Beeldkwaliteitplan Breezicht Noord

Breezicht Noord Beeldkwaliteitsplan

Vastgesteld december 2021

Disclaimer: In dit document zijn enkele referentiebeelden van internet ingezet waarbij zoveel mogelijk de bronvermelding is weergegeven. Mochten naar aanleiding van gebruikte afbeeldingen opmerkingen ontstaan dan zullen de betreffende afbeeldingen worden vervangen. Aan de kaarten en tekeningen in dit document kunnen geen rechten worden ontleend.

2

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Inhoud DEEL 1: BREEZICHT NOORD

DEEL 3: DE BUURTSCHAPPEN

1 Inleiding

6

7 De buurtschappen: introductie

46

2 Ambities

8

8 Wierde & Beemd

50

2.1 Woningbouw 2.2 Duurzaam in 4 componenten

8 8

8.1 Karakteristiek 8.3 Beeldkwaliteit Architectuur

51 54

3 Stedenbouwkundig Plan

10

9 Reede

68

9.1 Karakteristiek 9.2 Beeldkwaliteit Architectuur

68 71

10 Kragge

84

10.1 Karakteristiek 10.2 Beeldkwaliteit Architectuur

84 86

11 Openbare ruimte

94

11.1 Straatprofielen 11.2 Groene binnenterreinen

94 100

DEEL 4: Bijlages

102

Themakaarten openbare ruimte Wierde & Beemd Themakaarten openbare ruimte Reede & Kragge Themakaarten woonprogramma Wierde & Beemd Themakaarten woonprogramma Reede & Kragge

104

DEEL 2: HET LANDSCHAP 4 Het Landschap

12

4.1 Zes landschapstypen 4.2 Landschaps- en groenstructuur 4.3 Ecologie & biodiversiteit 4.4 Waterrobuust landschap

14 16 18 20

5 Het Landschap als woonomgeving

22

5.1 Buurtschappen in het landschap 5.2 Bereikbaarheid 5.3 Recreatief Netwerk 5.4 Het woonlandschap: spelen, bewegen, genieten 5.5 Brugontwerp 5.6 Kunst in het landschap

22 24 26 28 36 38

6 Levend landschap onderhouden

40

6.1 Participatie: een levend landschap 6.2 Circulariteit in Breezicht Noord 6.3 Natuurinclusiviteit

40 42 43

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

112 120 125

3

4

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Deel 1 Breezicht Noord: introductie

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

5

Breezicht Zuid: Duinzicht

Breezicht Noord: Kragge

Breezicht Noord: Reede

Breezicht Zuid: Wetering

Breezicht Noord: Beemd

Breezicht Noord: Wierde

Zes buurtschappen in Breezicht

6

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

1. Inleiding

2. Stedenbouwkundig plan

2.1 Plangebied structuur Breez

Breezicht Noord bestaat uit een groenblauw landschap dat verbinding maakt met de Milligerplas en waarin de buurtschappen Wierde, Beemd, Reede en Kragge liggen ingebed. Dit natuurrijke woonlandschap is een nieuwe en unieke toevoeging aan Stadshagen. Niet alleen voor de nieuwe bewoners van Breezicht maar voor alle inwoners van Stadshagen. Het is er groen, waterrijk en natuurlijk en het biedt een veelzijdige en gezonde omgeving om in te struinen, bewegen en ontmoeten. Dit beeldkwaliteitsplan voor Breezicht Noord vormt samen met het beeldkwaliteitsplan Breezicht Zuid (vastgesteld door de raad op 17 december 2018) de uitwerking van het stedenbouwkundig plan Breezicht. Dit stedenbouwkundig plan is aangeboden aan de gemeenteraad op 12 maart 2018. Op 28 september 2020 heeft de raad in aansluiting op de ontwikkeling van het zuidelijk deel van Breezicht het ontwikkelplan voor Breezicht Noord vastgesteld.

Breezicht

De randen van Zwolle landschap. Ze verster tussen stad en land en bij aan de kwaliteit van voor Stadshagen. Doo tussen stad en polder karakter. Er is een dir met de stad: van wink recreëren. Tegelijk is op de open agrarische landschappen om de w

In het Ontwikkelplan Breezicht Noord is vastgelegd hoe we als samenwerkende partijen de versnelling in de woningbouw voor elkaar willen krijgen. Want Zwolle groeit. De woningprijzen stijgen snel én het aantal beschikbare woningen daalt. Vanwege de gewenste versnelling is het wenselijk dat in Breezicht Noord begin 2022 wordt gestart met de bouw van de eerste woningen. Dit voorliggende beeldkwaliteitsplan geeft sturing aan de architectonische uitwerking van de woningbouwontwikkeling en de uitwerking van de openbare ruimte naar inrichtingsplannen. Daarnaast geeft het inzicht in de opbouw en kenmerken van het landschap. Het document geeft kaders waar deze belangrijk zijn voor de ruimtelijke samenhang (doel), maar biedt daarbinnen vrijheid in oplossingsrichtingen (middel) om de plannen uit te werken met oog voor kwaliteit en een goede balans tussen ambities en haalbaarheid. Bovenal heeft het document tot doel ontwikkelaars, architecten en toekomstige bewoners te inspireren om vorm te geven aan het unieke en eigentijdse karakter van Breezicht in Stadshagen.

Stadshagen Plan in Hoofdlijnen met Breezicht aan de Milligerplas

Het document is tot stand gekomen in samenwerking met de bouwclaimhouders in het gebied: VanWonen, Bouwinvest, DeltaWonen en SWZ. Deze samenwerking onderschrijft het gezamenlijk belang voor de ruimtelijke kwaliteit van Stadshagen en de realisatie van duurzame woonbuurten in Zwolle.

Ligging van Breezicht in de overgang naar de Mill Mastenbroekerpolder

Ontwikkelplan Breezicht Noord

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

7

2. Ambities ‘Versnellen van de woningbouw’ is één van de ambities voor Breezicht Noord. Daarnaast sluit Breezicht Noord aan bij de diverse andere opgaven voor Zwolle en de wijk Stadshagen. In het Ontwikkelplan Breezicht Noord zijn deze ambities reeds uitgeschreven en vastgesteld. Zo houdt het ontwerp rekening met de impact van verwachte klimaatverandering, bijvoorbeeld door waterrobuuste maatregelen. Alle woningen in Breezicht Noord zijn straks energieneutraal. Energie die in de openbare ruimte wordt gebruikt, wekken we duurzaam op. De inrichting van de Breezicht als woonlandschap met buurtschappen moedigt beweging en ontmoeting aan, met mogelijkheden voor wandelen, fietsen, spelen en meedoen in de wijk. Een gezonde, natuurinclusieve leefomgeving bereiken we met een fijnmazig netwerk van groen en water dat de biodiversiteit ondersteunt. Daarnaast is er aandacht voor circulariteit, waarbij op niveau van de woning, de kavel en de openbare ruimte wordt gekeken naar materiaal- en watergebruik en circulariteit in de gebruiksfase wordt gestimuleerd.

2.1 Woningbouw De ambitie voor Breezicht is een woningbouwprogramma te realiseren dat aansluit op de ontwikkelingen in Zwolle, de vraag van bewoners uit Stadshagen én het specifieke karakter van Breezicht: een groen en suburbaan woonmilieu. Het uitgangspunt voor Breezicht is een gefaseerde realisatie van circa 1.140 woningen. Woonmilieu en doelgroepen Uit de Woningmarktanalyse 2017-2032 1 (rapportage van Companen en bureau HHM, 2017) blijkt dat de behoefte aan onder andere groenstedelijk wonen groot is in Zwolle. Door de ligging van Breezicht aan de rand van Stadshagen en de vormgeving van het stedenbouwkundig plan als netwerk van buurtschappen in een centraal landschap sluit Breezicht goed aan op de ambitie van een groen en suburbaan woonmilieu.

