Accountantsverslag 2020 - gemeente Zwolle.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Uitkomsten controle Jaarstukken Interne beheersing
Gemeente Zwolle Accountantsverslag 2020 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 31 mei 2021
Bijlagen
Bron: RTV Focus Zwolle
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Uitkomsten controle Jaarstukken Interne beheersing
Aanbiedingsbrief Gemeente Zwolle T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders Postbus 10007 8000 GA ZWOLLE 31 mei 2021
Referentie: 4P6R4QMH7S3V-1262947295-72 Geachte leden van de raad en van het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze controle op de jaarrekening 2020 van gemeente Zwolle. We hebben onze controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2020 van 6 oktober 2020.
We bespreken de inhoud van dit verslag tijdens de vergadering van de auditcommissie op 8 juni 2021. Hebt u nog vragen, neemt u dan contact met ons op. Wij zijn uiteraard graag bereid om de inhoud van dit accountantsverslag nader toe te lichten.
Dit verslag heeft betrekking op de belangrijkste bevindingen uit onze controle 2020. Deze bevindingen worden openlijk besproken met de ambtelijke organisatie waaronder de concerncontroller en de portefeuillehouder financiën.
Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle en voor het vertrouwen dat in ons is gesteld.
Belangrijke thema’s in dit verslag zijn onder andere: • de gevolgen van Covid-19 op de jaarverslaggeving 2020; • de waardering van de grondexploitaties (inclusief het proces); • de controle en beheersing van het sociaal domein; • de verbeteringen in het jaarrekeningproces (kwaliteit en digitalisering).
Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Dit document is elektronisch ondertekend door:
Martine Koedijk []
drs. M.J.A. Koedijk RA RE partner
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Thomas R. Malthusstraat 5, 1066 JR Amsterdam, Postbus 90357, 1006 BJ Amsterdam, T: 088 792 00 20, F: 088 792 96 40, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootsch appen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Onze kernboodschappen (1/2)
Uitkomsten controle
Een goedkeurend oordeel op getrouwheid en rechtmatigheid
Jaarstukken Interne beheersing
Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2020, inclusief de WNTverantwoording en de SiSa-bijlagen, van gemeente Zwolle afgerond en zullen een goedkeurende controleverklaring afgeven op het aspect getrouwheid en financiële rechtmatigheid, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Ten tijde van de interim-controle zijn wij geïnformeerd over een tweetal incidenten met betrekking tot auditcommissieleden. Gemeente Zwolle heeft deze incidenten adequaat opgevolgd en toegelicht. Er is geen sprake van een materiële impact op de jaarstukken.
Kwaliteit jaarstukken is voldoende Uw jaarverslag en jaarrekening voldoen aan de verslaggevingsregels van het BBV. Een aantal aanbevelingen is in 2020 door gemeente Zwolle opgevolgd, zoals het verbeteren van de informatie in de paragraaf bedrijfsvoering. Ook voldoet u in 2020 aan de BBV-notitie incidentele baten en lasten. Op onderdelen kan de informatiewaarde en leesbaarheid worden verbeterd, bijvoorbeeld door het meer ‘smart’ formuleren van doelstellingen.
Gemeente Zwolle is een pionier in digitalisering jaarstukken Vanaf 2020 is in samenwerking tussen gemeente Zwolle, Inergy B.V. (webapplicatiebeheerder) en PwC het mogelijk gemaakt om als een van de eerste gemeenten een digitale controleverklaring te verkrijgen bij de digitale jaarstukken. Er is hiermee geen sprake meer van papieren jaarstukken en een papieren controleverklaring. Een unieke stap die gemeente Zwolle als pionier op de kaart van digitalisering plaatst in de lokale overheden.
Covid-19 heeft een impact op de jaarstukken In vergelijking met de jaarstukken van voorgaand jaar is vooral, zoals verwacht, de impact van Covid-19 op gemeente Zwolle sterk aanwezig.
Bijlagen
Vanuit de commissie BADO (gemeenten, VNG, accountants en het Rijk) is aanbevolen om een Covid-19-paragraaf op te nemen waarin de belangrijkste risico’s, beheersingsmaatregelen en de impact wordt beschreven. Voor specifiek inzicht en monitoring van de impact van de coronacrisis heeft het college diverse rapportages met de raad gedeeld. Gemeente Zwolle heeft geen specifieke paragraaf met de impact van Covid-19 opgenomen in de jaarstukken, maar zal een aparte informatienota ‘coronamonitor’ ten tijde van het vaststellen van de jaarstukken door de raad laten vaststellen. Covid-19 heeft niet geleid tot onrechtmatigheden of bevindingen ten aanzien van getrouwheid. We concluderen dat gemeente Zwolle tijdig de juiste acties heeft ingezet om fouten en onzekerheden te voorkomen.
Een goed jaar voor grondexploitaties ondanks Covid-19 Het resultaat van de grondexploitaties is verbeterd met €26,2 miljoen tot een positief resultaat van €97,8 miljoen. In 2020 is een bedrag van €11,7 miljoen aan tussentijdse winst verantwoord. Daarnaast zijn de exploitaties de Tippe en Breezicht Noord met een positief resultaat ad €24,3 miljoen aan de portefeuille toegevoegd. Covid-19 heeft in 2020 ook invloed gehad op het ruimtelijk domein. Er zijn nog steeds onzekerheden in de markt over de te realiseren kosten en opbrengsten, die van invloed zijn op de ingerekende parameters en ook op de waardering inclusief risico’s van met name bedrijventerreinen. Voor Voorsterpoort zien wij op basis van marktrapporten echter wel voldoende vraag ten opzichte van de ingerekende gronden (vraag is dubbel zo groot in m2 dan het aanbod). Spoorzone is ook in 2020 een belangrijk project gebleven met een totale besteding van €21,2 miljoen (2019: €14,7 miljoen). Voor een bedrag van €7,9 miljoen zijn bestedingen geactiveerd. Deze bedragen hebben voornamelijk betrekking op de ondergrondse fietsenstalling. We hebben hierbij geen afwijkingen geïdentificeerd.
2
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Uitkomsten controle Jaarstukken Interne beheersing
Onze kernboodschappen (2/2) Hervormingen onder druk door Covid-19, onzekerheden sociaal domein nemen af In 2020 zijn door gemeente Zwolle verdere stappen gemaakt in de hervormingsagenda, echter heeft Covid-19 invloed op de realisatie van de hervormingen waardoor voornamelijk binnen Jeugd stagnatie heeft plaatsgevonden. Over 2020 hebben wij in het sociaal domein controlebevindingen geconstateerd, die resulteren in fouten van €0,6 miljoen en onzekerheden met betrekking tot prestatieleveringen van €8,4 miljoen. Naast de reguliere controles, hebben wij geen bijzonderheden geconstateerd in onze werkzaamheden van de rechtmatigheid van de drie sporen als gevolg van Covid-19.
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (ToZo) is goed geïmplementeerd De verstrekkingen voor de ToZo zijn gedurende 2020 aan de hand van DigiD gedaan, dit zorgt voor een formele bevinding (ad €16,5 miljoen), die niet meegenomen wordt in onze oordeelsoverweging. In onze dossiercontroles hebben wij geen aanvullende bevindingen geconstateerd. Gemeente Zwolle heeft een adequaat plan opgesteld ter opvolging van mogelijk misbruik en oneigenlijk gebruik van de ToZo.
