Armoede en schuldenmonitor 2024
Tekst van het document
4.8
Kwijtschelding van gemeentebelasting Mensen met een laag inkomen kunnen kwijtschelding krijgen voor hun gemeentelijke belastingen. Dit betekent dat zij de belastingaanslag (gedeeltelijk) niet hoeven te betalen. Hierbij geldt als inkomensgrens tot 100% van de bijstandsnorm. Daarnaast wordt naar het vermogen gekeken en worden de kosten van kinderopvang meegenomen in de beoordeling van de aanvraag. Inwoners kunnen bij het verzoek om kwijtschelding bij GBLT (dat de belasting int voor de gemeente Zwolle) aangeven of het volgende jaar door het Inlichtingenbureau getoetst mag worden of men recht heeft op kwijtschelding. Als de inwoner hiermee akkoord is, hoeft het volgende jaar geen kwijtschelding te worden aangevraagd en gebeurt de toetsing automatisch. Het Inlichtingenbureau kijkt daarbij naar gegevens van de Belastingdienst, het UWV en de RDW. De inwoner hoeft dan in principe geen informatie aan te leveren. In tabel 4.7 is te zien dat in 2023 3.797 keer kwijtschelding is verleend. Dit is vaker dan in 2022 maar minder vaak dan in 2020 en 2021. Ook is in tabel 4.7 te zien dat ruim een derde van de aanvragen in 2023 automatisch via het Inlichtingenbureau verliep. Vergeleken met 2022, verliep een groter deel van de aanvragen via het Inlichtingenbureau. Tabel 4.7 Gebruik kwijtschelding* Doel
Zorgen dat huishoudens met een laag inkomen makkelijker kunnen rondkomen.
Doelgroep
Huishoudens met een inkomen tot 100% van de bijstandsnorm en weinig of geen vermogen. 2020
2021
2022
2023
Totaal aangevraagd
7.078
6.117
6.137
5.895
…via het Inlichtingenbureau
2.359
2.283
1.893
2.191
….overige aanvragen
4.719
3.834
4.244
3.704
Toegewezen
4.084
3.957
3.556
3.797
39/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
* Door wijzigingen in wet- en regelgeving komen Wajongers sinds 2023 onbedoeld niet meer in aanmerking voor kwijtschelding. Als tijdelijke oplossing wordt hun aanslag in de jaren 2023 en 2024 op nul gezet.
4.9
Regelingen voor kinderen
4.9.1
Kindregeling Sinds 2021 heeft de gemeente Zwolle een Kindregeling. Deze is bedoeld voor kinderen uit huishoudens met een laag inkomen. Het doel is om hen zoveel mogelijk te laten participeren en zo te voorkomen dat de armoedesituatie doorwerkt in het opgroeien, opvoeden en de ontwikkeling van deze kinderen. Met de Kindregeling kan een financiële bijdrage worden aangevraagd voor de kosten op het gebied van schoolspullen, cultuur en uitjes. In tabel 4.8 is te zien dat in 2023 1.098 aanvragen voor de Kindregeling zijn toegekend. Daarmee zijn 2.006 kinderen bereikt. In 2023 zijn meer aanvragen gedaan en toegekend dan in de jaren 2021 en 2022. Dit komt doordat sinds januari 2023 de inkomensgrens is verhoogd tot 130% van het sociaal minimum. Verder is de regeling vereenvoudigd. Zo kan sinds 2023 één aanvraag worden gedaan voor meerdere kinderen in een huishouden en zijn de afzonderlijke vergoedingen voor kunst en cultuur en voor schoolkosten samengevoegd tot één budget. Per kind wordt de helft van het toegekende budget direct naar de rekening van de ouder of verzorger overgemaakt.
40/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Tabel 4.8 Gebruik Kindregeling Doel Doelgroep
Kinderen uit huishoudens met een laag inkomen laten participeren in onderwijs en kunst en cultuur. Kinderen in de leeftijd van 4 t/m 17 jaar uit een huishouden met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum.*
Toegekende aanvragen
2021
2022
2023
890
824
1.098
*Tot 2023 was de inkomensgrens voor kinderen op het primair onderwijs 110% van het sociaal minimum en voor kinderen op voortgezet onderwijs en klas 1 en 2 van het MBO (tot 17 jaar) 130% van het sociaal minimum.
4.9.2
Sport- en cultuuractiviteiten en vakanties Om ervoor te zorgen dat alle kinderen zich kunnen ontplooien, ongeacht de financiële situatie van het gezin waarin ze opgroeien, zijn er regelingen voor kinderen van ouders met een laag inkomen om te participeren in sport- en cultuuractiviteiten. Ook worden er mogelijkheden geboden om op vakantie of kamp te gaan. Jeugdfonds Sport Zwolle Het Jeugdfonds Sport Zwolle is bestemd voor kinderen en jongeren in de leeftijd van 4 tot en met 23 jaar die om financiële redenen geen lid kunnen worden van een sportvereniging. In tabel 4.9 is te zien dat in 2023 781 kinderen en jongeren in Zwolle zijn geholpen door het Jeugdfonds Sport. Dit is meer dan in alle voorgaande jaren. Deze toename komt door een verruiming van de leeftijdsgrens naar kinderen en jongeren van 4 tot en met 23 jaar uit huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Ook is ingezet op het vergroten van het bereik van het Jeugdfonds. Tabel 4.9 Gebruik Jeugdfonds Sport Kinderen en jongeren uit een huishouden met een laag inkomen Doel financieel ondersteunen zodat ze kunnen sporten.
Doelgroep
Toegekende aanvragen
Kinderen en jongeren in de leeftijd van 4 t/m 23 jaar uit een huishouden met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
452
503
487
465
490
526
571
781
* In 2017 is de leeftijdsgrens verruimd: van 6 t/m 16 naar 4 t/m 18. In 2019 is voor kinderen tussen 12 en 18 jaar de inkomensgrens verhoogd naar 130%. Sinds 2023 geldt een inkomensgrens tot 130% voor alle kinderen en jongeren en is de doelgroep uitgebreid met jongeren t/m 23 jaar. Bron: Jeugdfonds sport
Jeugdeducatiefonds Het Jeugdeducatiefonds is sinds 2019 actief in de gemeente Zwolle. Tot 2022 ontving het Jeugdeducatiefonds cofinanciering vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Toen deze financiering stopte, heeft de gemeente Zwolle het Jeugdeducatiefonds jaarlijks een subsidie verstrekt. Het doel van deze subsidie is het bevorderen van gelijke kansen voor kinderen die opgroeien in financieel niet draagkrachtige huishoudens door ondersteuning van 41/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
scholen. De ondersteuning richt zich op scholen met een hoog percentage kinderen die opgroeien vanuit achterstandsituaties. In de jaren 2022 en 2023 waren acht Zwolse scholen aangesloten, te weten: de Toonladder, de Twijn, het Stroomdal, het Carillon, de Springplank, IKC de Wieden, SBO de Sluis en SBO Facet. Per 2024 is er ruimte voor twee extra scholen. In totaal hebben deze scholen in 2023 133 aanvragen gedaan12. Alle scholen deden aanvragen en hiermee is in totaal 5.174 keer een kind ondersteund. Met de aanvragen is ondersteuning geboden aan zowel individuele kinderen als groepen kinderen. De aanvragen waren bijvoorbeeld voor een vergoeding voor leesboeken voor thuis om de leesvaardigheid en het leesplezier te vergroten. Ook werden meerdere keren logopedie, educatieve materialen en culturele groepsprojecten, zoals theater en muziek op school vergoed. Ook werden aanvragen gedaan voor ondersteuning in de thuissituatie, kindercoaching en trainingen sociale vaardigheden. Dankzij een subsidie van de ministeries SZW en OCW kan het Jeugdeducatiefonds sinds oktober 2022 scholen in de gelegenheid stellen om ontbijt, lunch of een andere vorm van eten aan te bieden aan de leerlingen. In 2023 maakten 14 Zwolse scholen hier gebruik van.