Uit de woningmarktanalyse is gebleken dat verhuisketens vooral binnen Zwolle plaatsvinden. 37% van de Stadshagenaren is in de afgelopen 10 jaar verhuisd binnen de eigen wijk. De ambitie is om deze doorstroming te blijven faciliteren. Met het programma is hierop gestuurd. Door het aanbieden van diversiteit in woningen in zowel woningtypen, woonvormen als prijsniveaus wordt de doorstroming binnen Stadshagen bevorderd. Om de betaalbaarheid van woningen te beschermen is in de Ontwikkelstrategie Wonen een aantal maatregelen voorgesteld, zoals zelfbewoningsplicht en een antispeculatiebeding. In Breezicht Noord worden deze maatregelen verplicht en verder uitgewerkt bij de gronduitgifte van de bereikbare woningvoorraad. Wensen bewoner centraal Ook in de projectmatige bouw spelen we in op de vraag vanuit de toekomstige bewoners. Er is voor kopers meer mogelijk dan alleen de reguliere meerwerk-opties. Zo bieden we ruimte aan de koper om zijn eigen indeling van de woning te bepalen. Wonen en zorg De toenemende vergrijzing, toename van ambulante zorg en het langer zelfstandig blijven wonen, betekent dat er een kwantitatieve en kwalitatieve opgave bestaat in het huisvesten van jonge en oudere zorgvragers. Om in deze woonbehoefte te voorzien, is een extra inspanning nodig.

In de ontwikkelfase van Breezicht Noord stemmen de ontwikkelende partijen, gemeente en zorgpartners zorgvuldig met elkaar af - om de woon-zorgbehoefte een plek te geven in de totale woningbouwrealisatie van Breezicht Noord.

Stimulering doorstroming Belangrijk is dat bewoners van Stadshagen binnen hun wijk een woonstap kunnen maken in de verschillende fases van hun leven. 1. De woningmarktanalyse is een modelmatig kwantitatief onderzoek vanuit de bevolking, huishoudens en inkomens ontwikkeling. Gezamenlijk met de woningmarktpartners wordt op diverse onderdelen van het rapport nog een kwalitatieve verdiepingsslag gemaakt.

8

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

2.2 Duurzaam in 4 componenten Klimaatbestendig, energieneutraal, natuurinclusief en circulair zijn de duurzame ambities voor Breezicht Noord. Deze ambities zijn leidende principes bij de ontwikkeling. In werkateliers zijn met ontwerpend onderzoek en met markconsultatie de duurzame ambities concreet uitgewerkt voor Breezicht. Naast de ontwikkelpartners zijn hierbij waterschap Drentse en Overijsselse Delta en netbeheerder Enexis betrokken. Alle partners staan achter de gekozen duurzaamheidsmaatregelen. De aanpak heeft geleid tot een vernieuwde robuuste waterhuishouding die ook voorziet in extra waterberging voor bestaand Stadshagen. De ambitie ‘circulair’ is bij de planontwikkeling van Breezicht Noord toegevoegd als vierde duurzame ambitie. In de uitwerkingsfase wordt dit verder vormgegeven, o.a. door samen met bewoners verschillende circulaire activiteiten in de buurt op te zetten.

Klimaatbestendig & Waterrobuust Voor Breezicht is het uitgangspunt dat hevige buien die eens in de 100 jaar voorkomen zonder problemen worden verwerkt in het watersysteem. Buien die gemiddeld eens in de 250 jaar vallen leiden niet tot ernstige wateroverlast en schade voor woningen en cruciale infrastructuur. In deze extreme situatie wordt gecontroleerd water op parkeerplaatsen, in groenvoorzieningen en secundaire straten geaccepteerd.

Centrale landschap is de waterbuffer van Breezicht Het laaggelegen groenblauwe landschap in Breezicht is dé waterbuffer voor Breezicht. Overtollig regenwater in de hoger gelegen woongebieden wordt via watergangen, wadi’s en groenzones afgevoerd naar deze waterbuffer. In het landschap is daarnaast voldoende ruimte om het totale bergingstekort (circa 60.000 m3) van bestaand Stadshagen op te vangen, zonder dat dit tot overlast leidt in de woongebieden. De waterpartijen in het landschap staan in directe verbindingen met het regionale grondwatersysteem. Overtollig water zakt in natte perioden langzaam weg naar het grondwater dat in droge perioden de waterpartijen weer aangevult. De natuurlijke dynamiek van hoge en lage waterpeilen versterkt de natuur- en landschapswaarden en het water is voor bewoners en bezoekers beleefbaar. Bovendien biedt de rijke beplanting in het landschap en doorlopend in de buurtschappen comfort en koelte en draagt zo bij om hittestress te voorkomen. Infiltratie en afvoer van regenwater in de woongebieden Al het regenwater dat valt op de daken van de woningen en wegen wordt afgevoerd naar wadi’s en oppervlaktewater. Hier kan het regenwater infiltreren in de bodem of haar weg vinden naar de waterpartijen in het groenblauwe landschap. Met de inrichting kunnen hevige plensbuien worden verwerkt.

De waterrobuustheid kan nog verder worden versterkt als bewoners tuinen groen inrichten met beperkte verharding.

Energieneutraal Breezicht Noord wordt ontwikkeld als een aardgasloze buurt met energieneutrale woningen (ENG). Dat betekent dat geen fossiele brandstoffen worden gebruikt en dat ernaar wordt gestreefd binnen de wijk net zo veel energie duurzaam op te wekken als door bewoners en in de openbare ruimte gebruikt wordt. Energieneutrale woningen Met de ontwikkelpartners is afgesproken dat de woningen minimaal energieneutraal (ENG)* worden ontwikkeld. Dat betekent dat alle energie die nodig is voor het verwarmen, koelen en ventileren van de woning (= gebouwgebonden energie) duurzaam en op eigen kavel wordt opgewekt. Een energieneutrale woning start bij een energiezuinige woning en daarom is er veel aandacht voor het

goed isoleren van vloeren, wanden, dak en ramen. Tevens worden woningen voorzien van een lage temperatuur warmteafgiftesyteem en een efficiënt ventilatiesysteem. Een energiezuinige woning heeft een lage warmtevraag. De woningen kunnen worden voorzien van een individuele, duurzame warmtevoorziening. Het toepassen van een warmtepomp (lucht- of bodemwarmtepomp) ligt met de huidige stand van de techniek voor de hand. Ontwikkelaars en woningbouwcorporaties kunnen ook kiezen om op blokniveau een kleinschalige duurzame collectieve voorziening te realiseren. Het stroomverbruik dat nodig is voor de warmtepompen of alternatieve voorzieningen wordt met zonnepanelen op de eigen kavel opgewekt. Naast de gebouwgebonden energie is er ook gebruiksgebonden energie (ca 2.600 kWh/jaar). Dit is stroom die nodig is voor alle huishoudelijke apparaten, verlichting enzovoorts. De wens is dat, waar mogelijk, ook deze energie met behulp van zonnepanelen op eigen kavel wordt opgewekt. In die situatie is sprake van Nul-op-de-meter (NOM) woningen. * Om de afgesproken ambitie ENG te realiseren, verhoogt de gemeente:: •

de (B)ENG 2 eis: naar ≤0 kWh/m2.jr primair fossiel energiegebruik’ en

•

de (B)ENG 3 eis: naar ≥100% hernieuwbare energie

Collectieve zonnestroom voor de openbare ruimte In de openbare ruimte wordt energie gebruikt voor de openbare verlichting en rioolgemalen. Deze voorzieningen worden zo energiezuinig mogelijk uitgevoerd. Ambitie is om de stroom die nodig is in de openbare ruimte binnen Breezicht duurzaam op te wekken. Hiervoor is ruimte voor een collectief zonnepark gereserveerd voor circa 700m2 zonnepanelen op een eiland in het groenblauwe landschap.

(een biodivers landschap) en waarin een brede leefomgeving voor dieren ontstaat (een compleet ecosysteem). Deze leefomgeving wordt zoveel mogelijk doorgetrokken in de buurtschappen tot op het niveau van kavel en woning. Plantsoenen en plantvakken in buitenruimte, bomen en hagen bieden een groene dooradering in de buurtschappen. Op kavelniveau wordt een instrumentarium van extra toepassingen meegegeven zoals vergroening van de tuinen, groene daken en nestgelegenheden voor vogels.