Onrechtmatigheid aanbestedingen neemt af
Rechtmatigheidsverantwoording als kans Hoewel de wettelijke kaders nog niet definitief zijn, moet het college over 2021 een rechtmatigheidsverantwoording afgeven als onderdeel van de jaarstukken. Gemeente Zwolle steunt voor de rechtmatigheidscontroles grotendeels op haar derde lijn. Hierdoor geldt voor de rechtmatigheidsverantwoording een grote mate van afhankelijkheid van de VIC. In onze visie is de invoering ook een kans om de beheersing controleerbaar in de primaire processen (eerste lijn) en tweede lijn (control) verder te ontwikkelen. Naarmate de interne beheersing verder richting de eerste lijn zit, verschuift immers de beheersing van detectief (fouten herstellen) naar preventief (fouten voorkomen).
Samenwerking met gemeente Zwolle In de afgelopen periode hebben we intensief samengewerkt met gemeente Zwolle. We hebben hierbij wederom een constructieve samenwerking ervaren. Ondanks het op afstand werken als gevolg van de coronapandemie, zijn de communicatielijnen redelijk kort. We hebben op verschillende niveaus binnen gemeente Zwolle contacten gehad, die positief en prettig zijn verlopen. We danken de gemeente en haar medewerkers voor het vertrouwen dat in ons is gesteld. Wij kijken met trots terug op de afgelopen jaren en de stappen die zijn gerealiseerd in de interne beheersing en in de informatiewaarde van de jaarstukken.
Uit de controlewerkzaamheden op de naleving van de (EU) aanbestedingsrichtlijnen is gebleken dat het bedrag aan onrechtmatige aanbestedingen is teruggelopen ten opzichte van 2019 (van €3,4 miljoen tot €0,8 miljoen). Dit komt vooral door de groei in bewustwording en sturing van de organisatie op het gebruik van het dynamisch aankoopsysteem (DAS) voor de inhuur van medewerkers. 2I
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Ons oordeel bij uw jaarstukken 2020 Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
Uitkomsten controle
1
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2020 van gemeente Zwolle (inclusief SiSa-bijlage en verantwoording WNT) afgerond en hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening afgegeven op getrouwheid en rechtmatigheid, onder voorbehoud van goedkeuring van de jaarrekening door de raad. De reikwijdte van onze controle is ongewijzigd ten opzichte van ons controleplan.
Jaarstukken
Wij hebben een gecorrigeerd en twee niet-gecorrigeerde controleverschillen geconstateerd
2
Interne beheersing
De door ons geconstateerde niet-gecorrigeerde bevindingen blijven binnen de door u gestelde goedkeuringstoleranties op het aspect getrouwheid en rechtmatigheid. Het gecorrigeerde verschil heeft betrekking op een reclassificatie van de btw (van vordering naar schulden ad €3,1 miljoen). Jaarverslag verenigbaar met de jaarrekening
3
Wij hebben vastgesteld dat de andere informatie in het jaarverslag die samen met de jaarrekening wordt gepubliceerd verenigbaar is met de jaarrekening.
Getrouwheid Oordeel:
Rechtmatigheid
Goedkeurend
Oordeel:
Goedkeurend
25.000 21.900
20.000
15.000
15.000
10.000
10.000
7.300
7.300 5.000
5.000
-
-
Fouten
Onzekerheden
◼ = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000 ◼
Bijlagen
21.900
20.000
= door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Fouten
Onzekerheden 3
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Uitkomsten controle Niet-gecorrigeerde controleverschillen inzake getrouwheid zijn niet materieel
Jaarstukken
De volgende geconstateerde controleverschillen zijn niet gecorrigeerd in de jaarrekening. Het management heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met de beoordeling van het management en concluderen dat het bedrag aan niet-gecorrigeerde verschillen niet materieel is.
Interne beheersing
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Prestatielevering sociaal domein
Sociaal domein
2
Reclassificatie afkoop onderhoud graven van reserve naar voorziening
Reserves/voorzieningen Totaal
Fouten (x €1.000)
Onzekerheden (x €1.000)
-
8.421
2.355
-
2.355
8.421
3I
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Uitkomsten controle Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
Jaarstukken
Onderstaand hebben wij onze detailbevindingen op de aspecten rechtmatigheid en getrouwheid opgenomen boven de door u gestelde rapporteringstolerantie van €730.000. Door op de bevinding te klikken krijgt u meer toelichting op de bevinding.
Interne beheersing
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Fouten (x €1.000)
1
Prestatielevering sociaal domein
Sociaal domein
556
2
Aanbestedingen
Onrechtmatigheden naleving Europese aanbestedingsrichtlijnen
774
3
Fouten getrouwheid wegen mee in het oordeel voor rechtmatigheid Totaal
Onzekerheden (x €1.000)
2.355
8.421
3.685
8.421
3II
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Onze bevindingen bij de jaarstukken
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Wij hebben de getrouwheid van de jaarrekening gecontroleerd en de rechtmatige totstandkoming van baten, lasten en balansmutaties. Onze bevindingen vindt u in dit deel. De impact van Covid-19 op het resultaat 2020 en de rechtmatigheid is belangrijk geweest. De financiële positie van de gemeente is mede daardoor kwetsbaar. Het voorspellend vermogen van gemeente Zwolle kan worden verbeterd. In het sociaal domein zijn (conform eerdere jaren) belangrijke onzekerheden over de prestatielevering. De schattingen die het college daarbij heeft gemaakt achten wij evenwichtig. In het fysiek domein leidt Covid-19 tot onzekerheden en risico’s, met name op het gebied van bedrijventerreinen. De schattingen die het college daarbij heeft gemaakt achten wij evenwichtig. Bij rechtmatigheid hebben wij enkele bevindingen inzake aanbesteden en de begrotingsrechtmatigheid.
4
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De kengetallen laten een licht positieve ontwikkeling zien
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
De financiële positie van uw gemeente zegt iets over de mate waarin gemeente Zwolle in staat is om haar schulden af te lossen, onverwachte tegenvallers op te vangen en noodzakelijke ombuigingen te realiseren.
Kengetallen
De solvabiliteit is gestegen in 2020 ten opzichte van 2019. Dit betekent dat gemeente Zwolle beter in staat is haar financiële verplichtingen te voldoen. Landelijk gezien daalt gemiddeld genomen de solvabiliteit in de begroting.
Weerbaarheid
De nettoschuldquote van gemeente Zwolle is gedaald. Hierdoor is de druk op de liquide middelen (nog) lager dan verwacht en zijn meer middelen beschikbaar dan voorzien. Dit komt ook door de (incidenteel) hogere baten als gevolg van grondverkopen. Voor de begroting van 2021 wordt een nettoschuldquote van 74% verwacht (gecorrigeerd voor verstrekte leningen 70%). In de landelijke benchmark wordt in 2021 ook een stijging verwacht, deze kan nog niet worden gekwantificeerd. Het kengetal structurele exploitatieruimte toont welke structurele ruimte de gemeente heeft om haar eigen lasten te dragen. Het is een maatstaf voor het verschil tussen de structurele baten en structurele lasten van de gemeente. Een negatieve waarde van dit kengetal geeft aan dat er meer structurele lasten dan baten zijn, vice versa voor een positieve waarde. Waar afgelopen jaren sprake was van een positieve waarde (in 2017 en 2018 nog 4%) is per 2020 sprake van een neutrale waarde. Dit is echter wel vergelijkbaar met het landelijke beeld.
