondheid met elkaar verbinden.

Binnen Kansrijke Start Zwolle zijn er 3 werkgroepen actief en wordt er ingezet op het versterken van de samenwerking tussen professionals in het medisch en sociaal domein onderling en het informeel netwerk.

Het actieprogramma wordt aangejaagd door twee projectleiders vanuit Travers i.s.m. de GGD en het Sociaal Wijkteam. Binnen de werkgroepen wordt er gewerkt aan de actielijnen: • Voor de zwangerschap • Tijdens de zwangerschap • Na de geboorte

Diverse cursussen voor Zwollenaren Voor inwoners worden verschillende gratis cursussen aangeboden die in het teken staan van het vergroten van de financiële - en basisvaardigheden, zoals het aanbod ‘Voor ‘t zelfde Geld’ gericht op het op orde krijgen van de administratie en geschreven in eenvoudige taal.

Binnen Kansrijke start lopen er meerdere activiteiten, waaronder Nu Niet Zwanger, Peuter in Zicht, bijeenkomsten Kansrijke Start en babyspullen voor gezinnen met minder financiële mogelijkheden.

Herkennen van moeite hebben met basisvaardigheden Binnen de gemeente worden eerstelijnsmedewerkers getraind in het herkennen van mensen die moeite hebben met basisvaardigheden. Ook krijgen zij handvatten voor een effectieve doorverwijzing via een warme overdracht, zodat inwoners snel een passend hulpaanbod krijgen. Op deze manier dragen zij bij aan duurzame financiële zelfredzaamheid van de inwoner.

Inburgeraars in Zwolle Statushouders moeten snel kunnen meedoen in de Zwolse samenleving. Sinds 2019 werken we hier actief aan via het ‘project Statushouders’, vooruitlopend op de Wet Inburgering 2022. Participatie staat centraal: we starten zo vroeg mogelijk met taallessen en begeleiding naar werk.

Dit is een voorbeeld van domein overstijgend werken, waarbij oplossingen voor situaties van onveiligheid in de huiselijke kring worden gevonden in (financiële) bestaanszekerheid.

Vanaf het begin van hun traject kunnen bijstandsgerechtigde inburgeraars gebruikmaken van gemeentelijk budgetbeheer. Dit biedt rust en helpt bij het op orde brengen van de financiële administratie. Daarnaast bieden we trainingen aan over financiële thema’s, zoals toeslagen, aangiftes en uitkeringen. Het doel is om financiële zelfredzaamheid te vergroten en toe te werken naar uitstroom uit budgetbeheer.

In het kader van het Landelijk Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is Zwolle door het Instituut Publieke Waarden (IPW) benaderd om deel te nemen aan een actieonderzoek aan de hand van 10 actuele casussen waar onveiligheid in huiselijke kring speelt. Dit proces is in 2024 uitgevoerd. Samen met partners van Veilig Thuis, de Raad van de Kinderbescherming, Kadera, de Jeugdbeschermingsorganisaties en medewerkers van het Sociaal Wijkteam zijn we periodiek om tafel gegaan om met alle aanwezige kennis en expertise anders soortige oplossingsrichtingen te zoeken dat dat wat voor de hand ligt. Hieraan voorafgaand zijn de jongere en/ of ouders gevraagd wat hun wensen en behoeftes waren qua oplossing. De oplossingsrichting van de jongere/ouders wordt serieus in overweging genomen en indien mogelijk aan tegemoet te zien.

Met behulp van een toetsingskader beoordelen we of verlenging van ondersteuning nodig is. Zo zorgen we voor maatwerk en bevorderen we duurzame zelfstandigheid.

Basisvaardigheden Voldoende kunnen lezen, schrijven en rekenen, is een randvoorwaarde om een stabiele financiële situatie te krijgen en te houden. Binnen de beleidsnota en in de uitvoeringsagenda basisvaardigheden is expliciet aandacht voor de relatie tussen basisvaardigheden en armoede en schulden. Zo wordt de samenwerking tussen partners in de stad versterkt door betere afstemming, warme overdrachten en een op elkaar afgestemde aanpak. Hieronder staan een aantal voorbeelden genoemd dat Zwolle aanbiedt.

