Armoede- en Schuldenmonitor_2025
Tekst van het document
38/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Inwoners kunnen bij het verzoek om kwijtschelding bij GBLT (die de gemeente- en waterschapsbelasting regelt voor de gemeente Zwolle) aangeven of in het volgende jaar door het Inlichtingenbureau getoetst mag worden of men recht heeft op kwijtschelding. Als de inwoner hiermee akkoord is, hoeft het volgende jaar geen kwijtschelding te worden aangevraagd en gebeurt de toetsing automatisch. Het Inlichtingenbureau kijkt daarbij naar gegevens van de Belastingdienst, het UWV en de RDW. De inwoner hoeft dan in principe geen informatie aan te leveren. In tabel 4.7 is te zien dat in 2024 6.742 keer kwijtschelding is verleend aan 3.130 huishoudens. Het aantal kwijtscheldingen is bijna verdubbeld ten opzichte van 2023. Dat wordt veroorzaakt door het invoeren van Diftar (andere werkwijze). Kort gezegd wordt de aanslag opgesplitst in twee delen, waardoor het aantal verzoeken om kwijtschelding aanzienlijk toeneemt. In 2023 ontvingen mensen een aanslag voor het vaste deel van de afvalstoffenheffing, waarop zij vervolgens kwijtschelding hebben gekregen. In 2024 hebben deze mensen een afrekening Diftar 2023 ontvangen voor het aantal keren dat zij restafval hebben aangeboden. Daarnaast hebben ze voor 2024 een aanslag gekregen voor het vaste deel. Ook is in tabel 4.7 te zien dat bijna de helft van de aanvragen in 2024 automatisch via het Inlichtingenbureau verliep.
Sinds 2022 verloopt een groter deel van de aanvragen via het Inlichtingenbureau (30,1% in 2022 versus 47% in 2024). Tabel 4.7 Gebruik kwijtschelding* Doel
Zorgen dat huishoudens met een laag inkomen makkelijker kunnen rondkomen.
Doelgroep
Huishoudens met een inkomen tot 100% van de bijstandsnorm en weinig of geen vermogen.
Totaal aangevraagd …via het Inlichtingenbureau ….overige aanvragen Toegewezen
2020
2021
2022
2023
2024
7.078
6.117
6.137
5.895
9.393
2.359
2.283
1.893
2.191
4.381
4.719
3.834
4.244
3.704
5.012
4.084
3.957
3.556
3.797
6.742
* Door wijzigingen in wet- en regelgeving komen Wajongers sinds 2023 onbedoeld niet meer in aanmerking voor kwijtschelding. Als tijdelijke oplossing wordt hun aanslag in de jaren 2023 en 2024 op nul gezet.
4.9
Regelingen voor kinderen
4.9.1
Kindregeling Sinds 2021 heeft de gemeente Zwolle een Kindregeling. Deze is bedoeld voor kinderen uit huishoudens met een laag inkomen. Het doel is om hen zoveel mogelijk te laten participeren en zo te voorkomen dat de armoedesituatie doorwerkt in het opgroeien, opvoeden en de ontwikkeling van deze kinderen. Met de Kindregeling kan een financiële bijdrage worden aangevraagd voor de kosten op het gebied van schoolspullen, cultuur en uitjes.
39/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
In tabel 4.8 is te zien dat in 2024 1.094 aanvragen voor de Kindregeling zijn toegekend. Daarmee zijn 1.940 kinderen bereikt. De aantallen van 2024 zijn vrijwel gelijk aan die van 2023. In 2023 zijn meer aanvragen gedaan en toegekend dan in de jaren 2021 en 2022. Dit komt doordat sinds januari 2023 de inkomensgrens is verhoogd tot 130% van het sociaal minimum. Ook kan sinds 2023 één aanvraag worden gedaan voor meerdere kinderen in een huishouden en zijn de afzonderlijke vergoedingen voor kunst & cultuur en voor schoolkosten samengevoegd tot één budget. Per kind wordt de helft van het toegekende budget direct naar de rekening van de ouder of verzorger overgemaakt. Vanaf 2025 is deze regeling nog verder vereenvoudigd. Het bedrag wordt (in 1 of 2 keer) uitbetaald, zonder dat het gebruik van het geld hoeft te worden verantwoord. Ook is mogelijk gemaakt om ambtshalve te verstrekken van de Kindregeling aan inwoners met een bijstandsuitkering na de eerste aanvraag.
Tabel 4.8 Gebruik Kindregeling Doel Doelgroep
Toegekende aanvragen
Kinderen uit huishoudens met een laag inkomen laten participeren in onderwijs en kunst en cultuur. Kinderen in de leeftijd van 4 t/m 17 jaar uit een huishouden met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum.* 2021
2022
2023
2024
890
824
1.098
1.094
*Tot 2023 was de inkomensgrens voor kinderen op het primair onderwijs 110% van het sociaal minimum en voor kinderen op voortgezet onderwijs en klas 1 en 2 van het MBO (tot 17 jaar) 130% van het sociaal minimum.
4.9.2
Sport- en cultuuractiviteiten en vakanties Om ervoor te zorgen dat alle kinderen zich kunnen ontplooien, ongeacht de financiële situatie van het gezin waarin ze opgroeien, zijn er regelingen voor kinderen uit huishoudens met een laag inkomen om te participeren in sport- en cultuuractiviteiten. Ook worden er mogelijkheden geboden om op vakantie of kamp te gaan. Jeugdfonds Sport Zwolle Het Jeugdfonds Sport Zwolle is bestemd voor kinderen en jongeren in de leeftijd van 4 tot en met 23 jaar die om financiële redenen geen lid kunnen worden van een sportvereniging. In tabel 4.9 is te zien dat in 2024 813 kinderen en jongeren in Zwolle zijn geholpen door het Jeugdfonds Sport. Sinds 2023 is het gebruik van het Jeugdfonds Sport toegenomen. Dit komt door een verruiming van de leeftijdsgrens naar kinderen en jongeren van 4 tot en met 23 jaar uit huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Ook is ingezet op het vergroten van het bereik van het Jeugdfonds. Tabel 4.9 Gebruik Jeugdfonds Sport Kinderen en jongeren uit een huishouden met een laag inkomen Doel financieel ondersteunen zodat ze kunnen sporten.
40/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Doelgroep
Toegekende aanvragen
Kinderen en jongeren in de leeftijd van 4 t/m 23 jaar uit een huishouden met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. 2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
503
487
465
490
526
571
781
813
* In 2017 is de leeftijdsgrens verruimd: van 6 t/m 16 naar 4 t/m 18. In 2019 is voor kinderen tussen 12 en 18 jaar de inkomensgrens verhoogd naar 130%. Sinds 2023 geldt een inkomensgrens tot 130% voor alle kinderen en jongeren en is de doelgroep uitgebreid met jongeren t/m 23 jaar. Bron: Jeugdfonds sport
Jeugdeducatiefonds Het Jeugdeducatiefonds is sinds 2019 actief in de gemeente Zwolle. Tot 2022 ontving het Jeugdeducatiefonds cofinanciering vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Toen deze financiering stopte, heeft de gemeente Zwolle het Jeugdeducatiefonds jaarlijks een subsidie verstrekt. Het doel van deze subsidie is het bevorderen van gelijke kansen voor kinderen die opgroeien in financieel niet draagkrachtige huishoudens door ondersteuning van scholen. De ondersteuning richt zich op scholen met een hoog percentage kinderen die opgroeien vanuit achterstandsituaties. In de jaren 2024 en 2025 zijn tien Zwolse scholen aangesloten, te weten: de Toonladder, de Twijn, het Stroomdal, het Carillon, de Springplank, IKC de Wieden, SBO de Sluis, SBO Facet, OBS de Oosterenk en SBO de Brug. In totaal hebben deze scholen in 2024 162 aanvragen gedaan10. Alle scholen deden aanvragen en hiermee is in totaal 7.674 keer een kind ondersteund. Met de aanvragen is ondersteuning geboden aan zowel individuele kinderen als groepen kinderen. De aanvragen waren bijvoorbeeld voor een vergoeding voor leesboeken voor thuis om de leesvaardigheid en het leesplezier te vergroten. Ook werden meerdere keren logopedie, educatieve materialen en culturele groepsprojecten, zoals theater en muziek op school vergoed.