Gemeente Zwolle
Landelijk**
2020
2019
2020*
2019
Solvabiliteit
34%
30%
30%
34%
Grondexploitaties
13%
13%
9%
12%
Structurele exploitatieruimte
0%
1%
0,29%
0,01%
Nettoschuldquote
51%
62%
70%
56%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
48%
58%
64%
49%
Belastingcapaciteit
94%
94%
104%
103%
Wendbaarheid
* op basis van de begroting 2020 ** bron: https://findo.nl/jive
5
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Het weerstandsvermogen is gestegen ten opzichte van voorgaand jaar
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Gemeente Zwolle stuurt voor de ratio weerstandsvermogen (beschikbaar/ benodigd) op een waarde van 0,8 of hoger. De ratio wordt als matig beoordeeld bij een waarde tussen 0,8 en 1,0, als voldoende bij een waarde tussen 1,0 en 2,0 en als uitstekend bij een waarde groter dan 2,0 (normen risicomanagement publieke sector PRIMO). Een ratio kleiner dan 1,0 als norm lijkt bij eerste oogopslag een lage norm. Echter, in de praktijk zien wij dat andere gemeenten ook veelal miljoenen aan stille reserves meenemen in het vaststellen van de norm. Gemeente Zwolle heeft deze niet meegenomen in de calculatie en is hierin dus voorzichtig. Met 1,1 is de ratio weerstandsvermogen hoger dan bij de Programmabegroting 2021 (hier was deze 0,96) en daarbij vergelijkbaar ten opzichte van de situatie zoals geschetst in de jaarrekening van 2019, namelijk 1,09. De stijging van 1,09 naar 1,37 ten opzichte van voorgaand jaar wordt veroorzaakt door een stijging in de beschikbare weerstandscapaciteit van €12,9 miljoen; hiertegenover staat een stijging in de benodigde weerstandscapaciteit van €1,1 miljoen. Het vrij besteedbare vermogen is dus toegenomen ten opzichte van een beperkte toename van de risico’s met name als gevolg van het positieve resultaat in 2019. De ratio weerstandsvermogen van 1,37 is toereikend om de risico’s af te dekken.
Voor de programmarekening 2020 is het risicobedrag voor corona op hetzelfde niveau gehouden ten opzichte van de begroting 2020. Als risicobedrag voor corona is €5 miljoen opgenomen. In de jaarrekening van 2019 kon het risicobedrag nog niet gekwantificeerd worden. De overige risico’s zijn per saldo gedaald ten opzichte van 2019. Dit wordt onder andere veroorzaakt door lagere risico’s uit hoofde van de grondexploitaties.
€ 61.800 2020 € 56.300
€ 48.879 2019 € 44.000
€ 28.183 2018
€ 33.065
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Risico's (x €1.000)
5I
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Het voorspellend vermogen kan worden verbeterd
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Voorspellend vermogen van gemeente Zwolle (x €1 mln) 40
Het voorspellend vermogen van gemeente Zwolle kan verbeteren In de grafiek hiernaast is voor de jaren 2018 tot en met 2020 een vergelijking gemaakt tussen het begrote resultaat (begroting na wijziging) en het gerealiseerde resultaat. Hierbij is te zien dat de gemeente consistent een voorzichtig (negatief) resultaat begroot en uiteindelijk het verslagjaar afsluit met een positief resultaat. Dit komt deels doordat gemeente Zwolle ervoor kiest om de behaalde resultaten uit hoofde van vastgoed in het voorjaar vast te stellen en deze niet in de begrotingscyclus mee te nemen. De mutatie van het saldo van baten en lasten van 2020 ten opzichte van de begroting is €33 miljoen (2019: €35 miljoen). Het resultaat uit vastgoed van 2020 is €12,8 miljoen (2019: €13 miljoen). Uit dit beeld over de afgelopen jaren kan worden geconcludeerd dat het voorspellend vermogen van de gemeente kan worden verbeterd. Uiteraard moet hierbij de kanttekening worden gemaakt dat het boekjaar 2020 een ‘bijzonder’ jaar is geweest als gevolg van Covid-19 (inclusief de financiële effecten hiervan). Wij adviseren het college acties te ondernemen om het voorspellend vermogen in de organisatie te vergroten.
Gemeente Zwolle heeft een positief resultaat gerealiseerd Het saldo van de baten en lasten (voor mutaties reserves) uit de jaarrekening 2020 komt op een resultaat van €20,1 miljoen positief (na reserves €7,9 miljoen). De primitieve begroting ging uit van een saldo van €4,4 miljoen negatief en in de begroting na wijziging is het verwachte saldo naar €12,6 miljoen negatief bijgesteld. De belangrijkste verschillen tussen de realisatie ten opzichte van de begroting zijn: •
In het programma toekomstgerichte stad is een voordeel van €13,5 miljoen gerealiseerd. Dit wordt met name veroorzaakt door het voordelige resultaat op vastgoed van €12,8 miljoen.
•
Wat betreft de algemene dekkingsmiddelen is sprake van een positief resultaat van €5 miljoen. Dit betreft extra inkomsten uit het gemeentefonds ter hoogte van €3,1 miljoen ten opzichte van de inschatting bij de laatste wijziging. Dit is het effect van de decembercirculaire en kon daardoor niet tijdig worden verwerkt.
20 2018
2019
2020
(20) (40) Saldo van B&L werkelijk Saldo van B&L begroot
0%
-2% -4% -6% -8% -10% -12% 2019
2020
% verschil lasten werkelijk/begroting % verschil baten werkelijk/begroting
5II
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De financiële impact van Covid-19 op gemeente Zwolle
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Aan het begin van 2020 hadden we veelal nog niet gehoord van Covid-19. In een paar maanden tijd leidde het tot een wereldwijde pandemie. Het virus heeft een onvoorstelbare impact op het openbare leven en op het persoonlijke leven van velen. Van economie tot veiligheid en van cultuur tot het welzijn van de inwoners zelf. Het college heeft de raad over de financiële effecten geïnformeerd via de informatienota ‘Financiële gevolgen corona’.
Samen met de jaarstukken wordt de ‘coronamonitor’ gedeeld met de raad met daarin de impact van Covid-19 In vergelijking met de jaarstukken van voorgaand jaar is vooral, zoals verwacht, de impact van Covid-19 op gemeente Zwolle sterk aanwezig. Vanuit de commissie BADO (gemeenten, VNG, accountants en het Rijk) is aanbevolen om een Covid-19-paragraaf op te nemen waarin de belangrijkste risico’s, beheersingsmaatregelen en impact wordt beschreven. Gemeente Zwolle heeft ervoor gekozen om, in plaats van een Covid-19paragraaf, samen met de jaarstukken een informatienota ‘Monitor financiële gevolgen corona per maart/april 2021’ ter vaststelling voor te leggen aan de raad. Deze informatienota is een goede en gedetailleerde weergave van de financiële effecten van Covid-19 op zowel de jaarcijfers 2020 als de huidige stand van zaken in 2021. Het beoogde doel van de commissie BADO van de Covid-19-paragraaf is om in een hoofdlijn een overzichtelijke en integrale toelichting op te nemen van de gevolgen van Covid-19 op de decentrale overheid. Wij hebben aanbevolen om een onderdeel met het totaal (samenvatting) van de financiële effecten in 2020 toe te voegen aan de coronamonitor of om dit alsnog op te nemen in de jaarstukken. Dit heeft gemeente Zwolle toegevoegd aan de informatienota (coronamonitor).