Gebleken is dat de oplossingsrichtingen voornamelijk lagen bij het organiseren van informele hulp (zoals sportschool met aandacht, werkplek bij een schildersbedrijf realiseren), woonverbeteringen inzetten (woning voor dakloze vader, verbouwing realiseren), en financieel maatwerk leveren (aanvullende vergoeding voor GGZ-behandeling, pleegzorgvergoeding zonder aanbieder). Het vinden van oplossingen in bestaanszekerheid in plaats van de traditionele wijze van het bieden van veiligheid (namelijk door kinderen uit hun vertrouwde context te halen en bescherming elders te bieden) bleek succesvol. We zijn aangemoedigd om deze ver-

Samenwerking tussen bewindsvoering en Taalpunt Zwolle Een voorbeeld is de samenwerking tussen bewindsvoering en Taalpunt Zwolle. Gerichte doorverwijzing en warme overdracht zorgen hierbij voor een goede begeleiding van inwoners in hun financiële (zelf) redzaamheid.

nieuwde benaderingswijze samen met de regionaal werkende partners uit te breiden en in de komende jaren verder te beproeven.

Schoolverlaten (vsv) willen we dit verder uitbouwen. Hierin werken gemeente, onderwijs en arbeidsmarkt samen aan het versterken van de (financiële) redzaamheid van jongeren tussen 18 en 27 jaar.

Jeugd & veiligheid

Voortijdig schoolverlaten (VSV)

Jeugd en veiligheid is een breed begrip. We spreken in de Strategische Veiligheidsagenda 2023-2025 over jeugdproblematiek, -overlast en -criminaliteit. Het algemene beeld is dat de jeugdcriminaliteit daalt. Uit het onderzoek van Bureau Beke (2021) blijkt dat deze daling minder sterk is in Zwolle dan in vergelijkbare gemeenten. De aard van de jeugdcriminaliteit is bovendien veranderd; er is een verharding en verjonging waar te nemen. Jongeren zijn vaker betrokken bij drugs- en vuurwapenmisdrijven en er is een toename van online criminaliteit. In het onderzoek komen de volgende kwetsbare groepen naar voren: licht verstandelijke beperkte jongeren, jongeren met een lage sociaaleconomische status en jongeren uit gezinnen met een complexe gezinssituatie.

Voortijdig schoolverlaten (VSV) is een complex maatschappelijk probleem dat niet alleen de persoonlijke ontwikkeling van jongeren belemmert, maar ook hun financiële bestaanszekerheid op lange termijn bedreigt. In de regio IJssel-Vecht is het percentage voortijdig schoolverlaters vergelijkbaar met het landelijke gemiddelde. In het schooljaar 2022-2023 waren er in deze regio ongeveer 2,1 procent nieuwe voortijdig schoolverlaters. Onderzoek toont aan dat voortijdig schoolverlaten een directe invloed heeft op de financiële bestaanszekerheid van jongeren. Jongeren die zonder diploma de school verlaten, hebben aanzienlijk minder kans op een stabiele en goed betaalde baan. Dit vergroot de kans op langdurige werkloosheid en afhankelijkheid van sociale voorzieningen. Uit onderzoek door CBS blijkt dat jongeren die voortijdig de school verlaten, vaker te maken hebben met problematische schulden en een lagere sociaaleconomische status. Deze factoren dragen bij aan een vicieuze cirkel van armoede en beperkte kansen op de arbeidsmarkt. Het is van cruciaal belang om beleidsmaatregelen te ontwikkelen die zowel het voortijdig schoolverlaten verminderen als de financiële bestaanszekerheid van jongeren verbeteren. Door gerichte interventies en ondersteuning kunnen we jongeren helpen hun opleiding af te ronden en een stabiele toekomst op te bouwen.

In het nieuwe regionaal programma voor de Wet Van school naar duurzaam werk versterken we de begeleiding en ondersteuning van risicoleerlingen om voortijdig schoolverlaten te voorkomen en hen duurzaam naar de arbeidsmarkt toe te leiden. Ga naar de website van RMC Leerplicht en Doorstroompunt.

We willen voorkomen dat jongeren betrokken raken bij criminaliteit en dat zij gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Door armoede en schulden bij jongeren preventief aan te pakken, verminderen we de kans dat zij richting jeugdcriminaliteit gaan. Financiële bestaanszekerheid biedt jongeren stabiliteit en vermindert de druk om illegale activiteiten te ondernemen. Dit draagt bij aan een veilige en kansrijke omgeving waarin jongeren zich kunnen ontwikkelen en hun potentieel kunnen benutten.

Onderwijs Scholen vormen een belangrijke vindplaats voor gezinnen die in armoede leven. Zeker op basisscholen komen deze gezinnen dagelijks samen, waardoor scholen een cruciale signalerende rol hebben. We werken samen met het basis- en voortgezet onderwijs aan leer- en ontwikkelaanbod dat de (mentale) weerbaarheid van kinderen versterkt en bijdraagt aan een positief opgroeiklimaat. Een voorbeeld hiervan is het programma THINK op School, dat per school op maat kan worden ingezet.