Circulair Een toekomstgerichte ontwikkeling van Breezicht Noord betekent ook aandacht voor circulariteit. In het ontwikkelplan voor Breezicht Noord is circulariteit toegevoegd aan de andere, en deels overlappende, ambities als klimaatadaptief, energieneutraal en natuurinclusief. Circulariteit ‘Het sluiten van kringlopen’ geeft de kern aan van wat circulariteit betekent. Bij een circulaire gebiedsontwikkeling is het streven om op alle dimensies van de ontwerp-, bouw en gebruiksfase van een woongebied in te zetten op het beperken van gronstoffengebruik en afval, en de daaraan gelateerde uitstoot en milieu-impact. Bij een circulaire gebiedsontwikkeling zijn vier hoofdthema’s te onderscheiden: de circulaire bouwfase, een circulaire levensstijl, duurzame mobiliteit en het sluiten van waterkringlopen. In deze fase van de ontwikkeling van Breezicht Noord bevinden we ons in een relatief laat stadium om circulariteit te integreren in alle lagen van de gebiedsontwikkeling. Wel pakken we de kansen op die nog haalbaar zijn om mee te nemen vanaf de actuele stand van het ontwerp- en bouwproces , en scheppen we de randvoorwaarden om een circulaire levensstijl van de bewoners mogelijk te maken.

Natuurinclusief Natuurinclusief bouwen biedt de mogelijkheid om groen en natuurwaarden door te trekken tot in de woonomgeving en een leefomgeving te bieden voor kleine zoogdieren, vogels en insecten. Het landschap van Breezicht geeft een voedingsbodem waarin een rijk natuursysteem kan ontstaan. Er zijn verschillende gradiënten laag-hoog en nat-droog waarin een grote plantenrijkdom kan ontstaan

Zeven Karakteristieken van een circulaire economie (Metabolic.nl)

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

9

10

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Plankaart Verkavelingsplan Breezicht

3. Stedenbouwkundig Plan

VORMGEVINGSDOCUMENT | BRUGGEN BREECAMP & BREEZICHT

2 Ruimtelijke visie 2.1 Stedenbouwkundige context Breezicht is het laatst te ontwikkelen gebied aan noordzijde van Stadshagen en definieert hier de stadsrand van Zwolle. Breezicht Stadshagen is een wijk tussen stad en polder. Hiervormt het sluitstuk tussen demee Oude Wetering, de Milligerplas en krijgt het haar unieke karakter – een sterke de Mastenbroekerpolder. In relatie Breezicht verandert demet atmosfeer met de stad, maar oriëntatievan op het Stadshagen: van een wijk met de stedelijke kern, voorzieningen enBreeeen landschap. In Stadshagen zijn Breecamp en zicht aan weerszijden van de Oude intern groen karakter naar een natuurlandschap waarin hetWeteringzone wonen in meest noordelijke wijken en definiëren kleinschalige buurtschappendeistwee gevat. Breezicht vormt zodoende voor daarmee de noordelijke stadsrand van Zwolle. In haar eigen bewoners maar zeker ook voor heel Stadshagen een uniek de stedenbouwkundige structuur van beide wijken en natuurlijk uitloopgebied. is vormgegeven aan de overgang naar het weidse

t ich

ez Bre

polderlandschap en de ligging in de stadsrand – van

p

am Breec

hetbuurtschappen winkelcentrum alsvan meest stedelijke plek naar In dit landschap liggen de zes Breezicht: Wetering, Breecamp en Breezicht als meest landschappelijke Duinzicht, Wierde, Beemd, Reede en Kragge. De buurtschappen van Stadshagen. liggen ingebed in verschillende delen van het landschap. Zo hebben ze als buurtschap hun eigen identiteit. In Breezicht Noord pakken de buurtschappen Wierde, Beemd en Reede een dorpsachtige metafoor met een dorpsbrink en tuindorpachtige opzet en ligt het meest noordelijke buurtschap Kragge geheel opgenomen in het waterrijke natuurlandschap. In Breezicht Zuid zijn er de wadi’s van de Weteringzone en het duinlandschap van buurtschap Duinzicht.

De basis van het nieuwe landschap bestaat uit de toevoeging van een groenblauw landschap aan de Milligerplas: een nieuwe beekstructuur die door bijna heel Breezicht heen meandert. De beek verzamelt regenwater uit Breezicht en een deel van Stadshagen, en vormt daarmee de ruggengraat van een waterrobuust en klimaatbestendig landschap. Er ontstaat een compleet en gevarieerd landschap samen met de Milligerplas, een nieuw duinlandschap in Breezicht Zuid en een waterrijk woonlandchap met veel riet en natuurlijke oevers aan de noordzijde van de plas. De buurtschapen liggen als terpen opgehoogd in het landschap, waarmee de omringende landschapsstructuur op het huidige maaiveld gerealiseerd kan worden. De buurtschappen zijn compact. Wonen in de buurtschappen betekent daarmee een overzichtelijke woonomgeving waarin het landschap tot in de kern zichtbaar en voelbaar is. |4

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

11

12

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Deel 2 Het Landschap

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

13

4 Het Landschap 4.1 Zes landschapstypen De plas, de beek, duinen en rietlandschap Breezicht kent een landschapsstructuur met verschillende atmosferen en landschapstypen. De Milligerplas als al bestaande zwem- (en voormalige zandwinnings)plas geeft nu al een extra toon aan Stadshagen: met de wijdse vergezichten, een spannende enscenering door de oeverbegroeiing, de rust van de waterspiegel maar ook de levendigheid als zwemplas. Het nieuwe beekdallandschap vormt daaraan de belangrijkste toevoeging: daarmee krijgt heel Breezicht een waterrijke dooradering met slingerende watergangen, plasdrassituaties, bosschages, boomwallen en boomgroepen. Richting de Milligerplas, vanuit het zuiden tot de rand van buurtschap Reede verandert het gebied naar een duinlandschap. Kenmerkend zijn de hellingen en hoogten waarmee duinkammen en duinpannen ontstaan. Aan de noordzijde van de Milligerplas liggen rietoevers waar water, plasdrassituaties, riet en broekbosjes het beeld bepalen. Aansluiten op de Mastenbroekerpolder Langs de randen sluit dit nieuwe landschap aan op de bestaande structuur: aan de noordkant met het landschap langs de geluidswal van de Hasselterweg. De geluidswal vormt geen kunstmatige rand maar is landschap in zichzelf: met het fietspad, de randen van schanskorven en doorzichten naar het woonlandschap is het een vanzelfsprekende maar heldere rand van Stadshagen.

Waarin het contrast tussen de woonwijk en de open polder op subtiele wijze is opgelost. Aan de westzijde sluit Breezicht aan op de huidige middellijn van de Mastenbroekerpolder: de Oude Weteringzone. Het fietspad over de middellijn houdt vast aan de bestaande polderstructuur, en legt de verbinding met het open polderlandschap. Binnen Stadshagen als ‘rechte lijn’ die doorzicht geeft naar de nieuwe structuren van Breecamp aan de ene kant en Breezicht aan de andere kant, en buiten Stadshagen door de aansluiting naar het huidige open polderlandschap.

Stadshagen aan de Milligerplas

Waterrijk rietlandschap

14

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Beekdallandschap

Geluidswal

Weteringzone

Beekdallandschap

Duinlandschap

Rietlandschap

Milligerplas

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

15

4.2 Landschaps- en groenstructuur Voor Breezicht Noord verzorgt zowel het beekdallandschap als het waterrijke riet- en natuurlandschap aan de Milligerplas een voedingsbodem voor een gevarieerde landschapsstructuur, waarin de gradiënten tussen laag-hoog en nat-droog uitnodigen tot verschillende beplantingsstructuren en verschillende atmosferen binnen het landschap. Het beekdallandschap is een kleinschalig landschap met veel korte zichtlijnen maar ook enkele lange doorzichten die grote gebieden aan elkaar laten zien. Slingerende watergangen lopen door in plas-drassituaties met rietoevers, boomwallen en boomgroepen. De hoofdader van de beek is altijd van water voorzien, door voeding van de Oude Wetering, kwelwater en regenwater. De fluctuatie van het waterpeil, kleine gradiënten en de variatie in taludhellingen doen verder plas-drassituaties ontstaan met veel kansen voor natuurontwikkeling. Vanaf het water is er een geleidelijke overgang naar natte hooilanden met enkele solitaire bomen en broekbosjes.