Bijlagen
De financiële impact van Covid-19 is fors, maar tegenover deze kosten staan (te) ontvangen compensaties vanuit het Rijk De financiële effecten van Covid-19 zijn moeilijk exact te kwantificeren. Zo zal een daling van de parkeerinkomsten zeker samenhangen met Covid-19, maar niet voor 100%. Voor de posten waarbij een inschatting in euro’s te maken valt, schat gemeente Zwolle de totale nadelige financiële impact van Covid-19 op €25 miljoen. Tegenover deze kosten staan de ontvangen compensaties vanuit het Rijk, namelijk €28 miljoen. Het betreft bijvoorbeeld compensatie voor de ToZo-regeling (€18,2 miljoen). Van de ontvangen en niet bestede middelen uit hoofde van ToZo resteert €0,7 miljoen dat vrij is gevallen in de algemene middelen omdat het (naar verwachting) niet hoeft te worden afgerekend met het Rijk.
Er resteren uiteraard onzekerheden en risico’s Het kabinet doet er in deze overbruggingsfase alles aan om de gevolgen van de coronacrisis voor gemeenten zoveel mogelijk te compenseren. Het risico op die onderdelen is daarmee vooralsnog beperkt. Dat neemt niet weg dat er een risico bestaat dat deze steun een keer ophoudt dan wel (veel) minder wordt. Onduidelijk is ook hoe tijdelijk de verslechtering zal zijn.
Gemeente Zwolle heeft wendbaarheid getoond In het afgelopen jaar heeft gemeente Zwolle ‘wendbaarheid’ getoond door binnen korte tijd processen in te richten (bijvoorbeeld de ToZo) en een uitgebreide risicoanalyse en control framework op te stellen om tijdige besluitvorming door het college en de raad te waarborgen. Ook heeft het college de financiële impact overzichtelijk in kaart weten te brengen in de coronamonitor. Tot slot zijn vanuit de jaarrekeningcontrole geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot de impact van Covid-19; 5III hier leest u daar meer over.
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Hervormingen in het sociaal domein zijn herijkt
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Lasten sociaal domein nemen toe De lasten van het sociaal domein zijn hoger uitgekomen dan de begroting na wijziging, zie de tabel rechts. Dit zijn de kosten exclusief Noord-Veluwe voor beschermd wonen en maatschappelijke ondersteuning (€35,7 miljoen). In de halfjaarrapportage mei van de hervormingsagenda sociaal domein was een besparing van €0,85 miljoen verwacht in 2020 over het gehele sociale domein. In de tabel hiernaast is zichtbaar dat de jeugdzorglasten hoger en de Wmo-lasten lager zijn dan begroot. De hogere lasten ten opzichte van de begroting komen enerzijds doordat de besparingsopgave vanuit de hervormingsagenda stagneert (bijvoorbeeld uitval jongeren uit het onderwijs). Anderzijds doordat Covid-19 heeft geleid tot een verhoogde jeugdhulpvraag. Voor de Wmo heeft er als gevolg van Covid-19 een daling ten opzichte van de begroting plaatsgevonden door een daling in het gebruik van Wmovoorzieningen (bijvoorbeeld dagbesteding). De lagere lasten ten opzichte van de begroting zijn geen onderdeel van de hervormingen in 2020. Met de vaststelling van de inhoudelijke kaders van de hervormingsagenda en een aantal voortschrijdende inzichten, zijn door gemeente Zwolle de resterende maatregelen herijkt.
In de komende jaren is het doel van gemeente Zwolle om totaal €16 miljoen te besparen door middel van de hervormingsagenda sociaal domein, waarbij voornamelijk op de collectivisering van voorzieningen (- €4,5 miljoen) en passende jeugdhulp/topsegment (- €7,0 miljoen) besparingen wordt ingezet. Onze aanbeveling is om de effecten van Covid-19 ten opzichte van de gestelde hervormingen te blijven monitoren, om zodoende het effect van de hervormingsagenda (los van Covid-19) zo adequaat mogelijk te meten.
Domein
Realisatie 2019 (x €1.000)
Realisatie 2020 (x €1.000)
Begroting na wijziging 2020 (x €1.000)
Jeugdzorg ZIN
35,8
38,1
34,2
Jeugdzorg PGB
1,4
1,5
2,4
Wmo ZIN
60,7
63,8
65,3
Wmo PGB
14,4
14,3
14,8
Totaal
112,3
117,7
116,7
Covid-19-impact op sociaal domein verantwoord in drie sporen Als gevolg van Covid-19 is door het Ketenbureau i-Sociaal Domein de Notitie accountantscontrole in relatie tot coronacompensatie sociaal domein 2020 uitgebracht. In de notitie wordt langs het driesporenbeleid de verantwoording en controle van de coronacompensatie uiteengezet. Gemeente Zwolle heeft de notitie actief opgepakt en toegepast in de organisatie. We hebben vastgesteld dat er geen sprake is geweest van alternatieve zorg die niet binnen de bestaande toewijzingen blijft (spoor 1). Uit onze controles blijkt dat de meerkosten en de continuïteitsbijdragen (coronacompensatie) geen materiële impact hebben op de jaarrekening op basis van de totale omvang ad €1,9 miljoen (spoor 2). Daarnaast concluderen we op basis van de uitgevoerde werkzaamheden tot en met heden, dat er geen sprake is geweest van materiële overcompensatie van zorgaanbieders (spoor 3). Voor de uitkomsten van de spoor 1-controles, verwijzen we naar de volgende slide. 6
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Bevindingen sociaal domein (1/2)
Uitkomsten controle Jaarstukken
Uit onze controle van het sociaal domein komen een aantal bevindingen naar voren. Deze bevindingen zijn qua aard hetzelfde als voorgaand jaar.
Financiële positie
Bevindingen pgb-bestedingen
Sociaal domein
Voor alle burgers met een pgb-budget worden door de gemeente beschikkingen verstrekt aan de burger. Conform landelijke afspraken verzorgt de Sociale Verzekeringsbank (SVB) het administratieve proces rondom de pgb-verstrekkingen en legt daarover verantwoording af aan de gemeenten, waar overigens de prestatielevering geen onderdeel van uitmaakt.
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
De verantwoording van de SVB is op landelijk niveau gecontroleerd. Deze verantwoording kent ten aanzien van de rechtmatigheid van betalingen geen goedkeurende controleverklaring. Gemeenten krijgen daarom een projectiebrief met daarin de fouten per gemeente. Op basis van de landelijke afspraken dienen alle gemeenten de maximale fout mee te nemen in de eigen foutenweging. Voor gemeente Zwolle bedraagt deze fout €556.000. De verantwoording van de SVB bevat alleen de in 2020 daadwerkelijk uitbetaalde pgb-budgetten. Dit betekent dat pgb-bestedingen die in 2021 zijn uitbetaald maar betrekking hebben op 2020 geen onderdeel zijn van de verantwoording. Hierop zijn ook geen aanvullende controles uitgevoerd. Dit leidt tot een onzekerheid in de jaarrekening voor een bedrag van €1,4 miljoen, die is opgenomen onder Wmo & Jeugd - PGB. Om te bepalen wat de bestedingen van 2020 zijn en wat de vordering/schuld op de SVB is, heeft gemeente Zwolle op basis van ervaringscijfers een inschatting gemaakt van de bestedingen in 2021 die betrekking hebben op 2020. Wij hebben dit getoetst aan de hand van de werkelijke betalingen door de SVB in 2021 en zien dat dit een evenwichtige inschatting is. Hieruit komt geen controleverschil.