Wmo-domein: Integrale Thuisondersteuning Ook binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is financiële bestaanszekerheid een belangrijk aandachtspunt. Via Integrale Thuisondersteuning (TO) ontvangen inwoners ondersteuning om zo zelfstandig mogelijk te leven. Een van de resultaatgebieden binnen TO is “administratie en financiën”, waarbij inwoners hulp krijgen bij het ordenen van post, aanvragen van regelingen, het voorkomen van schulden en het op orde brengen van hun geldzaken.

De focus ligt niet alleen op het kind: we versterken ook de verbinding tussen ouders, kinderopvang en school. Dat doen we door het aanbod van voorzieningen en inhoudelijke programma’s te versterken, zoals financiële steun aan ouders of financiële educatie voor kinderen en jongeren. Daarbij sluiten we aan op bestaande structuren, zoals ondersteuningsteams of brugfunctionarissen op school. Voor mbo-studenten zijn er financiële spreekuren. Vanuit het regionale programma Voortijdig

Duurzaamheid

Waar mogelijk wordt verwezen naar voorliggende voorzieningen zoals Op Orde. Indien nodig wordt opgeschaald, bijvoorbeeld naar budgetbeheer of bewindvoering. Sociaal werkers signaleren geldzorgen tijdens huisbezoeken en gebruiken hulpmiddelen zoals de gids ‘Zwollenaar laat geen geld liggen’. Bij life events zoals echtscheiding, overlijden of verhuizing is extra aandacht nodig voor financiële gevolgen. Samenwerking tussen het sociaal wijkteam, Inkomensondersteuning en andere partners in de stad is hierbij essentieel. Zo draagt de inzet vanuit de Wmo bij aan tijdige signalering en versterking van de financiële redzaamheid van inwoners.

Mensen met weinig geld kunnen het zich niet veroorloven om te investeren in Duurzaamheid. Ze hebben geen mogelijkheid om te investeren in het isoleren van hun woning en kunnen geen energiezuinigere wasmachine kopen of zonnepanelen aanschaffen. Warm Thuis helpt Zwollenaren met een laag inkomen gratis aan een energiezuiniger thuis. Zij staan klaar om bespaartips te geven en om huizen te isoleren met kleine en grote isolatiemaatregelen. Daarnaast kan Warm Thuis, indien nodig, deelnemers verder helpen als sprake is van financiële of sociale problemen. Warm Thuis is gestart door de gemeente Zwolle, samen met Stichting Voor Elkaar Zwolle. Blauwvinger Energie en alle buurtinitiatieven die zich bezighouden met verduurzamen. Warm Thuis werkt verder samen met woningcorporaties en veel maatschappelijke organisaties.

Arbeidsparticipatie In lijn met de ‘Koers Sociaal Domein 2024 – 2030’ heeft de gemeente Zwolle een nieuwe visie op arbeidsparticipatie vastgesteld. Armoede- en schuldenbeleid hebben een directe invloed op arbeidsparticipatie. Wanneer mensen in armoede leven of met problematische schulden kampen, kan dit hun mogelijkheden om deel te nemen aan de arbeidsmarkt beperken. Dit komt door verschillende factoren, zoals financiële prikkels, stress en bureaucratische drempels. Ten eerste kan een streng schuldenbeleid (met hoge aflossingsverplichtingen) of een ruim minimabeleid invloed hebben, namelijk dat werken financieel minder aantrekkelijk wordt. Daarnaast speelt stress een grote rol. Schulden en armoede veroorzaken vaak chronische stress, wat het moeilijk maakt om productief te werken of te solliciteren. Ook praktische problemen, zoals gebrek aan geld voor vervoer, kinderopvang of geschikte kleding, kunnen een belemmering vormen voor arbeidsparticipatie.

Steunpunt Toeslagenaffaire Zwolle Op grond van de Wet hersteloperatie toeslagen is de opdracht gegeven aan gemeenten om brede ondersteuning te verlenen aan gedupeerde ouders, kinderen, ex-toeslagpartners en nabestaanden van de kinderopvangtoeslagaffaire. Sinds 2021 voert het Steunpunt Toeslagenaffaire Zwolle de brede ondersteuning uit. Er wordt ondersteuning geboden en een ondersteuningsplan gemaakt op vijf leefgebieden (financiën, wonen, gezin, werk en zorg) met als algemeen doel de gezinnen te faciliteren in een nieuwe start. Vanuit het Steunpunt kunnen we doen wat nodig is om de levens van gedupeerden weer op de rit te krijgen. Hierbij wordt er wel gekeken naar wens versus noodzaak. De ondersteuning is ruimhartig en adequaat, waarbij er geen rekening hoeft te worden gehouden met voorliggende voorzieningen, WMO, participatiewet of jeugdwet. Indien nodig werken we uiteindelijk wel toe naar een warme overdracht richting reguliere hulpverlening.