Dit waren: de Toonladder, de Twijn, het Stroomdal, het Carillon, de Springplank, IKC de Wieden, ISK Zwolle, Thorbecke Scholengemeenschap afdeling vm, SBO de Sluis, SBO het Speelwerk, SBO de Brug, Talentstad Praktijkonderwijs, VSO de Twijn, de Ambelt en Obadjaschool Cluster 3. Vakanties Er zijn verschillende organisaties die het voor mensen met een laag inkomen mogelijk maken om op vakantie te gaan. De organisaties die actief zijn in Zwolle werken samen onder de naam ‘Zwolle deelt vakanties’ (zie website). De gemeente Zwolle ondersteunt hen in de communicatie en verstrekt aan drie organisaties een subsidie, namelijk Stichting Weekje Weg, Stichting de Ruime Winden, sinds 2023, Stichting Jeugdvakantieweek. Stichting Weekje Weg biedt vakanties aan voor alleenstaanden en gezinnen. Ook worden vakanties voor de jeugd alleen aangeboden. Stichting de Ruime Wind biedt zeilkampen aan voor kinderen in de leeftijd van 10 t/m 13 jaar en 14 t/m 17 jaar. Stichting Jeugdvakantieweek organiseert elk jaar een vakantieweek in de meivakantie voor kinderen in de leeftijd van 7 t/m 11 jaar. In tabel 4.10 is te zien dat in 2023 40 gezinnen en 36 alleenstaanden met een bijdrage van Stichting Weekje Weg op vakantie zijn geweest. Tien kinderen zijn mee geweest met de zeilkampen van Stichting de Ruime Wind en 25 kinderen zijn mee geweest met de vakantieweek van Stichting Jeugdvakantieweek.
12 Bron: jaarverslag jeugdeducatiefonds
42/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Tabel 4.10 Gebruik Weekje Weg en de Ruime Wind Jaar Stichting Weekje Weg* Aantal gezinnen Aantal alleenstaanden
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
40 33
39 33
39 33
40 33
34 0
38 18
40 36
40 36
36
39
30
27
0
18
nb
10
Stichting de Ruime Wind** Aantal kinderen Stichting Vakantieweek*** Aantal kinderen
25
* Bij stichting Weekje Weg kunnen zowel gezinnen als individuele personen/kinderen ondersteuning ontvangen. ** Vanwege de coronacrisis werden in 2020 geen zeilkampen georganiseerd door stichting de Ruime Wind. Het is niet bekend hoeveel kinderen in 2022 zijn mee geweest met een zeilkamp van stichting de Ruime Wind. *** Stichting Vakantieweek heeft in 2023 voor het eerst subsidie gekregen vanuit de gemeente Zwolle. Deze vakantieweken werden in de periode 2007-2020 georganiseerd door het Rode Kruis afdeling Zwolle. Sinds 2021 heeft een zelfstandige stichting de organisatie op zich genomen. Bron: Jaarverslagen stichtingen Weekje Weg, Ruime Wind en Vakantieweek
4.9.3
Armoede en gezondheid kinderen De jeugdgezondheidswerkers van de GGD gaan tijdens regulier onderzoek bij kinderen tot 18 jaar (consultatiebureau en school-medisch onderzoek) na of er sprake is van gezondheidsproblematiek die verband houdt met het opgroeien in een huishouden met een laag inkomen. Als zij bij controles stuiten op situaties waarbij het welbevinden of de gezondheid van kinderen in het gedrang is, kunnen ze een voorziening verstrekken. Voorbeelden van zulke voorzieningen zijn een matras of een paar goede schoenen. Dit is dus geen voorziening waar inwoners zelf een beroep op kunnen doen. In september 2023 is de leeftijdgrens verruimd naar tot 18 jaar (de grens was tot 13 jaar). Daarnaast is ook de inkomensgrens verruimd naar 130% van het sociaal minimum (de grens lag bij 110%). Tot slot is het maximaal te verlenen bedrag verhoogd naar € 225. In tabel 4.11 is te zien dat in 2023 204 kinderen uit huishoudens met een laag inkomen financieel werden ondersteund omdat hun gezondheid in het gedrang was. Daarmee is het aantal toegekende aanvragen in 2023 fors hoger dan in de voorgaande jaren. Dat in de jaren 2020 en 2021 veel minder aanvragen zijn gedaan, was waarschijnlijk een gevolg van de coronacrisis. De gezondheidscontroles gingen in deze jaren vaak niet door.
43/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Tabel 4.11 Gebruik regeling Armoede en gezondheid kinderen Doel
Gezinnen met een laag inkomen in noodsituaties waarbij welbevinden of gezondheid van kinderen in het gedrang is, ondersteunen.
Doelgroep
Kinderen tot 18 jaar uit gezinnen met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum.* 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Toegekende aanvragen
145
-
145
96
58
34
126
204
Aantal kinderen
216
180
145
96
58
34
126
204
*Tot en met 2022 was de leeftijdsgrens tot 13 jaar en de inkomensgrens was 110% van het sociaal minimum.
4.9.4
Peuterspeelzaal Het gebruik van een peuterspeelzaal draagt bij aan de ontwikkeling van kinderen. Kinderen uit gezinnen met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag, hebben recht op gratis peuteropvang. In tabel 4.12 is te zien dat in 2023 naar schatting 170 kinderen gebruik maakten van een ‘gratis’ plek bij een peuterspeelzaal. Het merendeel ging naar een peuterspeelzaal van Doomijn. Tabel 4.12 Gebruik ‘gratis’ plekken peuterspeelzaal Doel
Een bijdrage leveren aan de gezinnen met een laag inkomen zodat kinderen naar een peuterspeelzaal kunnen.
Doelgroep
Kinderen uit gezinnen met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum én geen recht op kinderopvangtoeslag. 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023**
194
167
191
207
195
167
142
170
waarvan bij Doomijn
194
167
191
195
175
141
117
136
waarvan bij Partou
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
0
3
3
4
4
waarvan bij Breed
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
2
6
6
7
15
waarvan bij Prokino
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
10
11
17
14
15
Aantal peuters*
* Tot en met 2018 waren er alleen ‘gratis’ plekken bij Doomijn. ** Dit zijn schattingen omdat de subsidieverantwoording nog niet binnen is.
4.9.5
Zwemvangnet Het is belangrijk dat kinderen een zwemdiploma kunnen behalen. Kinderen van 5 tot en met 17 jaar die niet zwemvaardig zijn en wiens ouders een inkomen hebben dat niet hoger is dan 130% van het sociaal minimum, krijgen de mogelijkheid om de zwemdiploma’s A en B te behalen. De zwemlessen worden dan vergoed. In figuur 4.7 is te zien dat in 2023 358 kinderen uit 322 huishoudens gebruik maakten van het Zwemvangnet. Deze aantallen zijn vergelijkbaar met 2022.
44/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Figuur 4.7 Gebruik van het Zwemvangnet
413 365
358
313
322
322
2021
2022
2023
352 274 218 153
124
198
163
129
99 2016
251
2017
2018
2019
Kinderen
2020
Huishoudens
* Voor 2018 was de leeftijdsgrens 7 jaar, per 2018 werd deze verlaagd naar 6 jaar en per 2019 naar 5 jaar. Voor 2018 was voor alle leeftijden de inkomensgrens tot 110% van het sociaal minimum. Per 2018 werd deze voor kinderen van 13 t/m 17 jaar verhoogd naar tot 130%. Per 2023 is de inkomensgrens voor alle leeftijden tot 130% van het sociaal minimum. Bron: Sportservice Zwolle
4.10
Stichting Noodfonds Stichting Noodfonds verleent, waar mogelijk, hulp aan inwoners van de gemeente Zwolle en regiogemeenten die door omstandigheden in een noodsituatie zijn geraakt en die geen beroep (meer) kunnen doen op wettelijke voorzieningen. In principe geldt bij het Noodfonds geen inkomensgrens, maar feitelijk is er bijna altijd sprake van een inkomen op of rond het sociaal minimum. In tabel 4.13 is te zien dat in 2023 269 aanvragen zijn toegekend. Dat is het hoogste aantal sinds 2019. In 2021 werden er veel minder aanvragen gedaan en toegekend doordat er minder contact was tussen hulpverleners en inwoners als gevolg van de coronacrisis. Tabel 4.13 Gebruik Stichting Noodfonds Doel Doelgroep
Toegekende aanvragen Toegekend totaalbedrag (€)
Hulpverlening in acute noodsituaties, waarin niet de formele weg bewandeld kan worden. In principe alle inwoners van Zwolle met acute financiële nood. De inschatting is dat 90% van de aanvragers een inkomen heeft rond het sociaal minimum. 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
235
276
279
204
233
159
207
269
64.269
84.168
86.118
57.147
71.923
42.085
61.682 100.936
Bron: jaarverslag Stichting Noodfonds
4.11
Voedselbank De Voedselbank Zwolle e.o. voorziet mensen tijdelijk van voedselpakketten. Bij de toekenning wordt gekeken naar wat men aan budget overhoudt na aftrek van de door het Nibud berekende basisbedragen voor de onvermijdbare uitgavenposten. Voor een eenpersoonshuishouden geldt als normbedrag € 315 per maand, voor een 45/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
samenwonend stel of alleenstaand ouder is het normbedrag € 430 en voor een gezin met kinderen € 660. In tabel 4.14 is te zien dat in 2023 8.270 pakketten zijn verstrekt aan huishoudens in Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen. In de loop van 2023 is het aantal huishoudens dat gebruik maakt van de Voedselbank afgenomen. In de periode zomer 2022 – begin 2023 was er juist een sterke toename wat waarschijnlijk een gevolg was van de stijgende energieprijzen, de hoge inflatie en de verruiming van de normbedragen eind 2022. Tabel 4.14 Gebruik Voedselbank Doel
Het verstrekken van voedsel aan mensen die dat moeilijk zelf kunnen bekostigen.
Doelgroep
Inwoners van Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen die financiële problemen hebben. 2018
2019
2020
2021
2022
2023
261
300
329
281
380
351
Gemiddeld aantal huishoudens Bron: Jaarverslag Voedselbank – 2023
46/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Deel II Schuldenproblematiek in Zwolle
47/86
86
Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
5
Omvang en ontwikkeling schuldenproblematiek
Datum
In dit hoofdstuk gaan we in op de omvang en de ontwikkeling van de schuldenproblematiek in Zwolle. De cijfers hebben betrekking op de periode 2018-2023, tenzij anders vermeld. We laten onder andere zien hoeveel mensen met geldzorgen zich jaarlijks aanmelden bij Op Orde (het loket voor thuisadministratie in Zwolle) en bij de afdeling Schulddienstverlening, wat de gemiddelde schuldenlast is van iemand met schulden en wat de meest voorkomende schuldeisers zijn.
5.1
Definitie schuldenproblematiek Veel mensen hebben in hun leven te maken met schulden. Denk bijvoorbeeld aan een hypotheek of studielening. Lang niet alle schulden vormen een risico of zijn een probleem. De NVVK noemt een schuldensituatie problematisch als “de situatie waarin te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen. In ieder geval een situatie waarin niet binnen 36 maanden alle open staande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling)”13. In Zwolle hanteren we ook deze definitie van problematische schulden. Het hebben van problematische schulden kan leiden tot stress, gezondheidsproblemen en sociaal isolement. Daarom is het de ambitie van gemeente Zwolle dat alle Zwollenaren rondkomen, meedoen en schuldenvrij zijn.
5.2
Omvang en ontwikkeling hulpvraag OpOrde OpOrde is een samenwerkingsverband tussen vier organisaties: de Sociaal Raadslieden van stichting De Kern, de vrijwilligers in de thuisadministratie van WijZ, Humanitas en SchuldHulpMaatje (Stichting voor Elkaar Zwolle). Sociaal Raadslieden en de (vrijwillige) medewerkers van OpOrde adviseren inwoners over hun financiële situatie, helpen met het in orde brengen van de administratie en ondersteunen bij het aanvragen van regelingen. Ook helpt OpOrde inwoners, als er sprake lijkt te zijn van schuldenproblemen, bij de aanvraag voor schulddienstverlening. Inwoners kunnen contact zoeken met de sociaal raadslieden en de (vrijwillige) medewerkers van OpOrde via een webformulier of tijdens de inloopspreekuren bij de sociale wijkteams. Veruit de meeste inwoners zoeken contact via een inloopspreekuur. In figuur 5.1 is te zien dat in 2023 3.605 inwoners een spreekuur hebben bezocht. Dit aantal is gestegen en is het hoogste aantal sinds 2019. De lage bezoekersaantallen in 2020 en 2021 zijn te wijten aan de coronapandemie en de daarmee gepaard gaande lockdowns: er waren toen minder spreekuren.
13 NVVK Gedragscode Schuldhulpverlening versie, gewijzigde editie, november 2023
48/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Figuur 5.1. Ontwikkeling bezoekersaantallen spreekuur
2019
3.605
3.197
2.897 2.468
2.482
2020
2021
2022
2023
Bron: Jaarrapportage de Kern – 2023
In tabel 5.1 is te zien dat het aantal inwoners met schuldenproblematiek dat zich in 2023 meldde bij de Sociaal Raadslieden, hoger is dan in 2022. Van deze inwoners is 35% preventief geholpen doordat bijvoorbeeld betalingsregelingen zijn getroffen, de beslagvrije voet is berekend, bezwaar is gemaakt of kwijtschelding is aangevraagd. Verder is 42% doorverwezen naar de schuldhulpverlening. De overige 23% waren onder meer inwoners die niet meer kwamen opdagen of waarvoor een andere oplossing is gevonden. Tabel 5.1 Inwoners met schulden geholpen door Sociaal Raadslieden Jaar
2019
2020
2021
2022
2023
Inwoners met schulden
563
528
317
228
326
waarvan preventief opgelost
185
134
81
66
114
waarvan doorverwezen naar SDV
238
186
138
92
137
Bron: Jaarrapportage de Kern – 2023
5.3
Omvang en ontwikkeling hulpvraag Schulddienstverlening Inwoners met geldzorgen kunnen worden doorverwezen door OpOrde of zelf schulddienstverlening aanvragen. In figuur 5.2 is te zien dat het aantal aanvragen voor schulddienstverlening tussen 2022 en 2023 is gestegen. Ook landelijk was er een toename in het aantal aanvragen tussen 2022 en 2023.14
14
NVVK Jaarverslag 2023 49/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Figuur 5.2 Ontwikkeling aanvragen Schulddienstverlening gemeente Zwolle 360 318
2018
5.4
308
306
2019
2020
257
270
2021
2022
2023
Gemiddelde schuldenlast bij schuldregelingen Als de schulden niet kunnen worden terugbetaald door de inwoner, kan de schulddienstverlener afspraken maken met de schuldeisers en proberen om een schuldregeling te treffen. Daarbij wordt de totale schuldenlast in kaart gebracht en wordt vervolgens bepaald welk deel de inwoner kan afbetalen In figuur 5.3 is te zien dat de gemiddelde schuldenlast van mensen met een schuldregeling de afgelopen vijf jaar fluctueert tussen de €23.000 en ruim €35.000. In 2023 was de gemiddelde schuldenlast hoger dan in de jaren ervoor. Landelijk is het gemiddeld schuldbedrag ten opzichte van 2022 juist iets afgenomen, maar het was met €36.200 in 2023 wel iets hoger.15 Figuur 5.3. Ontwikkeling gemiddeld schuldbedrag* € 35.324 € 23.159
2019
€ 27.056
2020
€ 30.003 € 24.707
2021
2022
2023
* Dit betreft het bedrag dat de schuldeisers hebben doorgegeven. In mei 2019 was de gemiddelde schuldenlast € 1.098.629. Deze uitschieter is niet meegerekend bij het jaargemiddelde van 2019.
5.5
Aandeel schulden uitbetaald aan schuldeiser Bij een schuldregeling wordt, volgens een aantal regels, uitgerekend welk deel van de schuld mogelijk kan worden afbetaald binnen 18 maanden.16 De schuldeisers ontvangen vervolgens een betalingsvoorstel. Als zij hiermee akkoord gaan, krijgen ze dit deel van de schulden betaald en wordt de rest kwijtgescholden. In figuur 5.4 is te zien dat in 2023 30% van de schulden is afgelost, bij geslaagde schuldregelingen. Dit is een flink hoger aandeel dan in voorgaande jaren. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat sinds 2023 alleen nog saneringskredieten worden ingezet bij geslaagde schuldregelingen (zie ook paragraaf 6.2.1). Bij een 15
NVVK Jaarverslag 2023. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de NVVK het gemiddelde schuldenbedrag waarmee mensen zich bij de schuldhulpverlening melden, laat zien. Terwijl gemeente Zwolle rekent met het gemiddeld schuldbedrag dat door de schuldeisers is doorgegeven. 16 Tot 1 juli 2023 was de aflostermijn 36 maanden. Zie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. 50/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
saneringskrediet worden de schuldeisers direct uitbetaald. Bij schuldbemiddeling, dat voorheen veel werd gebruikt, gebeurt dit uitbetalen stapsgewijs gedurende 1,5 jaar (en vóór juli 2023 gedurende 3 jaar). Figuur 5.4 Percentage schulden afgelost, bij geslaagde regelingen 30% 21%
20%
18%
2020
2021
2022
17%
2019
5.6
2023
Aantal schuldeisers In tabel 5.2 is het gemiddeld aantal schuldeisers te zien dat inwoners hebben wanneer een schuldregeling wordt gestart. Dit aantal ligt sinds 2020 op 12 schuldeisers. Dit is iets minder dan het landelijk gemiddelde van 13 schuldeisers (zowel in 2022 als in 2023).17 Tabel 5.2 Gemiddeld aantal schuldeisers van inwoners met schuldregeling Jaar
2019
2020
2021
2022
2023
11
12
12
12
12
Gemiddeld aantal schuldeisers
5.7
Meest voorkomende schuldeisers In tabel 5.3 is te zien dat de Belastingdienst de meest voorkomende schuldeiser is. Verder bestaat de top 3 van schuldeisers uit zorgverzekeraar Zilveren Kruis Achmea en het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB). Vergeleken met vorig jaar zijn er nauwelijks wijzigingen in deze top 10.
17
NVVK Jaarverslag 2023 51/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Tabel 5.3 Top 10 meest voorkomende schuldeisers 2023 Schuldeiser 1. Belastingdienst 2. Zilveren Kruis Achmea 3. Centraal Justitieel Incasso Bureau (inning verkeersboetes en wanbetalersregeling) 4. GBLT (gemeente- en waterschapsbelastingen) 5. DUO (studieschulden) 6. KPN 7. Ziggo 8. Odido (voorheen T-Mobile) 9. Essent Retail Energie 10. ING
5.8
Beslagleggingen op bijstandsuitkeringen Een schuldeiser kan beslag (laten) leggen op het inkomen van de schuldenaar om de schulden af te lossen. In het geval de schuldenaar een bijstandsuitkering ontvangt, mag de gemeente op maximaal 5% van de bijstandsuitkering beslag leggen. In figuur 5.5 is te zien dat in 2023 bij 433 inwoners is geprobeerd beslag te leggen op de bijstandsuitkering. Dit is het laagste aantal in de afgelopen vijf jaar. Bij 58% van deze inwoners kon beslag worden gelegd op de bijstandsuitkering.18 Bij hen is minimaal één keer een deel van de bijstandsuitkering afgedragen (doorbetaald) aan de schuldeiser. Dit aandeel is redelijk vergelijkbaar met voorgaande jaren, waarin het varieerde 51% tot 65%. Figuur 5.5 Aantal inwoners met beslaglegging op de bijstandsuitkering
263 277
240
2019
350
226
251
193
187
214
182
2020
2021
2022
2023
geen doorbetaling
minimaal één doorbetaling
18 Dat bij 42% geen doorbetaling plaatsvond, kwam bijvoorbeeld doordat de gemeente zelf een preferente
vordering op de cliënt had. De inhouding van deze vordering ging voor op de beslaglegging van de deurwaarder. Een andere reden dat er geen doorbetaling plaatsvond, was dat de beslaglegging tijdelijk werd opgeschort door de deurwaarder. Bijvoorbeeld omdat de cliënt een schuldregeling aan het afsluiten was, met hulp van de afdeling Schulddienstverlening. 52/86
86
Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
5.9
Huisuitzettingen
Datum
Een verhuurder van een woning kan een huurder uit huis zetten indien er sprake is van (langdurige) achterstallige betalingen of overlast. De sociaalmaatschappelijke schade van een huisuitzetting voor de huishoudens die het betreft, is groot. Bovendien gaat een huisuitzetting gepaard met maatschappelijke kosten voor opvang, hulpverlening, herstel en herhuisvesting. Gemeente Zwolle heeft daarom afspraken gemaakt met woningcorporaties om huisuitzettingen (ontruimingen) zo veel mogelijk te voorkomen. Daarnaast zijn (particuliere) verhuurders in het kader van vroegsignalering van schulden sinds januari 2021 verplicht om huurachterstanden door te geven aan de gemeente. Daarvoor moeten ze eerst geprobeerd hebben om de huurachterstand samen met de huurder op te lossen. In figuur 5.6 is te zien dat zowel het aantal aangekondigde ontruimingen en vonnissen (23) als het aantal daadwerkelijke uitgevoerde ontruimingen (7) in 2023 lager lag dan in de jaren ervoor. Figuur 5.6 Aantal (aangekondigde) huisuitzettingen 66
32
37 23
22
25 15
13 8
2019
2020
2021
2022
2023
Aangekondigde ontruimingen / vonnissen Particulier
SWZ
Delta Wonen
2019
7
2020
2021
2022
2023
Ontruimingen Openbaar Belang
SSH
Bron: woningcorporaties en gemeente Zwolle
5.10
Crisisaanvragen Er is sprake van een crisissituatie volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening als een woninguitzetting, afsluiting van elektriciteit, gas of water of opzegging van de zorgverzekering dreigt. De gemeente is in deze gevallen verplicht om de inwoner binnen 3 werkdagen te spreken. In figuur 5.7 is te zien dat er in 2023 9 crisisaanvragen waren. Dit zijn er evenveel als in 2022. Deze crisisaanvragen waren allemaal vanwege dreigende afsluitingen van energie. De nauwe samenwerking tussen de wijkteams en de Zwolse corporaties, maar ook door de samenwerking in het kader van de vroegsignalering, maken dat crises naar aanleiding van dreigende woningontruimingen nagenoeg niet voorkomen in Zwolle.
53/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Figuur 5.7 Aantal crisisaanvragen 19 16 9
2019
5.11
2020
2021
9
9
2022
2023
Gebruik bijzondere bijstand voor beschermingsbewind Als een inwoner van 18 jaar of ouder niet goed voor zijn geldzaken kan zorgen, kan de rechter een bewindvoerder benoemen om deze te beheren. Gemeente Zwolle voert de bewindvoering niet zelf uit. Daarom zijn er geen cijfers beschikbaar over het aantal inwoners dat een bewindvoerder heeft. Om hier toch iets over te kunnen zeggen, kijken we naar het aantal inwoners dat bijzondere bijstand voor beschermingsbewind heeft aangevraagd. In figuur 5.8 is te zien dat in 2023 1.372 inwoners bijzondere bijstand ontvingen om het beschermingsbewind te bekostigen. Dit aantal daalt sinds 2021. Figuur 5.8 Aantal mensen in Zwolle met bijzondere bijstand voor beschermingsbewind 1.475
2019
5.12
1.517
1.504 1.422
2020
2021
2022
1.372
2023
Betaalgedrag en risicoprofiel Geldfit voert vier keer per jaar een analyse uit over het betaalgedrag van consumenten. In de analyse worden betalingsafhandelingen meegenomen van zo’n 45 bedrijven in Nederland. Klanten worden aan de hand van hun betaalgedrag ingedeeld in 10 risiconiveaus. Zo worden klanten met vorderingen die gemiddeld 3 of meer maanden open staan, ingedeeld in risiconiveau 10, klanten met vorderingen die gemiddeld 2 tot 3 maanden open staan, vallen in risiconiveau 9, enz. Deze 10 niveaus zijn vervolgens samengevoegd tot 3 niveaus: 1. Hoog risico op schulden en ondersteuning is nodig (niveaus 8 t/m 10). 2. Gemiddeld risico op schulden en preventieve aanpak is gepast (niveaus 5 t/m 7). 3. Laag risico op schulden en gezond betaalgedrag (niveaus 1 t/m 4). In de praktijk blijkt dat deze risiconiveaus een goede indicator zijn voor het al dan niet hebben van problematische schulden. 54/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
In figuur 5.9 is te zien dat het aandeel inwoners in Zwolle met een hoog risiconiveau het afgelopen jaar flink is gestegen: van 33% in 2022 naar 43% in 2023. Tegelijkertijd zien we dat de groep huishoudens met een laag risiconiveau kleiner is geworden (van 36% in 2022 naar 27% in 2023). De groep met een midden risiconiveau is gelijk gebleven. In figuur 5.9 is ook te zien dat in heel Nederland het aandeel inwoners met een hoog risiconiveau niet is gestegen, maar gelijk is gebleven in het afgelopen jaar (38%). Dit aandeel is in Zwolle dan ook hoger dan gemiddeld in Nederland (43% versus 38%). Tegelijkertijd zien we dat in vergelijking met Nederland Zwolle een kleiner aandeel inwoners met een laag risiconiveau heeft in 2023 (27% versus 33%). Figuur 5.9 Inwoners naar risiconiveau van betaalgedrag
Zwolle
Nederland 43% 38% 33% 30% 27%
2019
2020
Laag
2021
2022
Midden
Hoog
2023
29%
2019
2020
2021
2022
Laag
Midden
Hoog
Bron: Geldfit
55/86
2023
86
Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
6
Bereik van ondersteuning bij geldzorgen in Zwolle
Datum
In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van het bereik en gebruik van de diverse vormen van ondersteuning die door gemeente Zwolle wordt aangeboden aan mensen met vragen en/of een ondersteuningsbehoefte op het gebied van financiën. Allereerst wordt ingegaan op het bereik van de activiteiten die gericht zijn op het voorkomen van geldproblemen. Daarna komt het bereik van de ondersteuning die gericht is op het oplossen van geldproblemen, aan de orde.
6.1
Bereik inzet op voorkomen van geldproblemen Volgens het Nibud is iemand financieel redzaam ‘wanneer hij of zij weloverwogen keuzes maakt, zodanig dat zijn financiën in balans zijn op zowel korte als lange termijn’. Hieronder gaan we in op de verschillende manieren van ondersteuning die gemeente Zwolle aanbiedt om geldzorgen te voorkomen en de financiële redzaamheid van haar inwoners te bevorderen.
6.1.1
Bezoek website Geldfit.nl Eén van de partners van de afdeling Schulddienstverlening is Geldfit.nl. Op de gemeentelijke webpagina ‘Geldproblemen voorkomen’ wordt doorverwezen naar de website Geldfit.nl. In figuur 6.1 is te zien dat het aantal unieke Zwolse bezoekers van de website Geldfit.nl iets is afgenomen tussen 2022 en 2023. Tussen 2020 en 2022 was er juist een sterke toename in het bereik. De schommelingen in de aantallen bezoekers worden deels veroorzaakt door de inzet van landelijke campagnes die gericht zijn op het vergroten van de bekendheid van Geldfit. Figuur 6.1 Aantal Zwolse bezoekers van website Geldfit 7.355 5.909
5.412 4.506
4.020 2.770
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Bron: Geldfit.nl
Op de site van Geldfit kunnen mensen een test invullen om inzicht te krijgen in hun financiële situatie waarna ze vervolgens tips en adviezen krijgen. Men kan ook, door het invullen van de postcode, informatie krijgen over organisaties in de buurt die kunnen helpen bij geldzaken. En het is mogelijk om te bellen of chatten met een medewerker van Geldfit. In figuur 6.2 is te zien dat in 2023 12% van de Zwolse bezoekers de Geldfittest heeft ingevuld en een persoonlijk advies heeft ontvangen. Dat is een kleiner aandeel dan in voorgaande jaren. Ook heeft een kleiner deel van de bezoekers stappen gezet naar hulp van partners, zoals vrijwilligersorganisaties, of naar de gemeentelijke hulp. Mogelijk is dit een gevolg van de uitbreiding van het aanbod van Geldfit met de
56/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
informatie over organisaties in de buurt en de mogelijkheid om te bellen of chatten met een medewerker. Figuur 6.2 Type gebruik Geldfit 26% 23%
23%
16% 12%
10% 6%
2018
5%
2019
6%
2020
Geldfit test ingevuld en advies gekregen
3%
4%
2021
2022
2% 2023
Stap gezet naar passende hulp
Bron: Geldfit.nl
6.1.2
Gebruik geldplannen Nibud Het Nibud (het Nationaal instituut voor budgetvoorlichting) biedt diverse geldplannen aan als hulpmiddel voor huishoudens om hun geldzaken in balans te krijgen en te houden. Er zijn geldplannen voor verschillende omstandigheden of levensgebeurtenissen. De geldplannen hebben een preventief karakter. Inwoners kunnen zelf met de geldplannen aan de slag of worden hierbij begeleid door hulpverleners. Waar nodig wordt in de geldplannen verwezen naar hulpverlenende instanties. Er worden steeds weer nieuwe geldplannen ontwikkeld. Zo werd in 2015 het eerste geldplan “Beter rondkomen” gelanceerd en werd in 2023 het twaalfde geldplan “Bijna pensioen” toegevoegd. In figuur 6.3 is het aantal geldplannen dat elk jaar wordt gemaakt door Zwolse inwoners, weergegeven. De figuur laat zien dat in 2023 ruim vierhonderd nieuwe geldplannen “Bijna 18” werden gemaakt. De gemeente Zwolle brengt dit geldplan actief onder de aandacht bij de doelgroep: elke maand worden felicitatiekaarten gestuurd naar Zwolse inwoners die 18 jaar worden waarbij wordt gewezen op dit geldplan.
57/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Figuur 6.3 Aantal nieuwe Nibud geldplannen gemaakt door Zwolse inwoners 800 700
27
600 500
28 25
39 19 48 53
43 25 19
53
41
55
27 48
37 44 44
121
46
39
78
85 400
75 158
300 470
488
200 100
347
407
256
0 2019
2020
Bijna 18 (2018) Kom uit de Geldzorgen (2016) Statushouders (2020) Pensioen (2018) ZZP (2019) Werkloosheid (2021)
2021
2022
2023
Beter Rondkomen (2015) Sparen, beleggen of aflossen (2015) Studie (klein) kinderen (2017) Rondkomen met kinderen (2017) Scheiden (2021) Bijna pensioen (2023)
Bron: NIBUD
6.1.3
Gebruik instrument BerekenUwRecht BerekenUwRecht is een online instrument, ontwikkeld door Nibud en Stimulansz, waarmee inwoners kunnen bekijken op welke tegemoetkomingen ze recht hebben. Het bestaat uit een landelijk deel en een gemeentelijk deel. Met het landelijk deel kan de inwoner zien op welke landelijke toeslagen, tegemoetkomingen en heffingskortingen hij recht heeft. Met het gemeentelijk deel kan de inwoner zien voor welke gemeentelijke regelingen hij in aanmerking komt. In figuur 6.4 is te zien dat tussen 2022 en 2023 het aantal Zwolse inwoners dat BerekenUwRecht heeft gebruikt, is gedaald. In de jaren 2020 t/m 2022 nam het gebruik juist flink toe. Van de berekeningen die elk jaar worden gedaan, is bij 72% tot 74% de uitkomst dat men recht heeft op minimaal één regeling.
58/86
2 19
15
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Figuur 6.4 Aantal Zwolse gebruikers BerekenUwRecht 2.483
1.588 1.083 1.241 110
53
20 2020
770
540 187
447
302
2021 2022 Advies: recht op minimaal één regeling Advies: geen recht op regeling Gestarte aanvragen
2023
Bron: NIBUD
6.1.4
Deelname Week van het Geld De Week van het Geld is een jaarlijks terugkerende, nationale projectweek voor voorheen alleen het basisonderwijs (groep 7 en 8). Sinds 2020 wordt ook geprobeerd het voortgezet en vervolgonderwijs bij deze week te betrekken. Door Bank voor de Klas, een gezamenlijk platform voor financiële educatie door banken, worden gastlessen verzorgd. Deze worden gegeven door bankmedewerkers, maar ook medewerkers van de gemeente Zwolle geven deze gastlessen met gebruik van het materiaal van Bank voor de Klas. In figuur 6.5 is te zien dat in 2023 15 Zwolse basisscholen hebben meegedaan aan de Week van het Geld. Hiermee werden naar schatting 30 groepen bereikt. Deze aantallen zijn vergelijkbaar met voorgaande jaren. In 2023 deden er geen middelbare scholen en vervolgopleidingen mee aan de Week van het Geld. Figuur 6.5 Deelname aan Week van het Geld door basisscholen* 40 30
25 17
16
2019
15
2022 Basisscholen
2023 Groepen
* Vanwege de coronacrisis en de daarmee gepaard gaande schoolsluitingen, zijn in 2020 alle activiteiten rond de Week van het Geld afgeblazen. In 2021 heeft de Week van het Geld alleen digitaal plaatsgevonden. Bron: Bank voor de Klas
59/86
86
Datum Titel
6.1.5
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Vroegsignalering Om mensen met beginnende schuldenproblematiek sneller in beeld te krijgen is per 1 januari 2021 de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) gewijzigd. Sindsdien zijn gemeenten verplicht om aan de slag te gaan met signalen over betalingsachterstanden van inwoners. Deze ontvangen ze van zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven. Gemeenten moeten inwoners waarover ze signalen ontvangen actief benaderen en hulp aanbieden. De gemeente Zwolle is eind 2019 al gestart met een pilot vroegsignalering. Bij meerdere signalen van vaste lasten partners op één adres, werd vanuit het sociaal wijkteam telefonisch contact gezocht of een huisbezoek afgelegd. Zo werden in het jaar 2020 144 huishoudens actief benaderd. Sinds 2021 wordt de vroegsignalering uitgevoerd door team Schulddienstverlening. In tabel 6.1 is te zien dat sindsdien een fors hoger aantal huishoudens wordt benaderd met een hulpaanbod. In 2023 zijn bijna 3.000 huishoudens benaderd. Bij het merendeel gebeurde dit per e-mail. Met 208 inwoners is geprobeerd telefonisch contact te leggen. Hoeveel inwoners persoonlijk worden benaderd, hangt af van de beschikbare capaciteit. De selectie wordt gemaakt op basis van stapeling van signalen van vaste lasten partners op één adres. In de toekomst zal worden geregistreerd in hoeverre inwoners ingaan op het hulpaanbod.
Tabel 6.1 Aantal huishoudens benaderd n.a.v. signalen betalingsachterstanden Jaar
2020
2021
2022
2023
Aantal huishoudens benaderd met hulpaanbod
144
2.081
2.589
2.845
Aanpak voor jongeren met (beginnende) schulden Bij de uitvoering van vroegsignalering is er speciale aandacht voor de doelgroep jongeren. Deze doelgroep is moeilijker te bereiken en eenmaal bereikt, lijkt de normale procedure niet aan te sluiten bij hun leefwereld en behoefte. Om deze reden is een speciale aanpak ontwikkeld met een combinatie van een schuldenspecialist en een jeugdspecialist vanuit het wijkteam. Zij benaderen de jongeren waarover signalen binnenkomen. De signalen kwamen voorheen binnen via de zogenoemde CAK lijsten: lijsten gegenereerd door het Centraal Administratie Kantoor met personen die vanwege een achterstand van meer dan 6 maanden in het betalen van de zorgpremie, onder de wanbetalersregeling vallen. Omdat inmiddels ook zorgverzekeraars betalingsachterstanden melden, is deze vroegsignalering nu de voornaamste vindplaats voor jongeren. De aanpak voor jongeren met schulden kenmerkt zich door maatwerk en het intensieve karakter. Vaak moet eerst het vertrouwen worden gewonnen, is er meer tijd nodig en is er sprake van multiproblematiek. Zowel de vroegsignalering bij jongeren als de speciale aanpak voor jongeren met schulden, wordt vanaf 2024 geïntensiveerd doordat er (tijdelijk) meer capaciteit op ingezet kan worden.
60/86
86
Datum Titel
6.1.6
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Gebruik Financieel Spreekuur Deltion College Het Deltion College heeft sinds 2018 een financieel spreekuur dat wordt bemenst door Sociaal Raadslieden samen met stagiaires van de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening. Hier kunnen leerlingen bijna dagelijks binnenlopen om hulp te vragen en ze kunnen dagelijks contact opnemen via WhatsApp. In 2023 hebben de Sociaal Raadslieden een uitbreiding van 16 uur gekregen voor dit financieel spreekuur. Met deze extra uren is een nieuw spreekuur specifiek voor Entreestudenten gerealiseerd en de mogelijkheden om studenten met (problematische) schulden te ondersteunen, zijn uitgebreid. In figuur 6.6 is te zien dat het financieel spreekuur steeds vaker wordt bezocht door studenten. In de jaren 2019-2021 lag het aantal rond de 600, in 2023 waren het er 771. Figuur 6.6 Aantal bezoekers financieel spreekuur Deltion College 700
616
592
599
2019
2020
2021
2022
771
2023
Bron: Jaarrapportage de Kern – 2023
Studenten van het Cibap kunnen, na contact met hun decaan, ook terecht bij het financieel spreekuur van het Deltion College. Studenten van Windesheim en Viaa kunnen met geldvragen terecht bij de decanen.
6.2
Bereik ondersteuning bij geldproblemen Sinds 2019 verlopen de aanvragen voor schulddienstverlening via Op Orde en het Sociaal Wijkteam. Sinds 2020 kunnen aanvragen ook rechtstreeks via de website van de gemeente Zwolle worden gedaan. In deze paragraaf beschrijven we het gebruik van de verschillende ondersteuningsmogelijkheden die de gemeente Zwolle biedt.
6.2.1
Bereik schulddienstverlening Bij elke aanvraag wordt beoordeeld of schulddienstverlening nodig is of dat een lichtere vorm van ondersteuning volstaat. Indien blijkt dat schulddienstverlening nodig is, kan uit verschillende soorten worden gekozen. Vaak worden bij één inwoner meerdere soorten ingezet. De verschillende soorten ondersteuning en het gebruik ervan, zijn hieronder kort beschreven. Informatie en advies Sommige inwoners kunnen met een beetje hulp hun (dreigende) financiële problemen zelfstandig oplossen. Met de ondersteuning ‘Informatie en Advies’ wordt er gezorgd voor inzicht gegeven in de financiën en keuzes die zijn gemaakt. Ook kunnen doorverwijzingen naar andere instanties worden gedaan, bijvoorbeeld naar 61/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
hulpverleners die kunnen helpen bij het oplossen van psychosociale problemen. Of naar vrijwilligersorganisaties, maatschappelijk werk of onderwijsinstellingen. In overleg met de inwoner wordt er zo nodig ook contact opgenomen met schuldeisers. Wanneer dan blijkt dat er bijvoorbeeld een betalingsregeling of schuldregeling nodig is, wordt er overgeschakeld naar een andere vorm van ondersteuning of wordt de inwoner doorverwezen. In figuur 6.7 is te zien dat elk jaar een klein aantal inwoners wordt ondersteund met informatie en advies. In 2023 waren het 22 inwoners wat beduidend meer is dan de 3 inwoners het jaar ervoor. Budgetbeheer Budgetbeheer betekent dat de gemeente tijdelijk het inkomen van een inwoner met financiële problemen beheert. In figuur 6.7 is te zien dat budgetbeheer de meest ingezette vorm van ondersteuning is. In 2023 zaten 276 inwoners in budgetbeer. Dat aantal is redelijk vergelijkbaar met de jaren 2021 en 2022, maar is lager dan de jaren daarvoor. Daarnaast zijn gemeenten sinds 1 januari 2022 volgens de Wet Inburgering verplicht om statushouders financieel te ontzorgen. Dit houdt in dat gemeenten in ieder geval de betalingen van huur, gas, water, elektra en de zorgverzekering doen namens de statushouders. Het aantal statushouders wiens budget wordt beheerd, ligt de laatste twee jaar logischerwijs veel hoger dan in de jaren ervoor.
Sociale lening Een sociale lening is een lening bij de gemeente waarmee in één keer alle schulden worden afgelost. Dit wordt ook wel herfinanciering genoemd. Deze lening moet binnen 3 jaar worden terugbetaald. In figuur 6.7 is te zien dat het aantal sociale leningen in de aflopen jaren vrij constant is. In 2023 zijn er 17 sociale leningen afgesloten. Schuldregeling Als de inwoner niet de volledige schuld binnen 18 maanden kan aflossen, wordt een voorstel gedaan aan de schuldeisers met het percentage van de schulden dat afgelost kan worden. Als alle schuldeisers akkoord zijn met het voorstel, kan de regeling van start. Er zijn twee soorten schuldregelingen: • Saneringskrediet. In het geval van een saneringskrediet sluit de gemeente een lening af met de inwoner. Met deze lening wordt het met de schuldeisers afgesproken deel van de schulden in één keer afgelost. Het voordeel hiervan is dat de inwoner vervolgens alleen nog een schuld heeft bij de gemeente, namelijk het krediet dat in 18 maanden19 moet worden afgelost. In figuur 6.7 is te zien dat de inzet van saneringskredieten is toegenomen in de afgelopen jaren. In 2023 zijn er 109 saneringskredieten afgesloten. Deze ontwikkeling zien we ook landelijk.20 • Schuldbemiddeling. Net als bij een saneringskrediet, maakt de gemeente afspraken met de schuldeisers over het aandeel van de schulden dat wordt afgelost.
Dit aflossen gebeurt niet in één keer met een krediet, maar 19 20
De aflostermijn was tot 1 juli 2023 36 maanden. Zie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. NVVK Jaarverslag 2023 62/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
stapsgewijs gedurende 18 maanden21. Eventuele veranderingen in de afloscapaciteit van de inwoner, bijvoorbeeld door wijzigingen in het inkomen, worden daarbij meegenomen. In figuur 6.7 is te zien dat het aantal schuldbemiddelingen, in tegenstelling tot de saneringskredieten, afneemt. In 2023 werd deze vorm van schuldregeling nog maar vijf keer ingezet. Ook landelijk is sprake van een afname in het gebruik van schuldbemiddeling.22
Wettelijke schuldsanering natuurlijke personen (WSNP) Wanneer het niet lukt om een schuldregeling (met schuldbemiddeling of een saneringskrediet) te treffen, bijvoorbeeld omdat één of meerdere schuldeisers niet akkoord gaan, kan bij de rechtbank een aanvraag voor toelating tot de WSNP worden ingediend. Daarbij is een verklaring van de gemeente nodig waaruit blijkt dat het minnelijke traject is mislukt of niet mogelijk is. De rechtbank maakt een saneringsplan en schuldeisers zijn verplicht om hieraan mee te werken. Ook voor deze regeling geldt dat binnen 18 maanden het afgesproken deel van de schulden moet worden afgelost23. In figuur 6.7 is te zien dat in 2023 18 inwoners zijn begeleid richting een WSNP traject. Sinds 2020 schommelt dit aantal tussen de 12 en 27. In de jaren daarvoor werden meer inwoners begeleid richting een WSNP traject. Deze afname komt doordat het de laatste jaren vaker lukt om een regeling te treffen met de schuldeisers in het minnelijke traject, al dan niet na toepassing van een dwangakkoord via de rechter.
21
Ook deze aflostermijn is gehalveerd en was tot 1 juli 2023 36 maanden. Zie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. 22 NVVK Jaarverslag 2023 23 Ook bij de WSNP regelingen is de aflostermijn gehalveerd naar 18 maanden. Zie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. 63/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Figuur 6.7 Aantal inwoners met gemeentelijke ondersteuning bij schulden
295 276
2018
2019
2020
2021
2022
2023
240
126 113
95 109 82
76 16 22 3
20 15 17
36 14 5
6.2.2
Bereik Perspectieffonds Het Perspectieffonds is opgezet om inwoners met schulden tot €5.000 snel en adequaat te helpen. In eerste instantie was het Perspectieffonds gericht op jongeren tot 27 jaar. In de loop van 2021 is het Perspectieffonds beschikbaar gesteld voor inwoners van alle leeftijden. Het doel is om hen enerzijds te helpen met het oplossen van de schulden en anderzijds een perspectief te bieden. De aanpak behelst dan ook een financieel spoor en een sociaal spoor. Op het sociale spoor worden afspraken gemaakt over de te bereiken doelen, bijvoorbeeld het afmaken of starten van een opleiding of het werken aan financiële zelfredzaamheid met inzet van budgetbeheer. In 2023 werden 35 mensen geholpen met het Perspectieffonds. Dit is meer dan in 2022 toen 19 mensen door middel van het Perspectieffonds werden geholpen.
6.2.3
Bezoek website Mijn Geldzaken Inwoners die ondersteuning ontvangen van de gemeente in de vorm van budgetbeheer en/of een schuldregeling, hebben toegang tot de pagina Mijn Geldzaken. Dit is een portaal waar je – na inloggen – je financiële gegevens kunt inzien en indien nodig kunt aanpassen. Er is helaas geen informatie beschikbaar van het aantal mensen dat inlogt op Mijn Geldzaken.
64/86
27 18 12
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
De website kan ook zonder inloggen worden bezocht door mensen die op zoek zijn naar informatie. In figuur 6.8 is het aantal bezoeken van de website te zien.24 Het aantal paginabezoeken in 2023 was vergelijkbaar met het aantal paginabezoeken in de jaren 2020 en 2021. In 2022 lag het aantal paginabezoeken flink hoger. Dit kwam waarschijnlijk door de grote stijging van de energiekosten in dat jaar. Figuur 6.8 Aantal bezoeken gemeentelijke webpagina Mijn Geldzaken
6.2.4
31.923
33.386
2018
2019
40.851
37.167
36.201
2020
2021
36.198
2022
2023
Doorlooptijden schulddienstverleningstrajecten Een snelle afhandeling van de aanvragen voor schulddienstverlening geeft eerder duidelijkheid en zekerheid voor zowel de inwoner als de schuldeiser. In tabel 6.2 is te zien dat de intakes ruim binnen de normtijd van 28 dagen worden afgehandeld. In 2023 was de gemiddelde wachttijd 14 dagen, wat de kortste wachttijd is sinds 2018. Dit gemiddelde ligt overigens wel iets boven het landelijk gemiddelde van 12 dagen.25 Ook de gemiddelde tijd tussen de intake en de aanvraag (wat betekent dat er een beschikking en plan van aanpak is) is met 25 dagen iets korter dan in 2022 en sowieso ver onder de norm van 90 dagen. Bij crisissituaties volgt binnen 3 dagen een gesprek met de inwoner, wat overeenkomt met de normtijd. Tabel 6.2 Doorlooptijden schulddienstverlening Norm
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Aanmelding - intake
28
28
28
25
16
21
14
Aanmelding - aanvraag (beschikking & plan van aanpak)
90
34
28
28
20
26
25
Aanmelding - crisisinterventie
3
2
3
3
3
3
3
Gemiddelde doorlooptijd in dagen
24 Dit zijn niet unieke bezoekers. Er kunnen dus terugkerende bezoekers tussen zitten. 25
NVVK Jaarverslag 2023 65/86
86
Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
7
Kenmerken inwoners aangemeld schulddienstverlening
Datum
In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste kenmerken van Zwolse inwoners die in 2023 hebben aangemeld bij de afdeling Schulddienstverlening.
7.1
Type huishouden In figuur 7.1 is te zien dat de meeste personen die zich bij Schulddienstverlening aanmelden, tot een eenpersoonshuishouden (40%) behoren. Bij alle inwoners van Zwolle is dit bij slechts 17% het geval. Ook valt het op dat mensen die zich hebben aangemeld bij Schulddienstverlening minder vaak behoren tot een huishouden met kind(eren): 20% vergeleken met 43% van alle inwoners in Zwolle. Figuur 7.1 Inwoners aangemeld bij schulddienstverlening naar type huishouden, 2023 Alle inwoners in Zwolle
Personen aangemeld bij SDV
eenpersoonshuishouden 17% eenoudergezin
7%
20%
paar zonder kinderen
25%
13%
huishouden met kind
20%
43%
3-e.m.persoonshuishouden zonder kind
5%
5%
instelling/tehuis
3%
3%
0%
7.2
40%
50%
100% 0%
50%
100%
Leeftijd In figuur 7.2 is te zien dat ruim de helft van inwoners die financiële ondersteuning vragen, tussen de 25 en 45 jaar oud zijn (53%). Van alle Zwolse inwoners is 35% tussen de 25 en 45 jaar oud. Deze leeftijdsgroep is dus oververtegenwoordigd onder de hulpvragers. Hetzelfde geldt voor jongeren in de leeftijd van 18 tot 25 jaar: 21% van de inwoners die financiële ondersteuning vragen is een jongere, terwijl van alle Zwolse inwoners 12% 18 tot 25 jaar oud is. We zien dat vergeleken met de totale bevolking van Zwolle een klein deel (3%) van de inwoners die zich hebben aangemeld bij Schulddienstverlening 65 jaar of ouder is. Ook 45-65 jarigen zijn ondervertegenwoordigd onder de hulpvragers.
66/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Figuur 7.2 Inwoners aangemeld bij Schulddienstverlening naar leeftijdsgroep, 2023 Alle inwoners in Zwolle
Personen aangemeld bij SDV
18 tot 25 jaar 12%
25 tot 45 jaar
35%
45 tot 65 jaar
31%
65 jaar of ouder
53%
18%
3%
21% 0%
7.3
21%
100% 0%
50%
50%
100%
Wijk In figuur 7.3 is te zien dat de meeste inwoners die zich aanmelden bij Schulddienstverlening in de wijken Diezerpoort en Holtenbroek wonen (41%). In heel Zwolle woont maar 16% van de inwoners in deze twee wijken. Ook zien we in figuur 7.3 dat relatief weinig mensen die zich aanmelden bij Schulddienstverlening in Stadshagen wonen (14% versus 21% in heel Zwolle). Figuur 7.3 Inwoners aangemeld bij Schulddienstverlening naar wijken, 2023 Personen aangemeld bij SDV
Alle inwoners in Zwolle
17%
Holtenbroek
8%
Diezerpoort
8%
Assendorp
10%
24%
Stadshagen
9%
14%
21% 4%
Ittersum
11%
Aa-landen
10%
Schelle
10%
3%
Wipstrik
5%
3%
Binnenstad
3%
4%
Kamperpoort-Veerallee
3%
Westenholte
4%
2%
Berkum
4%
1%
Buitengebied
14%
7%
0%
3% 0%
10%
20%
30%
0%
10%
20%
30%
67/86
86
Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
8
Ondernemers en schulden
Datum
In dit hoofdstuk gaan we in op ondernemers en hun gebruik van de financiële ondersteuning van de gemeente Zwolle.
8.1
Faillissementen van bedrijven en instellingen In figuur 8.1 is te zien dat het aantal faillissementen tussen 2022 en 2023 in Overijssel is gestegen. Ook landelijk was sprake van een stijging, al zette deze al in 2021 is en is de stijging groter. In de jaren de jaren 2018-2022 daalde het aantal faillissementen van bedrijven en instellingen in Overijssel gestaag. Tijdens de coronacrisis in 2020 en 2021 was er zelfs een sterke afname, zowel in Overijssel als in heel Nederland. Dit was een gevolg van de maatregelen die toen genomen werden om bedrijven tijdens deze crisis financieel te ondersteunen. Figuur 8.1 Aantal faillissementen van bedrijven en instellingen inclusief eenmanszaken in Overijssel, 2018-2023 3.616
3.774 3.259
3.162
1.799
275
258
2018
2019
191
145
2020
2021
Overijssel
2.132
127
193
2022
2023
Nederland
Bron: CBS Statline
8.2
Gebruik Bbz door ondernemers Startende of gevestigde zelfstandig ondernemers met financiële problemen kunnen een beroep doen op het Bbz (Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004). Voor deze monitor zijn de aanvragen van gevestigde ondernemers het meest relevant. Bij een Bbz aanvraag kan een ondernemer aanspraak maken op een bedrijfskapitaal of een periodieke uitkering. Een bedrijfskapitaal is meestal een lening van maximaal € 247.04726 die in 10 jaar moet worden terugbetaald. Ook de periodieke uitkering wordt in principe verstrekt als een renteloze lening met de duur van maximaal 12 maanden welke met maximaal 24 maanden kan worden verlengd. Het inkomen wordt met deze uitkering aangevuld tot bijstandsniveau. Achteraf wordt bekeken of het bedrijf voldoende winstgevend is en of de uitkering geheel of gedeeltelijk moet worden terugbetaald.
26
Zie: www.rijksoverheid.nl 68/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
In figuur 8.2 is te zien dat tussen 2022 en 2023 het aantal aanvragen voor een periodieke uitkering flink is gedaald. Ook het aantal aanvragen voor een verlenging van de periodieke uitkering is in deze periode gedaald. Na de coronacrisis was er juist een sterke toename in het aantal aanvragen. Dit kwam doordat de voorwaarden voor het aanvragen van het Bbz 2004 tijdelijk waren aangepast (oktober 2021-april 2022) om een zachte landing te bieden aan ondernemers die na afloop van de Tozo nog last hadden van corona gerelateerde problemen. In figuur 8.2 is ook te zien dat het aantal aanvragen bedrijfskrediet is gestegen tussen 2022 en 2023, Het zit nu op een gebruikelijk pijl. In de afgelopen jaren was het aantal aanvragen voor bedrijfskredieten namelijk ongebruikelijk laag. Hiervoor zijn twee verklaringen: 1. In de jaren voor de coronacrisis waren de conjuncturele omstandigheden dusdanig gunstig dat er minder behoefte was aan bedrijfskredieten (ten opzichte van de jaren daarvoor). 2. Tijdens de coronacrisis waren er specifieke maatregelen (zoals de Tozo) voor ondernemers waardoor er minder aanvragen waren voor bedrijfskredieten. Bij de toename tussen 2022 en 2023 speelt ook mee dat de Belastingdienst weer actiever aan het invorderen is. Figuur 8.2. Aantal Bbz aanvragen van gevestigde Zwolse ondernemers, 2018-2023 120 103
Bedrijfskapitaal 100
Periodieke uitkering Verlenging periodieke uitkering
80
60 44 36
40
21
18 20
0 2018
6
6
3
8.3
27
12
14
5
2019
6
2020
4 2
1
2021
14 7 2022
2023
Bereik schulddienstverlening ondernemers Door een wijziging in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn gemeenten sinds 2021 verplicht om ook aan ondernemers schulddienstverlening te bieden. Daarnaast werkt de gemeente Zwolle samen met Over Rood, een landelijke organisatie die met inzet van vrijwilligers, ondernemers met financiële zorgen bijstaat. In tabel 8.1 is te zien dat het aantal ondernemers dat wordt geholpen door de afdeling Schulddienstverlening sinds de start flink is gestegen en dat in 2023 70 ondernemers 69/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
zijn geholpen. Ook landelijk is het aantal ondernemers dat wordt geholpen door de gemeentelijke schuldhulpverlening, flink gestegen.27 In tabel 8.1 is ook te zien dat het aantal Zwolse ondernemers dat wordt geholpen door Over Rood is toegenomen in de afgelopen drie jaar. In 2023 zijn 157 ondernemers aangemeld bij Over Rood en bij 114 ondernemers resulteerde dit in een hulptraject. Tabel 8.1 Aantal ondernemers met financiële problemen dat is geholpen Jaar
2021
2022
2023
Afdeling Schulddienstverlening
10
45
70
Over Rood
13
42
114
Aantal ondernemers geholpen door
Bron: gemeente Zwolle en Over Rood
27
NVVK Jaarverslag 2023 70/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Bijlage 1 Gebruikte databronnen Voor deze monitor is gebruik gemaakt van de volgende databronnen: ▪ De gegevens over de huishoudens met een laag inkomen in Zwolle komen uit het Integrale Inkomens- en Vermogensonderzoek (IIV) van het CBS. Dit onderzoek wordt jaarlijks door het CBS uitgevoerd en heeft als doel ‘een beeld geven van de samenstelling en verdeling van het inkomen en vermogen van personen en huishoudens in Nederland’. De cijfers van 2021 en de voorlopige cijfers van 2022 zijn in december 2023 op gemeenteniveau beschikbaar gekomen. ▪ In 2017 heeft het CBS de inkomensstatistiek herzien en voor de jaren vanaf 2011 opnieuw berekend. Sinds 2018 gebruiken we deze herziene cijfers in de armoedeen schuldenmonitor. Daardoor zijn de edities van de armoede- en schuldenmonitor vanaf 2018 niet vergelijkbaar met de edities tot en met 2017. ▪ De gegevens over het gebruik van de inkomensondersteunende regelingen zijn afkomstig uit gemeentelijke registraties en uit registraties van partnerorganisaties. ▪ De gegevens over schulden zijn afkomstig uit de gemeentelijke registraties en uit registraties van de partnerorganisaties. ▪ De achtergrondkenmerken van de inwoners die zich hebben aangemeld voor schulddienstverlening, zijn afkomstig uit het bevolkingsregister (BRP/peildatum 0101-2024).
▪ Trends en ontwikkelingen uit voorgaande jaren worden weergegeven indien data uit eerdere jaren beschikbaar is.
71/86
86
Datum Titel
September 2024 Armoede- en Schuldenmonitor Zwolle 2024
Bijlage 2 Verklarende begrippenlijst Aanvraag schulddienstverlening Dit betreft een aanvraag om toegelaten te worden tot de schulddienstverlening conform de Wet gemeentelijke schulddienstverlening. Een aanvraag leidt tot een plan van aanpak waarbij afhankelijk van de situatie één of meer diensten kunnen worden aangeboden. Beschermingsbewind Bij beschermingsbewind neemt een bewindvoerder de financiële verantwoordelijkheid over van de betrokkene. Ook de administratieve verplichtingen worden door de bewindvoerder gedaan. Dit gebeurt als degene niet goed voor zijn geldzaken kan zorgen. De rechter kan een bewindvoerder benoemen. De kosten van het beschermingsbewind, kunnen veelal vergoed worden vanuit de bijzondere bijstand. Budgetbeheer Bij budgetbeheer wordt het financiële beheer overgenomen. De betalingen worden uitgevoerd door de budgetbeheerder. Er wordt met de inwoner een budgetplan opgesteld. De intensiteit en de duur van het budgetbeheer is afhankelijk van de ondersteuningsbehoefte. Categorieën in- en uitstroom bijstand Voor de instroom en uitstroom uit de bijstand heeft het CBS categorieën vastgesteld. Deze worden door gemeenten gebruikt in de registraties, zo ook in Zwolle. Enkele uitstroom categorieën die het CBS gebruikt, betreffen niet echt uitstroom vanuit het oogpunt van de gemeente.