Bijlagen
Getrouwheid
2020 (x €1.000) Fout
Onzeker
2019 (x €1.000) Fout
Onzeker
Wmo ZIN
-
1.078
-
857
Wmo & Jeugd - PGB
-
4.416
-
4.611
Jeugd ZIN
-
2.927
-
6.190
Totaal
-
8.421
-
11.658
Rechtmatigheid
2020 (x €1.000) Fout
Getrouwheidsfouten
Onzeker
2019 (x €1.000) Fout
8.421
PGB-betalingen SVB
556
Totaal
556
Onzeker
11.658 440
8.421
440
11.658
6I
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Bevindingen sociaal domein (2/2)
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Prestatielevering Zorg in Natura Wmo
Jeugd
Ten behoeve van de prestatielevering van zorg in natura maakt gemeente Zwolle gebruik van productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Hieruit volgen onzekerheden in het vaststellen van de prestatielevering van bestedingen zorg in natura als gevolg van zorgaanbieders die geen productieverantwoording (hoeven) aan (te) leveren volgens het landelijk controleprotocol (< €125.000). De totale onzekerheid ten aanzien hiervan bedraagt €1.078.000. Dit is als controleverschil aangemerkt. Gemeente Zwolle maakt bewust de keuze om op productieverantwoordingen te steunen, hierdoor is de afhankelijkheid van zorgaanbieders nog steeds hoog.
Voor de prestatielevering Jeugd, maakt gemeente Zwolle gebruik van productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Hieruit volgen onzekerheden in het vaststellen van de prestatielevering van bestedingen zorg in natura als gevolg van zorgaanbieders die geen productieverantwoording hebben aangeleverd of op basis van omvang conform het landelijke protocol (< €125.000) hoeven aan te leveren. Daarnaast leiden ook bevindingen met betrekking tot de productieverantwoordingen zelf tot onzekerheden ten aanzien van de prestatielevering. De totale onzekerheid hiervan bedraagt €2.927.000 (2019: €6.190.000). Dit is als controleverschil aangemerkt.
Prestatielevering persoonsgebonden budgetten Omdat gemeente Zwolle in het reguliere proces nog onvoldoende zichtbare beheersingsmaatregelen heeft opgenomen rondom het vaststellen van de prestatielevering pgb, zijn in het kader van de jaarrekeningcontrole net als in 2019 bevestigingen uitgestuurd ten behoeve van pgb-bestedingen inzake beschermd wonen. Wel zien we over de gehele linie dat gemeente Zwolle verdere stappen onderneemt ten behoeve van het vaststellen van prestatielevering, waaronder cliëntgesprekken. Alle opgevraagde bevestigingen bij cliënten beschermd wonen (of budgethouder) zijn retour gekomen. Dit leidt derhalve niet tot een onzekerheid in 2020 (2019: €304.000). De lasten uit de overige pgb-bestedingen, niet zijnde beschermd wonen, zijn niet meegenomen in de bevestigingen en hierdoor onzeker. Dit leidt tot een onzekerheid van €3.019.000. In totaal bedraagt de onzekerheid hiermee €4,4 miljoen (2019: €3,3 miljoen). Dit is als controleverschil aangemerkt onder Wmo & Jeugd – PGB.
Bijlagen
De daling in de onzekerheden ontstaat voornamelijk doordat specifieke (grotere) zorgaanbieders dit jaar tijdig hun productieverantwoording hebben aangeleverd. We hebben vastgesteld dat gemeente Zwolle, in lijn met voorgaande jaren, actief heeft gehandeld om deze productieverantwoordingen tijdig gewaarmerkt te verkrijgen, maar blijft hierbij afhankelijk van zowel de zorgaanbieder als de accountant van de zorgaanbieders.
6II
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Schattingen sociaal domein zijn evenwichtig
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein
Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2020 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering. Schatting
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Nog te betalen kosten
De nog te betalen en nog te vorderen kosten zijn evenwichtig bepaald. Voor wat betreft de verschillende lastensoorten is het verschil tussen de inschatting van gemeente Zwolle en de werkelijke lasten naar aanleiding van de geleverde zorg beperkt.
Nog te innen eigen bijdrage Wmo (CAK)
Op basis van de gedurende het jaar gemiddeld geïnde bijdragen door het CAK maakt gemeente Zwolle een evenwichtige inschatting van de nog te innen eigen bijdragen Wmo, exclusief beschermd wonen. Ten aanzien van de eigen bijdragen Wmo beschermd wonen is op basis van het BBV V&A geen schattingspost opgenomen.
Vordering/schuld PGB
Op basis van historie heeft gemeente Zwolle een inschatting gemaakt van de nog te betalen bestedingen pgb en de verrekening met de SVB. Dit is verder toegelicht in de bevindingen sociaal domein.
Voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken
Gemeente Zwolle heeft de systematiek van het bepalen van de debiteurenvoorziening sociale zaken conform voorgaand jaar gehanteerd. Wij hebben de waardering van uw voorziening dubieuze debiteuren gecontroleerd. Uit onze werkzaamheden blijkt dat de voorziening evenwichtig is bepaald.
Waardering leningen sociale zaken
Verstrekte leningen sociale zaken worden grotendeels bij het Rijk gedeclareerd, waardoor er geen voorziening is opgenomen. Deze systematiek is niet gewijzigd.
Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Controleverschil
Bijlagen
Toelichting
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
6III
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De markt voor fysiek domein heeft zich positief ontwikkeld
Uitkomsten controle Jaarstukken
De ontwikkelingen in 2020 voor woningbouw zijn positief
Financiële positie
De markt voor de woningbouw heeft zich 2020 wederom positief ontwikkeld. De verkopen in de regio zijn ondanks Covid-19 op hoog niveau gebleven. De woningbouwprijzen zijn gestegen, net als in voorgaande jaren.
Sociaal domein
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. In deze jaarschijven zijn onder andere civieltechnische ramingen opgenomen. Daarnaast komen deze tot stand op basis van collegiaal overleg waarbij de planeconomen elkaar toetsen. Verder liggen aan deze schattingen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat. Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties (x €1mln) 160 140 2020
2019
120 100 80
Vereiste weerstandscapaciteit neemt toe als gevolg van gestegen economische risico’s In 2020 zijn voor een totaalbedrag van €11,9 miljoen aan tussentijdse winsten genomen. Daarnaast zijn de voorzieningen voor vastgoed gedaald naar 16,3 miljoen. Op projectniveau zijn een aantal resultaatveranderingen zichtbaar. Er zijn twee nieuwe grondexploitaties in exploitatie genomen (Breezicht en de Tippe). Beide grondexploitaties kennen een positief exploitatieresultaat (respectievelijk €10,1 miljoen en €17,1 miljoen). De fasering van deze projecten sluit aan op de woningbouwopgave binnen Stadshagen. Daarnaast is het exploitatieresultaat van Stadshagen toegenomen van €4,9 miljoen in 2019 naar €9,0 miljoen in 2020 door de grote vraag naar woningbouw en gunstige aanbestedingsresultaten. Voor Hessenpoort is de uitgifte iets achtergebleven bij de prognose, de verwachting van gemeente Zwolle is dat dit in 2021 wordt ingehaald. Verder zijn de verwachte opbrengsten voor Hessenpoort met €1,7 miljoen gestegen als gevolg van goede onderhandelingsresultaten. We concluderen dat de schattingen evenwichtig zijn opgesteld. De projectgebonden risico’s zijn (conform paragraaf weerstandsvermogen) gestegen naar €10,0 miljoen (2019: €9,8 miljoen). Gerelateerd aan Covid-19 zijn de economische risico’s gestegen naar €13,8 miljoen (2019: €4,8 miljoen).
Dit betreft een anticipatie op een mogelijke opbrengstendaling.