Het armoede en schuldenbeleid kan positief bijdragen aan arbeidsparticipatie. Schuldhulpverlening, armoedebestrijding en inkomensondersteuning kunnen mensen helpen om financiële stabiliteit te bereiken. Dit vergroot de ruimte om actief deel te nemen aan de arbeidsmarkt. Daarbij is betaalde arbeid een belangrijke bron van financiële bestaanszekerheid, mits de baanzekerheid geeft en voldoende inkomen. Daarbij willen we vanuit arbeidsparticipatie ook onderzoeken hoe we de financiële consequenties van de overstap uitkering naar werk beter in beeld kunnen brengen. Door armoede- en schuldenbeleid te combineren met initiatieven voor arbeidsparticipatie streeft Zwolle naar een integrale aanpak voor de inwoners die een Participatiewet uitkering hebben.

Bijlage 5 Kernpunten evaluatie bestaand beleid Inleiding

In het coalitieakkoord “Samen voor een waarde(n) volle toekomst” staat genoemd dat de inkomensgrenzen voor kinderen naar 130% worden verhoogd. Dit is uitgevoerd door voor de regelingen genoemd in punt 2, vanaf 2023 de inkomensgrenzen te verhogen.

Een beleidsevaluatie is uitgevoerd om inzicht te krijgen in de resultaten van het beleid van de afgelopen. Deze bijlage biedt een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. De evaluatie is uitgevoerd op basis van de beleidsdoelen die de gemeenteraad eerder heeft vastgesteld voor inkomensondersteuning en schulddienstverlening. Voor schulddienstverlening staan deze doelen in het Beleidsplan Schulddienstverlening 2021–2025. De gemeenteraad heeft dit plan verlengd tot 2026. Voor inkomensondersteuning zijn de beleidsdoelen opgenomen in het coalitieakkoord, in verschillende raadsbesluiten over de aanpassing van inkomensregelingen en in de Uitgangspuntennotitie Vereenvoudiging van de lokale inkomensregelingen.

In 2024 kunnen alle huishoudens in Zwolle rondkomen We laten het Nibud periodiek voor Zwolle onderzoeken of bepaalde huishoudtypen de maandbegroting rond kunnen krijgen. Dit geeft inzicht in de effectiviteit van onze inkomensondersteuning. Uit de meest recente minima-effectrapportage (MER) door het Nibud uitgevoerd in voorjaar 2024, blijkt dat in Zwolle alle huishoudtypen de maandbegroting rond kunnen krijgen. Voor het ene huishouden is dit eenvoudiger dan voor het andere, maar rond kunnen komen geldt in basis voor alle Zwolse huishoudens.

Inkomensondersteuning De gemeente Zwolle richt zich tussen 2021 en 2024 op inkomensondersteuning om ervoor te zorgen dat inwoners financieel kunnen rondkomen, een buffer kunnen opbouwen en sociaal kunnen participeren. Daarbij is speciale aandacht besteed aan mensen met een chronische ziekte of een beperking en gezinnen met schoolgaande kinderen.

Bovenstaande is gebaseerd op een drietal voorwaarden. De inwoner: 1. moet zeer goed met geld kunnen omgaan; 2. moet alle inkomensondersteuning aanvragen waar men recht op heeft; 3. moet niet of zeer beperkt te maken hebben met persoonlijk onvermijdbare uitgaven.

Wijzingen in de inkomensregelingen Bij een aantal inkomensregelingen is de inkomensgrens verhoogd naar 130% van het sociaal minimum. Dit is gebeurd voor: 1. de zorgkostenregeling (2022), 2. kindregeling, zwemvangnet en sporten via Jeugdsportfonds (2023), 3. draagkracht bijzondere bijstand (2024).

We weten dat niet iedere inwoner goed met geld om kan gaan, dat niet alle regelingen worden aangevraagd en er zijn inwoners met onvermijdbare uitgaven. Om deze reden blijven we ook in de komende jaren inzetten om aan bovenstaande voorwaarden te voldoen.

Korte terugblik op MER onderzoeken door de tijd heen Er is door het Nibud in 2018, 2022 en 2024 een MER-onderzoek voor Zwolle uitgevoerd. In de onderstaande tabel is de uitkomst samengevat. Huishoud typen in het rood hebben te maken met een tekort. Doelgroepen met tekort

2018

2022

2024

100% Wsm

1. Alleenstaande 2. Paar zonder kinderen 3. Paar met oudere kinderen 4. Alleenstaande met zorgvraag onder de AOW-leeftijd

1. Paar met oudere kinderen