Aan de randen van het beekdallandschap zijn de overgangen naar de buurtschappen landschappelijk vormgegeven met hoogteverschillen en beplanting zoals Zwarte Els, Grauwe Wilg, Iep, Zilveresdoorn, Vleugelnoot en Meidoorn. Aan de noordzijde van de Milligerplas is de opbouw van het landschap iets anders. Buurtschap Kragge vormt hier een integraal waterrijk landschap van inhammen die zijn verbonden met de Milligerplas. Brede natuurlijke ‘koppen’ grenzen aan de plas, verder ligt het buurtschap geheel ingebed in het natuurlijke landschap. Vanaf de plas is alleen natuurlandschap zichtbaar, de kavels liggen verscholen achter de koppen en aan de inhammen. De beplanting van de noordelijke plasrand geeft net een andere atmosfeer dan het kleinschalige beekdallandschap: wijdser opgezet als duidelijk open en waterrijk natuurlandschap, met plasdrassituaties aan de koppen, natuurlijke oevers langs de kavels aan de inhammen en verder langs de randen een landschap met veel riet en natuurlijke bosschages. Beplantingssoorten zijn hier bijvoorbeeld: schietwilg, berken en elzen met hier en daar esdoorn en solitaire eiken.

Het beekdallandschap: kleinschalig & divers met natuurlijke aanleidingen om te spelen

van links naar rechts: extensief en intensief beheerd gras, bloemrijk grasland

16

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Wilgengriend

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

17

4.3 Ecologisch & biodivers landschap De verschillende gradiënten van het landschap en de hiervoor beschreven landschapsstructuur vormen een brede voedingsbodem voor een biodivers en ecologisch landschap. In bijgevoegd beeld wordt getoond en beschreven welke planten kunnen groeien en welke dieren hun leefwereld vinden in het landschap.

Uitlopers van de plas: grassen

Oeverbegroeiing

Vogelbosje

Water

Afhankelijk van het maaibeheer verschraalt

In eventuele begroeiing kan een vogelsoort

Dit vogelbosje biedt voedsel en

(Milligerplas, tussen de woningen)

de bodem met de grasmat sneller of

als de waterhoen zich verstoppen. Mooie

broedgelegenheid voor verschillende

Op het water leven verschillende

langzamer. In het begin zal de bodem

plantensoorten als echte koekoeksbloem

soorten vogels. De zanglijster, zwartkop

eendensoorten. Het gaat slecht met de

bedekt zijn met grassoorten, maar na een

en pijlkruid geven in de zomer een kleurig

en misschien de gekraagde roodstaart.

gewone wilde eend, maar we maken een

poosje verschralen komt er ruimte voor

beeld.

En natuurlijk ook meesjes als koolmees

veilige plek in de wijk. De man is prachtig,

kruiden. Madeliefje zal je hier snel kunnen

Oever Milligerplas In de rietoevers van

en pimpelmees. De bodem is begroeid

met een glimmend groen hoofd en een

vinden. Later soorten als janskruid en

de Milligerplas kunnen meerkoeten en

waardoor kleine zoogdieren ook een veilig

blauwe vlek op de vleugel. De kuifeend

boerenwormkruid. Merels kan je hier in het

waterhoentjes een veilig heenkomen zoeken.

heenkomen kunnen zoeken. Daardoor kan je

kan ook op het water gezien worden.

zomerseizoen wormen zien zoeken voor hun

Een vogel als kleine karekiet kan er een

ook hier een egel tegenkomen.

Ook verschillende soorten ganzen (grote

jongen.

nestje bouwen.

vissoorten is bekend dat de snoek en de baars het hier goed doen.

Meerkoet

Het vergroenen van woongebieden en zorgen voor een gezondere en groene woonomgeving wordt steeds meer de standaard bij de ontwikkeling van nieuwbouwgebieden. Breezicht gaat hierin een stap verder door een daadwerkelijk natuurlandschap als woonomgeving in te zetten. Het landschap wordt als nieuw gebied aangelegd en beplant, maar kan zich daarna ontwikkelen en groeien tot een natuurlijk en ecologisch systeem waarin zowel de biodiversiteit als de leefwereld voor dieren en insecten verder kunnen groeien.

18

Canadese gans, grauwe gans). Qua

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Wilde Eend

Winterkoning

Candadese gans en Baars

Geluidswal, bosplantsoen

Geluidswal, kruidenstroken

Haag (bij woningen)

Inheemse struikensoorten die bloesem

Afhankelijk van het gebruikte

Een geschoren haag biedt schuilgelegenheid

& vruchten geven waar verschillende

kruidenmengsel: margriet en duizendblad.

voor vogels, omdat zo’n haag dicht is en

diersoorten op af kunnen komen. De bodem

Hier vliegen verschillende soorten bijen

katten en roofvogels er niet gemakkelijk

tussen de struiken biedt schuilgelegenheid

op. Honingbijen zullen we hier zeker

in kunnen komen. Bijvoorbeeld mussen

aan kleine zoogdieren en vogels.

vinden, maar liever zeldzame bijen als de

maken daar graag gebruik van. Maar ook

Soorten: Vogels als zwartkop, roodborst en

grasbij en klokjesdikpoot. Tuinhommel

een winterkoning kan zich verstoppen in een

winterkoning. Vlinders, poppen op de bodem

en akkerhommel. Vlinders als witjes,

geschoren haag.

tussen het blad. Kleine zoogdieren als egel

atalanta, bont zandoogje zullen hier vliegen.

en hermelijn. Wellicht de pestvogel.

Misschien broedt er een enkele graspieper op de grond tussen de stengels.

Potentieel leefgebied voor kleine marterachtigen Op het talud van de geluidswal zijn op diverse plekken stroken groen aangeplant ten behoeve van kleine marterachtigen (wezel, hermelijn en egel). Ook in De Tippe wordt op de geluidswal op deze manier groen aangeplant. Zo ontstaat er een ecologische route voor diverse diersoorten over de hele lengte van de geluidswal.

Egel

Hermelijn

Bont Zandoogje

Graspieper

Akkerhommel

De groenstroken bestaan uit opgaande soorten die hierboven staan beschreven. Er komen grote struiken en geen bomen in deze stroken om nog wel de weidsheid en de horizontale lijn van de wal te benadrukken. De stroken worden op een aantal plekken onderbroken. Dit omdat er of een pad op het talud loopt of, de belangrijkste reden: zichtlijnen creëren. Vooral in buurtschap Kragge heb je vanuit de openingen mooi zicht over de inhammen richting de Milligerplas.

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

19

4.4 Waterrobuust Landschap De meanderende beek vormt de ruggegraat van een dynamisch waterlandschap, waarmee Breezicht waterrobuust is en bestendig voor klimaatverandering. Uitgangspunt is dat hevige buien zonder problemen (geen water op straat) kunnen worden verwerkt, en dat in zeer extreme situaties water op parkeerplaatsen, in groenvoorzieningen en bepaalde secundaire straten wordt geaccepteerd. Doordat een waterrobuuste inrichting vanaf het begin van het ontwerpproces is meegenomen als ruimtelijke kwaliteit, draagt klimaatadaptatie ook bij aan het woongenot, de natuur- en landschapswaarden en recreatie in het gebied. De regenwateropvang en -afvoer van de buurtschappen is op verschillende manieren gekoppeld aan het groenblauwe landschap. Daarnaast stimuleren we bewoners om regenwater op de kavel op te vangen en in te zetten voor de bewatering van de tuinen. De algemene principes zijn dat regenwater wordt vastgehouden in de ondergrond, maar ook wordt ingezet om het collectief af te voeren en zodoende het beekdallandschap met water te voeden. In de woongebieden worden met zand diverse infiltratiestroken gerealiseerd. Hiermee wordt de aanwezige veen/ kleilaag doorbroken en kan regenwater wegzakken naar het onderliggendegrondwatersysteem. Deze infiltratiestroken komen onder de wegen, onder de wadi’s en onder de woningen. Maar ook in de tuinen zijn infiltratiestroken voorzien.

Hiermee wordt wateroverlast in tuinen en ondergelopen achterpaden voorkomen. De waterafvoer van de buurtschappen kent enkele verschillende uitwerkingen. Buurtschap Wetering is opgebouwd rondom een systeem van wadi’s dat in verbinding staat met de beek. Rondom het beekdallandschap voeren de buurtschappen direct af op de beek en op lager gelegen gebieden in de omgeving van de beek. Binnen buurtschap Reede ligt de overgang van het beekdallandschap naar de Milligerplas. Water wordt door middel van een stuw in buurtschap Reede vastgehouden in de beek en staat dus niet in open verbinding met de plas. In extreme situaties werkt de stuw als een overstort van de beek naar de plas. Regenwater dat in de buurtschappen Reede en Kragge niet in de grond wegzakt staat via een infiltratieriool in verbinding met regenwaterbassins aan de noordkant van de plas.

20

Doorsnede van de terpen

Waterrijk wonen in Breezicht Zwolle

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Bestaande wadi tijdens regenbui in Wetering, Zwolle

Normale waterstand

Waterstand tijdens piekbuien en/of langere periode met regen

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

21

5 Het landschap als woonomgeving 5.1 Buurtschappen in het landschap De eerste twee buurtschappen in Breezicht Zuid zijn vooraf gegaan aan Breezicht Noord en worden reeds gerealiseerd: buurtschap Wetering, waarin brede wadi’s insteken langs de woonstraten en buurtschap Duinzicht, waarin het duinlandschap dooradert tussen de woningen door tot de kern van het buurtschap. In Breezicht Noord ontvouwt zich pas echt het groenblauwe landschap in vol ornaat, in aansluiting op de noordelijke randen van de Milligerplas die groener, natuurlijker en luwer van opzet zijn dan de stranden aan de zuidkant. In Breezicht Noord liggen vier buurtschappen: Wierde, Beemd, Reede en Kragge. Wierde (ca. 135 woningen) en Beemd (ca. 90 woningen) zijn kleine compacte woongebieden, in omvang het meest passend bij de schaal van het ‘buurtschap’. Centraal in Wierde en Beemd ligt een groene brink, als metafoor van de groene ruimte met prachtige bestaande voorbeelden in bijvoorbeeld Drentse dorpen. In de brink is een wadi opgenomen die het regenwater van de omringende woningen opvangt. Wierde en Beemd zijn zo compact van opzet dat ‘brink en landschap’ altijd dichtbij zijn. Naast buurtschap Wierde ligt aan de Oude Weteringzone een drietal terpen, waarvan twee als woonterp ingericht en de meest zuidelijke een reservering voor een (moes)tuinencomplex is.

22

Buurtschap Reede is het grootste buurtschap van Breezicht Noord met circa 250 woningen. Midden door Reede stroomt de beek, die daar overgaat in de inham aan de Milligerplas. Door de centrale beek, de ligging aan de plas maar ook met enkele deelbuurtjes heeft Reede de schaal van een klein dorp. Met een kern aan het water, randen aan het landschap en luwe woonbuurtjes aan groene plantsoenen. Buurtschap Kragge is haast meer een woonlandschap in zichzelf dan dat het zich als compact buurtschap manifesteert. In Kragge liggen ca. 50 grotere kavels met 2^1 kap- of vrijstaande woningen, het grootste deel aan het water en een deel opgenomen in het het rustige natuurlandschap. Drie tuinachtige straatjes steken in vanaf de Breezichtlaan, ieder straatje vormt zo een soort ‘draadje op de pier’, afgewisseld door de waterinhammen die in verbinding staan met de Milligerplas. Plas-draszones, natuurlijke gebieden aan de plas en riet- en grassenrijke oevers van de kavels vormen samen één natuurlandschap waar de kavels en woningen in verscholen liggen. ‘Landschap en buurtschappen’ zijn niet twee gescheiden werelden. Het landschap vormt eigenlijk een unieke woonomgeving waarin gestruind en gewandeld kan worden, en waarin juist het natuurlandschap respect geniet om in stand te houden.

Er zijn verschillende plekken in het landschap die actief gebruikt kunnen worden of speciaal zijn ingericht, zoals speel- en ontmoetingsplekken, tuinen en meer verspreid in het landschap plekken met natuur- of kunstobjecten.

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Wierde

Reede

Kragge

Beemd Brink Terpen

Brink Beekdal

Milliger Inham Milligerplas

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

23

5.2 Bereikbaarheid Stadshagen kent een hoofdstructuur van wijkontsluitingswegen die vrij tussen de verschillende woongebieden loopt. Verzameld verkeer rijdt zodoende vooral over dit hoofdsysteem, terwijl de woongebieden in de luwte liggen. In Breezicht ligt deze hoofdstructuur alleen nog langs buurtschap Wetering. Vanaf de rotonde ter hoogte van grand cafe Milligers worden de buurtschappen ontsloten door eenvoudige (geklinkerde) buurtwegen die als een rijgdraad naar de buurtschappen lopen en ze onderling verbinden. De verkeersstructuur is daarmee efficiënt en functioneel opgezet: bewonersverkeer bereikt snel de buurtschappen, de verkeersstructuur vormt zo min mogelijk een obstakel of scheiding in het landschap.

Breezicht is goed bereikbaar via openbaar vervoer met bushaltes aan de Laan der Molens. In essentie is Breezicht echter een suburbaan woongebied aan de buitenrand van Stadshagen, waarmee het een gebied blijft dat gericht is op auto-ontsluiting en volledig is voorzien van parkeerfaciliteiten. Fietsen in Breezicht is bijna overal mogelijk. Vrijliggende fietspaden zijn aangelegd vanuit Stadshagen richting Milligerplas en langs de plas ter hoogte van het strand. Richting de noordelijke buurtschappen gedraagt het stratennetwerk zich informeler en fietst de fietser mee door de buurtschappen en woonstraten. Tot slot ligt op de geluidswal een fietspad langs de hele rand van Breecamp en Breezicht, dat als een pad over de dijk uitzicht geeft naar het landschap: naar de openheid van de polder Mastenbroek en naar het nieuwe woonlandschap van Breezicht. Laan der Molens, huidige situatie

A

A’

profiel Breezichtlaan ter hoogte van duinlandschap

24

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

A A’

Laan der Molens

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

25

5.3 Recreatief netwerk Het recreatieve netwerk laat zien dat het landschap en de buurtschappen zijn dooraderd met routes om te fietsen en te wandelen. Langere fietsroutes in het landschap bestaan uit een combinatie van vrijliggende fietspaden en de woonstraten door de buurtschappen. Zo zijn er routes over de geluidswal, routes vanuit Stadshagen naar het strand en verbindende routes van strand naar buurtschappen en geluidswal, langs het beekdallandschap. Bij de keuze voor het fietsroutenetwerk is bewust gekozen om enkele grotere zones van het landschap te ontzien, om daar de rust en traagheid van het natuurlandschap echt de voorrang te geven. Het voetgangersnetwerk laat zien dat dit landschap te voet wél haast overal toegankelijk is. Een mooi voorbeeld is het ‘rondje Milligerplas’: een wandel/jogroute geheel rond de plas variërend van 3,5 tot ca 6km lang. Deze route is ook aangemerkt als wandelroute in wandelnetwerk IJsseldelta. Verder in het landschap lopen wandelroutes langs de beek en allerlei verbindingen tussen beek, Milligerplas en buurtschappen: een padennetwerk uitgevoerd in beton, zodat het voor iedereen toegankelijk is. Het landschap nodigt zodoende uit om in te struinen, te bewegen, van te genieten en te bewonderen. Ook van de paden af zullen ongetwijfeld sporen ontstaan om te spelen, om een stapsteen door de beek te bereiken of een geheim plekje te vinden.

Hier blijven natuur en landschap de baas en laten hun systeem en rijkdom zien: juist om van mee te genieten, van te leren en met respect in stand te houden.

profiel: Geluidswal/Breezichtlaan

wandelpad: ‘rondje Milligerplas’ profiel: ‘rondje Milligerplas’ thv zwaluwenwand

26

an

ichtla

Breez

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

27

5.4 Het woonlandschap: spelen, bewegen, genieten Zoals al eerder aangestipt biedt Breezicht niet alleen woongebieden in een natuurlandschap, maar vormt het natuurlandschap ook echt een woonlandschap dat zich openstelt voor bewoners om van mee te genieten en in rond te struinen. Het landschap profileert zich heel duidelijk als natuurlijk systeem en als voorbeeld van een klimaatbestendig en circulair gebied. Het nodigt uit om te gebruiken, om te activeren, en om samen aan de slag te gaan om kringlopen in het natuurlijke systeem te sluiten. Denk hierbij aan de waterkringloop, de voedselkringloop en de materialenkringloop. Het ‘actieve landschap’ manifesteert zicht op verschillende manieren met een gradatie van intensief gebruik tot het meebeheren en in stand houden van het landschap. In grote lijnen kunnen vier gradaties onderscheiden worden: 1. Er is een stelsel van specifieke ingerichte plekken die intensief gebruikt kunnen worden door bewoners, zoals speelplekken en sportveldjes, het strand en het rondje Milligerplas. Ook de Milligerplas zelf heeft een recreatiefunctie als zwemplas met mogelijkheden om te surfen, kanoën en zeilen. In Reede wordt de mogelijkheid geboden aan bewoners om een ‘buurtschuur’ te realiseren: als uitvalsbasis voor gezamenlijke (groene en sociale) activiteiten. 2.

Een serie ‘tuinachtige’ en landschappelijke plekken die actief door bewoners gebruikt, ingericht of beheerd kunnen worden. Zoals de buurtweide en de boomgaard bij buurtschap Reede, het volkstuinencomplex als derde terp en natuurlijke (pluk)tuinen op de eilanden in het landschap. 3. Door het landschap heen liggen diverse kleinere plekken waar even iets te zien of te beleven is, zoals kunstobjecten, natuurlijke objecten, een stapsteen in het water, een uitzicht... ‘Genieten en bewonderen’ is het adagium met respect voor landschap en natuur. Aandacht voor recycling en hergebruik staat centraal bij de inrichting van deze plekken. 4. Een vierde categorie vormt de uitnodiging aan bewoners om het natuurlijk landschap als geheel te ‘kennen’, in stand te houden en te beheren. Wilgen knotten, het gebied schoonhouden, riet beheren, vogels tellen, en nog velerlei mogelijkheden meer. Gebruik, respect en beheer gaan bij het landschap Breezicht hand in hand. Dat vraagt om een actieve inzet van bewoners en stichtingen/ verenigingen die passie hebben voor de natuur. Dan ontstaat er een breed palet aan kansen om van het landschap te leren, te genieten en het te ondersteunen. Meer hierover in het hoofdstuk Participatie.

28

hondenlosloopveld t.h.v. Grand Cafe Milligers

klaphekje van hondenveld naar sportvelden aan de plas

Natuurlijke speelplek

Natuurlijke speelplek

Stadslandbouw

Stadslandbouw

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Brink: natuurspeelplek natuurtuinen nutstuinen

natuurlijk spelen

kunst in het landschap

fietsroute geluidswal

struinen Wilgengriend langs de beek Milligers speelveld horeca

strand aan de plas

natuurlijk spelen

honden losloopgebied speelveld natuur tuinen

kleine marterachtigen

natuurlijk spelen

de Milligerplas: zwemmen, surfen, duiken, zeilen, kanoën

oever rondje Milligerplas & buurtweide Milliger Inham: speelveld & kano, surf, bootje boomgaard

kunst in het landschap

kunst in het landschap

waterrijk rietlandschap oeverzwaluwwand

kanoën op de beek

marterbosje

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

29

Plekken in het landschap De kaart hiernaast toont de plekken in het landschap waar gespeeld kan worden, waar iets te zien is of die anderszins een speciale betekenis hebben. Ook hier is er verschil tussen intensief te gebruiken plekken en plekken die meer deel uitmaken van het landschap. Intensief te gebruiken plekken zijn bijvoorbeeld speel- en sportplekken en plekken waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten en gezamenlijk een boomgaard kunnen onderhouden. In het landschap liggen plekken met bijvoorbeeld een kunstobject of natuurobject, er zijn gebieden met een speciaal karakter, zoals de wilgengrienden en de bosjes speciaal voor marters en de zwaluwmuur. Alle speelplekken in het woonlandschap worden verder ontworpen en uitgewerkt door het speelteam van de gemeente Zwolle. Waar mogelijk worden de speelplekken ontworpen met circulaire materialen. Participatie speelt ook een rol in dit proces.

Ruim zicht, geluidswal. Zicht richting Hasselt

30

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

31

Milliger Inham

Vlonder waar je met je kano het water uit kan. Door aan de andere kant van de brug nog een vlonder aan te leggen kun je met de kano ook door het centrale landschap van Breezicht kanoën (en vice versa naar de Milligerplas)

Referentiebeeld van de kade. Dit beeld is gemaakt langs de kade bij het Kraanbolwerk in de binnenstad van Zwolle. Een soortgelijk profiel zal hier ook komen.

Aan deze zijde van het water komt een schuin talud met intensief onderhouden gazon. Hier kun je lekker in de zon liggen. Ook is de keermuur hier laag zodat je op de rand kan zitten en met je voeten in het water kan.

32

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

33

Oever, weide, boomgaard & speelveld

Referentiebeeld van een natuurspeelplek die op deze locatie zeker een optie is. In combinatie met het eilandje kan dit voor kinderen een mooie plek zijn om te spelen

Op deze locatie komt een boomgaard met notenbomen. Naast dat je hier noten kunt rapen/plukken is het ook een plek voor de buurt waar activiteiten georganiseerd zouden kunnen worden.

Bestaand bosje (hier vanaf de andere zijde van de Milligerplas gefotografeerd). Links ervan zal uiteindelijk de inham te zien zijn, gemarkeerd door een brug.

34

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

35

5.5 Brugontwerp Bij de ontwikkeling van Breezicht wordt een aantal bruggen gerealiseerd. Deze bruggen zijn uitgewerkt in samenhang met de bruggen in Breecamp, uitgangspunt voor de uitwerking van de bruggen is het Vormgevingsdocument bruggen Breecamp & Breezicht. Breecamp Noord en Breezicht hebben een sterke verwantschap door de ruimtelijke kenmerken van de twee wijken en dezelfde context in de noordelijke stadsrand. De bruggen worden daarom in samenhang vormgegeven, waarmee een ‘familie van bruggen’ ontstaat. Omdat de wijken elk een eigen identiteit hebben met eigen specifieke karakteristieken zijn wel verschillende themagebieden onderscheiden: Breecamp, Oude Wetering, Breezicht en Milligerplas. In totaal worden elf autobruggen, drie fietsbruggen en zes voetbruggen gerealiseerd in de twee wijken. Vier voetgangersbruggen In de uitwerking van het stedenbouwkundig plan hebben een aantal wijzigingen plaatsgevonden waardoor ook de ontwerpen van de bruggen zijn aangepast. In dit beeldkwaliteitsplan zijn vier nieuwe voetgangersbruggen (3 van 17 meter en 1 van 19,5 meter overspanning) opgenomen rond de Milligerplas. Deze bruggen maken het rondje rond de plas voor de voetganger compleet. Het gaat om volwaardige voetgangersbruggen van wit beton. Het hekwerk in de kleur DB603 sluit in ontwerp aan op het hekwerk van de eerder gerealiseerde bruggen in Breecamp en Breezicht.

De leuningregels groeien als het ware aan begin en het einde uit de eerste leuningstaander, een extra verwijzing naar het rietlandschap waarbinnen deze bruggen geplaatst worden. Het hekwerk is extra transparant en de constructiehoogte van de brug is minimaal waardoor het omliggende rietlandschap maximaal zichtbaar is.

Voetgangersbruggen buurtschap Kragge (ontwerp buro M.A.A.N.)

Reederbrug De randvoorwaarden voor de Reederbrug zijn nog in ontwikkeling. Naast de brug is plek voor een kunstwerk.

Voetgangersbrug buurtschap Reede (ontwerp buro M.A.A.N.) 36

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Breezichtlaanbrug / Reederbrug buurtschap Reede (ontwerp buro M.A.A.N.) Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

37

5.6 Kunst in het woonlandschap In een bewoond landschap zoals Breezicht kan kunst de betekenis van natuur- en landschap betekenis geven, een verhaal vertellen over de oorsprong en cultuurhistorie, over ecologie of de zichtlijnen van het landschap benadrukken. Op de kaart hiernaast zijn potentiële plekken aangegeven waar een kunstobject een mooie plek kan hebben in het landschap of in de buurtschappen. Tevens zijn plekken aangegeven waar al een kunstobject in de openbare ruimte is opgenomen. De keuze en vormgeving van de kunstobjecten moet in een volgend traject nog nader uitgewerkt worden. Een metafoor voor de betekenis van de objecten is wel: de referentie met cultuurhistorie, een bijdrage aan natuur en ecologie of het versterken van het visuele landschap. locatie kunstobject

Om de relatie met de natuur te bevestigen, zal de nadruk liggen op natuurlijke materialen, en materialen die hergebruikt en/of gerecycled zijn.

mogelijke locatie kunstobject

Parkpergola Maximapark, Utrecht

38

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

‘Reading between the lines’, Gijs van Vaerenbergh, foto Kristof Vrancken

Kunst in de natuur (“Ruiters” van Marc de Roover)

Kunst in de natuur (Anningahof )

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

39

6 Levend landschap 6.1 Participatie: een levend landschap Met de realisatie van Breezicht Noord wordt het stedenbouwkundig plan opgeleverd zoals het in het verkavelingsplan en inrichtingsplan (groenstructuur) is toegelicht. Het woonlandschap is daarmee niet ‘af’. Zoals al eerder aangegeven zijn er diverse mogelijkheden voor bewoners om actief deel te nemen en bij te dragen aan het in stand houden van het landschap. Ook nodigt het landschap uit om actief met materiaal- en waterkringlopen aan de slag te gaan, bijvoorbeeld door composteren, eigen voedsel te verbouwen en regenwater op te vangen in de tuin. Ook vanuit bewoners bestaat er een behoefte om zelf activiteiten en initiatieven te ontplooien in de woonomgeving. Verscheidenheid van landschap en initiatieven Participeren in Breezicht Noord biedt bredere kansen dan we tot nu toe gewend zijn in Stadshagen. Niet alleen als faciliteit voor bewoners, maar juist ook om samen met bewoners het landschap in stand te houden. Zo kan een woonlandschap ontstaan dat door nieuwe ideeën en initiatieven zich steeds verder ontwikkelt en daadwerkelijk een levendig landschap wordt. Zoals bij het hoofdstuk 5.4 al is aangegeven, zijn er verschillende manieren waarop het woonlandschap actief gebruikt kan worden.

Hierin uiten zich ook de mogelijkheden voor participatie: er zijn plekken in het landschap waar bewoners zelf kunnen tuinieren en daarmee een stukje grond zelf kunnen beheren. Maar integraal in het landschap zijn er veel meer aanleidingen om actief te zijn in het natuurlandschap, door het te ervaren, ervan te leren, het te helpen beheren of eruit te oogsten. Daarnaast kunnen bewoners door actief te participeren veel bijdragen aan de circulariteit van Breezicht Noord. De verschillende kringlopen (water, materialen, energie) worden immers bepaalt door het gebruik van de bewoners zelf. Door bijvoorbeeld zelf voedsel te verbouwen, en het organisch afval te composteren en weer in te zetten in de tuinen, wordt zo’n kringloop heel zichtbaar en concreet. Ook de buurtschuur nodigt uit tot circulariteit: hier is ruimte om bijvoorbeeld cursussen te organiseren om meubels te maken, een repair cafe gehouden om elektrische apparaten te repareren of tips en trucs gedeeld om zo min mogelijk afval te produceren.

40

Landschapsbeheer door betrokken vrijwilligers (foto M. Tiemens)

Op de bladzijde hiernaast zijn de plekken aangegeven die zich lenen voor actief beheer door bewoners en is een basis aangegeven van denkbare initiatieven en actief beheer in het landschap. Voor de landschapsbrede initiatieven is dit slechts de eerste aanzet: het natuurlijk systeem van het landschap kan in samenwerkingen met inwoners, stichtingen, verenigingen en actieve natuurbeheerders verder onderhouden en ‘levend’ gehouden worden. Dit is een proces dat zich door de jaren heen verder kan ontwikkelen. Hier wordt ook de connectie gezocht met de Biohub in het nabijgelegen de Tippe.

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

rietlandschap: beheren & beleven

buurtweide speelveld spelen en tuinieren op de Brink

natuurtuinen

wilgengriend

onderhoud Wilgengriend

spelen en tuinieren op de Brink

boomgaard

hondenlosloopgebied natuurtuinen

nutstuinen

eetbaar landschap/ voedselbos

beekdallandschap: beheren & beleven

locatie stadslandbouw (intensief / extensief ) Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

41

6.2 Circulariteit in verschillende lagen Een toekomstgerichte ontwikkeling van Breezicht Noord betekent ook aandacht voor circulariteit. In het ontwikkelplan voor Breezicht Noord is circulariteit toegevoegd naast de andere ambities als klimaatadaptief, energieneutraal en natuurinclusief. Binnen deze ambities zien we ook dat er keuzes zijn gemaakt die in verbinding staan met circulariteit. Circulariteit ‘Het sluiten van kringlopen’ geeft de kern aan van wat circulariteit betekent. Bij een circulaire gebiedsontwikkeling is het streven om op alle dimensies van de ontwerp-, bouw en gebruiksfase van een woongebied in te zetten op het beperken van grondstoffengebruik en afval, en de daaraan gerelateerde uitstoot en milieu-impact. Bij een circulaire gebiedsontwikkeling onderscheiden we de hoofdthema’s: de circulaire bouwfase, een circulaire levensstijl, duurzame mobiliteit en het sluiten van waterkringlopen. In deze fase van de ontwikkeling van Breezicht Noord bevinden we ons in een relatief laat stadium om circulariteit te integreren in alle lagen van de gebiedsontwikkeling. Wel pakken we de kansen op die nog haalbaar zijn om mee te nemen vanaf de actuele stand van het ontwerp- en bouwproces. Zo zetten we in op een circulaire openbare ruimte, en nodigen we uit tot een circulaire levensstijl door participatie en educatie.

We beschrijven de kansen voor circulariteit in Breezicht Noord aan de hand van de vier genoemde thema’s, die gezamenlijk de gehele gebiedsontwikkeling omvatten. Deze indeling is ontleend aan het document ‘Circulaire Gebiedsontwikkeling’ dat Metabolic in opdracht van de gemeente Zwolle voor de Tippe in Stadshagen heeft opgesteld. Circulaire bouwfase Het gehele bouwproces vormt een thema waarbinnen op meerdere vlakken winst behaald kan worden om circulair te werken. Binnen dit thema zien we toepassingen ten aanzien van het woningontwerp, het bouwproces, de bouwmethode en een materialenpaspoort. In de bouwfase zetten we in op bewustwording: zo is er met de ontwikkelaars een workshop circulariteit georganiseerd en zal bij de zelfbouwkavels de dialoog over circulaire materialen gehouden worden aan de hand van het materialenpaspoort.

42

Aan ontwikkelaars is bij het indienen van een VO gevraagd om de circulaire aanpak te beschrijven. Zo worden o.a. circulaire keukens, badkamers en toiletten toegepast in een deel van de woningen, en wordt er geexperimenteerd met biobased cellulose isolatiemateriaal. In buurtschap Reede wordt er gekeken of een extra stap in circulaire ambities in de bouwfase kan worden genomen. In de openbare ruimte wordt waar nog mogelijk ingezet op circulair materiaal. Denk hierbij aan bankjes, parkeerplaatsen en kunstwerken, maar ook aan circulaire materialisering van de kolken en riolering. Dit wordt verder uitgewerkt samen met de afdeling beheer en onderhoud. In buurtschap Kragge worden parkeerhofjes die niet intensief gebruikt worden bestraat met semi-doorlaatbaar materiaal, beter voor de infiltratie en het materiaalgebruik. Circulaire levensstijl Vanaf het moment dat het woongebied in gebruik wordt genomen bestaan diverse kansen om rekening te houden met circulariteit in de levensstijl van bewoners (beperken van afval en bewuster omgaan met het gebruik van producten). Met de gebiedsontwikkeling van Breezicht Noord willen we wel zoveel mogelijk bijdragen aan de condities voor een circulaire levensstijl. Het woord ‘levensstijl’ geeft eigenlijk al aan dat de beoogde winst ligt in het dagelijks (huis-tuin-en keuken) gedrag van bewoners.

Veel mogelijke toepassingen hiervoor spelen in de fase na het stedenbouwkundig en beeldkwaliteitplan. Ze hebben alleen kans van slagen als ze in een vervolgfase samen met de bewoners en gebruikers van het gebied vormgegeven worden. Aangesloten kan worden op Breezicht zelf en op de inititiatieven die reeds in de Tippe ontstaan, in de zuidelijke hoek van Stadshagen. De tweede stap vormt de verdere uitwerking van een circulaire levensstijl in Breezicht: 1. Het unieke aspect van Breezicht Noord vormt het natuurlandschap dat de woonomgeving vormt voor de buurtschappen. Vertrekpunten hierbij zijn: informatie en educatie over de kringlopen in het landschap, het eigen producerend vermogen van het natuurlandschap (voedsel, water, natuurlijke materialen) en het inzetten van stromen uit de natuur (regenwater, organisch afval). 2. In de Tippe is circulariteit tevens onderdeel van de gebiedsontwikkeling, en anders dan in Breezicht vanaf de ontwerpfase meegenomen. In de Tippe wordt bijvoorbeeld een

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

3.

4.

biohub gerealiseerd waar onder andere GFT-afval van bewoners lokaal wordt verzameld en wordt omgezet in compost. Initiatieven in de Tippe en in Breezicht noord houden niet op bij de grenzen van het eigen woongebied, maar kunnen ook door bewoners buiten deze gebieden worden ondersteund en gebruikt. Circulaire levensstijl in Breezicht Noord stimuleren. De openbare ruimte nodigt uit circulair gedrag: kunstwerken en speeltoestellen laten zien hoe de water- en materiaalkringlopen werken in de buurt, de buurtschuur biedt ruimte voor het delen en uitwisselen van gebruiksvoorwerpen en circulair materiaal in speeltoestellen, bankjes en borden laat zien wat er allemaal al kan. De circulaire levensstijl verder ontwikkelen en uitbouwen buiten de buurtgrenzen en buiten Stadshagen. Voorbeelden zijn gebruik maken van lokale voedselproducenten zoals de Zwolse Stadslanderijen en het opzetten van kringloopwinkels en repaircafé’s.

Duurzame Mobiliteit Breezicht is een surburbaan woongebied aan de buitenrand van de stad. Er is een openbaar vervoer systeem en er worden goede fiets- en wandelstructuren gerealiseerd, maar deze zijn niet persé onderscheidend voor een duurzame mobiliteit. Wél wordt de mogelijkheid gefaciliteerd om in de openbare ruimte en in parkeergebieden van de buurtschappen laadpalen aan te brengen. Daarmee wordt elektrisch rijden gefaciliteerd en gestimuleerd. Op basis van de ervaringen in de Tippe kan in de gebruiksfase worden onderzocht of het Stadshagen-breed zinvol is of het aanbieden van deeldiensten haalbaar is en welk effect dit in de loop van de tijd kan hebben op de benodigde parkeerplaatsen. Mocht deze ontwikkeling in de toekomst aanslaan en zich doorontwikkelen, dan kan dit kansen bieden voor een groenere invulling van de buurtschappen. Gesloten waterkringlopen Met de inrichting van het groen blauwe landschap in Breezicht is stevig ingezet op klimaatbestendigheid. Het vervolgens ook scheiden van afvalwater uit drinkwater (zwart en grijs water) achten we nog niet haalbaar. Wél verkennen we mogelijkheden om op kavelniveau hemelwater in te zetten voor huis & tuin: bijvoorbeeld om tuinplanten water te geven. De ontwerpmogelijkheden hiertoe gaan we nader onderzoeken. (regentonnen, regenwaterreservoirs).

De inspiratiefolder voor het inrichten van (groene) tuinen die voor Breezicht Zuid is uitgebracht wordt geactualiseerd en waar mogelijk aangevuld met deze mogelijkheden.

Een stap extra/ circulaire hotspots In buurtschap Reede wordt samen met ontwikkelaars onderzocht of er een stapje extra gezet kan worden in de circulaire bouwfase. Daarnaast biedt de verkaveling op enkele plekken aanleiding om zoveel mogelijk op circulaire ontwikkeling in te zetten: waar het bovengenoemde kader wordt ontstegen. Zo wordt er op de zelfbouwkavels in Kragge ingezet op het materialenpaspoort en circulair materiaalgebruik, en zijn de terpen naast buurtschap Wierde een geschikte plek om de circulaire ambitie projectmatig verder te verkennen en uit te werken.

6.3 Natuurinclusiviteit: aanvullend op het landschap

De haalbaarheid van deze hotspots moet in samenspraak met de ontwikkelende partijen worden verkend, en met doorkijk naar de mogelijkheid om geïnteresseerde bewoners te mobiliseren.

Breezicht vormt in zichzelf een royaal natuurlandschap waarin allerlei planten en dieren een leefomgeving kunnen vinden. Een aanvulling op het landschap is natuurinclusief bouwen: de mogelijkheid om groen en biodiversiteit zoveel mogelijk door te trekken tot aan de woning en in de tuin. De schaalniveaus die we onderscheiden in Breezicht Noord zijn: • Woonlandschap: in het waterrijke groenblauwe landschap van Breezicht bestaat een grote diversiteit aan leefgebieden. dit geeft ruimte voor een gevarieerde natuurontwikkeling. • Buurtschap: in de buurtschappen bevindt zich veel groen. Deze groene ruimtes verbinden we met elkaar en met het omringende landschap. Daarmee ontstaat een fijnmazig blauwgroen netwerk waar verschillende dieren een leefgebied kunnen vinden. • Kavel: De erfafscheidingen van de tuinen naar de openbare ruimte bestaan vooral uit hagen. Daarbij inspireren we toekomstige bewoners om hun tuinen zo groen mogelijk in te richten. • Woning: in de woningen zijn natuurinclusieve maatregelen genomen. Bijvoorbeeld gevels waar nestkasten voor vogels en vleermuizen zijn ingepast of groene daken.

Natuurinclusief bouwen is het zodanig oprichten van bouwwerken en inrichten van de omgeving van de gebouwen, dat het van waarde is voor de natuur in de stad. Natuurinclusief bouwen heeft als doel om de biodiversiteit (de variatie aan soorten in een leefgebied) te behouden en te versterken. Hiervoor zijn natuurinclusieve bouwmaatregelen nodig zoals nestkasten en de aanleg van groene tuinen en daken.

Diverse gemeenten hebben reeds gemeentebrede brochures en puntensystemen opgebouwd waarmee natuurinclusiviteit in de woonomgeving wordt gestimuleerd en waar mogelijk in het bestemmingsplan of de omgevingsvergunning wordt verankerd. In Zwolle wordt momenteel beleid geformuleerd om ook tot een dergelijke omgang met natuurinclusiviteit te komen. In Breezicht Noord nemen we een voorschot op dit beleid door aan te geven welke mogelijkheden er bestaan om natuurinclusiviteit te stimuleren en toe te passen. Voor de opbouw van dit systeem is gebruik gemaakt van de Deventer brochure Natuurinclusief Bouwen en het daarbij behorende puntensysteem van het project ‘Op je Stek Deventer’.

Beeldkwaliteitsplan Breezicht Noord

Inspireren versus waarborgen De maatregelen onderscheiden zich naar enerzijds toepassingen die bij de bouw van de woning meegenomen kunnen worden en anderzijds naar initiatieven die bewoners in hun tuin kunnen ontplooien. Groene daken en groene gevels hebben een duidelijke relatie met de ingezette architectuurstijl. Bij buurtschap Kragge zijn deze maatregelen opgenomen als onderdeel van het pakket beeldkwaliteit. Steen eruit, groen erin Een belangrijke basis naar een natuurinclusieve inrichting voor alle kavels is het groen inrichten van de tuin. Een stelregel is dat minimaal 2/3e deel van de tuin (het onbebouwde deel van de kavel) groen is ingericht, en dus niet is verhard. We stimuleren deze groene inrichting bij alle kavels van Breezicht. Bij de vrije kavels (voor particulier opdrachtgeverschap) maakt dit principe vast onderdeel uit van het kavelpaspoort. Deze kavels bestaan uit 2^1 kap woningen of vrijstaande woningen met relatief grote tuinen, die daardoor vanzelfsprekend in relatie staan met het omringende landschap. Natuurinclusieve voorbeeldtuin In Stadshagen heeft het idee postgevat dat er een natuurinclusieve en klimaatbestendige voorbeeldtuin kan worden gerealiseerd. Hier zouden bewoners inspiratie kunnen opdoen voor de inrichting en beplanting van hun tuin.