Ook werden aanvragen gedaan voor ondersteuning in de thuissituatie, kindercoaching en trainingen sociale vaardigheden. Dankzij een subsidie van de ministeries SZW en OCW kan het Jeugdeducatiefonds sinds oktober 2022 scholen in de gelegenheid stellen om ontbijt, lunch of een andere vorm van eten aan te bieden aan de leerlingen. In 2024 maakten 19 Zwolse scholen hier gebruik van. Dit waren: de Toonladder, de Twijn, het Stroomdal, het Carillon, de Springplank, IKC de Wieden, ISK Zwolle, Thorbecke Scholengemeenschap afdeling vm, SBO de Sluis, SBO het Speelwerk, SBO de Brug, Talentstad Praktijkonderwijs, VSO de Twijn, de Ambelt, Obadjaschool, de Oosterenk, Eliëzerschool, praktijkschool Het Kwartiers en Oekraïense school Zwolle. Vakanties Er zijn verschillende organisaties die het voor mensen met een laag inkomen mogelijk maken om op vakantie te gaan. De organisaties die actief zijn in Zwolle werken samen onder de naam ‘Zwolle deelt vakanties’ (zie website). De gemeente Zwolle ondersteunt 10 Bron: jaarverslag jeugdeducatiefonds
41/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
hen in de communicatie en verstrekt aan drie organisaties een subsidie, namelijk Stichting Weekje Weg, Stichting de Ruime Winden, sinds 2023, Stichting Jeugdvakantieweek. Stichting Weekje Weg biedt vakanties aan voor alleenstaanden en gezinnen. Ook worden vakanties voor de jeugd alleen aangeboden. Stichting de Ruime Wind biedt zeilkampen aan voor kinderen in de leeftijd van 10 t/m 13 jaar en 14 t/m 17 jaar. Stichting Jeugdvakantieweek organiseert elk jaar een vakantieweek in de meivakantie voor kinderen in de leeftijd van 7 t/m 11 jaar. In tabel 4.10 is te zien dat in 2024 40 gezinnen en 34 alleenstaanden met een bijdrage van Stichting Weekje Weg op vakantie zijn geweest. Zeven kinderen zijn mee geweest met de zeilkampen van Stichting de Ruime Wind en 19 kinderen zijn mee geweest met de vakantieweek van Stichting Jeugdvakantieweek. Tabel 4.10 Gebruik Weekje Weg en de Ruime Wind Jaar Stichting Weekje Weg* Aantal gezinnen Aantal alleenstaanden
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
39 33
39 33
40 33
34 0
38 18
40 36
40 36
40 34
39
30
27
0
18
nb
10
7
25
19
Stichting de Ruime Wind** Aantal kinderen Stichting Vakantieweek*** Aantal kinderen
* Bij stichting Weekje Weg kunnen zowel gezinnen als individuele personen/kinderen ondersteuning ontvangen. ** Vanwege de coronacrisis werden in 2020 geen zeilkampen georganiseerd door stichting de Ruime Wind. Het is niet bekend hoeveel kinderen in 2022 zijn mee geweest met een zeilkamp van stichting de Ruime Wind. *** Stichting Vakantieweek heeft in 2023 voor het eerst subsidie gekregen vanuit de gemeente Zwolle. Deze vakantieweken werden in de periode 2007-2020 georganiseerd door het Rode Kruis afdeling Zwolle. Sinds 2021 heeft een zelfstandige stichting de organisatie op zich genomen. Bron: Jaarverslagen stichtingen Weekje Weg, Ruime Wind en Vakantieweek
4.9.3
Armoede en gezondheid kinderen De jeugdgezondheidswerkers van de GGD gaan tijdens regulier onderzoek bij kinderen tot 18 jaar (consultatiebureau en school-medisch onderzoek) na of er sprake is van gezondheidsproblematiek die verband houdt met het opgroeien in een huishouden met een laag inkomen. Als zij bij controles stuiten op situaties waarbij het welbevinden of de gezondheid van kinderen in het gedrang is, kunnen ze een voorziening verstrekken. Voorbeelden van zulke voorzieningen zijn een matras of een paar goede schoenen. Dit is dus geen voorziening waar inwoners zelf een beroep op kunnen doen. In september 2023 is de leeftijdgrens verruimd naar tot 18 jaar (de grens was tot 13 jaar). Daarnaast is ook de inkomensgrens verruimd naar 130% van het sociaal
42/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
minimum (de grens lag bij 110%). Tot slot is het maximaal te verlenen bedrag verhoogd naar € 225. In tabel 4.11 is te zien dat in 2024 175 kinderen uit huishoudens met een laag inkomen financieel werden ondersteund omdat hun gezondheid in het gedrang was. Daarmee is het aantal toegekende aanvragen in 2024 wat lager dan in 2023, maar nog wel een stuk hoger dan in de jaren daarvoor. Dat in de jaren 2020 en 2021 veel minder aanvragen zijn gedaan, was waarschijnlijk een gevolg van de coronacrisis. De gezondheidscontroles gingen in deze jaren vaak niet door.
Tabel 4.11 Gebruik regeling Armoede en gezondheid kinderen Doel Doelgroep
Toegekende aanvragen Aantal kinderen
Gezinnen met een laag inkomen in noodsituaties waarbij welbevinden of gezondheid van kinderen in het gedrang is, ondersteunen. Kinderen tot 18 jaar uit gezinnen met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum.* 2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
-
145
96
58
34
126
204
175
180
145
96
58
34
126
204
192
*Tot en met 2022 was de leeftijdsgrens tot 13 jaar en de inkomensgrens was 110% van het sociaal minimum.
4.9.4
Peuterspeelzaal Het gebruik van een peuterspeelzaal draagt bij aan de ontwikkeling van kinderen. Kinderen uit gezinnen met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag, hebben recht op gratis peuteropvang. In tabel 4.12 is te zien dat in 2023 naar schatting 170 kinderen gebruik maakten van een ‘gratis’ plek bij een peuterspeelzaal. Het merendeel ging naar een peuterspeelzaal van Doomijn.
43/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Tabel 4.12 Gebruik ‘gratis’ plekken peuterspeelzaal Doel
Een bijdrage leveren aan de gezinnen met een laag inkomen zodat kinderen naar een peuterspeelzaal kunnen.
Doelgroep
Kinderen uit gezinnen met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum én geen recht op kinderopvangtoeslag.
Aantal peuters* waarvan bij Doomijn waarvan bij Partou waarvan bij Breed waarvan bij Prokino
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
167
191
207
195
167
142
170
153
167
191
195
175
141
117
136
131
n.v.t.
n.v.t.
0
3
3
4
4
12
n.v.t.
n.v.t.
2
6
6
7
15
5
n.v.t.
n.v.t.
10
11
17
14
15
5**
* Tot en met 2018 waren er alleen ‘gratis’ plekken bij Doomijn. ** Dit zijn schattingen omdat de subsidieverantwoording nog niet binnen is.
4.9.5
Zwemvangnet Het is belangrijk dat kinderen een zwemdiploma kunnen behalen. Kinderen van 5 tot en met 17 jaar die niet zwemvaardig zijn en wiens ouders een inkomen hebben dat niet hoger is dan 130% van het sociaal minimum, krijgen de mogelijkheid om de zwemdiploma’s A en B te behalen. De zwemlessen worden dan vergoed. In figuur 4.7 is te zien dat in 2024 364 kinderen uit 281 huishoudens gebruik maakten van het Zwemvangnet. Deze aantallen zijn vergelijkbaar met 2023. Figuur 4.7 Gebruik van het Zwemvangnet 450
413
400
352
365
358
322
322
364
350 274
300
200 150
124
281
251
153
198 163
100 50
313
218
250
99
129
0 2016
2017
2018
2019 Kinderen
2020
2021
2022
2023
2024
Huishoudens
* Voor 2018 was de leeftijdsgrens 7 jaar, per 2018 werd deze verlaagd naar 6 jaar en per 2019 naar 5 jaar. Voor 2018 was voor alle leeftijden de inkomensgrens tot 110% van het sociaal minimum. Per 2018 werd deze voor kinderen van 13 t/m 17 jaar verhoogd naar tot 130%. Per 2023 is de inkomensgrens voor alle leeftijden tot 130% van het sociaal minimum. Bron: Sportservice Zwolle
44/86
86
Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
4.10
Stichting Noodfonds
Datum
Stichting Noodfonds verleent, waar mogelijk, hulp aan inwoners van de gemeente Zwolle en regiogemeenten die door omstandigheden in een noodsituatie zijn geraakt en die geen beroep (meer) kunnen doen op wettelijke voorzieningen. In principe geldt bij het Noodfonds geen inkomensgrens, maar feitelijk is er bijna altijd sprake van een inkomen op of rond het sociaal minimum. In tabel 4.13 is te zien dat in 2024 258 aanvragen zijn toegekend. Dat is iets lager dan in 2024. In 2021 werden er veel minder aanvragen gedaan en toegekend doordat er minder contact was tussen hulpverleners en inwoners als gevolg van de coronacrisis. Tabel 4.13 Gebruik Stichting Noodfonds Doel
Hulpverlening in acute noodsituaties, waarin niet de formele weg bewandeld kan worden. In principe alle inwoners van Zwolle met acute financiële nood. De inschatting is dat 90% van de aanvragers een inkomen heeft rond het sociaal minimum.
Doelgroep
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
235
276
279
204
233
159
207
269
258
64.269
84.168
86.118
57.147
71.923
42.085
61.682 100.936
85.628
Toegekende aanvragen Toegekend totaalbedrag (€)
Bron: jaarverslag Stichting Noodfonds
4.11
Voedselbank De Voedselbank Zwolle e.o. voorziet mensen tijdelijk van voedselpakketten. Bij de toekenning wordt gekeken naar wat men aan budget overhoudt na aftrek van de door het Nibud berekende basisbedragen voor de onvermijdbare uitgavenposten. Voor een eenpersoonshuishouden geldt als normbedrag € 315 per maand, voor een samenwonend stel of alleenstaand ouder is het normbedrag € 430 en voor een gezin met kinderen € 660. In tabel 4.14 is te zien dat in 2024 gemiddeld gezien, 252 huishoudens in Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen gebruik hebben gemaakt van de Voedselbank. In de periode zomer 2022 – begin 2023 was er een sterke toename in het gebruik van de Voedselbank wat waarschijnlijk een gevolg was van de stijgende energieprijzen, de hoge inflatie en de verruiming van de normbedragen eind 2022. Tabel 4.14 Gebruik Voedselbank Doel
Het verstrekken van voedsel aan mensen die dat moeilijk zelf kunnen bekostigen.
Doelgroep
Inwoners van Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen die financiële problemen hebben.
Gemiddeld aantal huishoudens
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
261
300
329
281
380
351
252
Bron: Jaarverslag Voedselbank – 2023
45/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Deel II Schuldenproblematiek in Zwolle
46/86
86
Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
5
Omvang en ontwikkeling schuldenproblematiek
Datum
In dit hoofdstuk gaan we in op de omvang en de ontwikkeling van de schuldenproblematiek in Zwolle. De cijfers hebben betrekking op de periode 2018-2024, tenzij anders vermeld. We laten onder andere zien hoeveel mensen met geldzorgen zich jaarlijks aanmelden bij Op Orde (het loket voor thuisadministratie in Zwolle) en bij de afdeling Schulddienstverlening, wat de gemiddelde schuldenlast is van iemand met schulden en wat de meest voorkomende schuldeisers zijn.
5.1
Definitie schuldenproblematiek Veel mensen hebben in hun leven te maken met schulden. Denk bijvoorbeeld aan een hypotheek of studielening. Lang niet alle schulden vormen een risico of zijn een probleem. De NVVK noemt een schuldensituatie problematisch als “de situatie waarin te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen. In ieder geval een situatie waarin niet binnen 36 maanden alle open staande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling)”11. In Zwolle hanteren we ook deze definitie van problematische schulden. Het hebben van problematische schulden kan leiden tot stress, gezondheidsproblemen en sociaal isolement. Daarom is het de ambitie van gemeente Zwolle dat alle Zwollenaren rondkomen, meedoen en schuldenvrij zijn.
5.2
Omvang en ontwikkeling hulpvraag OpOrde OpOrde is een samenwerkingsverband tussen vier organisaties: de Sociaal Raadslieden van stichting De Kern, de vrijwilligers in de thuisadministratie van WijZ, Humanitas en SchuldHulpMaatje (Stichting voor Elkaar Zwolle). Sociaal Raadslieden en de (vrijwillige) medewerkers van OpOrde adviseren inwoners over hun financiële situatie, helpen met het in orde brengen van de administratie en ondersteunen bij het aanvragen van regelingen. Ook helpt OpOrde inwoners, als er sprake lijkt te zijn van schuldenproblemen, bij de aanvraag voor schulddienstverlening. Inwoners kunnen contact zoeken met de sociaal raadslieden en de (vrijwillige) medewerkers van OpOrde via een webformulier of tijdens de inloopspreekuren bij de sociale wijkteams. Veruit de meeste inwoners zoeken contact via een inloopspreekuur. In figuur 5.1 is te zien dat in 2024 3.688 inwoners een spreekuur hebben bezocht. Dat is iets meer dan vorig jaar. De bezoekersaantallen van het inloopspreekuur van Op Orde stijgen sinds 2019. De lage bezoekersaantallen in 2020 en 2021 zijn te wijten aan de coronapandemie en de daarmee gepaard gaande lockdowns: er waren toen minder spreekuren.
11 NVVK Gedragscode Schuldhulpverlening versie, gewijzigde editie, november 2023
47/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Figuur 5.1. Ontwikkeling bezoekersaantallen spreekuur 3.688
2023
2024
3.197
2.897
2019
3.605
2.468
2.482
2020
2021
2022
Bron: Jaarrapportage de Kern – 2024
In tabel 5.1 is te zien dat het aantal inwoners met schuldenproblematiek dat zich in 2024 meldde bij de Sociaal Raadslieden iets gedaald is ten opzichte van 2023. Van deze inwoners is 24% preventief geholpen doordat bijvoorbeeld betalingsregelingen zijn getroffen, de beslagvrije voet is berekend, bezwaar is gemaakt of kwijtschelding is aangevraagd. Verder is 32% doorverwezen naar de schuldhulpverlening. De overige 44% waren onder meer inwoners die niet meer kwamen opdagen of waarvoor een andere oplossing is gevonden. Tabel 5.1 Inwoners met schulden geholpen door Sociaal Raadslieden Jaar
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Inwoners met schulden
563
528
317
228
326
311
waarvan preventief opgelost
185
134
81
66
114
73
waarvan doorverwezen naar SDV
238
186
138
92
137
101
Bron: Jaarrapportage de Kern – 2023
5.3
Omvang en ontwikkeling hulpvraag Schulddienstverlening Inwoners met geldzorgen kunnen worden doorverwezen door OpOrde of zelf schulddienstverlening aanvragen. In figuur 5.2 is te zien dat het aantal aanvragen voor schulddienstverlening vanaf 2021 stijgt. Landelijk is er ook een toename in het aantal aanvragen tussen 2022 en 2024.12
12
NVVK Jaarverslagen 2022-2024 48/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Figuur 5.2 Ontwikkeling aanvragen Schulddienstverlening gemeente Zwolle 342 318
308
306 257
2019
5.4
2020
2021
270
2022
2023
2024
Gemiddelde schuldenlast bij schuldregelingen Als de schulden niet kunnen worden terugbetaald door de inwoner, kan de schulddienstverlener afspraken maken met de schuldeisers en proberen om een schuldregeling te treffen. Daarbij wordt de totale schuldenlast in kaart gebracht en wordt vervolgens bepaald welk deel de inwoner kan afbetalen In figuur 5.3 is te zien dat de gemiddelde schuldenlast van mensen met een schuldregeling de afgelopen vijf jaar fluctueert tussen de €29.000 en €37.000. In 2024 was de gemiddelde schuldenlast lager dan in de jaren daarvoor. We kunnen geen direct causaal verband vaststellen. Een mogelijke verklaring is dat we via vroegsignalering meer mensen bereiken die gemiddeld een lagere schuldenlast hebben. Daarnaast zien we een toename van het aantal mensen met een bijstandsuitkering, die doorgaans ook een lagere schuldenlast hebben. toegenomen, van €38.735 in 2023 naar €42.786 in 2024.naar €42.786 in 2024.13 Figuur 5.3. Ontwikkeling gemiddeld schuldbedrag € 36.916
€ 34.580
€ 36.736 € 29.726
2021
2022
2023
2024
13
NVVK Jaarverslag 2024. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de NVVK het gemiddelde schuldenbedrag waarmee mensen zich bij de schuldhulpverlening melden, laat zien. Terwijl gemeente Zwolle rekent met het gemiddeld schuldbedrag dat door de schuldeisers is doorgegeven. 49/86
86
Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
5.5
Aandeel schulden uitbetaald aan schuldeiser
Datum
Bij een schuldregeling wordt, volgens een aantal regels, uitgerekend welk deel van de schuld mogelijk kan worden afbetaald binnen 18 maanden14. De schuldeisers ontvangen vervolgens een betalingsvoorstel. Als zij hiermee akkoord gaan, krijgen ze dit deel van de schulden betaald en wordt de rest kwijtgescholden. In figuur 5.4 is te zien dat in 2024 10% van de schulden is afgelost, bij geslaagde schuldregelingen. Dit is een lager aandeel dan in 2023. Omdat er door gewijzigde wetgeving ook schuldregelingen worden uitgevoerd zonder minimale aflossing daalt mogelijk het percentage schulden dat wordt afgelost. Figuur 5.4 Percentage schulden afgelost, bij geslaagde regelingen 30% 21,3%
19,8%
18% 10%
2020
5.6
2021
2022
2023
2024
Aantal schuldeisers In tabel 5.2 is het gemiddeld aantal schuldeisers te zien dat inwoners hebben wanneer een schuldregeling wordt gestart. Dit aantal ligt sinds 2020 tussen de 17 en 20 schuldeisers. Dit is meer dan het landelijk gemiddelde van 13 schuldeisers (zowel in 2023 als in 2024)15 . Tabel 5.2 Gemiddeld aantal schuldeisers van inwoners met schuldregeling
5.7
Jaar
2020
2021
2022
2024
Gemiddeld aantal schuldeisers
20
20
19
17
Meest voorkomende schuldeisers In tabel 5.3 is te zien dat de Belastingdienst de meest voorkomende schuldeiser is. Verder bestaat de top 3 van schuldeisers uit zorgverzekeraar Zilveren Kruis Achmea en GBLT (gemeente- en waterschapsbeslastingen. De top 10 is al jaren nauwelijks veranderd.
14 15
Tot 1 juli 2023 was de aflostermijn 36 maanden. Zie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. NVVK Jaarverslag 2023 50/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Tabel 5.3 Top 10 meest voorkomende schuldeisers 2024 Schuldeiser 1. Belastingdienst 2. Zilveren Kruis Achmea 3. GBLT (gemeente- en waterschapsbelastingen) 4. Centraal Justitieel Incasso Bureau (inning verkeersboetes en wanbetalersregeling) 5. DUO (studieschulden) 6. KPN 7. Odido (voorheen T-Mobile) 8. Ziggo 9. ING Bank 10. Essent Retail Energie
5.8
Huisuitzettingen Een verhuurder van een woning kan een huurder uit huis zetten indien er sprake is van (langdurige) achterstallige betalingen of overlast. De sociaalmaatschappelijke schade van een huisuitzetting voor de huishoudens die het betreft, is groot. Bovendien gaat een huisuitzetting gepaard met maatschappelijke kosten voor opvang, hulpverlening, herstel en herhuisvesting. Gemeente Zwolle heeft daarom afspraken gemaakt met woningcorporaties om huisuitzettingen (ontruimingen) zo veel mogelijk te voorkomen. Daarnaast zijn (particuliere) verhuurders in het kader van vroegsignalering van schulden sinds januari 2021 verplicht om huurachterstanden door te geven aan de gemeente. Daarvoor moeten ze eerst geprobeerd hebben om de huurachterstand samen met de huurder op te lossen. In figuur 5.6 is te zien dat zowel het aantal aangekondigde ontruimingen en vonnissen (32) als het aantal daadwerkelijke uitgevoerde ontruimingen (9) in 2024 hoger lag dan in het jaar daarvoor, maar nog wel lager was dan in de jaren 2020 t/m 2022.
51/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Figuur 5.6 Aantal (aangekondigde) huisuitzettingen 37 32
32 22
23
15
13
9
8
7
2020
2021
2022
2023
2024
2020
2021
Aangekondigde ontruimingen / vonnissen Particulier
SWZ
2022
2023
Ontruimingen
Delta Wonen
Openbaar Belang
SSH
Bron: woningcorporaties en gemeente Zwolle
5.9
Crisisaanvragen Er is sprake van een crisissituatie volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening als een woninguitzetting, afsluiting van elektriciteit, gas of water of opzegging van de zorgverzekering dreigt. De gemeente is in deze gevallen verplicht om de inwoner binnen 3 werkdagen te spreken. In figuur 5.7 is te zien dat er in 2024 9 crisisaanvragen waren. Dit aantal is al een aantal jaren stabiel. Deze crisisaanvragen waren allemaal vanwege dreigende afsluitingen van energie. De nauwe samenwerking tussen de wijkteams en de Zwolse corporaties, maar ook door de samenwerking in het kader van de vroegsignalering, maken dat crisis naar aanleiding van dreigende woningontruimingen nagenoeg niet voorkomen in Zwolle. Figuur 5.7 Aantal crisisaanvragen 19 16
9
2019
2020
2021
9
9
9
2022
2023
2024
52/86
2024
86
Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
5.10
Gebruik bijzondere bijstand voor beschermingsbewind
Datum
Als een inwoner van 18 jaar of ouder niet goed voor zijn geldzaken kan zorgen, kan de rechter een bewindvoerder benoemen om deze te beheren. Gemeente Zwolle voert de bewindvoering niet zelf uit. Daarom zijn er geen cijfers beschikbaar over het aantal inwoners dat een bewindvoerder heeft. Om hier toch iets over te kunnen zeggen, kijken we naar het aantal inwoners dat bijzondere bijstand voor beschermingsbewind heeft aangevraagd. In figuur 5.8 is te zien dat in 2024 1.412 inwoners bijzondere bijstand ontvingen om het beschermingsbewind te bekostigen. Dat aantal is wat gestegen ten opzichte van 2023. Figuur 5.8 Aantal mensen in Zwolle met bijzondere bijstand voor beschermingsbewind 1.517
1.504
1.475 1.442 1.412 1.372
2019
5.11
2020
2021
2022
2023
2024
Betaalgedrag en risicoprofiel Geldfit voert vier keer per jaar een analyse uit over het betaalgedrag van consumenten. In de analyse worden betalingsafhandelingen meegenomen van zo’n 45 bedrijven in Nederland. Klanten worden aan de hand van hun betaalgedrag ingedeeld in 10 risiconiveaus. Zo worden klanten met vorderingen die gemiddeld 3 of meer maanden open staan, ingedeeld in risiconiveau 10, klanten met vorderingen die gemiddeld 2 tot 3 maanden open staan, vallen in risiconiveau 9, enz. Deze 10 niveaus zijn vervolgens samengevoegd tot 3 niveaus: 1. Hoog risico op schulden en ondersteuning is nodig (niveaus 8 t/m 10). 2. Gemiddeld risico op schulden en preventieve aanpak is gepast (niveaus 5 t/m 7). 3. Laag risico op schulden en gezond betaalgedrag (niveaus 1 t/m 4). In de praktijk blijkt dat deze risiconiveaus een goede indicator zijn voor het al dan niet hebben van problematische schulden. In figuur 5.9 is te zien dat het aandeel inwoners in Zwolle met een hoog risiconiveau het afgelopen jaar gelijk is gebleven. Ook bij de andere risiconiveaus zien we geen grote verschillen ten opzichte van vorig jaar. Tussen 2023 en 2022 zagen we wel een flinke stijging in de groep met een hoog risiconiveau: van 33% in 2022 naar 43% in 2023. 53/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
In figuur 5.9 is ook te zien dat in heel Nederland het aandeel inwoners met een hoog risiconiveau niet is gestegen, maar gelijk is gebleven in het afgelopen jaar (38%). Dit aandeel is in Zwolle dan ook hoger dan gemiddeld in Nederland (43% versus 38%). Tegelijkertijd zien we dat in vergelijking met Nederland Zwolle een kleiner aandeel inwoners met een laag risiconiveau heeft in 2023 (29% versus 34%). Figuur 5.9 Inwoners naar risiconiveau van betaalgedrag
Zwolle
Nederland 43%
43% 38%
2020
2021
2022
2023
Laag
Midden
Hoog
2024
38%
34% 33% 29% 28%
30% 29% 27% 27%
2020
2021 Laag
2022
2023
Midden
Hoog
2024
Bron: Geldfit
54/86
86
Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
6
Bereik van ondersteuning bij geldzorgen in Zwolle
Datum
In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van het bereik en gebruik van de diverse vormen van ondersteuning die door gemeente Zwolle wordt aangeboden aan mensen met vragen en/of een ondersteuningsbehoefte op het gebied van financiën. Allereerst wordt ingegaan op het bereik van de activiteiten die gericht zijn op het voorkomen van geldproblemen. Daarna komt het bereik van de ondersteuning die gericht is op het oplossen van geldproblemen, aan de orde.
6.1
Bereik inzet op voorkomen van geldproblemen Volgens het Nibud is iemand financieel redzaam ‘wanneer hij of zij weloverwogen keuzes maakt, zodanig dat zijn financiën in balans zijn op zowel korte als lange termijn’. Hieronder gaan we in op de verschillende manieren van ondersteuning die gemeente Zwolle aanbiedt om geldzorgen te voorkomen en de financiële redzaamheid van haar inwoners te bevorderen.
6.1.1
Gebruik geldplannen Nibud Het Nibud (het Nationaal instituut voor budgetvoorlichting) biedt diverse geldplannen aan als hulpmiddel voor huishoudens om hun geldzaken in balans te krijgen en te houden. Er zijn geldplannen voor verschillende omstandigheden of levensgebeurtenissen. De geldplannen hebben een preventief karakter. Inwoners kunnen zelf met de geldplannen aan de slag of worden hierbij begeleid door hulpverleners. Waar nodig wordt in de geldplannen verwezen naar hulpverlenende instanties. Er worden steeds weer nieuwe geldplannen ontwikkeld. Zo werd in 2015 het eerste geldplan “Beter rondkomen” gelanceerd en werd in 2023 het twaalfde geldplan “Bijna pensioen” toegevoegd. In figuur 6.3 is het aantal geldplannen dat elk jaar wordt gemaakt door Zwolse inwoners, weergegeven. Het Geldplan ‘Bijna 18’ werd in 2024 door 454 personen gemaakt. De gemeente Zwolle brengt dit geldplan actief onder de aandacht bij de doelgroep: elke maand worden felicitatiekaarten gestuurd naar Zwolse inwoners die 18 jaar worden waarbij wordt gewezen op dit geldplan. Het gebruik van de geldplannen is al een paar jaar stabiel.
55/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Figuur 6.3 Aantal nieuwe Nibud geldplannen gemaakt door Zwolse inwoners
4 36 12 39 19 48 53
41 17 27 48
23 53 55
37 44 44
121
46
39
78
15
13 18
46 42 25 18 41 72
75
470
488 347
2020
2021
Bijna 18 (2018) Kom uit de Geldzorgen (2016) Statushouders (2020) Pensioen (2018) ZZP (2019) Werkloosheid (2021)
2022
407
2023
454
2024
Beter Rondkomen (2015) Sparen, beleggen of aflossen (2015) Studie (klein) kinderen (2017) Rondkomen met kinderen (2017) Scheiden (2021) Bijna pensioen (2023)
Bron: NIBUD
6.1.2
Gebruik instrument BerekenUwRecht BerekenUwRecht is een online instrument, ontwikkeld door Nibud en Stimulansz, waarmee inwoners kunnen bekijken op welke tegemoetkomingen ze recht hebben. Het bestaat uit een landelijk deel en een gemeentelijk deel. Met het landelijk deel kan de inwoner zien op welke landelijke toeslagen, tegemoetkomingen en heffingskortingen hij recht heeft. Met het gemeentelijk deel kan de inwoner zien voor welke gemeentelijke regelingen hij in aanmerking komt. In figuur 6.4 is te zien dat tussen 2023 en 2024 het aantal Zwolse inwoners dat BerekenUwRecht heeft gebruikt, weer is gestegen. Tussen 2022 en 2023 nam het gebruik ervan juist af. Van de berekeningen die elk jaar worden gedaan, is bij 68% tot 74% de uitkomst dat men recht heeft op minimaal één regeling.
56/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Figuur 6.4 Aantal Zwolse gebruikers BerekenUwRecht
2.483 2291
1588
1.083
1.241
1070 770
540 53
110
20 2020
447
187 2021
2022
302 2023
490 2024
Advies: recht op minimaal één regeling Advies: geen recht op regeling Gestarte aanvragen Bron: NIBUD
6.1.3
Deelname Week van het Geld De Week van het Geld is een jaarlijks terugkerende, nationale projectweek voor voorheen alleen het basisonderwijs (groep 7 en 8). Sinds 2020 wordt ook geprobeerd het voortgezet en vervolgonderwijs bij deze week te betrekken. Door Bank voor de Klas, een gezamenlijk platform voor financiële educatie door banken, worden gastlessen verzorgd. Deze worden gegeven door bankmedewerkers, maar ook medewerkers van de gemeente Zwolle geven deze gastlessen met gebruik van het materiaal van Bank voor de Klas. In figuur 6.5 is te zien dat in 2024 21 Zwolse basisscholen hebben meegedaan aan de Week van het Geld. Dat is meer dan in de jaren daarvoor. Er deden in 2024 4 middelbare scholen en vier MBO scholen (vanuit 17 opleidingen) mee aan de Week van het Geld. In 2023 deed nog geen enkele middelbare school en MBO school mee aan de Week van het Geld.
57/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Figuur 6.5 Deelname aan Week van het Geld door basisscholen* 21
17
16
15
2019
2022
2023
2024
Basisscholen * Vanwege de coronacrisis en de daarmee gepaard gaande schoolsluitingen, zijn in 2020 alle activiteiten rond de Week van het Geld afgeblazen. In 2021 heeft de Week van het Geld alleen digitaal plaatsgevonden. Bron: Bank voor de Klas
6.1.4
Vroegsignalering Om mensen met beginnende schuldenproblematiek sneller in beeld te krijgen is per 1 januari 2021 de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) gewijzigd. Sindsdien zijn gemeenten verplicht om aan de slag te gaan met signalen over betalingsachterstanden van inwoners. Deze ontvangen ze van zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven. Gemeenten moeten inwoners waarover ze signalen ontvangen actief benaderen en hulp aanbieden. De gemeente Zwolle is eind 2019 al gestart met een pilot vroegsignalering. Bij meerdere signalen van vaste lasten partners op één adres, werd vanuit het sociaal wijkteam telefonisch contact gezocht of een huisbezoek afgelegd. Zo werden in het jaar 2020 144 huishoudens actief benaderd. Sinds 2021 wordt de vroegsignalering uitgevoerd door team Schulddienstverlening. In tabel 6.1 is te zien dat sindsdien een fors hoger aantal huishoudens wordt benaderd met een hulpaanbod. In 2024 zijn meer dan 6.000 huishoudens benaderd. Bij het merendeel gebeurde dit per e-mail. Met 257 inwoners is geprobeerd telefonisch contact te leggen. Hoeveel inwoners persoonlijk worden benaderd, hangt af van de beschikbare capaciteit. De selectie wordt gemaakt op basis van stapeling van signalen van vaste lasten partners op één adres.
De toename van het aantal benaderde huishoudens komt doordat steeds meer signaalpartners signalen doorgeven, dit vaker en intensiever doen, én doordat het team schulddienstverlening in 2023 een intensiverings- en professionaliseringsslag heeft gemaakt. Er wordt gewerkt aan betere registratie van vroegsignalering, zodat straks beter zichtbaar is hoeveel inwoners we bereiken en hoeveel ingaan op het hulpaanbod. Tabel 6.1 Aantal huishoudens benaderd n.a.v. signalen betalingsachterstanden Jaar Aantal huishoudens benaderd met hulpaanbod
2020
2021
2022
2023
2024
144
2.081
2.589
2.845
6.331
Aanpak voor jongeren met (beginnende) schulden Bij de uitvoering van vroegsignalering is er speciale aandacht voor de doelgroep jongeren. Deze doelgroep is moeilijker te bereiken en eenmaal bereikt, lijkt de normale 58/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
procedure niet aan te sluiten bij hun leefwereld en behoefte. Om deze reden is een speciale aanpak ontwikkeld met een combinatie van een schuldenspecialist en een jeugdspecialist vanuit het wijkteam. Zij benaderen de jongeren waarover signalen binnenkomen. De signalen kwamen voorheen binnen via de zogenoemde CAK lijsten: lijsten gegenereerd door het Centraal Administratie Kantoor met personen die vanwege een achterstand van meer dan 6 maanden in het betalen van de zorgpremie, onder de wanbetalersregeling vallen. Omdat inmiddels ook zorgverzekeraars betalingsachterstanden melden, is deze vroegsignalering nu de voornaamste vindplaats voor jongeren. De aanpak voor jongeren met schulden kenmerkt zich door maatwerk en het intensieve karakter. Vaak moet eerst het vertrouwen worden gewonnen, is er meer tijd nodig en is er sprake van multiproblematiek. Vanaf 2024 is de vroegsignalering bij jongeren als de speciale aanpak voor jongeren met schulden, geïntensiveerd doordat er (tijdelijk) meer capaciteit op ingezet kan worden. In tabel 6.2 is te zien dat er in 2024 met 500 jongeren benaderd zijn. Met 100 daarvan is ook daadwerkelijk contact geweest. 41 jongeren hebben hulp geaccepteerd.
Tabel 6.2 Aantal jongeren dat bereikt is met de jongerenaanpak in het kader van vroegsignalering in 2024 Aantal benaderde jongeren 500 Aantal jongeren waarmee contact is 100 geweest Aantal huisbezoeken 30 Aantal jongeren die hulp hebben 41 geaccepteerd Aantal doorverwijzingen naar externe 30 hulpverleners
6.1.5
Gebruik Financieel Spreekuur Deltion College Het Deltion College heeft sinds 2018 een financieel spreekuur dat wordt bemenst door Sociaal Raadslieden samen met stagiaires van de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening. Hier kunnen leerlingen bijna dagelijks binnenlopen om hulp te vragen en ze kunnen dagelijks contact opnemen via WhatsApp. In 2023 hebben de Sociaal Raadslieden een uitbreiding van 16 uur gekregen voor dit financieel spreekuur. Met deze extra uren is een nieuw spreekuur specifiek voor Entreestudenten gerealiseerd en de mogelijkheden om studenten met (problematische) schulden te ondersteunen, zijn uitgebreid. In figuur 6.6 is te zien dat het financieel spreekuur steeds vaker wordt bezocht door studenten. In de jaren 2019-2021 lag het aantal rond de 600, in 2024 waren het er 925.
59/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Figuur 6.6 Aantal bezoekers financieel spreekuur Deltion College 925 771 700 616
592
599
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Bron: Jaarrapportage de Kern – 2023
Studenten van het Cibap kunnen, na contact met hun decaan, ook terecht bij het financieel spreekuur van het Deltion College. Studenten van Windesheim en Viaa kunnen met geldvragen terecht bij de decanen.
6.2
Bereik ondersteuning bij geldproblemen Sinds 2019 verlopen de aanvragen voor schulddienstverlening via Op Orde en het Sociaal Wijkteam. Sinds 2020 kunnen aanvragen ook rechtstreeks via de website van de gemeente Zwolle worden gedaan. In deze paragraaf beschrijven we het gebruik van de verschillende ondersteuningsmogelijkheden die de gemeente Zwolle biedt.
6.2.1
Bereik schulddienstverlening Bij elke aanvraag wordt beoordeeld of schulddienstverlening nodig is of dat een lichtere vorm van ondersteuning volstaat. Indien blijkt dat schulddienstverlening nodig is, kan uit verschillende soorten worden gekozen. Vaak worden bij één inwoner meerdere soorten ingezet. De verschillende soorten ondersteuning en het gebruik ervan, zijn hieronder kort beschreven. Informatie en advies Sommige inwoners kunnen met een beetje hulp hun (dreigende) financiële problemen zelfstandig oplossen. Met de ondersteuning ‘Informatie en Advies’ wordt er gezorgd voor inzicht gegeven in de financiën en keuzes die zijn gemaakt. Ook kunnen doorverwijzingen naar andere instanties worden gedaan, bijvoorbeeld naar hulpverleners die kunnen helpen bij het oplossen van psychosociale problemen. Of naar vrijwilligersorganisaties, maatschappelijk werk of onderwijsinstellingen. In overleg met de inwoner wordt er zo nodig ook contact opgenomen met schuldeisers. Wanneer dan blijkt dat er bijvoorbeeld een betalingsregeling of schuldregeling nodig is, wordt er
60/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
overgeschakeld naar een andere vorm van ondersteuning of wordt de inwoner doorverwezen. In figuur 6.7 is te zien dat elk jaar een klein aantal inwoners wordt ondersteund met informatie en advies. In 2024 waren het 18 inwoners wat iets minder is dan in het jaar daarvoor. Budgetbeheer Budgetbeheer betekent dat de gemeente tijdelijk het inkomen van een inwoner met financiële problemen beheert. In figuur 6.7 is te zien dat budgetbeheer de meest ingezette vorm van ondersteuning is. In 2024 waren er 326 nieuwe aanmeldingen voor budgetbeheer. Dat is meer dan in 2022 en 2023 (zie figuur 6.7). Daarnaast zijn gemeenten sinds 1 januari 2022 volgens de Wet Inburgering verplicht om statushouders financieel te ontzorgen. Dit houdt in dat gemeenten in ieder geval de betalingen van huur, gas, water, elektra en de zorgverzekering doen namens de statushouders. Het aantal statushouders wiens budget wordt beheerd, ligt de laatste drie jaar logischerwijs veel hoger dan in de jaren ervoor. Sociale lening Een sociale lening is een lening bij de gemeente waarmee in één keer alle schulden worden afgelost. Dit wordt ook wel herfinanciering genoemd. Deze lening moet binnen 3 jaar worden terugbetaald. In figuur 6.7 is te zien dat het aantal sociale leningen in de aflopen jaren vrij constant is. In 2024 zijn er 17 sociale leningen afgesloten. Dat is evenveel als in het jaar daarvoor.
Schuldregeling Als de inwoner niet de volledige schuld binnen 18 maanden kan aflossen, wordt een voorstel gedaan aan de schuldeisers met het percentage van de schulden dat afgelost kan worden. Als alle schuldeisers akkoord zijn met het voorstel, kan de regeling van start. Er zijn twee soorten schuldregelingen: • Saneringskrediet. In het geval van een saneringskrediet sluit de gemeente een lening af met de inwoner. Met deze lening wordt het met de schuldeisers afgesproken deel van de schulden in één keer afgelost. Het voordeel hiervan is dat de inwoner vervolgens alleen nog een schuld heeft bij de gemeente, namelijk het krediet dat in 18 maanden16 moet worden afgelost. In figuur 6.7 is te zien dat de inzet van saneringskredieten is toegenomen in de afgelopen jaren. In 2024 zijn er 125 saneringskredieten afgesloten. Deze ontwikkeling zien we ook landelijk.17 • Schuldbemiddeling. Net als bij een saneringskrediet, maakt de gemeente afspraken met de schuldeisers over het aandeel van de schulden dat wordt afgelost. Dit aflossen gebeurt niet in één keer met een krediet, maar stapsgewijs gedurende 18 maanden18. Eventuele veranderingen in de afloscapaciteit van de inwoner, bijvoorbeeld door wijzigingen in het inkomen, worden daarbij meegenomen. 16
De aflostermijn was tot 1 juli 2023 36 maanden. Zie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. NVVK Jaarverslag 2024 18 Ook deze aflostermijn is gehalveerd en was tot 1 juli 2023 36 maanden. Zie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. 17
61/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
In figuur 6.7 is te zien dat het aantal schuldbemiddelingen, in tegenstelling tot de saneringskredieten, afneemt. In 2024 werd deze vorm van schuldregeling acht keer ingezet. Ook landelijk is sprake van een afname in het gebruik van schuldbemiddeling.19 Wettelijke schuldsanering natuurlijke personen (WSNP) Wanneer het niet lukt om een schuldregeling (met schuldbemiddeling of een saneringskrediet) te treffen, bijvoorbeeld omdat één of meerdere schuldeisers niet akkoord gaan, kan bij de rechtbank een aanvraag voor toelating tot de WSNP worden ingediend. Daarbij is een verklaring van de gemeente nodig waaruit blijkt dat het minnelijke traject is mislukt of niet mogelijk is. De rechtbank maakt een saneringsplan en schuldeisers zijn verplicht om hieraan mee te werken. Ook voor deze regeling geldt dat binnen 18 maanden het afgesproken deel van de schulden moet worden afgelost20. In figuur 6.7 is te zien dat in 2024 25 inwoners zijn begeleid richting een WSNP traject. Sinds 2020 schommelt dit aantal tussen de 12 en 27. In de jaren daarvoor werden meer inwoners begeleid richting een WSNP traject. Deze afname komt doordat het de laatste jaren vaker lukt om een regeling te treffen met de schuldeisers in het minnelijke traject, al dan niet na toepassing van een dwangakkoord via de rechter. Figuur 6.7 Aantal inwoners met gemeentelijke ondersteuning bij schulden
19
NVVK Jaarverslag 2024 Ook bij de WSNP regelingen is de aflostermijn gehalveerd naar 18 maanden. Zie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. 20
62/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
2020
2021
2022
2023
2024
397
326 295 276 240
126
132 113
95 87 82
76
45 16 2218 7 3
6.2.2
109 125
20 17 15 17 17
48 36 14 8 5
27 25 23 18 12
Bereik Perspectieffonds Het Perspectieffonds is opgezet om inwoners met schulden tot €5.000 snel en adequaat te helpen. In eerste instantie was het Perspectieffonds gericht op jongeren tot 27 jaar. In de loop van 2021 is het Perspectieffonds beschikbaar gesteld voor inwoners van alle leeftijden. Het doel is om hen enerzijds te helpen met het oplossen van de schulden en anderzijds een perspectief te bieden. De aanpak behelst dan ook een financieel spoor en een sociaal spoor. Op het sociale spoor worden afspraken gemaakt over de te bereiken doelen, bijvoorbeeld het afmaken of starten van een opleiding of het werken aan financiële zelfredzaamheid met inzet van budgetbeheer. In 2024 werden 30 mensen geholpen met het Perspectieffonds. Dit is iets minder dan in 2023 toen er 35 mensen geholpen werden, maar meer dan in 2022 toen 19 mensen door middel van het Perspectieffonds werden geholpen. Zie ook figuur 6.8.
Figuur 6.8 Aantal personen dat is geholpen met het Perspectieffonds
63/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
35 30 19
2022
6.2.3
2023
2024
Bezoek website Mijn Geldzaken Inwoners die ondersteuning ontvangen van de gemeente in de vorm van budgetbeheer en/of een schuldregeling, hebben toegang tot de pagina Mijn Geldzaken. Dit is een portaal waar je – na inloggen – je financiële gegevens kunt inzien en indien nodig kunt aanpassen. Er is helaas geen informatie beschikbaar van het aantal mensen dat inlogt op Mijn Geldzaken. De website kan ook zonder inloggen worden bezocht door mensen die op zoek zijn naar informatie. In figuur 6.9 is het aantal bezoeken van de website te zien21. Het aantal paginabezoeken is in 2024 wat afgenomen ten opzichte van de jaren daarvoor. In 2022 lag het aantal paginabezoeken flink hoger. Dit kwam waarschijnlijk door de grote stijging van de energiekosten in dat jaar. Figuur 6.9 Aantal bezoeken gemeentelijke webpagina Mijn Geldzaken 40.851 37.167 31.923
2018
6.2.4
36.201
36.198
33.386
2019
2020
2021
2022
2023
33.942
2024
Doorlooptijden schulddienstverleningstrajecten Een snelle afhandeling van de aanvragen voor schulddienstverlening geeft eerder duidelijkheid en zekerheid voor zowel de inwoner als de schuldeiser. In tabel 6.2 is te zien dat de intakes ruim binnen de normtijd van 28 dagen worden afgehandeld. In 2024
21 Dit zijn niet unieke bezoekers. Er kunnen dus terugkerende bezoekers tussen zitten.
64/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
was de gemiddelde wachttijd 14 dagen, wat de kortste wachttijd is sinds 2018. Dit gemiddelde ligt overigens wel iets boven het landelijk gemiddelde van 12 dagen22. De gemiddelde tijd tussen de intake en de aanvraag (wat betekent dat er een beschikking en plan van aanpak is) is met 31 dagen wat langer dan in 2024, maar wel ver onder de norm van 90 dagen. Bij crisissituaties volgt binnen 4 dagen een gesprek met de inwoner, wat overeenkomt met de normtijd. Tabel 6.2 Doorlooptijden schulddienstverlening Norm
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Aanmelding - intake
28
28
28
25
16
21
14
14
Aanmelding - aanvraag (beschikking & plan van aanpak)
90
34
28
28
20
26
25
31
Aanmelding - crisisinterventie
3
2
3
3
3
3
3
4
Gemiddelde doorlooptijd in dagen
22
NVVK Jaarverslag 2024 65/86
86
Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
7
Kenmerken inwoners aangemeld schulddienstverlening
Datum
In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste kenmerken van Zwolse inwoners die in 2023 hebben aangemeld bij de afdeling Schulddienstverlening.
7.1
Type huishouden In figuur 7.1 is te zien dat de meeste personen die zich bij Schulddienstverlening aanmelden, tot een eenpersoonshuishouden (40%) behoren. Bij alle inwoners van Zwolle is dit bij slechts 17% het geval. Ook valt het op dat mensen die zich hebben aangemeld bij Schulddienstverlening minder vaak behoren tot een huishouden met kind(eren): 20% vergeleken met 43% van alle inwoners in Zwolle. Figuur 7.1 Inwoners aangemeld bij schulddienstverlening naar type huishouden, 2023 Alle inwoners in Zwolle
Personen aangemeld bij SDV
eenpersoonshuishouden 17% eenoudergezin
7%
20%
paar zonder kinderen
25%
13%
huishouden met kind
20%
43%
3-e.m.persoonshuishouden zonder kind
5%
5%
instelling/tehuis
3%
3%
0%
7.2
40%
50%
100% 0%
50%
100%
Leeftijd In figuur 7.2 is te zien dat ruim de helft van inwoners die financiële ondersteuning vragen, tussen de 25 en 45 jaar oud zijn (53%). Van alle Zwolse inwoners is 35% tussen de 25 en 45 jaar oud. Deze leeftijdsgroep is dus oververtegenwoordigd onder de hulpvragers. Hetzelfde geldt voor jongeren in de leeftijd van 18 tot 25 jaar: 21% van de inwoners die financiële ondersteuning vragen is een jongere, terwijl van alle Zwolse inwoners 12% 18 tot 25 jaar oud is. We zien dat vergeleken met de totale bevolking van Zwolle een klein deel (3%) van de inwoners die zich hebben aangemeld bij Schulddienstverlening 65 jaar of ouder is. Ook 45-65 jarigen zijn ondervertegenwoordigd onder de hulpvragers.
66/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Figuur 7.2 Inwoners aangemeld bij Schulddienstverlening naar leeftijdsgroep, 2023 Alle inwoners in Zwolle
Personen aangemeld bij SDV
18 tot 25 jaar 12%
25 tot 45 jaar
35%
45 tot 65 jaar
31%
65 jaar of ouder
53%
18% 3%
21% 0%
7.3
21%
100% 0%
50%
50%
100%
Wijk In figuur 7.3 is te zien dat de meeste inwoners die zich aanmelden bij Schulddienstverlening in de wijken Diezerpoort en Holtenbroek wonen (41%). In heel Zwolle woont maar 16% van de inwoners in deze twee wijken. Ook zien we in figuur 7.3 dat relatief weinig mensen die zich aanmelden bij Schulddienstverlening in Stadshagen wonen (14% versus 21% in heel Zwolle). Figuur 7.3 Inwoners aangemeld bij Schulddienstverlening naar wijken, 2023 Personen aangemeld bij SDV
Alle inwoners in Zwolle
17%
Holtenbroek
8%
Diezerpoort
8%
Assendorp
10%
24%
Stadshagen
9%
14%
21% 4%
Ittersum
11%
Aa-landen
10%
Schelle
10%
3%
Wipstrik
5%
3%
Binnenstad
3%
4%
Kamperpoort-Veerallee
3%
Westenholte
4%
2%
Berkum
4%
1%
Buitengebied
14%
7%
0%
3% 0%
10%
20%
30%
0%
10%
20%
30%
67/86
86
Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
8
Ondernemers en schulden
Datum
In dit hoofdstuk gaan we in op ondernemers en hun gebruik van de financiële ondersteuning van de gemeente Zwolle.
8.1
Faillissementen van bedrijven en instellingen In figuur 8.1 is te zien dat het aantal faillissementen tussen 2023 en 2024 in Overijssel is gestegen. Ook landelijk was sprake van een stijging, al zette deze al in 2021 is en is de stijging groter. In de jaren de jaren 2018-2022 daalde het aantal faillissementen van bedrijven en instellingen in Overijssel gestaag. Tijdens de coronacrisis in 2020 en 2021 was er zelfs een sterke afname, zowel in Overijssel als in heel Nederland. Dit was een gevolg van de maatregelen die toen genomen werden om bedrijven tijdens deze crisis financieel te ondersteunen. Figuur 8.1 Aantal faillissementen van bedrijven en instellingen inclusief eenmanszaken in Overijssel, 2018-2024 5000 4000
4255 3616
3774 3259
3162 3000 2132 1799
2000 1000
275
258
191
145
127
193
326
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
0
Overijssel
Nederland
Bron: CBS Statline
8.2
Gebruik Bbz door ondernemers Startende of gevestigde zelfstandig ondernemers met financiële problemen kunnen een beroep doen op het Bbz (Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004). Voor deze monitor zijn de aanvragen van gevestigde ondernemers het meest relevant. Bij een Bbz aanvraag kan een ondernemer aanspraak maken op een bedrijfskapitaal of een periodieke uitkering. Een bedrijfskapitaal is meestal een lening van maximaal € 247.04723 die in 10 jaar moet worden terugbetaald. Ook de periodieke uitkering wordt in principe verstrekt als een renteloze lening met de duur van maximaal 12 maanden welke met maximaal 24 maanden kan worden verlengd. Het inkomen wordt met deze uitkering aangevuld tot bijstandsniveau. Achteraf wordt bekeken of het bedrijf voldoende winstgevend is en of de uitkering geheel of gedeeltelijk moet worden terugbetaald. 23
Zie: www.rijksoverheid.nl 68/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
In figuur 8.2 is te zien dat tussen 2022 en 2024 het aantal aanvragen voor een periodieke uitkering flink is gedaald. Het aantal aanvragen voor een verlenging van de periodieke uitkering is in het afgelopen jaar juist wat gestegen. Na de coronacrisis was er juist een sterke toename in het aantal aanvragen. Dit kwam doordat de voorwaarden voor het aanvragen van het Bbz 2004 tijdelijk waren aangepast (oktober 2021-april 2022) om een zachte landing te bieden aan ondernemers die na afloop van de Tozo nog last hadden van corona gerelateerde problemen. In figuur 8.2 is ook te zien dat het aantal aanvragen bedrijfskrediet nog op ongeveer hetzelfde niveau zit als in 2023. Het aantal aanvragen zit nu op een gebruikelijk pijl. In de afgelopen jaren was het aantal aanvragen voor bedrijfskredieten namelijk ongebruikelijk laag. Hiervoor zijn twee verklaringen: 1. In de jaren voor de coronacrisis waren de conjuncturele omstandigheden dusdanig gunstig dat er minder behoefte was aan bedrijfskredieten (ten opzichte van de jaren daarvoor). 2. Tijdens de coronacrisis waren er specifieke maatregelen (zoals de Tozo) voor ondernemers waardoor er minder aanvragen waren voor bedrijfskredieten. Bij de toename tussen 2022 en 2023 speelt ook mee dat de Belastingdienst weer actiever aan het invorderen is. Figuur 8.2. Aantal Bbz aanvragen van gevestigde Zwolse ondernemers, 2018-2024 120 Bedrijfskapitaal
103
100 Periodieke uitkering 80 Verlenging periodieke uitkering
60
44 36
40 20
21
18
12
14 2018
8.3
5
2019
27
6
6
3 0
36
6
2020
4
2
1
2021
14 7 2022
2023
24 21 2024
Bereik schulddienstverlening ondernemers Door een wijziging in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn gemeenten sinds 2021 verplicht om ook aan ondernemers schulddienstverlening te bieden. Daarnaast werkt de gemeente Zwolle samen met Over Rood, een landelijke organisatie die met inzet van vrijwilligers, ondernemers met financiële zorgen bijstaat. In tabel 8.1 is te zien dat het aantal ondernemers dat wordt geholpen door de afdeling Schulddienstverlening sinds de start flink is gestegen. In 2024 zijn 55 ondernemers geholpen. 69/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
In tabel 8.1 is ook te zien er in 2024 minder Zwolse ondernemers zijn geholpen door Over Rood dan in de twee jaren daarvoor. Over Rood stond in 2024 29 ondernemers met financiële zorgen bij. In 2023 werden er nog 64 ondernemers geholpen. Tabel 8.1 Aantal ondernemers met financiële problemen dat is geholpen 2021
2022
2023
2024
Afdeling Schulddienstverlening
10
45
70
55
Over Rood
13
42
64
29
Jaar Aantal ondernemers geholpen door
Bron: gemeente Zwolle en Over Rood
70/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Bijlage 1 Gebruikte databronnen Voor deze monitor is gebruik gemaakt van de volgende databronnen: ▪ De gegevens over de huishoudens met een laag inkomen in Zwolle komen uit het Integrale Inkomens- en Vermogensonderzoek (IIV) van het CBS. Dit onderzoek wordt jaarlijks door het CBS uitgevoerd en heeft als doel ‘een beeld geven van de samenstelling en verdeling van het inkomen en vermogen van personen en huishoudens in Nederland’. De cijfers van 2021 en de voorlopige cijfers van 2022 zijn in december 2023 op gemeenteniveau beschikbaar gekomen. ▪ In 2017 heeft het CBS de inkomensstatistiek herzien en voor de jaren vanaf 2011 opnieuw berekend. Sinds 2018 gebruiken we deze herziene cijfers in de armoedeen schuldenmonitor. Daardoor zijn de edities van de armoede- en schuldenmonitor vanaf 2018 niet vergelijkbaar met de edities tot en met 2017. ▪ De gegevens over het gebruik van de inkomensondersteunende regelingen zijn afkomstig uit gemeentelijke registraties en uit registraties van partnerorganisaties. ▪ De gegevens over schulden zijn afkomstig uit de gemeentelijke registraties en uit registraties van de partnerorganisaties. ▪ De achtergrondkenmerken van de inwoners die zich hebben aangemeld voor schulddienstverlening, zijn afkomstig uit het bevolkingsregister (BRP/peildatum 0101-2024).
▪ Trends en ontwikkelingen uit voorgaande jaren worden weergegeven indien data uit eerdere jaren beschikbaar is.
71/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
Bijlage 2 Verklarende begrippenlijst Aanvraag schulddienstverlening Dit betreft een aanvraag om toegelaten te worden tot de schulddienstverlening conform de Wet gemeentelijke schulddienstverlening. Een aanvraag leidt tot een plan van aanpak waarbij afhankelijk van de situatie één of meer diensten kunnen worden aangeboden. Beschermingsbewind Bij beschermingsbewind neemt een bewindvoerder de financiële verantwoordelijkheid over van de betrokkene. Ook de administratieve verplichtingen worden door de bewindvoerder gedaan. Dit gebeurt als degene niet goed voor zijn geldzaken kan zorgen. De rechter kan een bewindvoerder benoemen. De kosten van het beschermingsbewind, kunnen veelal vergoed worden vanuit de bijzondere bijstand. Budgetbeheer Bij budgetbeheer wordt het financiële beheer overgenomen. De betalingen worden uitgevoerd door de budgetbeheerder. Er wordt met de inwoner een budgetplan opgesteld. De intensiteit en de duur van het budgetbeheer is afhankelijk van de ondersteuningsbehoefte. Categorieën in- en uitstroom bijstand Voor de instroom en uitstroom uit de bijstand heeft het CBS categorieën vastgesteld. Deze worden door gemeenten gebruikt in de registraties, zo ook in Zwolle. Enkele uitstroom categorieën die het CBS gebruikt, betreffen niet echt uitstroom vanuit het oogpunt van de gemeente.
Dit geldt bijvoorbeeld voor de categorieën ‘andere tenaamstelling’ en ‘overstap naar andere bijstandsuitkering’. Deze categorieën zijn daarom niet meegenomen in de telling. Daarnaast zijn sommige categorieën samengevoegd (zie tabellen B2.1 en B2.2). Tabel B2.1 Reden instroom CBS code
Categorie instroom CBS
Categorie in armoede- en schuldenmonitor
1
Beëindiging studie
Beëindiging studie
2
Beëindiging huwelijk/relatie
Beëindiging huwelijk/relatie
11
Arb.in dienstbetr,/uitk.ziekte
Wegvallen werk inkomsten
13
Zelfstandig beroep of bedrijf
Wegvallen werk inkomsten
14
Uitkering werkeloosheid
Wegvallen WW-uitkering
15
Uitk. arbeidsongeschiktheid
Overige redenen instroom
17
Alimentatie
Overige redenen instroom
19
Andere inkomsten
Wegvallen overige inkomsten
30
Ingeteerd op het vermogen
Wegvallen overige inkomsten
31
Bereiken 21 jarige leeftijd
Niet bij instroom meegenomen
32
Beëindiging detentie
Overige redenen instroom
33
Beëindiging verblijf buiten Nederland
Verhuizing naar Zwolle
34
Beëindiging verblijf zorginstelling
Overige redenen instroom
35
Beëindigen andere bijstandsuitkering
Niet bij instroom meegenomen
40
Oorzaak bij partner
Overige redenen instroom 72/86
86
Datum Titel
September 2025 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2025
41
Wijziging bijstandsnorm
Niet bij instroom meegenomen
42
Herkomst andere Gemeente
Verhuizing naar Zwolle
43
Overgang WIJ => WWB 2012