60 40 20 0 Prognose resultaat
Bijlagen
Risico's
Verliesvoorziening
7
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Belangrijkste ontwikkelingen in de beheersing van de grondexploitaties
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Inschattingen van de te maken kosten en opbrengsten
Spoorzone 2020
Net als in voorgaand jaar merken wij op dat de inschatting van de te maken kosten en opbrengsten aandacht vergt. Wij zien dat de te verwachten kosten en opbrengsten voor het eerstvolgende jaar structureel niet gehaald worden. We zien hier conform het bredere beeld in Zwolle (maar ook landelijk) een aandachtspunt voor uw voorspellend vermogen.
Het project Spoorzone is met zijn totale bestedingen ad €21,2 miljoen (2019: €14,7 miljoen) een belangrijk en omvangrijk project voor gemeente Zwolle. In 2020 is een totaalbedrag van €7,9 miljoen van de totale bestedingen geactiveerd (2019: €5,1 miljoen), waarbij nagenoeg het gehele activeringsbedrag betrekking heeft op de ondergrondse fietsenstalling. In 2020 is begonnen met het afschrijven van de activa in de Spoorzone, waarvan het overgrote deel ziet op de afschrijvingen van de busbrug (€0,6 miljoen). Het project Spoorzone heeft nog een resterend investeringskrediet van €31,9 miljoen.
Capaciteit tweede lijn onder druk, effect op collegiale toets Het actief grondbeleid van gemeente Zwolle is volop in ontwikkeling. Dit heeft ook zijn weerslag op de inzet van personeel. De collegiale toets die jaarlijks plaatsvindt is erop gericht om de grondexploitaties onderling te controleren op het toepassen van de (juiste) uitgangspunten en berekeningen. Knelpunten in de capaciteit hebben invloed gehad op de mate van diepgang en daarmee de kwaliteit van deze toets. De collegiale toets wordt zowel intern als extern als zeer waardevol beschouwd. Wij adviseren gemeente Zwolle dan ook om verdere waarborgen te treffen om op deze collegiale toets te (kunnen) steunen.
Vanuit de controle hebben wij werkzaamheden verricht om vast te stellen dat de posten juist in de jaarrekening 2020 zijn verwerkt .Wij hebben hierbij geen presentatie(controle)verschillen geconstateerd.
Aanbeveling uitgangspunten taxaties Ook in 2020 maakt gemeente Zwolle voor de waardering van de strategische gronden gebruik van taxaties. Wij identificeren dat taxaties worden aangevraagd die niet op alle onderdelen aansluiten op de uitgangspunten die gemeente Zwolle hanteert. Wij vragen hiervoor aandacht. De uitgangspunten dienen (indien het een waardering ten behoeve van de jaarstukken betreft) in lijn te zijn met de bestemmingsplannen en daarbij specifiek met het gemeentelijk beleid van gemeente Zwolle. Wij adviseren de uitgangspunten kritisch te analyseren en dit af te stemmen met de taxateurs. 7I
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat
Schatting
Waarde in 2020 (2019)
Beoordeling 2020
Gehanteerde rekenrente
1,30% (1,45%)
Wij kunnen instemmen met de rekenrente van 1,30%. Dit is gebaseerd op de voorschriften uit het BBV en gekoppeld aan de betaalde rente.
0,4%-2,8% (1,9%-2,4%)
Voor de kostenstijging is een differentiatie toegepast waarbij voor 2021 0,4%, 2022 1,1% en daarna tussen de 2,0% en 2,8% kostenstijging per jaar wordt gehanteerd. De kostenstijging voor 2021 vinden wij optimistisch. De totstandkoming van de kostenstijging is beargumenteerd met de hulp van marktrapporten. Hierdoor kunnen wij hiermee instemmen. Landelijk zien wij een ander beeld.
1,0%-4,4% (1,0%-3,0%)
Voor de opbrengstenstijging wordt een differentiatie toegepast. Wat betreft woningbouw wordt de komende twee jaar een opbrengstenstijging van 1,5% gehanteerd. Vanaf 2023 is met een hogere opbrengstenstijging gerekend van 2,8% en een stijging in 2024 van 4,4%. Voor de bedrijventerreinen is een hogere opbrengstenstijging gehanteerd voor 2021 en 2022 van 2,0% (2019: respectievelijk 1,8% en 1,9%). Voor 2025 e.v. is de opbrengstenstijging voor bedrijventerreinen hetzelfde gebleven in vergelijking met voorgaand jaar (1,0%). Wij kunnen met deze opbrengstenstijging instemmen.
Sociaal domein
Fysiek domein
Kostenstijging
Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde Opbrengstenstijging
Interne beheersing Gehanteerde programmering
De gemeente heeft rekening gehouden met de woonwensen in de regio, resultaten uit het verleden en de toekomstige verwachte behoefte.
Verkoopprijzen
Wij kunnen instemmen met de gehanteerde verkoopprijzen. Hierbij zijn de verkoopprijzen onderbouwd op basis van externe onderzoeken.
Controleverschil
Bijlagen
Beoordeling Toelichting 2019
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
7II
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Specifieke jaarrekeningdossiers die we onder de aandacht brengen (1/3)
Uitkomsten controle Jaarstukken
Gemeente Zwolle verantwoordt vordering ad €5 miljoen uit hoofde van vennootschapsbelasting
Gemeente Zwolle krijgt meer zekerheid bij de lasten van afvalverwerking door Rova
Financiële positie
Gemeente Zwolle heeft ten tijde van de invoering van de vpb-plicht per 1 januari 2016 geconcludeerd dat zij een onderneming drijft (in fiscale zin) met haar grondbedrijf. Afgelopen jaren is er, en zijn er nog steeds, landelijk veel onduidelijkheden ten aanzien van het bepalen van de fiscale winst, waaronder de fiscale openingsbalans. Hierover heeft gemeente Zwolle veel communicatie en afstemming gehad met de Belastingdienst. Gemeente Zwolle heeft de openingsbalans destijds, zoals gebruikelijk, bepaald aan de hand van de verwachte kasstromen, maar vond de uitkomst van de berekening laag. Een te lage openingsbalans leidt tot een hogere fiscale winst over de gehele looptijd van een project.
Rova voert voor gemeente Zwolle de afvalbeheer- en reinigingstaken uit. Afgelopen jaren heeft gemeente Zwolle naar aanleiding van onze aanbeveling de monitoring op door Rova in rekening gebrachte lasten verbeterd en onderdeel gemaakt van haar reguliere jaarrekeningproces. Gemeente Zwolle maakt hiertoe goede en gedetailleerde analyses ten aanzien van de afrekening van Rova. Bijvoorbeeld door het aantal aansluitingen (huishoudens) te controleren en de ontwikkeling in de verantwoorde afvalverwerking door Rova te analyseren ten opzichte van benchmarks/landelijke trends. Over 2020 heeft Rova voor het eerst een verantwoording van haar interne beheersing met betrekking tot de afvalstroom afgegeven met een controlerapport van een onafhankelijke accountant (Standaard 3000D type 2). Dit biedt zekerheid over een toereikende en effectieve werking van de interne beheersing bij Rova die relevant is voor de afvalbeheer- en reinigingstaken. Bijvoorbeeld de waarborgen van Rova omtrent betrouwbare weging van afval en de tenlastelegging aan de juiste gemeente. Dit is een goede aanvulling op de analyses van gemeente Zwolle waardoor er voldoende zekerheid bij de getrouwheid van de lasten uit afvalbeheer- en reinigingstaken wordt verkregen.
Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Gemeente Zwolle heeft daarom besloten voor een aantal projecten door een extern bureau een taxatie te laten uitvoeren. De uitkomst van deze taxatie weerspiegelde een (fors) hogere waarde van ongeveer €100 miljoen waardoor gemeente Zwolle van mening is dat de fiscale openingsbalans hoger moet zijn. De taxaties zijn voorgelegd aan de Belastingdienst. Mondeling heeft de Belastingdienst ondertussen informeel akkoord gegeven op deze verwerkingswijze. De te lage fiscale openingsbalans heeft overigens geen invloed op de grondexploitaties in de jaarrekening, enkel op de vpb-positie. Gemeente Zwolle heeft om belastingrente te voorkomen voorlopige aanslagen uit de jaren 2016 tot en met 2019 voldaan op basis van de initiële (lagere) fiscale openingsbalans. De hogere fiscale openingsbalans heeft tot gevolg dat het grondbedrijf in de eerste jaren na het ontstaan van vpb-plicht verlieslatend is. Gemeente Zwolle heeft daarom als vordering op de balans een bedrag van €5 miljoen op de Belastingdienst opgenomen. De gemeente moet nog een formele aanvraag ten behoeve van deze terugvordering bij de Belastingdienst indienen. Wij kunnen hiermee instemmen.
Bijlagen
8
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Specifieke jaarrekeningdossiers die we onder de aandacht brengen (2/3)
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Toelichting incidentele baten en lasten voldoet in 2020 aan BBV De commissie Besluit Begroting en Verantwoording voor provincies en gemeenten (BBV) heeft in 2019 een notitie incidentele baten en lasten uitgebracht waarin aanvullende eisen staan met betrekking tot de verantwoording van incidentele baten en lasten. Of een post terecht als incidenteel opgenomen is in het overzicht van incidentele baten en lasten, kan veelal alleen inzichtelijk worden gemaakt door het geven van een goede toelichting. We hebben inzake de jaarstukken 2019 geconstateerd dat een adequate, inhoudelijke toelichting op incidentele baten en lasten ontbreekt en dat hiermee op dit vlak niet voldaan werd aan de eisen in het BBV. In de jaarrekening 2020 hebt u de volgende aanbevelingen opgevolgd, waarmee in 2020 wordt voldaan aan het BBV: •
Er is een beknopte toelichting opgenomen over hoe gemeente Zwolle de notitie incidentele baten en lasten toepast op haar baten en lasten. Verder zijn de posten per programma nader toegelicht (aard, omvang, vanwaar incidenteel).
•
Er is een drempelbedrag voor toelichting vastgesteld ad €200.000. Deze drempel is vergelijkbaar met andere grote gemeenten. We bevelen u aan deze drempel in de financiële verordening toe te voegen. De drempel voor nieuw beleid/herzieningen is op dit moment €50.000.
Vanuit onze controle op de classificatie van incidentele baten en lasten (betreft het incidentele of structurele baten en lasten?) hebben wij geen bevindingen geïdentificeerd. Wat opvalt is dat gemeente Zwolle met het beleid om baten en lasten met een termijn < 3 jaar als incidenteel aan te merken ruimer invulling geeft dan andere gemeenten (zoals baten Rijk < 3 jaar). Hierdoor zijn er in vergelijking met andere gemeenten meer baten en lasten als incidenteel verantwoord.
Bijlagen
De verslaggevingseisen rondom activering uren zijn aangescherpt, aandacht voor volledigheid gevraagd Via een uitspraak van de commissie BBV heeft in de notitie materiële vaste activa een aanscherping plaatsgevonden van de regels omtrent het activeren van directe uren. Uren en/of salarislasten die rechtstreeks toe te rekenen zijn aan een activum (project/investering) moeten namelijk worden geactiveerd. Binnen gemeente Zwolle worden er formeel geen uren geregistreerd in een tijdregistratiesysteem. Er is een aantal medewerkers voor wie uren worden toegerekend aan projecten (gerelateerd aan subsidieverantwoording). De juistheid van de geactiveerde uren wordt door budgethouders beoordeeld. We hebben gemeente Zwolle verzocht om een interne analyse op te stellen om de volledigheid van de activering van deze uren vast te stellen. We bevelen u aan om voor het activeren van uren op activa een procedure in te richten. De naleving van de procedure kan middels (verbijzonderde) interne controle worden geborgd. We hebben een controle uitgevoerd op de verantwoorde uren in 2020 om te beoordelen of deze terecht zijn geactiveerd. Daarnaast hebben we voor investeringen waar verwacht zou worden dat er uren worden geactiveerd gecontroleerd of er uren zijn verantwoord. Dit heeft niet geleid tot een controleverschil.
8I
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Specifieke jaarrekeningdossiers die we onder de aandacht brengen (3/3)
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Reclassificatie onderhoud begraafplaatsen van reserve naar voorziening Gemeenten zijn op grond van de Wet op de lijkbezorging verplicht tot het hebben van een gemeentelijke begraafplaats en het toekennen/registreren van grafrechten en het onderhoud (keuze via gemeente of grafhouder). Het recht op het graf en grafonderhoud wordt in de praktijk veelal afgekocht voor een periode van (minimaal) tien jaar. Gemeente Zwolle heeft deze ontvangen afkoopsommen verwerkt in een reserve begraven ad €2,3 miljoen ultimo 2020. Volgens de BBV-verslaggevingsregels dienen deze afkoopsommen te worden aangemerkt als vooruit ontvangen gelden van derden (voorziening middelen derden). De jaarlijkse exploitatie-uitkomsten (tariefstelling is gebaseerd op volledige kostendekkendheid) dienen ook aan deze voorziening te worden toegevoegd. Gemeente Zwolle zal de reclassificatie van reserve naar voorziening voor het bedrag ad €2,3 miljoen in 2021 via een raadsvoorstel verwerken. Voor 2020 is dit een ongecorrigeerd verschil in reclassificatie. Het verschil heeft geen budgettaire gevolgen.
Autorisatie declaraties door daartoe bevoegde budgethouders verdient aandacht Tijdens onze controle hebben wij declaraties van directieleden, college en MTZ gecontroleerd. Hierbij hebben wij vastgesteld dat deze declaraties gegrond en voldoende onderbouwd zijn en dat er sprake is van een vierogenprincipe. Dit is tevens benoemd in deze paragraaf. In overeenstemming met de bevinding van de VIC hebben we geconstateerd dat in een aantal gevallen de declaratie niet door de juiste medewerker is geautoriseerd. Aandachtspunt is daarom om bevoegdheden goed in te regelen.
Bijlagen
8II
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Schattingen jaarrekening zijn evenwichtig
Uitkomsten controle Jaarstukken
Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2020 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering
Schatting
Waarde in 2020 (2019) in € miljoen
Beoordeling 2020
Waardering van de grondexploitaties
€82 (€71)
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen.
Waardering debiteuren en overige uitzettingen
€33 (€35)
Het college heeft voor de verschillende debiteuren en overige uitzettingen een inschatting gemaakt ten aanzien van de inbaarheid. Hier zijn geen bijzonderheden bij geconstateerd.
€11 (€11)
Gemeente Zwolle heeft de pensioenpolissen ondergebracht bij een derde partij, die tevens jaarlijks de actuariële berekeningen opstelt ten behoeve van de APPA-voorziening. Deze inschatting is evenwichtig in vergelijking met de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden op de APPA-voorziening.
Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Juistheid en volledigheid overige voorzieningen
Controleverschil
Bijlagen
Beoordeling Commentaar 2019
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
8III
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Rechtmatigheid aanbestedingen Onrechtmatigheden in aanbestedingen nemen af in 2020 In 2020 is er voor een bedrag van €774.000 aan onrechtmatigheden in Europese aanbestedingen gerapporteerd. De omvang van het totaalbedrag aan onrechtmatigheden is ten opzichte van 2019 (€3,4 miljoen) gedaald. Twee belangrijke oorzaken voor deze daling zijn: 1. Gemeente Zwolle heeft direct actie ondernomen met betrekking tot de onrechtmatigheden uit 2019 (zie ook punt 2). De onrechtmatigheden uit 2019 zijn hierdoor grotendeels opgevolgd. Daarbij is per 1 januari 2020 het eigen inkoopbeleid niet meer opgenomen in het normenkader rechtmatigheid. Dit is conform ons landelijk beeld. Alleen afwijkingen van Europese aanbestedingsrichtlijnen (hogere drempelwaarden) worden meegenomen in het oordeel ten aanzien van de rechtmatigheid van de aanbestedingen. De onrechtmatigheden uit 2019 hadden hoofdzakelijk betrekking op onrechtmatigheden boven de Europese norm. 2. Er wordt vanaf 2020 organisatiebreed meer gebruikgemaakt van het dynamisch inkoopsysteem ingericht voor het inhuren van medewerkers. Dit als gevolg van inspanningen van gemeente Zwolle om te sturen op het gebruik van DAS en het vergroten van de bewustwording van rechtmatige aanbestedingen in de organisatie. De inhuur die via deze procedure verloopt voldoet aan de Europese aanbestedingsrichtlijnen.
De onrechtmatigheden met betrekking tot inhuur bedragen €0,7 miljoen (2019: €3,4 miljoen). De onrechtmatigheden hebben grotendeels betrekking op contracten uit eerdere jaren.
Eerste verbeterstappen aanbestedingen gezet, een risicogerichtere controle vergroot toegevoegde waarde voor organisatie We hebben in onze eerdere rapportages een aantal verbeterpunten opgenomen over het proces bij de jaarrekeningcontrole (onder andere inkoopvolwassenheid en het uitvoeren van spendanalyses). We zien dat u deze punten in 2020 actief hebt opgepakt. Qua controle wordt op dit moment vooral nog gesteund op gegevensgerichte werkzaamheden verricht door de VIC-functie (derde lijn, achteraf). Voor de eerste/tweede lijn is ruimte voor verbetering aanwezig. De controlewerkzaamheden in de drie lijnen van gemeente Zwolle kunnen meer waarde toevoegen door de controle risicogerichter in te steken: • Inhuur derden periodiek analyseren op inkopen wel en niet via het dynamisch inkoopsysteem te beoordelen (verschuivingsgevaar). • Hogere risicogebieden identificeren voor interne controlewerkzaamheden (landelijk veelal IT-contracten en adviesdiensten). • Contracten op basis van werkzaamheden eerdere jaren een label geven: laag, medium of hoog risico. • Analyse van totale bestedingen versus contractwaarde (om te beoordelen of overschrijdingen binnen bestaand contract passen).
Naast de inhuur van medewerkers is er ten aanzien van de overige inkopen één onrechtmatigheid naar voren gekomen ad €0,1 miljoen. Er zijn geen onrechtmatigheden in het kader van de nationale aanbestedingswet geconstateerd. Bevindingen in het kader van de nationale aanbestedingswet leiden niet tot een onrechtmatigheidsfout die meeweegt in ons oordeel. We moeten deze wel rapporteren.
Bijlagen
9
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Impact Covid-19 op de jaarrekening van gemeente Zwolle (1/2)
Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Fysiek domein Bedrijfsvoering Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
In het najaar is door gemeente Zwolle een uitgebreide risicoanalyse inclusief beheersingsmaatregelen opgesteld. Hierin staan onder andere de landelijke, regionale en uw eigen Covid-19-maatregelen en de invloed daarvan op de interne processen, financiële effecten en de jaarrekening centraal. Zoals wij in onze rapportage interim-bevindingen 2020 hebben gerapporteerd, heeft gemeente Zwolle door de risicoanalyse de belangrijkste thema’s als gevolg van Covid-19 in kaart gebracht waardoor bijvoorbeeld de juiste autorisaties, op grond van het mandaat, plaats hebben gevonden. Wij adviseerden in onze rapportage interim-bevindingen om de impact van de maatregelen en risico’s op de jaarrekening verder uit te werken. Dit heeft gemeente Zwolle opgevolgd door een memo op te stellen met behulp van de BADO-notitie ‘Effecten en risico’s voor decentrale overheden vertaald naar de jaarrekening 2020’. Tevens is bij de oplevering van de relevante jaarrekeningdossiers risicogericht aandacht besteed aan de impact van Covid-19 en zijn de gevolgen inzichtelijk gemaakt. De belangrijkste uitkomsten zijn in dit hoofdstuk opgenomen.
Grondexploitaties De financiële effecten van Covid-19 op de grondexploitaties zijn toegelicht in het hoofdstuk van de grondexploitaties. Wat betreft de grondexploitaties is er één complex waarbij het risicoprofiel als gevolg van Covid-19 is toegenomen waar wij specifiek stil bij staan. Dit betreft Voorsterpoort. Voorsterpoort is een grondexploitatie waarbij kavels ten behoeve van de retailsector, specifiek het segment in en om het huis, worden uitgegeven. Gemeente Zwolle heeft in het najaar 2020 onderzoeken laten uitvoeren door externe adviesbureaus naar de uitgiftemogelijkheid en -risico’s en de grondprijzen wat betreft Voorsterpoort. Op basis van deze onderzoeken heeft gemeente Zwolle het standpunt ingenomen dat de huidige ingerekende gronduitgiftes tegen de huidige grondprijs realiseerbaar zijn.
Bijlagen
Hier kunnen wij mee instemmen. Uit het onderzoek blijkt namelijk dat er voldoende ruimte is om de resterende kavels in Voorsterpoort uit te geven tot 2030. Hierbij is onder andere onderzoek gedaan naar het gerealiseerde aanbod in vergelijkbare gemeenten. We merken echter wel op dat de huidige looptijd van Voorsterpoort (tot 2024) relatief kort is in vergelijking met het onderzoeksrapport (tot 2030) en dat er een risico bestaat dat de huidige termijn geen haalbare termijn is voor het afronden van deze grondexploitatie. Het financiële effect van een aanpassing van de programmering naar 2030 is echter beperkt en heeft geen impact op ons oordeel.
Verstrekte subsidies In verband met Covid-19 zijn veel evenementen en activiteiten waarvoor gemeente Zwolle subsidie verstrekt niet doorgegaan of hebben er vervangende activiteiten plaatsgevonden. Het college heeft besloten dat bij de vaststelling van de beschikte subsidies 2020 de subsidie niet zal worden gekort als de voorgenomen prestaties na 1 maart 2020 niet kunnen worden gehaald vanwege de Covid-19-maatregelen. Tevens besloot het college dat het uitgangspunt is dat afspraken gemaakt worden met organisaties waarbij de subsidie als gevolg van Covid-19 leidt tot een financieel voordeel. Het subsidieloket van gemeente Zwolle heeft een analyse uitgevoerd op grotere subsidieverleningen. Deze is beoordeeld door de VIC. Bij deze analyse is beoordeeld of Covid-19 invloed heeft gehad op de gemaakte subsidieafspraken en is een inschatting gemaakt van een de eventueel terug te vorderen bedragen als gevolg van een financieel voordeel. Het terug te vorderen bedrag is ten tijde van het opstellen van de jaarrekening ingeschat op €469.000. In overeenstemming met de algemene subsidieverordening van gemeente Zwolle zullen vaststellingen over subsidiejaar 2020 later in het jaar 2021 plaatsvinden. 9I
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Uitkomsten controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein