Armoede- en Schuldenmonitor 2023
Tekst van het document
38
33
33
33
33
0
18
36
Stichting De Ruime Wind 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
36
39
30
27
0
18
Aantal kinderen
40
* Bij de Stichting Weekje weg kunnen zowel gezinnen als individuele personen/ kinderen ondersteuning ontvangen.
4.8.3
Armoede en gezondheid kinderen De jeugdgezondheidswerkers van de GGD gaan tijdens regulier onderzoek bij kinderen tot en met 12 jaar (consultatiebureau en school-medisch onderzoek) na of er sprake is van armoede-gerelateerde gezondheidsproblematiek. Als zij bij controles stuiten op situaties waarbij het welbevinden of de gezondheid van kinderen in het gedrang is, kunnen ze een voorziening verstrekken. Voorbeelden van zulke voorzieningen zijn een matras of een paar goede schoenen. Dit is dus geen voorziening waarop een beroep kan worden gedaan door inwoners. In 2022 werden 126 kinderen uit minimagezinnen financieel ondersteund omdat de gezondheid van deze kinderen in het gedrang was (tabel 4.13). Het aantal toegekende aanvragen is 2020 en vooral in 2021 fors minder dan in voorgaande jaren. Waarschijnlijk is dit een gevolg van de coronacrisis waardoor reguliere onderzoeken vaak niet doorgingen, zoals de gezondheidsonderzoeken in het onderwijs. Tabel 4.13 Armoede en gezondheid kinderen Doel Minimagezinnen in noodsituaties ondersteunen waarbij welbevinden of gezondheid van kinderen (tot 12 jaar) in gedrang is. Aantallen
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021 40/85
2022
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Toegekende aanvragen Aantal kinderen < 12 jaar in gezinnen met toegekende aanvragen
4.8.4
150 -
118
150
145
-
145
96
58
34
126
-
150
216
180
145
96
58
34
126
Peuterspeelzaal Peuterspeelzaalbezoek draagt bij aan de ontwikkeling van kinderen tussen 2,5 en 4 jaar. Kinderen uit gezinnen met een inkomen onder 110% van het sociaal minimum die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag, hebben recht op gratis peuteropvang. In 2022 maakten 142 kinderen gebruik van een ‘gratis’ plek bij een peuterspeelzaal (zie tabel 4.14). Het merendeel ging naar een peuterspeelzaal van Doomijn. Sinds 2019 wordt er steeds minder gebruik gemaakt van deze regeling. Tabel 4.14 Gebruik ‘gratis’ plekken peuterspeelzaal* Doel
Een bijdrage leveren aan de minimagezinnen zodat kinderen naar een peuterspeelzaal kunnen.
Doelgroep
Kinderen uit gezinnen met een inkomen onder 110% van het sociaal minimum én geen recht op kinderopvangtoeslag
Jaar
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Totaal aantal peuters
197
194
167
191
207
195
167
142
waarvan bij Doomijn
195
175
141
117
waarvan bij Partou
0
3
3
4
waarvan bij Breed
2
6
6
7
waarvan bij Prokino
10
11
17
14
* De subsidieregeling bestaat vanaf 2018. Tot en met 2017 waren er alleen ‘gratis’ plekken bij Doomijn. 4.8.5
Zwemvangnet Het is belangrijk dat kinderen een zwemdiploma kunnen behalen. Mocht een kind op 5jarige leeftijd nog niet zwemvaardig zijn, dan wordt de mogelijkheid geboden om zwemdiploma A en B te behalen als het inkomen van hun ouders niet hoger is dan 110% van het sociaal minimum. Alle zwemlessen worden dan vergoed voor kinderen tussen 5 en 12 jaar. Bij kinderen tussen 13 en 18 jaar geldt een inkomensgrens van 130% van het sociaal minimum. In 2022 maakten 365 kinderen uit 322 huishoudens gebruik van het zwemvangnet (tabel 4.15). Vanaf januari 2023 is het Zwemvangnet doorontwikkeld waardoor nog meer kinderen hier recht op hebben. De inkomensgrens voor alle kinderen is 130% van het sociaal minimum.
Tabel 4.15 Gebruik Zwemvangnet Doel
Een bijdrage leveren aan de draagkracht van Zwollenaren die de zwemlessen voor hun kinderen voor het behalen van AB-diploma zelf niet kunnen betalen. 41/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Doelgroep*
Kinderen die leven in een huishouden met een laag inkomen. Inkomensgrens is afhankelijk van de leeftijd kinderen: - bij leeftijd kinderen van 5 tot en met 12 geldt een inkomensgrens tot 110% van het sociaal minimum; - bij leeftijd kinderen van 13 tot en met 17 geldt een inkomensgrens tot 130% van het sociaal minimum.
Aantal gebruikers 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Kinderen
132
124
153
218
274
352
413
365
Huishoudens
94
124
99
129
163
198
251
322
* Per 1 januari 2018 is de leeftijdsgrens verlaagd naar 6 jaar en per 1 januari 2019 naar 5 jaar. De inkomensgrens is per 1 januari 2018 verhoogd naar 130% voor kinderen tussen 13 en 18 jaar.
4.9
Noodfonds Het Noodfonds verleent, waar mogelijk, hulp aan inwoners van Zwolle (en regiogemeenten), die door omstandigheden in een noodsituatie zijn geraakt en die geen beroep (meer) kunnen doen op wettelijke voorzieningen. In principe geldt bij het Noodfonds geen inkomensgrens, maar feitelijk is er bijna altijd sprake van een inkomen op of rond het sociaal minimum. In 2022 zijn er 207 aanvragen van het Noodfonds toegekend aan gezinnen in Zwolle (zie tabel 4.16). Dat is een stijgging ten opzichte van 2021. In 2021 lijkt er minder contact geweest te zijn tussen hulpverleners en inwoners als gevolg van de coronacrisis. Tabel 4.16 Gebruik Noodfonds Doelgroep In principe alle inwoners van Zwolle met een acute financiële nood. De inschatting is dat 90% van de aanvragers een inkomen heeft rond het sociaal minimum. Aantallen Toegekende aanvragen Bedrag (€)
4.10
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
118
164
179
235
276
279
204
233
159
207
24.740 39.607 39.473 64.269 84.168 86.118 57.147 71.923 42.085 61.682
Voedselbank De Voedselbank Zwolle e.o. voorziet mensen tijdelijk van voedselpakketten. Bij de toekenning wordt gekeken naar wat men aan budget overhoudt na aftrek van de door het Nibud berekende basisbedragen voor de onvermijdbare uitgavenposten. Voor een eenpersoonshuishouden geldt als normbedrag € 300,- per maand. Voor elk extra gezinslid komt er € 110,- bij. In 2022 zijn er in totaal 8270 pakketten verstrekt aan de klanten in Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen. Na de zomer van 2022 is het aantal klanten van de Voedselbank sterk toegenomen, dit is vermoedelijk een gevolg van de stijgende energieprijzen en hoge
42/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
inflatie dit jaar. Daarnaast zijn de normbedragen van de Voedselbanken verruimd eind 2022, zodat meer mensen in aanmerking kwamen voor voedselpakketten. Tabel 4.17 Gebruik Voedselbank Doel
Het verstrekken van voedsel aan mensen die dat om welke reden dan ook nauwelijks zelf kunnen bekostigen
Doelgroep
Inwoners van Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen die financiële problemen hebben.
Gemiddeld aantal huishoudens*
2018
2019
2020
2021
2022
261
300
329
281
380
*Dit is inclusief huishoudens uit Dalfsen en Nieuwleusen
43/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Deel II Schuldenproblematiek in Zwolle
44/85
85
Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
5
Inleiding
Datum
Vanaf 2020 omvat deze monitor naast kwantitatieve informatie over armoede ook kwantitatieve informatie over schulden. De gemeenteraad wil namelijk graag inzicht hebben in hoe omvangrijk de schuldenproblematiek is, hoe de omvang van de groep zich ontwikkelt en hoeveel er gebruik wordt gemaakt van de gemeentelijke inzet rondom het voorkomen en oplossen van schulden. In de volgende hoofdstukken worden de cijfers hierover uiteengezet. De cijfers hebben betrekking op de afgelopen vijf jaar (2018-2022), tenzij anders vermeld. De databronnen die gebruikt zijn voor de monitor zijn afkomstig van de gemeente zelf of partners waarmee gemeente Zwolle samenwerkt.
5.1
Definitie schuldenproblematiek Veel mensen hebben in hun leven te maken met schulden. Denk bijvoorbeeld aan een hypotheek of een studielening. Lang niet alle schulden vormen een risico of zijn een probleem. De NVVK noemt schulden problematisch als mensen voorzien dat zij niet in staat zijn om door te gaan met het afbetalen van hun schulden of wanneer zij zijn gestopt met betalen15. In Zwolle hanteren we ook deze definitie van problematische schulden. Het hebben van problematische schulden kan leiden tot stress, gezondheidsproblemen en sociaal isolement. Daarom is het de ambitie van gemeente Zwolle dat alle Zwollenaren rondkomen, meedoen en schuldenvrij zijn.
5.2
Beleid gemeente Zwolle De gemeente Zwolle wil het ontstaan van problematische schulden zoveel mogelijk voorkomen door middel van schuldpreventie en vroegsignalering. De financiële redzaamheid van inwoners is hierbij een belangrijk thema. Wanneer inwoners hun problemen niet meer zelf kunnen oplossen, biedt de gemeente schuldhulpverlening aan (volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening). Dit gebeurt binnen het team Schulddienstverlening en binnen de kaders van het beleidsplan 2021-2025.
5.3
Leeswijzer In hoofdstuk 6 wordt een beeld geschetst van de omvang en de ontwikkeling van de schuldenproblematiek in Zwolle. In hoofdstuk 7 laten we zien in hoeverre er gebruik wordt gemaakt van voorzieningen om geldproblemen te voorkomen en op te lossen. Tot slot gaan we in hoofdstuk 8 in op de kenmerken van de inwoners met schulden die zich in 2022 hebben aangemeld bij de gemeentelijke schulddienstverlening.
15 NVVK: 20210615-NVVK-gedragscode-definities-print.pdf 45/85
85
Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
6
Omvang en ontwikkeling schuldenproblematiek
Datum
In dit hoofdstuk gaan we in op de omvang en de ontwikkeling van de schuldenproblematiek in Zwolle. Zo laten we onder andere zien hoeveel mensen met geldzorgen zich jaarlijks aanmelden bij Op Orde (het loket voor thuisadministratie in Zwolle) en bij de gemeentelijke schulddienstverlening, wat de gemiddelde schuldenlast is van iemand met schulden en wat de meest voorkomende schuldeisers zijn.
6.1
Omvang en ontwikkeling hulpvraag Op Orde Op Orde is een samenwerkingsverband tussen vier organisaties: Sociaal Raadslieden van stichting De Kern en de vrijwilligers in de thuisadministratie van WijZ, Humanitas en SchuldHulpMaatje (Stichting voor Elkaar Zwolle). Medewerkers van Op Orde adviseren inwoners over hun financiële situatie, helpen met het in orde brengen van administratie en ondersteunen bij de aanvraag van regelingen. Inwoners met geldzorgen kunnen contact zoeken met de medewerkers van Op Orde via een webformulier of het open inloopspreekuur. Sinds eind 2017 is er een open inloopspreekuur bij de sociale wijkteams. Dit betekent in de praktijk dat medewerkers van Op Orde elke ochtend aanwezig zijn in een ander wijkteam. Veruit de meeste cliënten komen binnen via het inloopspreekuur. Het aantal cliënten dat het spreekuur van Op Orde bezocht is in 2022 gestegen ten opzichte van 2020 en 2021 (zie figuur 6.1). Het lage aantal bezoekers in 2020 en 2021 valt te wijten aan een verminderd aantal inloopspreekuren door de coronapandemie en daarmee gepaard gaande lockdowns. De inzet van Op Orde is preventief voor inwoners die zich zorgen maken over geld. Daarnaast heeft Op Orde een vroegsignalerende functie voor inwoners met (beginnende) schulden en zijn zij toeleidend naar schuldhulpverlening bij meervoudige schuldenproblematiek.
Er worden bijvoorbeeld betalingsregelingen getroffen met schuldeisers of de beslagvrije voet wordt toegepast. Als dit niet kan, verwijst Op Orde door naar de afdeling Schulddienstverlening. In 2022 hielp Op Orde 228 cliënten met schulden (zie figuur 6.1). Dat is een afname in vergelijking met de twee jaar daarvoor. In figuur 6.1 zien we dat sinds 2019 zowel het aantal mensen waarvoor een betalingsregeling getroffen is, als het aantal cliënten dat wordt doorverwezen naar Team Schulddienstverlening dalende is.
46/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur 6.1. Ontwikkeling aantal cliënten geholpen door op Orde, cliënten met schulden en doorverwijzingen SDV, 2018-2022
3480 3197 2897 2468
592
563
528
249
238
186
185 2019
134 2020
196 2018
2482
317 138 81 2021
228 92 66 2022
Aantal cliënten op spreekuur Aantal cliënten met schulden Aantal betalingsregelingen getroffen Doorverwijzingen op Orde-->SDV
Bron: de Kern
6.2
Omvang en ontwikkeling hulpvraag afdeling Schulddienstverlening Naast hulp zoeken bij Op Orde kunnen inwoners met geldzorgen schulddienstverlening aanvragen bij de gemeente. Figuur 6.2 laat zien dat het aantal aanvragen bij schulddienstverlening tussen 2018 en 2021 daalde, maar tussen 2021 en 2022 weer wat is toegenomen. De daling tussen 2020 en 2021 lijkt een direct verband te hebben met de coronacrisis. Tijdens de coronacrisis hebben veel schuldeisende partijen incassomaatregelen beperkt. Een mogelijk ander neveneffect is dat er in deze periode minder uitgaven werden gedaan door de lockdowns ten tijde van de pandemie waardoor minder mensen in financiële problemen kwamen.
47/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur 6.2 Ontwikkeling aantal aanmeldingen Schulddienstverlening gemeente Zwolle, 2018-2022
360 318
2018
306
2019
2020
257
270
2021
2022
Bron: Gemeente Zwolle
6.3
Gemiddelde schuldenlast bij schuldregelingen Als schulden zo hoog zijn dat iemand deze niet meer terug kan betalen, kan de gemeente afspraken maken met de schuldeisers door middel van het treffen van een schuldregeling. De totale schuldenlast wordt dan in kaart gebracht om vervolgens te bepalen hoeveel iemand kan afbetalen. Figuur 6.3 laat zien dat de gemiddelde schuldenlast van mensen met een schuldregeling de afgelopen vier jaar fluctueert tussen de €23.000 en de €30.000. In 2022 was de gemiddelde schuldenlast lager dan in 2021. Een duidelijke verklaring hiervoor is er niet: fluctuaties van de schuldbedragen door de jaren heen kunnen de gemiddelde schuldenlast dan wel naar boven dan wel naar beneden drukken. Zo was in 2019 de gemiddelde schuldenlast door een uitschieter in de maand mei € 1.098.629. Voor het opstellen van grafiek 6.3 is de maand mei niet meegerekend in het gemiddelde schuldbedrag van 2019. Figuur 6.3. Ontwikkeling gemiddeld schuldbedrag, 2019-2022*.
€ 30.003 € 27.056 € 24.707
€ 23.159
2019
2020
2021
2022
Bron: gemeente Zwolle
*De gemiddelde schuldbedragen komen in deze monitor lager uit dan in 2022. Dit komt doordat er een andere selectie is gemaakt voor de analyse. Er is namelijk naar het teruggemelde bedrag 48/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
gekeken (dit is het bedrag wat bij de schuldeisers is opgevraagd en dus het daadwerkelijke uitstaande bedrag aan schulden op een bepaald moment), in plaats van naar het aangemelde bedrag (dit is het niet geverifieerde bedrag bij aanvang van een hulptraject, aangeleverd door de aanvrager).
6.4
Aandeel schulden uitbetaald aan schuldeiser Bij een schuldregeling ontvangen alle schuldeisers een betalingsvoorstel. Hierbij wordt volgens een aantal regels uitgerekend wat de mogelijke afbetaling van de schuld binnen 36 maanden is. Indien de schuldeisers akkoord gaan krijgen ze een deel van de schulden betaald binnen de 36 maanden en wordt de rest kwijtgescholden. In 2022 is 18% van de schulden binnen geslaagde schuldregelingen, uitbetaald aan de schuldeisers en dus gemiddeld gezien 82% door de schuldeisers kwijtgescholden (zie figuur 6.4). Dat is wat lager dan in de twee voorgaande jaren. Figuur 6.4 Percentage schulden uitbetaald aan schuldeisers van geslaagde regelingen
21,3% 19,8% 17,6%
17,2%
2018
2019
18%
2020
2021
2022
Bron: gemeente Zwolle
6.5
Aantal schuldeisers Figuur 6.5 geeft het gemiddeld aantal schuldeisers weer dat mensen hebben wanneer er een schuldregeling gestart wordt. Dat aantal ligt sinds 2020 op 12 schuldeisers per schuldenaar. In Zwolle had men in 2022 een vergelijkbaar aantal schuldeisers met de landelijke gemiddeldes (landelijk 13 schuldeisers in 2022)16.
16 NVVK. Jaarverslag 2022. De cijfers - Jaarverslag 2022 (nvvk.nl) 49/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur 6.5 Gemiddeld aantal schuldeisers
2019
2020
2021
2022
11
12
12
12
Bron: Gemeente Zwolle
6.6
Meest voorkomende schuldeisers De schuldeiser waar schuldenaren het vaakst schulden hebben uitstaan is de belastingdienst (zie tabel 6.1). In de top 3 van schuldeisers staan verder nog Zilveren Kruis Achmea (zorgverzekeraar) en GBLT gemeente- en waterschapsbelastingen. Nieuw in de lijst is Essent Retail Energie. Dit heeft hoogstwaarschijnlijk een direct verband met de gestegen energieprijzen in 202217. Tabel 6.1. Top 10 meest voorkomende schuldeisers 2022 1. Belastingdienst 2. Zilveren Kruis Achmea 3. GBLT gemeente- en waterschapsbelastingen. 4. CJIB 5. KPN 6. Ziggo 7. Essent Retail Energie 8. DUO 9. ING 10. Famed BV Bron: Gemeente Zwolle
6.7
Beslaglegging op bijstandsuitkeringen Een schuldeiser kan beslag (laten) leggen op het inkomen van de schuldenaar om de schulden af te lossen. In het geval de schuldenaar een bijstandsuitkering ontvangt, mag de gemeente op maximaal 5% van de bijstandsuitkering beslag leggen. Het aantal inwoners bij wie een deurwaarder heeft geprobeerd beslag te leggen op de bijstandsuitkering is in 2022 het laagst in de afgelopen vijf jaar, namelijk 440 keer (zie figuur 6.7). Het aantal inwoners bij wie daadwerkelijk beslag kon worden gelegd op de bijstandsuitkering omdat zij voldoende afloscapaciteit hadden, ligt in 2022 naar verhouding wel lager dan in de jaren daarvoor, namelijk 51% ten opzichte van 52-65%
17 CBS: Prijs van energie 86 procent hoger (cbs.nl)
50/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
in de jaren daarvoor. Bij hen is minimaal één keer een deel van de bijstandsuitkering afgedragen (doorbetaald) aan de schuldeiser. Figuur 6.7 Aantal inwoners met beslaglegging op de bijstandsuitkering in Zwolle
341
263 277
226
240
2018
2019
350
226
193
187
214
2020
2021
2022
geen afloscapciteit dus geen doorbetaling
minimaal één doorbetaling
Bron: Gemeente Zwolle
6.8
Huisuitzettingen Een verhuurder van een woning kan een huurder uit huis zetten indien er sprake is van (langdurige) achterstallige betalingen of overlast door de huurder, maar meestal zijn huurachterstanden de aanleiding voor een huisuitzetting. De sociaal-maatschappelijke schade van een huisuitzetting voor de huishoudens die het betreft, is groot. Bovendien gaat een huisuitzetting gepaard met maatschappelijke kosten voor opvang, hulpverlening, herstel en herhuisvesting. Gemeente Zwolle heeft daarom afspraken gemaakt met woningcorporaties om huisuitzettingen (ontruimingen) zo veel mogelijk te voorkomen. Daarnaast besteden woningcorporaties meer aandacht aan het vroegtijdig signaleren van schuldenproblemen. In het kader van vroegsignalering van schulden zijn (particuliere) verhuurders sinds januari 2021 verplicht om een huurachterstand door te geven aan de gemeente als het niet gelukt is om de huurachterstand samen met de huurder op te lossen. De gemeente zal dan samen met de huurders kijken wat er eventueel aan hulp ingezet kan worden. In figuur 6.8 zien we dat zowel het aantal aangekondigde ontruimingen en vonnissen als het aantal daadwerkelijke uitgevoerde ontruimingen in het afgelopen jaar weer wat is toegenomen ten opzichte van 2021.
Tijdens de coronaperiode zijn verhuurders meer terughoudend geweest met huisuitzettingen en afsluitingen 18 en mogelijk waren ook huurders minder geneigd om risico’s te nemen.
18 Zie: Gezamenlijk statement van verhuurders, gemeenten en het Rijk over maatwerk bij het voorkomen van huisuitzettingen tijdens de coronacrisis, maart 2021. 51/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur 6.8 Aantal huisuitzettingen in Zwolle
8
9
12
13 14 21 0 9
5 4
32
12 2018
2019
13
9
21 1 2020
5 4
9 2021
13 2022
1 6
1 7
6
8
9
9
2018
2019
1 3 3 1 2020
0 4 5 4
3 2 6
2021
2022
Aangekondigde ontruimingen / vonnissen
Ontruimingen
Particulier
Openbaar Belang
SWZ
Delta Wonen
5
Bron: woningcorporaties en gemeente Zwolle
6.9
Aantal crisisaanvragen Een crisisaanvraag in het kader van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening heeft betrekking op een dreigende ontruiming en/of dreigende afsluiting van gas, elektra en/of water. In 2022 was het aantal crisisaanvragen lager dan in 2021 (zie figuur 6.9). De crisisaanvragen in 2022 betroffen aangekondigde afsluitingen van energie. De nauwe samenwerking tussen de wijkteams en de Zwolse corporaties, maar ook de werking van de Wet Vroegsignalering en de samenwerking die daaruit voortvloeit met de Zwolse woningcorporaties, zorgen ervoor dat crises naar aanleiding van een aangekondigde woningontruiming nagenoeg niet voorkomen in Zwolle.
Figuur 6.9 Aantal crisisaanvragen per jaar 19 16
15
9
2018
2019
2020
9
2021
2022
Bron: Gemeente Zwolle
52/85
85
Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
6.10
Bijzondere bijstand voor beschermingsbewind
Datum
Als iemand van 18 jaar of ouder niet goed voor zijn geldzaken kan zorgen, kan de rechter een bewindvoerder benoemen die deze geldzaken beheert. Gemeente Zwolle voert deze bewindvoering niet zelf uit. Daarom zijn er geen cijfers beschikbaar van het aantal mensen dat een bewindvoerder heeft. Om hier toch iets over te kunnen zeggen, kijken we naar het aantal mensen dat bijzondere bijstand voor beschermingsbewind aanvraagt. In figuur 6.10 is te zien dat het aantal inwoners dat in Zwolle bijzondere bijstand ontvangt om de kosten voor het beschermingsbewind te betalen, tussen 2018 en 2020 bleef stijgen. Inmiddels is het aantal mensen dat bijzondere bijstand om de kosten voor beschermingsbewind te betalen weer gedaald tot 1.422 en komt daarmee uit op ongeveer hetzelfde niveau als in 2018. Figuur 6.10 Aantal mensen in Zwolle met bijzondere bijstand voor beschermingsbewind 1.517
1.504
1.475 1.422
1.409
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: gemeente Zwolle
6.11
Betaalgedrag en risicoprofiel Geldfit voert vier keer per jaar een analyse uit over het betaalgedrag van consumenten. In de analyse worden betalingsafhandelingen meegenomen van zo’n 45 bedrijven in Nederland. Klanten worden aan de hand van hun betaalgedrag ingedeeld in 10 risiconiveaus. Zo worden klanten met vorderingen die gemiddeld 3 of meer maanden open staan, ingedeeld in risiconiveau 10, klanten met vorderingen die gemiddeld 2 tot 3 maanden open staan, vallen in risiconiveau 9, enz. Niveaus 8 t/m 10 bestaan uit mensen met een hoog risico op schulden die ondersteuning nodig hebben. Voor de niveaus 5 t/m 7 geldt dat een preventieve aanpak gepast is. Mensen met een goed betaalgedrag vallen in risiconiveaus 1 t/m 4. Deze risicoprofielen zijn vergeleken met profielen die zijn gebaseerd op sociaal-demografische kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd) en leefstijlkenmerken. Aan de hand hiervan zijn de Zwolse huishoudens ingedeeld naar
53/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
risicoprofiel. In de praktijk blijkt dat de risiconiveaus een goede indicator zijn voor het al dan niet hebben van problematische schulden. Het aandeel inwoners in Zwolle met een hoog risiconiveau is het afgelopen jaar gestegen van 26% in 2021 naar 33% in 2022 (zie figuur 6.11), terwijl de groep met een laag risiconiveau kleiner is geworden. De groep met een midden risiconiveau is gelijk gebleven. In vergelijking met Nederland had Zwolle een kleiner aandeel inwoners met een hoog risiconiveau in 2022 (33% versus 38%). Figuur 6.11 Inwoners naar risiconiveau van betaalgedrag
Zwolle
Nederland
45%
43% 36% 31%
31%
30% 26%
2020
Laag
42%
40%
26%
2021 Midden
2022
Hoog
33%
32% 28%
28%
2020 Laag
38%
35% 30%
28%
2021 Midden
2022 Hoog
Bron: Geldfit
54/85
85
Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
7
Bereik van ondersteuning bij geldzorgen in Zwolle
Datum
In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van wat het bereik en het gebruik is van diverse vormen van ondersteuning die door gemeente Zwolle worden aangeboden aan mensen met vragen en/of een ondersteuningsbehoefte op het gebied van financiën. Allereerst wordt ingegaan op het bereik van de activiteiten die gericht zijn op het voorkomen van geldproblemen. Dit gaat bijvoorbeeld om ondersteuning die gericht is op het vergroten van de financiële (zelf)redzaamheid van inwoners, zoals ondersteuning bij de administratie. In paragraaf 7.2 komt het bereik van de ondersteuning die gericht is op het helpen oplossen van geldproblemen, aan de orde.
7.1
Bereik inzet op voorkomen van geldproblemen Volgens het Nibud is iemand financieel redzaam ‘wanneer hij of zij weloverwogen keuzes maakt, zodanig dat zijn financiën in balans zijn op zowel korte als op lange termijn’. Hieronder gaan we in op de verschillende manieren van ondersteuning die gemeente Zwolle aanbiedt om geldzorgen te voorkomen en de financiële redzaamheid van haar inwoners te bevorderen.
7.1.1
Bezoekers Geldfit.nl Eén van de partners van de afdeling Schulddienstverlening van gemeente Zwolle is Geldfit.nl. Het doel van Geldfit is dat bezoekers financieel fit blijven of worden. Op de site van Geldfit, die sinds 2017 bestaat, kunnen mensen door middel van het invullen van een test bekijken of men financieel fit is. Als de test wordt afgerond, ontvangen mensen een persoonlijk advies over hun financiële situatie. Ook krijgt men tips over welke organisaties bij geldzaken kunnen helpen. De gemeentelijke webpagina ‘Geldproblemen voorkomen en oplossen’ verwijst door naar de website van Geldfit. In figuur 7.2 is te zien dat het aantal unieke Zwolse bezoekers van de website van Geldfit tussen 2018 en 2020 afnam, maar tussen 2020 en 2022 sterk toeneemt. Het aantal bezoekers hangt samen met de inzet van de landelijke overheidscampagne rond Geldfit. Deze zorgt namelijk voor een toename in bezoekers. Zo worden er bijvoorbeeld radiospots ingezet wat de oorzaak kan zijn van de stijging van het aantal websitebezoeken. Figuur 7.2 Totaal aantal Zwolse bezoekers van website Geldfit
7.355 5.412
4.506
4.020 2.770
2018
2019
2020 2021 Totaal aantal bezoekers Geldfit.nl
2022
Bron: Geldfit.nl
55/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
In Figuur 7.3 zien we dat in 2022 18% van de bezoekers op Gelfit.nl de test heeft ingevuld over financiële fitheid en een persoonlijk advies heeft ontvangen. Dat is iets minder dan in voorgaande jaren. In 2022 zijn er wat meer mensen doorverwezen naar partners zoals vrijwilligersorganisaties of professionele hulpverlening. Figuur 7.3 Type gebruik Geldfit
23%
21% 18%
16% 10% 6%
5%
6%
6% 3%
2018 2019 2020 2021 Persoonlijk advies Doorverwijzing naar partners
2022
Bron: Geldfit.nl
7.1.2
Gebruikers geldplannen NIBUD Het NIBUD (het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) biedt diverse geldplannen aan als hulpmiddel voor huishoudens om de geldzaken in balans te krijgen en te houden in verschillende omstandigheden ofwel life-events. Geldplannen hebben een preventief karakter en zijn makkelijk en breed inzetbaar voor alle Zwollenaren . Inwoners kunnen zelf met de geldplannen aan de slag of kunnen door hulpverleners worden begeleid. Waar dat nodig is, wordt in de geldplannen verwezen naar hulpverlenende instanties. Het aantal geldplannen blijft uitbreiden. Het eerste geldplan “Beter rondkomen” werd in 2015 gelanceerd, het jongste geldplan “Werkloosheid” in 2021. In figuur 7.4 is het totaal aantal gebruikers van de geldplannen uit Zwolle weergegeven. Hierin is goed te zien dat het gebruik van de geldplannen door Zwolse inwoners steeds groter wordt. In Zwolle is het geldplan “Beter rondkomen” het meest gebruikt. Het Geldplan “bijna 18” is het enige Geldplan dat maandelijks onder de aandacht wordt gebracht bij de doelgroep waar het Geldplan voor is bedoeld. Dit wordt gedaan door een felicitatiekaart te sturen naar alle Zwolse inwoners die binnenkort 18 jaar worden. Dit verklaart waarom dit Geldplan in vergelijking met de andere Geldplannen jaarlijks veel vaker wordt bezocht.
Figuur 7.4 Aantal Zwolse gebruikers* van geldplannen
56/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Beter Rondkomen (2015) Kom uit de Geldzorgen (2016) Bijna 18 (2018) Sparen, beleggen of aflossen (2015) Rondkomen met kinderen (2017) Pensioen (2018) Studie (klein) kinderen (2017) ZZP (2019) Statushouders (2020) Scheiden (2021)
0 38 44 270
0 6 220 238
1316
0 10 30 245 54 368
310
6 53 135 74 80 91 1 10 80 58 57 68
427
306 39 0 39 50 58 289
1615 1268
780 567
453
501
528
1670
1723
1771
1846
1512
2018
2019
2020
2021
2022
0 123 289 2016
2017
Bron: NIBUD *Dit betreffen cumulatieve getallen dus de getallen in 2022 zijn het aantal gebruikers bij elkaar opgeteld vanaf de aanvang van de geldplannen in 2016.
7.1.3
BerekenUwRecht BerekenUwRecht is een product waarmee een inwoner aan de hand van haar/zijn situatie kan kijken op welke tegemoetkomingen er recht is en om op deze manier de inwoners wat meer lucht te geven bij geldzorgen. Er is een landelijke versie die in samenspraak door het Nibud en Stimulansz is gemaakt en deze kan worden uitgebreid met de gemeentelijke versie ‘BerekenUwRecht-plus’. Met BerekenUwRecht wordt het hele pakket aan minimaregelingen bij elkaar op één centrale plaats aangeboden, wat de toegankelijkheid vergroot. De gemeente Zwolle biedt de totaalversie van BerekenUwRecht aan. Het gebruik van BerekenUwRecht is sinds 2020 sterk toegenomen: in 2020 begonnen nog 110 mensen met hun aanvraag bij BerekenUwRecht, in 2022 waren dit er 2.483 (zie figuur 7.5). In 2022 bleek bij 73% van de afgeronde aanvragen dat men recht had op minimaal één regeling.
57/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur 7.5 Aantal gebruikers ‘BerekenUwRecht’
2.483
1.688 1.241
1.083 727 540
110 73
20
53
2020 Startende aanvragers Advies: geen recht
7.1.4
447
187 2021 2022 Afgeronde aanvragen Advies: min. 1 regeling positief
Week van het Geld De Week van het Geld is een jaarlijks terugkerende, nationale projectweek voor voorheen alleen het basisonderwijs. Sinds 2020 wordt ook geprobeerd het voortgezeten vervolgonderwijs bij deze week te betrekken. In het basisonderwijs worden gedurende de week activiteiten georganiseerd, waaronder gastcolleges waarin spelletjes zoals Cash Quiz worden gespeeld. Medewerkers van banken, verzekeraars en gemeenten staan dan voor de klas om met leerlingen - voornamelijk groepen 7 en 8 - hun kennis over geld te testen. Basisscholen In 2022 hebben 16 basisscholen in Zwolle meegedaan aan de Week van het Geld. Dat is iets lager dan in 2018 en 2019 (toen deden 17 bassischolen mee). Vanwege de coronacrisis en de daarmee gepaard gaande schoolsluitingen, zijn in 2020 alle activiteiten rond de Week van het Geld afgeblazen. De Week van het Geld heeft in 2021 digitaal plaatsgevonden.
58/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Middelbare scholen Wat betreft middelbare scholen hebben in 2022 Talentstad Beroepscollege (VMBO) en het Zone college (VMBO) meegedaan aan de Week van het Geld. MBO In 2022 hebben het Deltion College en Landstede meegedaan aan de Week van het geld. In 2020 en 2021 deed het Deltion College ook al mee, maar vond er een aangepast programma plaats vanwege de Corona pandemie. 7.1.5
Vroegsignalering Vroeg eropaf In 2019 is gestart met een pilot Vroegsignalering. In samenwerking met lokale en landelijke vaste lasten partners werden maandelijks achterstandssignalen gedeeld op adres niveau. Bij meerdere achterstand signalen op één adres wordt vanuit het betreffende wijkteam actie ondernomen door telefonisch contact te zoeken of door op huisbezoek te gaan. In het jaar 2020 werden 144 huishoudens actief benaderd. Door een wijziging in de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening zijn vanaf 1 januari 2021 gemeenten verplicht om Vroegsignalering uit te voeren. De wet verplicht ook alle vaste lasten partners om maandelijks de achterstanden door te geven. Het aantal signalen wat de gemeente binnen krijgt is vanaf dat moment aanzienlijk gestegen, inherent aan de groei van het aantal meldende bedrijven. In 2021 zijn 2.081 huishoudens actief benaderd met een hulp aanbod, bestaande uit email, telefonisch contact of een huisbezoek. In 2022 ontvingen 2589 huishoudens een hulpaanbod.
7.1.6
Financieel Spreekuur studenten MBO/HBO Tijdens het financieel spreekuur, dat bestaat sinds 2014, kunnen jongeren op school hulp vragen als zij geldzorgen hebben of vragen hebben over geld. Het Deltion College heeft sinds 2018 twee keer per week een financieel spreekuur dat wordt uitgevoerd door Sociaal Raadslieden samen met stagiaires van de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening. Bij het Cibap kunnen de studenten ook terecht bij de decaan op hun school en kan indien nodig gebruik gemaakt worden van het Financieel Spreekuur bij het Deltion College. Op Hogeschool Windesheim is het spreekuur in 2019 gestart. Aanvankelijk ook in samenwerking met De Kern, maar inmiddels heeft de hogeschool een financieel spreekuur in eigen beheer. Per september 2021 voert het decanaat het Financieel Spreekuur uit. Daarom zijn er voor het Windesheim geen cijfers beschikbaar over het aantal studenten dat het financieel spreekuur bezoekt. Bij Hogeschool Viaa is er geen financieel spreekuur meer, maar kunnen studenten met vragen over geld terecht bij de decanen op school. De decaan zal indien nodig de vraag doorzetten naar SchuldHulpMaatje. In figuur 7.6 is te zien dat het financieel spreekuur bij het Deltion College steeds vaker bezocht wordt: van 413 bezoekers in 2018 naar 700 bezoekers in 2022. Figuur 7.6 Aantal studenten dat financieel spreekuur bezocht bij het Deltion College
59/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
700 616
592
599
2020
2021
413
2018
2019
2022
Bron: De Kern Zwolle en Schuldhulpmaatje Zwolle
Ontwikkelingen op de Hbo-scholen De decanen van de verschillende Hbo-scholen zoeken de verbinding op om te bekijken wat zij kunnen doen voor studenten met geldzorgen. Er wordt nu eerst onderzocht wat iedere school op dit gebied doet en ook wordt bekeken hoe je de student het beste kan bereiken. Deze samenwerking is nog maar net gestart. Afgewacht moet worden hoe deze samenwerking op dit gebied zich verder ontwikkelt.
7.2
Bereik ondersteuning bij geldproblemen Zoals in hoofdstuk 6.1 al is beschreven, kunnen Zwolse inwoners met geldzorgen of schulden of voor ondersteuning zich aanmelden bij Op Orde of de gemeentelijke schulddienstverlening om hun geldproblemen op te lossen. In deze paragraaf beschrijven we de verschillende ondersteuningsmogelijkheden die de gemeente Zwolle biedt. Het type ondersteuning dat wordt ingezet, is afhankelijk van de situatie van de inwoner. Vaak worden meerdere typen ondersteuning ingezet om de financiële problemen op te lossen.
7.2.1
Gemeentelijke ondersteuning bij schulden Sinds 2019 verloopt een aanvraag voor schulddienstverlening via Op Orde en het Sociaal Wijkteam. Sinds 2020 kan een aanvraag ook rechtstreeks via de gemeentelijke website worden gedaan. Daar wordt eerst beoordeeld of schulddienstverlening nodig is of dat een lichtere vorm van ondersteuning volstaat. Indien specialistische ondersteuning nodig blijkt, kan de gemeente verschillende typen hulp aanbieden. Deze worden hieronder kort omschreven: •
Informatie en advies: Sommige inwoners kunnen met een beetje hulp hun (dreigende) financiële problemen zelfstandig oplossen. Bij Informatie en Advies wordt er met informatie inzicht in financiële keuzes gegeven. Ook doorverwijzen naar andere instanties valt onder Informatie en Advies, bijvoorbeeld naar hulpverleners die onderliggende psychosociale problemen kunnen oplossen of 60/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
•
•
•
•
•
•
•
naar vrijwilligersorganisaties, maatschappelijk werk of onderwijsinstellingen. In overleg met de inwoner wordt er zo nodig ook met schuldeisers gecommuniceerd. Wanneer blijkt dat er toch een betalings- of schuldregeling of herfinanciering nodig is, wordt er over geschakeld op een andere vorm van dienstverlening of wordt daarvoor doorverwezen. Budgetbeheer: de gemeente beheert tijdelijk het inkomen van een persoon met financiële problemen. Door de nieuwe Wet Inburgering hebben gemeenten vanaf 1 januari 2022 de regie op de inburgering van statushouders. Dit houdt onder andere in dat gemeenten statushouders verplicht financieel moeten ontzorgen. Gemeenten doen in ieder geval de betalingen van huur, gas, water, elektra en de zorgverzekering namens de statushouders. Dit wordt gedaan in budgetbeheer voor statushouders. Sociale lening: dit is een lening bij de gemeente om essentiële uitgaven te kunnen betalen, of om schulden mee te kunnen af lossen. Binnen 3 jaar moet de lening worden terugbetaald. Schuldregeling: als een schuld niet binnen 36 maanden kan worden afbetaald, kan er een schuldregeling worden gestart. De gemeente maakt hierbij afspraken met de schuldeisers om de schulden af te betalen middels een saneringsplan. Schuldregeling niet problematische schulden: Vanaf 2021 hebben wij de module betalingsregeling bij een niet problematische schuld in gebruik genomen.
Hiermee helpen we inwoners met het treffen van betalingsregelingen. Er is vaak sprake van meerdere schuldeisers waardoor het lastig is voor de inwoner om evenwichtige betaal afspraken te maken. Wij treffen dan de betalingsregelingen op dusdanige wijze dat het totaal aan aflossingen past binnen het budget. Wettelijke schuldsanering natuurlijke personen (WSNP): Wanneer iemand er met de schuldhulpverlener niet uitkomt en/of er geen schuldregeling tot stand komt, kan iemand de rechtbank om hulp vragen om te worden toegelaten tot de WSNP. De rechtbank maakt hierbij een saneringsplan waarin staat hoe de schulden afgelost gaan worden. Schuldeisers zijn verplicht hieraan mee te werken. Pilot C.A.K: Vanaf maart 2022 zijn 195 jongeren benaderd met een achterstandsmelding bij een zorgverzekeraar, de zogenaamde CAK Lijst. De aanpak behelst een specifieke samenwerking tussen een medewerker schulddienstverlening en een medewerker van het Wijkteam gedurende ca 8 uur per week. Er wordt met jongeren tot 27 jaar op passende wijze contact gezocht en indien gewenst direct hulp aangeboden. In totaal werden 28 jongeren met succes geholpen op één of meerdere leefgebieden. Perspectieffonds – Het perspectieffonds is ontwikkeld om inwoners snel en adequaat te helpen wanneer er sprake is van beginnende schulden tot €5000,-.
Het perspectieffonds was in eerste instantie een instrument om jongeren tot 27 jaar te helpen met beginnende schulden en het bieden van een perspectief. De aanpak behelst een financieel spoor in combinatie met een sociaal spoor. Met het sociale spoor worden afspraken gemaakt over te bereiken doelen, bijvoorbeeld het afmaken of starten van een opleiding of het werken aan financiële zelfredzaamheid d.m.v. budgetbeheer. In de loop van 2021 werd het perspectieffonds beschikbaar gesteld voor alle leeftijden. In 2022 werden er 19 personen door middel van het perspectieffonds geholpen. 61/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur 7.7 laat zien hoeveel mensen er gebruik hebben gemaakt van de verschillende gemeentelijke producten tussen 2018 en 2022. Hiervan wordt budgetbeheer het meest ingezet. Als we kijken naar de ontwikkelingen in de afgelopen jaren zien we dat het aantal mensen in budgetbeheer exclusief statushouders afneemt sinds 2020, terwijl het aantal statushouders in budgetbeheer toeneemt. Verder zien we dat sinds 2019 minder schuldregelingen worden opgestart. Dat kan verschillende oorzaken hebben, maar het meest waarschijnlijk is dat het inherent is aan het aantal aanvragen bij schulddienstverlening. We zien dat er minder verklaringen worden afgegeven voor toelating in de Wsnp. Dit heeft vooral te maken met het feit dat het steeds vaker lukt om een akkoord te bereiken met de schuldeisers in het minnelijke traject, al dan niet na toepassing van een dwangakkoord via de rechter. Het aantal mensen dat een sociale lening krijgt uitgekeerd is sinds 2021 wat toegenomen. Figuur 7.7 Aantal Zwolse inwoners met gemeentelijke ondersteuning bij schulden*
397 362 333 295 240 161 136
119
131
126 93
76
60 34 13
2312
2018
2019
36 7
45 17
23
16
2020
15 2021
27 3
20 2022
Informatie en advies verstrekking
Budgetbeheer (exclusief statushouders)
Budgetbeheer statushouders
Sociale lening
Schuldregeling
WSNP-verklaring
Schuldregeling niet problematische schulden Bron: gemeente Zwolle
7.2.2
Bezoekers Mijn Geldzaken Inwoners die ondersteuning in de vorm van budgetbeheer en/of een schuldregeling van de gemeente ontvangen, hebben toegang tot de pagina Mijn Geldzaken. Dit is een portaal waar je – na inloggen – je financiële gegevens kunt inzien en indien nodig kunt aanpassen. In tabel 7.1 is te zien dat het aantal bezoekers van de pagina Mijn Geldzaken jaarlijks toeneemt (met uitzondering van 2021). De website wordt ook bezocht door mensen die op zoek zijn naar informatie, zonder dat zij een account hebben waarmee ze kunnen inloggen. Er is helaas geen informatie beschikbaar van het aantal mensen dat daadwerkelijk inlogt op Mijn Geldzaken. Sinds 2021 is de pagina Mijn Geldzaken alleen nog te bezoeken via de webpagina ‘geldproblemen voorkomen en oplossen’ (zie hoofdstuk 7.1.1). Dat kan een reden zijn waarom het aantal bezoekers 62/85
12
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
in 2021 wat lager is dan in 2020. In 2022 weten mensen de webpagina weer goed te vinden. Tabel 7.1 Unieke bezoekers gemeentelijke webpagina Mijn Geldzaken Jaar
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bezoekers
22.404
31.923
33.386
37.167
36.201
40.851
Bron: gemeente Zwolle
7.2.3
Doorlooptijden schulddienstverleningstrajecten Met een snelle afhandeling van de aanvragen voor de schulddienstverlening wordt er eerder duidelijkheid en zekerheid voor zowel de schuldenaar als de schuldeiser geboden. Sinds 2018 worden de intakes binnen de normtijd (28 dagen) afgehandeld. In 2022 is de doorlooptijd van aanmelding tot intake SDV wel wat toegenomen ten opzichte van het jaar daarvoor. Ook de aanvragen schulddienstverlening hebben in 2022 een wat langere doorlooptijd dan in het jaar daarvoor. De aanvragen worden ruim binnen de normtijd (90 dagen) afgehandeld. De gemiddelde doorlooptijd van een crisisinterventie is 3 dagen, wat overeenkomt met de normtijd. Tabel 9.2 Doorlooptijden schulddienstverlening, 2018-2022 Norm in dagen
Wachttijd van aanmelding tot intake SDV Aanvraag Schulddienstverlening Crisisinterventie
Gemiddelde doorlooptijd in dagen 2018
2019
2020
2021
2022
28
28
28
25
16
21
90 3
34 2
28 3
28 3
20 3
26 3
Bron: gemeente Zwolle
63/85
85
Datum Titel
8
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Kenmerken Zwolse inwoner die zich aanmeldt bij schulddienstverlening In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste kenmerken van Zwolse inwoners die zich in 2022 hebben aangemeld bij de gemeentelijke schulddienstverlening.
8.1
Type huishouden De meeste personen die zich bij schulddienstverlening aanmelden behoren tot een eenpersoonshuishouden (45%), terwijl dit bij slechts 17% van de Zwollenaren het geval is (zie figuur 8.1). Ook valt het op dat de schuldenaren minder vaak tot een huishouden met kind(eren) behoren in vergelijking met alle huishoudens: 19% en 45%, respectievelijk. Figuur 8.1 Inwoners met financiële ondersteuning naar type huishouden, 2022 Personen die zich hebben aangemeld bij SDV
Alle inwoners in Zwolle eenpersoonshuishoud 17% en
45%
eenoudergezin 7% paar zonder kinderen
14%
25%
huishouden met kind
13%
45%
19%
34% e.m.persoonshuisho…
5%
instelling/tehuis 2%
4%
0%
50%
100%
0%
50%
100%
Bron: gemeente Zwolle
8.2
Leeftijd De meeste Zwolse inwoners met financiële ondersteuning zijn tussen de 25 en 45 jaar oud (47%). Deze leeftijdsgroep is oververtegenwoordigd ten opzichte van alle inwoners in Zwolle. In figuur 8.2 zien we verder dat een klein deel (6%) van de mensen met financiële ondersteuning 65 jaar of ouder is. Deze groep is dus juist ondervertegenwoordigd. Tot slot zien we nog dat in vergelijking met alle inwoners in Zwolle een iets groter aandeel jongeren van 18 tot 25 jaar financiële ondersteuning ontvangt (12% versus 14%).
64/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur 8.2 Inwoners met financiële ondersteuning naar leeftijdsgroepen, 2022 Personen die zich hebben aangemeld bij SDV
Alle inwoners in Zwolle 15% 18 tot 25 jaar 12%
25 tot 45 jaar
36%
45 tot 65 jaar
32%
65 jaar of ouder
47%
32%
6%
21% 0%
50%
100%
0%
50%
100%
Bron: gemeente Zwolle
8.3
Wijk De meeste inwoners die zich aanmelden bij schulddienstverlening wonen in de wijken Holtenbroek of Diezerpoort (37%). In figuur 8.4 zien we dat in heel Zwolle maar 16% van de inwoners in deze wijken woont. In Stadshagen wonen juist relatief weinig mensen met financiële ondersteuning (13% versus 21% in heel Zwolle). Figuur 8.4 Inwoners met financiële ondersteuning naar wijken, 2022
Personen die zich hebben aangemeld bij SDV
Bron: Gemeente Zwolle
Alle inwoners in Zwolle
Holtenbroek
8%
Diezerpoort
8%
Assendorp
10%
17% 20% 11%
21%
Stadshagen Ittersum
11%
Aa-landen
10%
Schelle
11%
13% 6% 9% 5% 7%
5%
Wipstrik
3%
4%
Kamperpoort-… 3%
2%
Westenholte
4%
2%
Berkum
4%
2%
Buitengebied 2%
2%
Binnenstad
0%
10%
20%
0%
10%
20%
65/85
85
Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
9
Ondernemers en schulden
9.1
Aantal faillissementen van bedrijven en instellingen
Datum
Het aantal faillissementen van bedrijven en instellingen is in Overijssel sinds 2018 gestaag aan het dalen (zie figuur 9.1). In de coronaperiode (2020 en 2021) was er sprake van een sterke afname van de faillissementen, zowel in Overijssel als in heel Nederland. Dit is waarschijnlijk een gevolg van de maatregelen die genomen zijn in de coronaperiode om bedrijven financieel te ondersteunen. In Overijssel blijft het aantal faillissementen tussen 2021 en 2022 licht dalen, terwijl het landelijk gezien weer is gestegen. Figuur 9.1 Aantal faillissementen van bedrijven en instellingen inclusief eenmanszaken, 2018-2022 3128 3192 2689
1844 1519
225
213
158 118
2018
2019
2020
Overijssel
2021
113 2022
Nederland
Bron: CBS
9.2
Aantal Bbz aanvragen Startende of gevestigde zelfstandig ondernemers kunnen een uitkering aanvragen op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (Bbz 2004) voor bijvoorbeeld het beginnen van een eigen bedrijf of als het bedrijf tijdelijk in financiële problemen verkeert. Voor deze monitor zijn de aanvragen die gevestigde ondernemers doen het meest relevant. Bij een Bbz aanvraag kan een ondernemer aanspraak maken op een bedrijfskapitaal of een periodieke uitkering. Een bedrijfskapitaal is meestal een lening van maximaal € 212.147,00. Een periodieke uitkering wordt meestal verstrekt als een renteloze lening van maximaal 12 (gevestigde) of 36 (starter) maanden, waarmee het inkomen wordt aangevuld tot bijstandsniveau. Uit figuur 9.2 blijkt dat het aantal aanvragen voor een periodieke uitkering sterk is gestegen. Dat valt te verklaren door een tijdelijke aanpassing van het Bbz 2004 die bedoeld was als zachte landing voor ondernemers die na afloop van de Tozo nog last 66/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
hadden van de nog resterende corona gerelateerde problemen. Die liep van 01-102021 tot 01-04-2022. Het aantal aanvragen voor een verlenging van de periodieke uitkering is ook gestegen tussen 2021 en 2022. Figuur 9.2. Aantal Bbz aanvragen van gevestigde ondernemers per jaar 103
36 18 3 14 2018
21
12 6
6
4
2 2020
1 2021
6 5 2019
7 2022
Aanvragen bedrijfskapitaal Aanvragen periodieke uitkering Aanvragen verlenging periodieke uitkering Bron: Gemeente Zwolle
9.3
Aantal ondernemers geholpen door schulddienstverlening Door een wijziging in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn gemeenten sinds 2021 verplicht om ook aan ondernemers schulddienstverlening te bieden. In heel 2021 zijn er 10 ondernemers geholpen door de Zwolse gemeentelijke schulddienstverlening. In 2022 waren dit 50 ondernemers. Daarnaast zijn er in 2022 42 ondernemers geholpen door Over Rood, een samenwerkingspartner van de gemeente Zwolle. Zij helpen ondernemers die in zwaar weer zijn geraakt. In 2021 hielp Over Rood nog 13 ondernemers. Bij deze cijfers moet worden opgemerkt dat de opzet van deze afdeling van gemeente Zwolle recent is gestart en nog volop in ontwikkeling is. De ondernemers weten de gemeente in 2022 al beter te vinden dan in het jaar daarvoor.
67/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
68/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Bijlage 1 Gebruikte databronnen Voor de Armoede- en schulden monitor is gebruik gemaakt van de volgende databronnen: ▪ De gegevens over de minima in Zwolle komen uit het Integrale Inkomens- en Vermogensonderzoek (IIV) van het CBS. Dit onderzoek wordt jaarlijks door het CBS uitgevoerd en heeft als doel ‘Een beeld geven van de samenstelling en verdeling van het inkomen en vermogen van personen en huishoudens in Nederland’. De cijfers van 2020 en de voorlopige cijfers van 2021 zijn in december 2022 op gemeenteniveau beschikbaar gekomen. In 2017 heeft het CBS de inkomensstatistiek herzien en voor de jaren vanaf 2011 opnieuw berekend. Sinds 2018 gebruiken we deze herziene cijfers in de Armoedeen schuldenmonitor. Deze herziene cijfers zijn niet vergelijkbaar met de oude reeks uit het Regionaal Inkomensonderzoek, die zijn gebruikt in de edities van de Armoedemonitor t/m 2017. ▪ De gegevens over het gebruik van de minimaregelingen zijn afkomstig uit gemeentelijke registraties en uit registraties van partnerorganisaties. ▪ De gegevens over schulden zijn afkomstig uit de gemeentelijke registraties en uit registraties van de partnerorganisaties. Voor het schuldenaarsprofiel hebben we de gegevens van de schuldenaren verrijkt met achtergrondkenmerken uit het bevolkingsregister (BRP/peildatum 01-01-2023).
Trends en ontwikkelingen uit voorgaande jaren worden weergegeven indien data uit eerdere jaren beschikbaar is.
69/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Bijlage 2 Verklarende begrippenlijst Aanvraag schulddienstverlening Dit betreft een aanvraag om toegelaten te worden tot de schulddienstverlening conform de Wet Gemeentelijke Schulddienstverlening. Een aanvraag leidt tot een plan van aanpak waarbij afhankelijk van de situatie één of meer diensten kunnen worden aangeboden. Beschermingsbewindvoeringskosten Beschermingsbewindvoeringskosten zijn kosten die gemaakt moeten worden wanneer iemand een financieel bewindvoerder heeft. Dat wil zeggen dat deze persoon niet zijn eigen geldzaken regelt. Budgetbeheer trajecten Bij Budgetbeheer worden betalingen uitgevoerd namens de klant volgens een van te voren met de klant afgesproken budgetplan. De ondersteuningsbehoefte bepaalt de intensiteit en de duur van het Budgetbeheer waardoor er verschillende trajecten bestaan. Categorieën instroom en uitstroom bijstand Voor instroom en uitstroom heeft CBS standaard categorieën vastgesteld. Deze worden gebruikt in de registraties bij de gemeenten, ook in Zwolle. Enkele categorieën die het CBS gebruikt, zijn echter geen uitstroom vanuit het oogpunt van de gemeente . Dit geldt bijvoorbeeld voor de CBS categorieën ‘andere tenaamstelling’ en ‘overstap naar andere bijstandsuitkering’. Deze categorieën zijn daarom niet meegenomen in de telling (zie tabel B.2). Daarnaast zijn sommige categorieën samengevoegd (zie tabellen B.1 en B.2).
Tabel B.1 Reden instroom CBS CBS categorie instroom code
Categorie instroom Zwolle voor Armoedemonitor
1
Beëindiging studie
Beëindiging studie
2
Beëindiging huwelijk/relatie
Beëindiging huwelijk/relatie
11
Arb.in dienstbetr,/uitk.ziekte
Wegvallen werk inkomsten
13
Zelfstandig beroep of bedrijf
Wegvallen werk inkomsten
14
Uitkering werkeloosheid
Wegvallen WW-uitkering
15
Uitk. arbeidsongeschiktheid
Overige redenen instroom
17
Alimentatie
Overige redenen instroom
19
Andere inkomsten
Wegvallen overige inkomsten
30
Ingeteerd op het vermogen
Wegvallen overige inkomsten
31
Bereiken 21 jarige leeftijd
Niet bij instroom meegenomen
32
Beëindiging detentie
Overige redenen instroom
33
Beëindiging verblijf buiten Nederland
Verhuizing naar Zwolle
34
Beëindiging verblijf zorginstelling
Overige redenen instroom
35
Beëindigen andere bijstandsuitkering
Niet bij instroom meegenomen
40
Oorzaak bij partner
Overige redenen instroom
41
Wijziging bijstandsnorm
Niet bij instroom meegenomen 70/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
CBS code
CBS categorie instroom
Categorie instroom Zwolle voor Armoedemonitor
42
Herkomst andere Gemeente
Verhuizing naar Zwolle
43
Overgang WIJ => WWB 2012
Niet bij instroom meegenomen
99
Niet van toepassing
Overige redenen instroom
Tabel B.2 Reden uitstroom CBS CBS categorie uitstroom code 1
Aanvang studie
Categorie uitstroom Zwolle voor Armoedemonitor Aanvang studie
2
Aangaan relaties
Aangaan relatie
3
Bereiken AOW-gerechtigde leeftijd
Bereiken AOW-gerechtigde leeftijd
4
Overlijden
11
Arb.in dienstbetr,/uitk.ziekte
Overlijden Werk
13
Zelfstandig beroep of bedrijf
Overige redenen uitstroom
14
Uitkering werkloosheid
Overige redenen uitstroom
15
Uitk. ziekte/arbeidsongeschkt.
Overige redenen uitstroom
17
Alimentatie
Overige redenen uitstroom
19
Ander inkomen
Overige redenen uitstroom
22
Zelfst.beroep of bedrijf/Uit KunstenaarSchap
Werk
31
Geen inlichtingen
Geen contact
32
Verhuizing andere gemeente
Verhuizing uit Zwolle
33
Verhuizing naar buitenland
Verhuizing uit Zwolle
34
Niet versch.op herh.oproep inlichtingenplicht
Geen contact
35
Niet versch.op herh.oproep reintegratiegesprek
Geen contact
90
Andere tenaamstelling uitkering
Niet bij uitstroom meegenomen
91
Detentie
Overige redenen uitstroom
92
Verkrijgen vermogen
93
Te lang op vakantie
94
Overgang naar andere bijstandsuitkering
97
Oorzaak bij partner
Overige redenen uitstroom Geen contact Niet bij uitstroom meegenomen Overige redenen uitstroom
Hoofdkostwinner Het CBS definieert een hoofdkostwinner als de persoon binnen een huishouden met de belangrijkste sociaaleconomische positie. In beginsel is dit een alleenstaande, één van de paarleden, of een ouder in een gezin. In complexere huishoudenssamenstellingen zoals inwonende ouders kan ook een ander persoon als hoofdkostwinner worden aangewezen. Indien er meer personen (of paren) in aanmerking komen, dan wordt de persoon (paar) met het hoogste persoonlijke inkomen aangewezen. In afwijking van voorgaande wordt voor huishoudens met winst en geen substantiële andere inkomsten de persoon (paar) met de hoogste winst aangewezen. Indien zowel paarleden als andere personen in aanmerking komen, dan wordt voor paarleden het inkomen op paarniveau samengeteld. Huishoudens met langdurig laag inkomen Huishoudens die al minimaal 4 jaar een inkomen tot 110% van het sociaal minimum ontvangen.
71/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Huishoudens met laag inkomen Huishoudens met minimaal 1 jaar een inkomen tot 110% van het sociaal minimum. Nazorg Nazorg wordt aangeboden na het traject van een schuldregeling, om te voorkomen dat opnieuw problemen gaan ontstaan. De consulent van schulddienstverlening spreekt met de klant om zijn of haar situatie te bekijken. Eventueel kan er ondersteuning aangeboden worden door een vrijwilliger of via een schuldhulpmaatje. Schuldregeling Een schuldregeling bestaat uit een schuldbemiddeling of een saneringskrediet. Beide instrumenten hebben tot doel om een akkoord te bereiken met de schuldeisers over een gedeeltelijke aflossing van de schuld tegen finale kwijting van het restant. Sociaal minimum In tabel B.3 staan de bedragen horende bij het sociaal minimum van vier huishoudtypen (100%) en de bedragen horende bij de armoedegrenzen 110% en 130% van dit sociaal minimum. De bedragen worden jaarlijks per huishoudtype vastgesteld. Tabel B.3 Armoedegrenzen per huishoudtype per 1 januari 2020, netto inkomen per maand Huishoudtype
100%*
110%
130%
Alleenstaande
€ 1.000
€ 1.100
€ 1.430
Alleenstaande ouder
€ 1.000
€ 1.100
€ 1.430
Echtpaar/ Samenwonenden
€ 1.428
€ 1.571
€ 2.042
Echtpaar/ Samenwonenden met kinderen**
€ 1.428
€ 1.571
€ 2.042
*Bijstandsnormen exclusief 5% vakantietoeslag. Deze normen gelden voor de leeftijd van 21 jaar tot de pensioengerechtigde leeftijd, waarbij geen verlaging op de uitkering wordt toegepast in verband met een woonvoordeel, zoals de kostendelersnorm of het ontbreken van woonlasten. **Voor de kosten van kinderen ontvangt het huishouden toeslagen via de belastingdienst en SVB.
Sociale lening Een lening welke verstrekt kan worden voor het volledig herfinancieren van een aantal kleinere schulden of i.v.m. noodzakelijke uitgaven terwijl een lening bij een gewone bank niet mogelijk is. Uitkering sociale voorziening Deze term wordt door het CBS gehanteerd. Uitkeringen die hieronder vallen, zijn: uitkering op grond van Participatiewet, IOAW, IOAZ, BBZ en Wajong. WSNP verklaring Wanneer het niet is gelukt om een (minnelijke) schuldregeling tot stand te brengen, dan geeft de gemeente een verklaring af waarmee de inwoner een beroep kan doen op de wettelijke schuldsanering.
72/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Zwolse armoedegrens Huishoudens met een laag inkomen, chronisch zieken en gehandicapten met een inkomen van minder dan 110% van het sociaal minimum, en mensen die vanwege een schuldregeling alleen het vrij te laten bedrag van hun inkomen overhouden ter besteding.
73/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Bijlage 3 Grafieken huishoudens tot 130% van sociaal minimum Minima in Zwolle Figuur B3.1 Huishoudens tot 130% van het sociaal minimum naar huishoudtypen, 2020
Alle huishoudens in Zwolle eenpersoonshuishouden
Minimahuishoudens in Zwolle
38
eenoudergezin
70
7
12
paar zonder kinderen
27
11
paar met kinderen
26
6
overig huishouden 1 0%
1 50%
100% 0%
50%
100%
Figuur B3.2 Ontwikkeling aantal eenpersoonshuishoudens tot 130% van het sociaal minimum, 2015-2021
6.000
6.100
6.200
6.100
6.300
6.300
2016
2017
2018
2019
2020
2021
5.700
2015
74/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur B3.3 Huishoudens tot 130% van het sociaal minimum naar leeftijd hoofdkostwinner, 2020
Alle huishoudens in Zwolle
Minimahuishoudens in Zwolle
t/m 24 jaar 4
7
25 t/m 44 jaar
37
31
45 t/m 64 jaar
36
30
65 jaar of ouder
23
0%
32
50%
100% 0%
50%
100%
Figuur B3.4 Ontwikkeling aantal huishoudens tot 130% van het sociaal minimum met hoofdkostwinner in leeftijd 25-45 jaar, 2015-2021
3.000 2.900 2015
2.900 2016
2017
2.900 2018
2.800
2.800
2.800
2019
2020
2021
75/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur B3.5 Huishoudens tot 130% van het sociaal minimum naar inkomensbronnen, 2020
Alle huishoudens in Zwolle werknemer
Minimahuishoudens in Zwolle 16
59
zelfstandige
7
uitkering werkloosheid
1
3
1
uitkering 3 arbeidsongeschiktheid pensioen
8
32
23
uitkering sociale voorziening
41
7 0%
100% 0%
50%
50%
100%
Figuur B3.6 Ontwikkeling aantal huishoudens tot 130% van het sociaal minimum met inkomen uit dienstverband, 2015-2021
1.300
1.300
1.300
1.300
2015
2016
2017
2018
1.400
1.400 1.200
2019
2020
2021
Figuur B3.7 Ontwikkeling aantal huishoudens tot 130% van het sociaal minimum met inkomen uit uitkering sociale voorziening, 2015-2021
3.500
3.700
3.700
3.200 3.500
2015
2016
2017
2018
2019
3.700
3.600
2020
2021
76/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur B3.8 Huishoudens tot 130% van het sociaal minimum naar wijken19, 2020
Alle huishoudens in Zwolle
Minimahuishoudens in Zwolle
Diezerpoort
10
17
Holtenbroek
8
15
Aa-landen
11
13
Assendorp
11
11
Ittersum
11
10
9 FiguurStadshagen B3.12 Ontwikkeling percentage kinderen in minimahuishoudens, 201516 2021
Schelle
10
6
Wipstrik
5
5
Kamperpoort-… 3
4
Binnenstad
4
Figuur 3.15 Ontwikkeling aantal kinderen in minimahuishoudens, 2015-2021
2.900
4
Westenholte
4
Berkum
3
2.800
3
2.800 2.700
Buitengebied 2
2015
19
0% 2016
2 2.700 1
10%
20% 30% 40% 2017 2018 50% 0% 201910%
2.600
2.600
20% 202030%
40% 202150%
Hierbij wordt de wijkenindeling van het CBS gehanteerd.
77/85
85
Figuur B3.9 Ontwikkeling aantal kinderen in huishoudens tot 130% van het sociaal minimum, 2015-2021
2.900 2.800
2.800 2.700
2015
2016
2017
2.700
2018
2019
2.600
2.600
2020
2021
Figuur B3.10 Kenmerken van kinderen in huishoudens tot 130% van het sociaal minimum, 2020
Alle huishoudens in Zwolle
leeftijd kind
Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
type huishouden
Datum
Minimahuishoudens in Zwolle
t/m 5 jaar
31
31
6 t/m 11 jaar
35
39
12 t/m 17 jaar
34
30
eenoudergezin
62
15
paar met kinderen
38
84
overig huishouden 1 0%
0
50%
100% 0%
50%
100%
78/85
85
Datum Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
Figuur B3.11 Aandeel kinderen in huishoudens tot 130% van het sociaal minimum per wijk, 2020 Holtenbroek
28
72
Diezerpoort
27
73
Aa-landen
14
86
Binnenstad
10
90
Kamperpoort-Veerallee
8
92
Westenholte
8
92
Ittersum
8
93
Assendorp
7
93
Wipstrik
7
93
Schelle
7
93
Stadshagen
6
94
Berkum
3
97
Buitengebied
3
97
0%
minimahuishouden
50%
100%
geen minimahuishouden
79/85
85
Langdurige minima in Zwolle Figuur B3.12 Verdeling langdurige huishoudens tot 130% van het sociaal minimum, diverse kenmerken, 2020
Alle huishoudens in Zwolle
type huishouden
eenpersoonshuishouden
leeftijd hoofdkostwinner
Titel
September 2023 Armoede- en Schulden Monitor Zwolle 2023
eenoudergezin
Minimahuishoudens in Zwolle
36
72
7
11
paar zonder kinderen
28
11
paar met kinderen
27
6
overig huishouden 1
0
t/m 24 jaar 2
0