1. Voorzieningenonderzoek Stadshagen, d.d. 12 mei 2022
Tekst van het document
ep
VOORZIENINGENONDERZOEK STADSHAGEN EINDRAPPORT 12 MEI 2022
Aan
Gemeente Zwolle T.a.v. Joost Smeets J.Smeets@zwolle.nl
Van
Hospitality Group Nijverheidsweg-Noord 78 Postbus 2186 3800 CD AMERSFOORT
Auteurs
Dick Leijen Robin Reverda Mark Vijfschaft Project
Voorzieningenonderzoek Stadshagen Betreft
Eindrapport Ons kenmerk
002352/R220052/DL/MV/RR
Datum
12 mei 2022
© 2022 Hospitality Group
Behoudens uitzonderingen door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de rechthebbenden c.q. door de rechthebbenden gemachtigden, niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszin s, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.
INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING
1
1 DE CONTEXT
4
1.1 Aanleiding
4
1.2 Aanpak
4
1.3 Leeswijzer
5
2 TYPERING STADSHAGEN
6
2.1 Inleiding
6
2.2 Een wijk waar het prettig wonen is
6
2.3 Een wijk met meerdere gezichten
6
2.4 Een wijk met veel kinderen en jongeren
10
2.5 Een wijk met een specifieke maatschappelijke opgave
10
3 VOORZIENINGEN IN STADSHAGEN
12
3.1 Inleiding
12
3.2 Onderwijs en opvang
12
3.3 Cultuur, dienstverlening en ontmoeting
14
3.4 Sport en bewegen
15
3.5 eerstelijnszorg
20
3.6 Winkels en horeca
21
3.7 Geplande uitbreidingen
22
3.8 Verhouding vraag en aanbod
23
4 ONTWIKKELINGEN
26
4.1 Inleiding
26
4.2 Stadshagen groeit, maar krimpt ook
26
4.3 Stadshagen verandert
26
4.4 Stadshagen heeft ambities
28
4.4.1
Inhoudelijke ambities
28
4.4.2
Ambities met voorzieningen
31
5 DE VRAAG/BEHOEFTE NAAR VOORZIENINGEN
32
5.1 Inleiding
32
5.2 De omvang van de vraag/behoefte
32
5.3 De spreiding
36
5.4 Tijdelijk en permanent
37
6 DE OPGAVE EN PRIORITERING
38
6.1 Inleiding
38
6.2 Uitgansgspunten
38
6.3 Aangrijpingspunten
39
6.4 De opgave
39
6.5 Prioritering
42
BIJLAGE 1: SAMENSTELLING PROJECTGROEP EN KLANKBORDGROEPEN
43
BIJLAGE 2: UITWERKING PRIORITERING MOGELIJKE MAATREGELEN
44
BIJLAGE 3: AANBOD NAAR BUURTEN
47
BIJLAGE 4: VRAAG/BEHOEFTE NAAR BUURTEN
49
BIJLAGE 5: UITGANGSPUNTEN BEREKENING BEHOEFTE
56
BIJLAGE 6: VOORZIENINGEN IN VINEX-WIJKEN
59
SAMENVATTING In november 2021 is het Voorzieningenonderzoek Stadshagen gestart. Centraal in dit onderzoek staat de vergelijking van vraag naar en aanbod van voorzieningen in deze wijk nu en in de toekomst. Op basis van die vergelijking moet worden vastgesteld voor welke voorzieningen vraag en aanbod niet in evenwicht zijn, hoe de voorzieningen zijn gespreid over de wijk en welke uitbreidingen de hoogste prioriteit hebben. Dit is het concept eindrapport van dit onderzoek. Om te komen tot dit eindrapport zijn de volgende activiteiten uitgevoerd: ▪ De bestaande situatie: Als eerste is de bestaande situatie in kaart gebracht. Het betreft het aantal inwoners, bevolkingssamenstelling, samenstelling naar leefstijlen, de omvang en de kwalitatiet van het huidige aanbod alsmede het gebruik van de voorzieningen in Stadshagen. ▪ De ontwikkelingen: Vervolgens zijn alle ontwikkelingen die van invloed zullen zijn op vraag en aanbod van voorzieningen door ons in beeld gebracht. Daarbij is ingegaan op de bevolkingsprogn oses, de fysieke ontwikkelingen (woningbouwplannen en plannen voor uitbreiding voorzieningenaanbod) en de beleidsambities van gemeente en maatschappelijke partners. ▪ Vraag- en aanbodvergelijking: Er is een gedetailleerde vergelijking gemaakt van de huidige en toekomstige vraag/behoefte aan voorzieningen met het aanbod.
Die vergelijking is gemaakt voor geheel Stadshagen, maar ook voor de verschillende buurten. ▪ De opgave: Mede op basis van de vraag- en aanbodvergelijking is de opgave in Stadshagen op het gebied van voorzieningen uitgewerkt. Per type voorziening is aangegeven of en in welke mate krimp of uitbreiding nodig is en welke spreiding en samenhang gewenst zijn. ▪ Prioritering: Als laatste zijn alle voorstellen voor verandering van het voorzieningenaanbod beoordeeld op nut en noodzaak. Aan de hand van die beoordeling zijn voorstellen gedaan voor prioritering. Uit het onderzoek is een duidelijk beeld naar voren gekomen van tekorten en overcapaciteit aan voorzieningen in Stadshagen. Sterk samengevat geldt: ▪ Het tekort, dan wel overcapaciteit, dat zich in 2041 voordoet, is in veel gevallen ook al in 2031 zichtbaar. ▪ Het aanbod voor kinderopvang en buitenschoolse opvang is voldoende om nu en in de toekomst in de vraag/behoefte te voorzien. Krimp of uitbreiding van deze voorzieningen is niet nodig. ▪ Het aanbod van scholen voor primair onderwijs is te groot en de spreiding van de scholen is in toenemende mate uit balans. Er is nu veel capaciteit in de bestaande wijken van Stadshagen en relatief weinig in de uitbreidingswijken of in de directe nabijheid van die uitbreidingswijken.
Dat terwijl het aantal kinderen in die uitbreidingswijken juist gaat groeien en in de bestaande wijken gaat dalen. ▪ Er is een tekort aan voorzieningen voor cultuur, dienstverlening en ontmoeting. Met de komst van het Stadsfoyer wordt een deel van dit tekort opgeheven, maar vooral voor de groeiende groep ouderen gaat een tekort ontstaan aan specifieke, goed gespreide voorzieningen voor bewegen, ontmoeten en zorg. ▪ Voor de binnensport geldt dat de capaciteit in zaaldeeluren (zdu) voldoende is maar dat er sprake is van een groot spreidingsprobleem voor het bewegingsonderwijs. Dit komt doordat een belangrijk deel van het aanbod zich buiten de wijk bevindt. Door dit spreidingsprobleem moeten een flink deel van de leerlingen in het primaire onderwijs erg grote afstanden afleggen tussen de school en de binnensportaccommodaties. ▪ Voor de georganiseerde buitensport geldt dat de grenzen van de capaciteit zijn bereikt en dat er binnenkort een tekort ontstaat. Bovendien leent de buitensport zich voor het vervullen van een bredere maatschappelijke functie dan nu het geval. ▪ Voor de buitenruimte geldt dat er een groeiend gebruik van de buitenruimte mag worden verwacht. Voor de buitenruimte geldt dat de opgave niet zozeer ligt in uitbreiding van de capaciteit, maar wel in opwaardering, flexibilisering en multifunctionele inzet van de buitenruimte, speelplekken, et cetera.
▪ Er is op dit moment een fors tekort aan voorzieningen voor de eerstelijnszorg, vooral huisartsen. Hierdoor kunnen nieuwe inwoners vaak geen huisarts in de buurt vinden. Dat tekort zal de komende jaren toenemen en ernstige vormen gaan aannemen.
EINDRAPPORT
01 | 62
▪
Vraag en aanbod van commerciële voorzieningen (detailhandel en horeca) zijn – met de geplande uitbreiding van het winkelcentrum – in evenwicht. Echter, door de groei van Stadshagen ontstaat voor deze voorzieningen waarschijnlijk een tekort.
Tabel 1: Overzicht verhouding vraag en aanbod voorzieningen Stadshagen 2041.
TYP E VOORZIENING
Eenheid
Aanbod incl. uitbreiding
Behoefte 2 0 31
% O verschot c .q. tekort 2 0 31
Behoefte 2 0 41
% O verschot c .q. tekort 2 0 41
1.038
1021
2%
896
16%
Opvang en onderwijs Kinderopvang VVE/PSZ
Kindplaats
179
BSO
Kindplaats
1.063
1019
4%
973
9%
Basisonderwijs
m² BVO
26.995
20.231
33%
20.171
34%
Ontmoeting en cultuur m² BVO
3.592
5.582
- 36%
5.621
- 36%
Sport en recreatie Binnensport verenigingen
zdu/week
287
260
10%
261
10%
Binnensport onderwijs
zdu/week
130
149
- 12%
150
- 13%
Zwembaden
m² water
160
535
- 70%
512
- 64%
Buitensport
baan/veld
20
22
- 9%
22
- 11%
Fitness
m² BVO
4.183
3.086
36%
3.172
32%
Z org Huisartsen
fte
7,3
15
- 51%
15
- 51%
Fysiotherapie
fte
28,6
32
- 11%
32
- 11%
Tandarts
fte
10,6
16
- 34%
16
- 33%
Apotheek
fte
3,1
5
- 38%
5
- 35%
Verloskundigen
fte
9,5
4
138%
3
184%
Dagelijks
m² WVO
7.815
7.625
2%
10.341
- 24%
Niet-dagelijks
m² WVO
4.094
3.990
3%
5.735
- 29%
m² VO
2.826
2.620
8%
3.220
- 12%
Com mercieel Detailhandel
Horeca
EINDRAPPORT
02 | 62
De voorstellen om de tekorten op te lossen, als ook andere ruimte claims, moeten onderling worden beoordeeld om te komen tot een prioriteitsstelling. Die beoordeling vindt plaats aan de hand van de volgende criteria: 1. Wettelijke taak gemeente: Nagaan of het aanbieden van de betreffende voorziening een wettelijke taak van de gemeente is of niet. Dat geldt voor huisvesting van het primair onderwijs en het bijbehorende bewegingsonderwijs van deze scholen. 2. De omvang van het verschil tussen aanbod en behoefte, waarbij elk van de voorstellen zijn beoordeeld aan de hand van: a. Het relatieve verschil tussen aanbod en behoefte (procentueel). b. Het absolute verschil tussen aanbod en behoefte. c. De omvang van de gebruikers-/doelgroep (betreft het een kleine groep inwoners en juiste een grote groep of zelfs alle inwoners). Met andere woorden hoeveel inwoners worden geraakt door het tekort? d. Is het verschil tussen vraag en aanbod tijdelijk of permanent? 3. De aard van het verschil tussen aanbod en behoefte, waarbij is beoordeeld naar de mate waarin de voorziening bijdraagt aan de opgave waar Stadshagen voor staat. Gekeken is naar: a. De bijdrage aan de (maatschappelijk) opgave. b. Het afbreukrisico: hoe groot zijn de negatieve effecten als er niets gebeurt? c.
Opvangcapaciteit elders/waterbedeffect: de mate waarin de vraag/behoefte kan worden ingevuld in voorzieningen in omliggende wijken of andersom, de mate waarin omliggende wijken een probleem krijgen als de betreffende voorziening niet wordt uitgebreid in Stadshagen. Wettelijke taken van de gemeente hoeven niet beoordeeld te worden, want dat zijn is nu eenmaal verplichtingen die de gemeente heeft. Daarnaast geldt dat de afweging alleen gemaakt hoeft te worden voor voorstellen die een ruimteclaim kunnen veroorzaken. Het goed afwegen van ruimteclaims is nu juist de aanleiding geweest voor dit onderzoek. De voorstellen kunnen in een matrix worden uitgezet naar enerzijds de impact en anderzijds de omvang van het tekort. Naarmate de impact en het tekort groter worden, zal de prioriteit hoger worden. Een concrete uitwerking van deze methodiek voor de oplossingsrichtingen voor Stadshagen is opgenomen in bijlage 2.
EINDRAPPORT
03 | 62
1
DE CONTEXT
1.1
AANLEIDING
De wijk Stadshagen in de gemeente Zwolle telt op dit moment ruim 25.000 inwoners. Binnen de gemeente Zwolle wordt Stadshagen als wijk getypeerd, maar het is in wezen een stadsdeel op zichzelf. Stadshagen bestaat uit negen buurten (bestaand en in ontwikkeling) die verschillen naar onder meer ontstaansgeschiedenis, omvang en samenstelling van de bevolking. Stadshagen zal de komende jaren doorgroeien naar bijna 32.000 inwoners als gevolg van woningbouwontwikkeling in De Tippe, Breezicht en Breecamp-West. De groei en de veranderende samenstelling van de bevolking van Stadshagen zullen gevolgen hebben voor de behoefte aan voorzieningen. Verwacht mag worden dat zowel de omvang van de behoefte zal veranderen als ook de aard van de behoefte, de kwalitatieve kenmerken. In ruimtelijke zin is er al rekening gehouden met die groei door het reserveren van enkele kavels in zowel het bestaande deel van Stadshagen als in de ontwikkelgebieden. De verwachting is echter dat de beschikbare ruimte niet voldoende zal zijn. De gemeente Zwolle wil goed onderbouwde afwegingen maken over de invulling van de schaarse ruimte met voorzieningen. De gemeente wil aanvragen voor realisatie van voorzieningen kunnen beoordelen op basis van objectieve criteria, zoals de aantoonbare behoefte, de meerwaarde, de noodzaak en de relatie met de bestaande stad.
De gemeente Zwolle heeft daarom het initiatief genomen voor het ‘Voorzieningenonderzoek Stadshagen’. Dit onderzoek moet zicht geven op de bestaande, maar vooral op de toekomstige behoefte aan voorzieningen van de inwoners. Het gaat daarbij om de volle breedte van voorzieningen voor: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
detailhandel; horeca; binnen- en buitensport; leisure en recreatie; onderwijs; kinderopvang; zorg en ontmoeting en cultuur.
Uitgangs- en aandachtspunten voor het ‘Voorzieningenonderzoek Stadshagen’ zijn: ▪
▪
1.2
De volgende ontwikkelingen zijn betrokken bij het onderzoek: ▪ de uitbreiding van het winkelcentrum; ▪ de voorziene uitbreiding met enkele voorzieningen, zoals wellness Scholtensteeg, kinderopvang de Stadshoeve en woon-zorg voorziening Waaranders en ▪ de planvorming rondom enkele buurthubs in De Tippe. De volgende onlangs uitgevoerde onderzoeken en in ontwikkeling zijnde programma’s zijn bij het project betrokken: ▪ Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting; ▪ Onderzoek Zwolse Wijkaccommodaties; ▪ Verkenning accommodaties Culturele en Creatieve Sectoren Zwolle; ▪ Programma Maatschappelijke Voorzieningen.
AANPAK
Hospitality Group heeft de opdracht gekregen voor het Voorzieningenonderzoek Stadshagen. Het onderzoek is in november 2021 gestart en vanaf dat moment zijn de volgende activiteiten uitgevoerd:
EINDRAPPORT
04 | 62
▪
▪
▪
▪
▪
De bestaande situatie: Als eerste is de bestaande situatie in kaart gebracht. Het betreft het aantal inwoners, bevolkingssamenstelling, samenstelling naar leefstijlen en het huidige aanbod en gebruik van de voorzieningen in Stadshagen. De ontwikkelingen: Alle ontwikkelingen die van invloed zullen zijn op vraag en aanbod van voorzieningen zijn door ons in beeld gebracht. Daarbij is ingegaan op de bevolkingsprognoses, de fysieke ontwikkelingen zoals woningbouwplannen en plannen voor uitbreiding voorzieningenaanbod en de beleidsambities van gemeente en maatschappelijke partners. Vraag- en aanbodvergelijking: Er is een gedetailleerde vergelijking gemaakt van de huidige en toekomstige vraag/behoefte aan voorzieningen met het aanbod. Die vergelijking is gemaakt voor geheel Stadshagen, maar ook voor de verschillende buurten. De opgave: Mede op basis van de vraag- en aanbodvergelijking is de opgave in Stadshagen op het gebied van voorzieningen uitgewerkt. Per type voorziening is aangegeven of en in welke mate krimp of uitbreiding nodig is en welke spreiding en samenhang gewenst zijn. Prioritering: Als laatste zijn alle voorstellen voor verandering van het voorzieningenaanbod beoordeeld op nut en noodzaak. Aan de hand van die beoordeling zijn voorstellen gedaan voor prioritering.
De resultaten van deze activiteiten zijn in eerste instantie neergelegd in een concept eindrapport. Dat conceptrapport is besproken met de Projectgroep en twee Klankbordgroepen. De interne klankbordgroep bestaat uit medewerkers van de gemeente Zwolle vanuit alle disciplines die aanraking hebben met voorzieningen. De externe klankbordgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de maatschappelijke partners in Zwolle. De resultaten van het onderzoek zijn ook ter toetsing voorgelegd aan inwoners van Stadshagen tijdens een inwonersbijeenkomst. Uit die bijeenkomst bleek dat er een grote mate van herkenning was bij de inwoners over de onderzoeksresultaten. Alle op- en aanmerkingen op het conceptrapport zijn verwerkt waarna dit eindrapport is uitgebracht.
1.3
LEESWIJZER
Dit eindrapport is als volgt opgebouwd. In het volgende hoofdstuk geven wij een korte typering van de wijk Stadshagen. Wij gaan daarbij in op de bevolkingssamenstelling van de verschillende buurten, de karakteristieken van de buurten en de maatschappelijke opgave. In het hoofdstuk daarna geven wij een samengevat beeld van het huidige voorzieningenaanbod in Stadshagen en de mate waarin dat in de vraag/behoefte voorziet. In hoofdstuk 4 gaan wij vervolgens in op de ontwikkelingen die van invloed zijn op de toekomstige vraag/behoefte aan voorzieningen. In hoofdstuk 5 geven wij een beeld van die toekomstige vraag/behoefte en vergelijken dat met het aanbod. In hoofdstuk 6 tenslotte, wordt beschreven met welke aangrijpingspunten er zijn om vraag en aanbod in evenwicht te brengen.
EINDRAPPORT
05 | 62
2
TYPERING STADSHAGEN
2.1
INLEIDING
De behoefte aan voorzieningen in een wijk wordt bepaald door factoren zoals het aantal inwoners, de samenstelling van de bevolking naar leeftijdsklassen en veelheid van factoren op het gebied van inkomen, leefbaarheid, gezondheid, veiligheid en participatie. Al deze factoren zijn door ons voor Stadshagen als geheel en voor de verschillende buurten in kaart gebracht en geanalyseerd. In dit hoofdstuk worden de resultaten daarvan kernachtig beschreven.
2.2
EEN WIJK WAAR HET PRETTIG WONEN IS
Het algehele beeld is dat het met de inwoners van Stadshagen goed gaat en dat er – relatief gezien – weinig problemen voorkomen. Voor de meeste indicatoren (Bronnen: Buurt voor Buurt onderzoek gemeente Zwolle, CBS, GGD, Sport op de Kaart) geldt dat Stadshagen gemiddeld tot bovengemiddeld scoort, althans in de vergelijking met geheel Zwolle. Daarbij geldt dat Zwolle voor de meeste indicatoren doorgaans ook beter scoort dan het Nederlandse gemiddelde. Enkele in het oog springende voorbeelden zijn: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
De inkomens in Stadshagen zijn bovengemiddeld. Het percentage huishoudens dat moet rondkomen met minder dan 105% van het sociale minimum is relatief laag. In Stadshagen staan relatief weinig woningen in de lagere prijsklassen. Het merendeel van de woningen bevindt zich in de midden of hogere prijsklassen. De inwoners van Stadshagen beoordelen hun woonomgeving positief. De gezondheidssituatie (zowel ervaren gezondheid als het percentage inwoners dat kampt met één of meerdere chronische ziekten) is beter dan het Zwolse gemiddelde. De sport- en beweegdeelname is relatief hoog. De schoolprestaties en het percentage vroegtijdige schoolverlaters wijken positief af van het gemiddelde. ‘Last-but-not-least’ geldt dat de inwoners over het algemeen tevreden zijn over het voorzieningenaanbod in de wijk en de bereikbaarheid daarvan.
Dit neemt overigens niet weg dat er onderwerpen zijn die de komende jaren aandacht behoeven. Voor de gehele wijk geldt dat de sociale cohesie en sociale participatie laag scoren. De inwoners hebben weinig binding met de wijk en te weinig inwoners voelen zich medeverantwoordelijk voor de wijk. Ook de tevredenheid over het voorzieningenaanbod geldt niet voor alle aspecten. Zo zijn de inwoners van Breecamp/Breezicht ontevreden over de bereikbaarheid van de voorzieningen en is er in Stadshagen een brede ontevredenheid over het aanbod van ontmoetingsplekken en het aanbod van horeca (Bron: Buurt voor Buurt onderzoek).
2.3
EEN WIJK MET MEERDERE GEZICHTEN
Het algehele positieve beeld van Stadshagen verdient nuance. Stadshagen bestaat uit meerdere buurten die elk een eigen karakter hebben. Dat eigen karakter is zichtbaar op het gebied van sociaal-maatschappelijke indicatoren en op het gebied van huishoudtypen en leefstijlen. SOCIAAL MAATSCHAPPELIJKE INDICATOREN ▪ In Breecamp is het percentage inwoners dat moet rondkomen van het sociale minimum hoger dan in de rest van Stadshagen. Ook de woningvoorraad is anders, waarbij het aandeel (sociale) huur hoger is dan in andere buurten. Verder valt op dat de sport- en beweegdeelname lager is. De grootste verschillen hebben betrekking op leefbaarheid en sociale cohesie en participatie. Op die punten scoort Breecamp/Breezicht fors lager dan het gemiddelde van Stadshagen en ook lager dan het Zwolse gemiddelde. Het laatste aspect dat opvalt is het oordeel over het voorzieningenaanbod. De inwoners van Breecamp/Breezicht zijn het minst tevreden over voorzieningen (zowel het aantal als de bereikbaarheid). Het negatieve oordeel over de bereikbaarheid laat zich verklaren door de afstand van de wijk ten opzichte van de centrale voorzieningen.
EINDRAPPORT
06 | 62
▪
▪
Frankhuis en Werkeren daarentegen scoren op vrijwel alle indicatoren hoger dan het gemiddelde van Stadshagen en het gemiddelde van Zwolle. Er zijn eigenlijk geen onderwerpen te benoemen die op dit moment duiden op verontrustende problemen. In Milligen en Schoonhorst is het beeld wat meer divers. In die buurten komen relatief veel eenpersoonshuishoudens voor en relatief veel senioren. Althans, als dit wordt vergeleken met het gemiddelde van Stadshagen. In de beide buurten zijn de scores op gebied van leefbaarheid en sociale samenhang ook lager dan in Frankhuis en Werkeren, maar tegelijkertijd fors beter dan in Breecamp/Breezicht. In Schoonhorst valt ook de gezondheidssituatie negatief op.
In figuur 1 zijn de kenmerkende verschillen sterk samengevat weergegeven. Figuur 1: Enkele kenmerkende verschillen tussen de buurten van Stadshagen.
Bronnen: Buurt voor Buurt onderzoek gemeente Zwolle, CBS, GGD, Sport op de Kaart)
HUISHOUDTYPEN De gemeente Zwolle heeft voor alle wijken en buurten, de samenstelling van de huishoudens naar huishoudtypen in kaart gebracht. In figuur 2 is deze samenstelling weergegeven en zijn de huishoudtypen globaal gekenmerkt.
EINDRAPPORT
07 | 62
Figuur 2: Samenstelling buurten Stadshagen naar huishoudtypen.
Bron: Gemeente Zwolle.
Uit de bovenstaande figuur blijkt dat het huishoudtype ‘plannen en rennen’ het meest voorkomt in Stadshagen, gevolgd door ‘jong en hoopvol’ en ‘gezellige emptynesters’. Ook geeft figuur 2 een beeld van de verschillen tussen de buurten. In Milligen en Schoonhorst is de groep ‘gezellige emptynesters’ groter dan in de andere buurten, een constatering die samenvalt met het grotere aandeel senioren in die buurten. In Breecamp/Breezicht zijn ‘jong en hoopvol’ en ‘plannen en rennen’ tezamen de dominante huishoudtypen. In wezen geldt dat die buurt een samenstelling heeft die vergelijkbaar is met de andere buurten van circa 10 jaar geleden. De samenstelling naar huishoudtypen heeft vanzelfsprekend effect op de behoefte aan voorzieningen. Gezinnen met (jonge) kinderen (met name plannen en rennen) hebben behoefte aan gecombineerde voorzieningen voor de kinderen (IKC’s), aan sport (verenigingen, commercieel en buitenruimte) voor de kinderen en de ouders. De senioren (gezellige emptynesters) zoeken naar afwisselende vormen van vrijetijdsbesteding, goede zorgvoorzieningen, et cetera. LEEFSTIJLEN De gemeente heeft ook de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen in kaart gebracht. Daarbij is het model van Motivaction gehanteerd. Dat model maakt onderscheid naar acht bevolkingsgroepen die als groep min of meer dezelfde waardeoriëntatie en vergelijkbare behoeften hebben.
In figuur 3 zijn deze acht groepen weergegeven, alsmede de samenstelling van de bevolking van de verschillende buurten in Stadshagen. Figuur 3: Leefstijlen in Stadshagen.
Het basismodel
EINDRAPPORT
08 | 62
Samenstelling buurten Stadshagen naar leefstijlen.
Bron: Gemeente Zwolle/Motivaction.
Uit de figuur blijkt dat de grootste groep inwoners een moderne waardeoriëntatie heeft (moderne burgerij, gemaksgeoriënteerden en opwaarts mobielen). Deze leefstijlen komen het meeste voor in Breecamp/Breezicht, gevolgd door Milligen en Schoonhorst. Inwoners met een postmoderne waardeoriëntatie komen ook relatief veel voor in Frankhuis en in Werkeren. De inwoners met een traditionele waardeoriëntatie zijn groot in Breecamp/Breezicht en Werkeren. De samenstelling naar leefstijlen heeft gevolgen voor de behoefte aan voorzieningen, voor de samenhang en voor de bereikbaarheid. In figuur 4 samengevat weergegeven. Figuur 4: Kenmerkende verschillen behoefte aan voorzieningen naar leefstijlen.
EINDRAPPORT
09 | 62
VERSCHILLEN IN CULTURELE DIVERSITEIT Ook op het gebied van culturele diversiteit zijn er verschillen, maar deze zijn bescheiden. De diversiteit in Stadshagen is iets groter dan in Zwolle als geheel. Tussen de wijken zijn er geen grote verschillen. Alleen Breecamp heeft een iets hogere culturele diversiteit dan de overige wijken.
2.4
EEN WIJK MET VEEL KINDEREN EN JONGEREN
Een belangrijk kenmerk van Stadshagen is het grote aantal kinderen en jongeren. Zowel in absolute aantallen als uitgedrukt in een percentage van de totale bevolking is Stadshagen op dit gebied koploper in Zwolle. In figuur 5 is de samenstelling van de bevolking naar leeftijdsgroepen weergegeven voor de verschillende buurten, voor Stadshagen totaal en voor Zwolle. Figuur 5: Samenstelling bevolking Stadshagen naar leeftijdsklassen, vergeleken met Zwolle.
Bron: Gemeente Zwolle.
Uit de figuur blijkt dat het percentage kinderen (0 tot en met 11 jaar) in Stadshagen 21% bedraagt, tegenover 14% in Zwolle. In absolute aantallen betreft het op dit moment 5.275 kinderen. Uitschieters zijn: ▪ ▪
Breecamp/Breezicht met 29% kinderen. Werkeren met 28% kinderen.
Ook de groep tieners en jongvolwassenen is groter, zij het dat deze groep procentueel op dit moment weinig afwijkt van het Zwolse gemiddelde. In absolute zin betreft het circa 4.250 inwoners. De groep 65-plussers is in Stadshagen – relatief gezien – het kleinst in Zwolle. Echter, in absolute aantallen betreft het toch zo’n 2.250 inwoners. Alleen in AA-Landen is de groep senioren in absolute zin groter dan in Stadshagen.
2.5
EEN WIJK MET EEN SPECIFIEKE MAATSCHAPPELIJKE OPGAVE
Dit hoofdstuk is gestart met de constatering dat uit het Buurt tot Buurt onderzoek blijkt dat het goed wonen is in Stadshagen en dat de problematiek beperkt is. Dit neemt niet weg dat Stadshagen op dit moment een specifieke maatschappelijk opgave kent. Die kan als volgt worden getypeerd: ▪
Leefbaarheid en sociale samenhang: Deze aspecten staan in Stadshagen als geheel onder druk en worden in Breezicht/Breecamp inmiddels problematisch. Het versterken van de leefbaarheid en sociale samenhang is een belangrijk speerpunt voor de komende jaren.
EINDRAPPORT
10 | 62
▪
▪
Vitaliteit senioren: Als aandeel in de totale bevolking is de groep senioren in Stadshagen niet groot. Bovendien geldt voor een groot deel van de senioren dat zij hun weg goed weten te vinden in het aanbod van voorzieningen. Zij zijn vitaal en zelfredzaam. Dit neemt niet weg dat er een groep senioren is waarvoor de vitaliteit en zelfredzaamheid onder druk staan. Deze groep is versnipperd gehuisvest over Stadshagen, wat een gericht aanbod bemoeilijkt. Vinex-problematiek: Als derde geldt dat Stadshagen kampt met een problematiek die in de meeste Vinexwijken voorkomt. Veel kinderen en jongeren, in combinatie met een hoog percentage scheidingen. Dat brengt een specifieke problematiek met zich mee. Op dit moment is deze problematiek niet dominant, want met de meeste kinderen en jongeren gaat het goed. Op termijn zal dit wel aandacht vragen.
EINDRAPPORT
11 | 62
3
VOORZIENINGEN IN STADSHAGEN
3.1
INLEIDING
In dit hoofdstuk geven wij het beeld van het huidige voorzieningenaanbod in Stadshagen. Vanuit het oogpunt van leesbaarheid is de beschrijving beknopt. De details worden in het definitieve eindrapport opgenomen in de bijlagen.
3.2
ONDERWIJS EN OPVANG
KINDEROPVANG Er zijn op dit moment 17 locaties voor kinderopvang in Stadshagen. Naast dat aantal zijn er nog 40 geregistreerde gastouder opvanglocaties. In totaal bedraagt de capaciteit van de kinderopvang 978 kindplaatsen. In tabel 2 is dit aanbod weergegeven per buurt. De gastouderopvang is als totaal weergegeven omdat de gegevens over de exacte locaties en capaciteit per locatie ontbreken. Tabel 2: Aanbod kinderopvang Stadshagen, naar buurten.
Breecamp
Mi lligen
W erkeren
Schoonhorst
De Tippe
F rankhuis
Totaal
144
231
150
79
0
134
738
Ki nderopvang Kinderdagverblijven Gastouder Totaal
240 144
231
150
79
0
134
978
Bron: Rijksoverheid Landelijk registratie kinderopvang, geraadpleegd januari 2022 www.landelijkregisterkinderopvang.nl
Stadshagen telt op dit moment 1.571 kinderen in de leeftijdsgroep 0 tot en met 3 jaar. Dat houdt in dat er 60 kindplaatsen beschikbaar zijn per 100 kinderen. Dat is een behoorlijk aanbod. Landelijk maakt circa 50% van de kinderen van 0 tot en met 3 jaar gebruik van de kinderopvang. Bij een optimale bezetting van de kinderopvang zou in Stadshagen 60% van de kinderen gebruik kunnen maken van Stadshagen. Een dergelijke capaciteit is ook nodig omdat in Stadshagen een hogere deelname aan kinderopvang mag worden verwacht dan landelijk gemiddeld. Dit vanwege het hoge percentage tweeverdieners en de relatief hoge inkomens. Dit hangt ook samen met de leefstijlen die dominant zijn in Stadshagen. Deze leefstijlen kenmerken zich door een hogere vraag naar kinderopvang. Naar verhouding is de capaciteit het grootst in de buurt Milligen (76 kindplaatsen per 100 kinderen) en Breecamp (64 kindplaatsen per 100 kinderen). In de andere buurten ligt dit verhoudingsgetal tussen de 30 en 40 kindplaatsen per 100 kinderen. Dit lijkt op het eerste gezicht een onevenwichtige verdeling. Echter, door de te verwachten veranderingen van het aantal inwoners en de bevolkingssamenstelling (zie hoofdstuk 4) zal die onevenwichtigheid grotendeels worden weggenomen. De kinderopvang is gehuisvest in verschillende typen accommodaties.
Veel locaties zijn gevestigd in scholen voor primair onderwijs, maar er zijn bijvoorbeeld ook standalone kinderopvanglocaties en er is kinderopvang in het Cultuurhuis. Naast de kinderopvang beschikt Stadshagen ook nog over 179 kindplaatsen in peuterspeelplaatsen/ voorscholen. Er zijn in Stadshagen 59 kinderen geïndiceerd voor de voorscholen. BUITENSCHOOLSE OPVANG Voor de kinderen van 4 tot en met 11 jaar zijn in Stadshagen 14 locaties voor buitenschoolse opvang beschikbaar. Deze locaties hebben een totale capaciteit van 983 kindplaatsen. In de volgende tabel is deze capaciteit weergegeven uitgesplitst naar buurten.
EINDRAPPORT
12 | 62
Tabel 3: Aanbod buitenschoolse opvang Stadshagen, naar buurten.
Buitenschoolse Opvang
Breecamp
Mi lligen
W erkeren
Schoonhorst
De Tippe
F rankhuis
Totaal
290
186
250
99
0
158
983
Bron: Rijksoverheid Landelijk registratie kinderopvang, geraadpleegd januari 2022 www.landelijkregisterkinderopvang.nl
De capaciteit bedraagt 26,6 kindplaatsen per 100 kinderen. Dat is geen royaal aanbod. Landelijk neemt 26% van de kinderen van 4 tot en met 11 jaar deel aan de buitenschoolse opvang. In Stadshagen mag een hoger percentage worden verwacht, om dezelfde redenen als bij de buitenschoolse opvang. Het bestaande aanbod is dus krap. Ook voor de buitenschoolse opvang is sprake van een onevenwichtige spreiding op dit moment. Door de groei van Stadshagen in vooral Breecamp en De Tippe en de veranderende bevolkingssamenstelling wordt die onevenwichtigheid de komende jaren minder. ONDERWIJS Op dit moment zijn er 13 scholen/locaties voor primair onderwijs in Stadshagen en één voor het Speciaal Basisonderwijs. Het reguliere primaire onderwijs telt op dit moment circa 3.500 leerlingen, verdeeld over 150 groepen. De scholen voor primair onderwijs in Stadshagen hebben tezamen een vloeroppervlak van bijna 27.000 m² bruto. Deze capaciteit is groter dan nodig is voor het onderwijs. De genormeerde ruimtebehoefte is op dit moment ongeveer 20.350 m² bruto vloeroppervlak. Theoretisch is er dus sprake van een overcapaciteit van ongeveer 6.650 m². In de volgende tabel zijn het aanbod en de theoretische leegstand per buurt weergegeven en de ligging van de scholen. Tabel 4: Aanbod scholen voor Primair Onderwijs Stadshagen, naar buurten.
A a nbod Behoefte
Theoretische l eegstand
Breecamp/Breezicht
6.887
5.368
1.519
Milligen
5.720
4.453
1.267
Werkeren
4.741
4.117
624
Schoonhorst
5.296
3.123
2.173
De Tippe
1.500
1.578
-78
Frankhuis
2.851
1.719
1.132
Totaal
26.995
20.358
6.637
Bron: IHP Gemeente Zwolle.
Uit de tabel blijkt dat – met uitzondering van De Tippe – er op dit moment in alle buurten sprake is van theoretische leegstand. Daarbij geldt dat binnen buurten er verschillen zijn tussen scholen onderling. In Breecamp/Breezicht geldt dat Het Festival een zeer populaire school is en een groot ruimtetekort kent. Dit terwijl de andere scholen in Breecamp/Breezicht juist overcapaciteit kennen. De Zevensprong in Milligen en De Vlieger 2 in Werkeren kennen ook geen overcapaciteit.
EINDRAPPORT
13 | 62
In werkelijkheid is de overcapaciteit een stuk lager dan het lijkt. Deze overcapaciteit wordt namelijk voor een groot deel ingevuld door kinderopvang, buitenschoolse opvang en peuterwerk. In werkelijkheid is de totale overcapaciteit ongeveer 2.530 m². Deze is al volgt verdeeld over de buurten: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Breecamp/Breezicht: 5 lokalen, circa 550 m2 BVO. Milligen: 5 lokalen, circa 550 m2 BVO. Schoonhorst: 7 lokalen, circa 770 m2 BVO. Frankhuis: 6 lokalen, circa 660 m2 BVO. Werkeren en de Tippe hebben geen overcapaciteit
Hierbij moet wel worden opgemerkt dat 4 groepen van de Het Festival in een school in Schoonhorst zijn ondergebracht.
3.3
CULTUUR, DIENSTVERLENING EN ONTMOETING
Dit betreft de voorzieningen voor ontmoeting (jongerencentrum, wijkaccommodatie, voorzieningen voor senioren), actieve en passieve cultuurparticipatie (bibliotheek, ruimten voor culturele activiteiten) en maatschappelijke dienstverlening (SWT, wijkteam). Eerdere onderzoeken (bijvoorbeeld Onderzoek Zwolse Wijkaccommodaties) gaven signalen over een tekort aan deze voorzieningen in Stadshagen. Op dit moment beschikt Stadshagen in zijn totaliteit over circa 3.800 m² aan deze voorzieningen, waarvan het merendeel in het Cultuurhuis. In tabel 5 is het aanbod weergegeven. Tabel 5: Aanbod cultuur, dienstverlening en ontmoeting.
Cul tuur, dienstverlening en ontmoeting
M² BVO
Cultuur
1.089
Maatschappelijke dienstverlening
1.300
Ontmoeting
1.412
Totaal
3.801
M² per inwoner
0,15
Dit aanbod is overwegend geconcentreerd in de buurt Milligen (het Cultuurhuis) waar ruim 3.200 m² wordt gebruikt voor deze functies. In Schoonhorst in het jongerencentrum gevestigd (circa 450 m²) en er zijn nog ruimten in het Zonnehuis en de Stadshoeve. Het totale aanbod is op dit moment te beperkt. De behoefte bedraagt ongeveer 4.400 m², 600 m² meer dan op dit moment aanwezig is. Daarbij geldt dat bij de behoefteberekening nog geen rekening is gehouden met dubbel ruimtegebruik/multifunctionaliteit. Bij een goede multifunctionele invulling kan met minder vierkante meters worden volstaan. De functionaliteit vertoont gebreken. Het Cultuurhuis is weinig uitnodigend en te zeer gecompartimenteerd. De inhoudelijke samenwerking tussen alle partijen die zijn gehuisvest in Het Cultuurhuis komt daardoor maar moeizaam uit de verf. Ook is Het Cultuurhuis ongeschikt als werklocatie voor SWT en Wijkteam.
EINDRAPPORT
14 | 62
3.4
SPORT EN BEWEGEN
Sporten en bewegen kan op allerlei manieren en op allerlei plaatsen. In het kader van dit onderzoek zijn de gemeentelijke binnen- en buitensportaccommodaties van belang, maar ook de beschikbare buitenruimte en de het aanbod aan fitness. BINNENSPORT In Stadshagen is het volgende aanbod aan gemeentelijke binnensportaccommodaties beschikbaar: Tabel 6: gemeentelijke sportaccommodaties, naar type accommodatie.
• • • •
een sporthal in het Bewegingshuis; een sportzaal in het Bewegingshuis; een gymzaal aan de Sportlaan; een klein gymlokaal in de school voor SBOonderwijs, deze is niet toegankelijk voor de wijk.
Grenzend aan Stadshagen is er nog een sporthal, het Anker. Deze ligt op de grens van Stadshagen en Westenholte. Deze sporthal is op die plaats gerealiseerd met de nadrukkelijke bedoeling dat deze voor de beide wijken een functie zal vervullen. Ongeacht of Het Anker wordt meegenomen in de beoordeling of niet, is het aanbod aan binnensportaccommodaties relatief beperkt. In de tabel hieronder wordt dit duidelijk door het aanbod aan binnensport te vergelijken met het landelijk gemiddelde. Daarbij wordt eerst Stadshagen zelf vergeleken en vervolgens Stadshagen en Sporthal Het Anker vergeleken met landelijk gemiddelde. Tabel 7: Capaciteit binnensport, naar type accommodatie.
Bi nnensport
A a ntal
Z a aldelen
Sportvloer i n m2
Bi nnensport Stadshagen
A a nbod per 25.000 inwoners Sta dshagen
NL
Sporthal
1
3
1.350
1,0
2,2
Sportzaal
1
1
406
1,0
1,0
Gymzaal
2
2
372
2,0
6,5
6
2.128
5,9
15,2
0,08
0,15
T otaal M 2 s portvloer per inw
Inclusief Het Anker Sporthal
1
T otaal M 2 s portvloer per inw
3
1.056
2,0
2,2
8
3.184
7,8
15,2
0,12
0,15
Bron: gemeente Zwolle/Mulier Instituut.
EINDRAPPORT
15 | 62
De gemeente Zwolle plant de capaciteit binnensport voor verenigingen stadsbreed. In dat kader is het logisch om verder te kijken dan alleen de accommodaties in Stadshagen. De binnensportaccommodaties van Stadshagen en Het Anker samen komen redelijk in de buurt van het landelijk gemiddelde. Daarbij moet wel bedacht worden dat Het Anker ook de sporthal voor Westenholte is, niet voor Stadshagen alleen. In een iets ruimere straal rondom Stadshagen bevinden zich de binnensportaccommodaties van Deltion en de WRZV-hallen. Uit recent onderzoek is gebleken dat de gemeente Zwolle voldoende ruimte heeft voor binnensport. Voor de hele stad geldt dat de accommodaties ook goed gespreid zijn. Alleen in West wordt een tekort voorzien, door de groei van Stadshagen. Spreiding De noordkant van Stadshagen is duidelijk onderbedeeld als het om binnensportaccommodaties gaat. Het aanbod is overwegend geconcentreerd in en bij het winkelcentrum en ten zuiden van de wijk. Voor sporthallen is het gebruikelijk dat deze een centrale plek hebben. Voor het onderwijs in Breecamp is dit problematisch. Daar zijn onvoldoende voorzieningen voor bewegingsonderwijs. Op grond van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Zwolle 2016 , lijkt de huidige situatie voort te kunnen bestaan.
Daardoor moeten ten minste twaalf basisschoolgroepen twee keer in de week zes kilometer fietsen om naar de gymlessen te gaan. Dit gaat ten koste van de onderwijstijd. Het is echter geen capaciteitsprobleem. Er is namelijk voldoende capaciteit. Alleen bevindt die capaciteit zich niet op de plek waar deze het meest nodig is. De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Zwolle 2016 gaat uit van de normatieve behoefte per school. De verordening hanteert veel ruimere afstandsnormen dan in den lande gebruikelijk is. Op veel andere plaatsen zou al een tweede gymlokaal aan de Sportlaan zijn gerealiseerd. Overigens is het wel zo dat als de behoefte van de drie scholen die in Breecamp naast elkaar liggen wordt gerekend alsof het een school zou zijn, er ook volgens de Zwolse verordening binnen een paar jaar een tweede gymzaal noodzakelijk zal zijn. Functionaliteit Het Bewegingshuis heeft een aantal tekortkomingen, waardoor deze maar beperkt inzetbaar is voor sport. De hal is niet ingericht op wedstrijden. Ook de toegankelijkheid is beperkt. Zowel voor de verschillende zaaldelen van de sporthal als voor de sportzaal geldt dat het feitelijk ruim bemeten gymlokalen zijn. Door de ruime opzet is er voldoende ruimte voor modern bewegingsonderwijs, zoals de KVLO die voor staat. De inrichting sluit daar dan weer niet op aan.
De gymzaal aan de Sportlaan beschikt over de functionaliteiten die van een klassieke gymzaal verwacht mogen worden. Zowel de maatvoering als de inrichting zijn minder geschikt voor moderne vormen van bewegingsonderwijs. Dat is niet alleen tekortkoming voor het bewegingsonderwijs. Ook voor beweegactiviteiten voor andere doelgroepen zou dat een duidelijke meerwaarde hebben. De gymzaal in het Cultuurhuis wordt niet gebruikt voor bewegingsonderwijs en verenigingssport. Hier worden alleen beweegactiviteiten door Wijz aangeboden. Het Anker tot slot is een volledige sporthal met faciliteiten voor wedstrijden, als een tribune en horeca. Ook hier zijn er drie ruime zaaldelen met een klassieke inrichting. Dus ook hier is er wel voldoende ruimte maar niet de inrichting voor modern bewegingsonderwijs en andere beweegactiviteiten. Het gymlokaal bij de Eliezerschool biedt ook nog 120 m2 voor bewegingsonderwijs. Deze is echter alleen beschikbaar voor de eigen leerlingen. Alleen al door de beperkte vloeroppervlakte is dit geen volwaardig gymlokaal. Dit gymlokaal is in het verdere onderzoek dan ook buiten beschouwing gelaten.
EINDRAPPORT
16 | 62
Gebruik/bezetting Van de genormeerde 153 uur voor bewegingsonderwijs in 2021/22 wordt op dit moment 90% door de scholen gebruikt. De resterende normuren blijven ongebruikt. Vanaf 2023 moeten de scholen deze uren wel verplicht besteden aan bewegingsonderwijs. De ruimte om de normuren onder te brengen is aanwezig. Naast het Beweeghuis en het gymlokaal aan de Sportlaan is er een gymlokaal in het Cultuurhuis die niet gebruikt wordt. Ook is een deel van de capaciteit van het Anker beschikbaar voor de scholen uit Stadshagen. Ook zonder het gymlokaal in het Cultuurhuis is er dan ruim voldoende capaciteit, zoals blijk uit de volgende tabel. Tabel 8: Capaciteit binnensport voor bewegingsonderwijs.
ca paciteit bewegingsonderwijs
Z a aldelen
normuren
Binnensport Stadshagen1
5
130
Het Anker
3
78
gebruik scholen in Westenholte
-27,75
totaal beschikbaar
180,25
normuren bewegingsonderwijs
153
vrij beschikbaar
27,25
Bron: Sportservice Zwolle
De gymzaal aan de Sportlaan is als enige volgepland met bewegingsonderwijs voor de omliggende scholen. In het bewegingshuis is nog ruimte, evenals in het Anker. Dat een deel van de normuren niet wordt ingevuld komt vooral door de grote afstand tussen de scholen in Breecamp en de sportaccommodaties. Dit is een keuze die scholen vanaf 2023 niet meer kunnen maken. Dan moeten alle lessen bewegingsonderwijs verplicht gegeven worden. Maar ook daarvoor is voldoende ruimte. VERENIGINGSGEBRUIK Het gebruik van sporthallen door verenigingen wordt in eerste instantie op stedelijk niveau bekeken. Twee jaar geleden is hier uitgebreid onderzoek naar gedaan waarbij is gebleken dat er voldoende aanbod is voor de Zwolse verenigingen. Daarbij is ook vastgesteld dat de spreiding van sporthallen over de stad ongelijk is. Juist in Stadshagen blijft het aanbod achter bij de rest van de stad. Het gebruik van het beweeghuis was op dat moment 570 uur per jaar, hetgeen vrij weinig is voor een sporthal. BUITENSPORT Er is een langgerekt buitensportpark in Stadshagen. Het buitensportpark ligt centraal in de wijk. Aan de Sportlaan liggen de voetbalvelden en aan de overkant van de Stadshagenallee liggen de tennisbanen en de korfbalvelden aan de Oude Wetering. Het gaat om tien tennisbanen, zeven voetbalvelden en drie korfbalvelden Ook zijn er een aantal kleinere voorzieningen, zoals survivalrun.
De centrale ligging is prima voor zo’n sportpark, maar heeft ook nadelen. Zowel de voetbalvereniging als de tennisvereniging zitten aan de grenzen van hun capaciteit. Ruimte om te groeien is er in de directe omgeving niet meer, tenzij een van de verenigingen naar een andere locatie verhuist. Juist vanwege de centrale ligging valt extra op dat de inrichting vrij traditioneel is. Het park nodigt niet direct uit om daar buiten verenigingsuren ongeorganiseerd te sporten en bewegen. In de Verbinding zijn al wel wat experimenten en plannen voor een bredere functie. Dat zou verder kunnen worden ontwikkeld. Zeker ook omdat er scholen en een gymzaal vlak blij liggen, is er veel meer mogelijk op en rond dit park. 1 De gymzaal Eliezerschool is geen volwaardige gymzaal en daarom verder buiten beschouwing gelaten.
EINDRAPPORT
17 | 62
ZWEMMEN Er is een eenvoudig zwembad van 20 bij 8 meter met een beweegbare bodem. Dit zwembad heeft een theoretische capaciteit van 40 tot 50 duizend bezoeken per jaar. Dat is onvoldoende voor Stadshagen. Om Stadshagen volledig te bedienen zou twee tot drie keer zoveel wateroppervlak nodig zijn. Zwemmen is primair een stedelijk voorziening. Vanuit Stadshagen zijn er verschillende zwembaden binnen vijf tot tien kilometer voor handen. Voor Breecamp is daarnaast het zwembad in IJsselmuiden binnen de tien kilometer aanwezig. Dit wordt in algemene zin als een redelijke afstand gezien. Voor een stedelijke omgeving is het echter een vrij grote afstand. Het zwembad in Stadshagen is dan ook een mooie aanvulling op de andere, verder weg gelegen zwembaden. Dit geldt vooral voor mensen voor wie de afstand naar de andere baden bezwaarlijk is. FITNESS Er zijn twee grote fitnesscentra en een boetiek fitness in Stadshagen. Ze zitten alle drie vrij dicht bij elkaar, rond het Twistvlietpark. In totaal is 4200 m2 fitness beschikbaar, in principe genoeg voor 4.000 tot 6.000 leden. Daarmee heeft Stadshagen zowel nu als in de toekomst voldoende aanbod aan fitness. BUITENRUIMTE Speelplekken en sportspeelplekken In Stadshagen liggen 87 speelplekken voor de groep 0 tot 6-jarigen. In de volgende figuur is de ligging van deze voorzieningen weergegeven.
Rondom elke speelplek is een cirkel getrokken met een diameter van 200 meter. Dit houdt in dat de woningen die zich binnen die cirkels bevinden, maximaal 100 meter verwijderd zijn van de betreffende speelplek (het uitgangspunt van het huidige beleid van de gemeente). Figuur 7: Ligging en bereik speelplekken.
In Milligen, Schoonhorst en Frankhuis is sprake van een nagenoeg volledige dekking van speelplekken. De maximale afstand tot een speelplek is in die buurten voor vrijwel alle woningen 100 meter of minder. In Werkeren en vooral Breecamp is de spreiding minder. Naast de speelplekken zijn er 18 sportspeelplekken voor de kinderen van 6 jaar en ouder. Voor die sportspeelplekken heeft de gemeente tot dusver een maximale reisafstand van 400 meter aangehouden. In tabel 9 zijn, per buurt, de aantallen speelplekken en sportspeelplekken weergegeven. Deze zijn verbijzonderd naar klein, middelgroot en groot naar gelang het aantal speelelementen.
Bron: Gemeente Zwolle. Ook is aangegeven wat het aantal kinderen is per speelplek of sportspeelplek, berekend door het aantal plekken te delen door het aantal kinderen in de betreffende buurt.
EINDRAPPORT
18 | 62
Tabel 9: Aanbod speelplekken en sportspeelplekken naar buurten.
Breecamp
Mi lligen
W erkeren
Schoonhorst
F rankhuis
Totaal
6
24
11
24
22
87
Klein
2
15
2
19
8
46
Middelgroot
2
9
8
5
11
35
Groot
2
0
1
0
3
6
3
8
2
2
3
18
Klein
2
7
1
1
1
12
Middelgroot
1
0
1
1
2
5
Groot
0
1
0
0
0
1
Gem # elementen per speelplek
5,2
3,1
4,6
2,7
4,4
3,6
Gem # elementen per sportplek
3,0
3,0
3,0
3,0
4,0
3,2
Aantal 0-6 jr per speelplek
56
21
62
13
30
29
Aantal 6 jr e.o. per sportplek
180
166
674
343
491
299
# Speelplekken (0-6 jr)
# Sportspeelplekken (6 jr e.o.)
El ementen
Spreiding
Bron: Gemeente Zwolle.
De tabel maakt nogmaals duidelijk dat het aanbod van speelplekken (voor 0 tot 6 -jarigen) in Breecamp en Werkeren relatief beperkt is. Daarbij geldt dat de plekken in Breecamp en Werkeren over het algemeen wat groter zijn (meer speeltoestellen). Voor de sportspeelplekken dat vooral Werkeren en Frankhuis uit de toon vallen met een relatief beperkt aanbod. Buitenruimte Stadshagen beschikt over relatief veel groen en grenst aan het buitengebied van Zwolle. Het is niet mogelijk om op wijkniveau een beoordeling uit te voeren van de recreatieve mogelijkheden van de buitenruimte. Dat is wel mogelijk voor Zwolle totaal. In tabel 10 is de score van Zwolle weergegeven op de Kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving (KBO). Met dit instrument worden vier hoofdonderwerpen van de omgeving gescoord (op een schaal van 1 tot 100) en vergeleken met alle gemeenten in Nederland. Zwolle scoort ronduit goed op deze onderwerpen, waarbij wij geen argumenten hebben om te veronderstellen dat dit voor Stadshagen veel minder het geval is.
EINDRAPPORT
19 | 62
Tabel 10: Beoordeling beweegvriendelijkheid omgeving Zwolle vergeleken met Nederland.
Z wolle
N ederland
Voorzieningen
63
41
Sportaccommodaties
61
62
Groen en blauw recreatie
72
63
Speelplekken
97
72
Totaal
74
60
Bron: Sport op de Kaart.nl
3.5
EERSTELIJNSZORG
De eerstelijnszorg is de zorg waar mensen zelf en zonder verwijzing naar toe kunnen. Het gaat om de huisarts, tandarts, fysiotherapie, apotheek en verloskunde. Dit is voor veel mensen een basisbehoefte. De mate waarin mensen van eerstelijnszorg gebruik maken wisselt per levensfase, maar in de meeste gevallen is fysieke nabijheid zeer wenselijk. HUISARTS Omdat veel huisartsen en andere zorgverleners parttime werken, wordt de zorgcapaciteit vaak in fte’s gerekend. Op dit moment is er 7,3 fte aan huisartsen in Stadshagen. Volgens de planningsnormen van de Nederlandse Zorgautoriteit zouden dat er ruim 12,2 moeten zijn. Dit wijst erop dat er een flink tekort aan huisartsen is in Stadshagen. De huisartsen in Stadshagen bevestigen dat er een tekort is. Niet alleen is er een vacature, maar er wordt ook gezocht naar andere mogelijkheden om uit te breiden. Dit tekort leidt er nu toe dat nieuwe inwoners in Stadshagen daar vaak geen huisarts kunnen vinden. Zij blijven dus aangewezen op de huisarts die men al had, elders in Zwolle of daarbuiten. Dit is overigens niet uniek voor Zwolle of Stadshagen, in grote delen van het land heeft men te maken met een huisartsentekort. De huisartsen zitten bijna allemaal in het Gezondheidshuis, achter het winkelcentrum. Een mooie en centrale plaats, maar daarmee wel ver weg van Breecamp en Breezicht.
Er is een kleine praktijk in de buurt Werkeren, die voor een deel van Breecamp dichterbij is dan het Gezondheidshuis. Die praktijk wil dan ook graag uitbreiden, maar heeft daarvoor niet de ruimte. FYSIOTHERAPIE Volgens de planningsnorm zouden er nu ruim 25 fte fysiotherapeuten in Stadshagen actief moeten zijn om de vraag op te kunnen vangen. Uit een rondvraag bij de verschillende praktijken blijkt dat die er ook zijn. Veel fysiotherapeuten werken op verschillende plekken in Zwolle en zelfs de regio. Dit maakt dat het aantal fte wisselt met de vraag. Het maakt ook dat ingespeeld kan worden op pieken en dalen in de vraag. Fysiotherapie concentreert zich rond het winkelcentrum en de Sportlaan en een praktijk in Schoonhorst. Dit lijkt een prima spreiding voor deze discipline. TANDARTS Voor een deel van de tandartsen geldt, net als voor de fysiotherapeuten, dat deze op meerd ere plekken werken. Hierdoor is er ook bij tandartsen enige ruimte om flexibel in te spelen op veranderingen in de vraag. O p dit moment is er bijna 11 fte aan tandartsen actief in Stadshagen, minder dan de bijna 13 fte die op basis van de planningsnorm verwacht mag worden. Drie van de vijf praktijken melden dat zij een grotere vraag naar tandartszorg goed aan zouden kunnen. Er lijkt dan ook geen gebrek aan tandartsen. Tandzorg is uitsluitend in het Zuiden van Stadshagen te vinden.
Het overgrote deel zit in het Cultuurhuis.
EINDRAPPORT
20 | 62
APOTHEEK Er is op dit moment 3,1 fte aan apothekers in Stadshagen. Zij werken allemaal in de apotheek van het Gezondheidshuis. Hoewel op basis van de planningsnorm er 0,75 fte meer verwacht mag worden, is er geen vacature. Mogelijk komt dit doordat er net buiten Stadshagen, in de wijk Westenholte ook een apotheek is. VERLOSKUNDE De verloskundigen zijn de uitzondering in het algemene beeld. Er zijn veel meer verloskundigen dan op basis van de planningsnorm verwacht mag worden. Er zou behoefte moeten zijn aan 2,8 fte verloskundige, in werkelijkheid is er 9,5 fte beschikbaar. Overigens geldt dat een deel van die verloskundigen ook buiten de wijk werkt. Maar dan nog is het verschil opvallend. De verloskundige zorg concentreert zich nu vooral rond het winkelcentrum. Er is ook beperkt capaciteit beschikbaar aan de Sportlaan en in Werkeren. Er is dan ook behoefte aan meer praktijkruimte in Breecamp, omdat aan de Noordkant relatief veel baby’s worden geboren. ALGEMEEN Het aantal huisartsen, tandartsen en apothekers dat beschikbaar is in de wijk, ligt lager dan verwacht mag worden op de planningsnormen. Voor de huisartsenzorg levert dat nu al concrete knelpunten op. Iemand die vanuit de Randstad naar Zwolle verhuist, zal toch in de nieuwe woonomgeving een huisarts moeten kunnen vinden. Dat lukt op dit moment niet. Bij tandartsen en apotheek wordt die druk nog niet zo gevoeld.
Maar dat zal waarschijnlijk gaan veranderen als de bevolking in omvang groeit en ouder wordt. Dan zal de vraag toenemen en ook bij die disciplines de druk groter worden. Ook bij de eerstelijnszorg valt op dat deze onevenredig sterk in het zuiden van de wijk zit en in de noordrand juist ondervertegenwoordigd is. Fysiotherapie lijkt hierop een uitzondering. Dat komt vooral doordat er rond de Sportlaan vrij veel fysiotherapie wordt aangeboden.
3.6
WINKELS EN HORECA
De behoefte aan winkelruimte en horeca wordt gemeten in vierkante meters verkoopoppervlak. Daarbij wordt eerst gekeken wat de te behalen omzet is en vervolgens wordt bepaald hoeveel ruimte nodig is om die omzet te behalen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar dagelijkse en niet dagelijkse boodschappen en naar horeca. Onderstaande cijfers zijn ontleend aan de laddertoets, een deel van de onderbouwing van de bestemmingsplanwijziging ten behoeve van de uitbreiding van het winkelcentrum. Daaruit blijkt dat er op dit moment voor te weinig ruimte is voor winkels en horeca. In 2019 is een soortgelijk onderzoek uitgevoerd in opdracht van de gemeente. Daaruit kwamen nagenoeg dezelfde getallen. Tabel 11: benodigde en beschikbare ruimte voor detailhandel en horeca
da gelijkse boodschappen
ni et-dagelijkse boodschappen
Horeca
benodigde ruimte
7.765
4.094
2.620
beschikbare ruimte
4.968
2.769
1.445
ruimtetekort
2.797
1.325
1.175
rui mte in m2
Bron: Gemeente Zwolle; Laddertoets uitbreiding winkelcentrum
EINDRAPPORT
21 | 62
3.7
GEPLANDE UITBREIDINGEN
Op dit moment zijn er concrete plannen voor uitbreiding van het voorzieningenaanbod in Stadshagen. Deze plannen worden hierna toegelicht. WINKELCENTRUM Het Winkelcentrum Stadshagen wordt uitgebreid met de volgende functies: ▪ ▪ ▪
maximaal 2.850 m² extra winkelvloeroppervlak voor dagelijkse boodschappen maximaal 1.325 m² extra winkelvloeroppervlak voor niet-dagelijkse boodschappen maximaal 1.175 m² verkoopppervlak voor horeca en aanvullend 206 m² in de Stadsfoyer.
Het is van belang om op te merken dat de geplande uitbreidingen voor de dagelijkse, niet-dagelijkse boodschappen en horeca vrijwel gelijk zijn aan de huidige behoefte. Er is op dat moment evenwicht tussen vraag en aanbod. Alleen het aanbod in de Stadsfoyer komt daar nog bovenop. In dit rapport wordt verder uitgegaan van de maximale groei die regulier voorzien is in het op 7 maart 2022 vastgestelde bestemmingsplan. Er is nog geen bouwplan of ontwerp voorhanden. Het is dus niet zeker of deze metrages ook gerealiseerd zullen worden. Anderzijds laat het bestemmingsplan er ook nog een mogelijkheid om onder voorwaarden meer ruimte toe te staan dan wel een andere verdeling van de beschikbare ruimte over de verschillende typen detailhandel en horeca. Met die optie is in dit rapport geen rekening gehouden. KINDEROPVANG/BUITENSCHOOLSE OPVANG Er zijn twee concrete plannen voor de uitbreiding van het aanbod van kinderopvang en buitenschoolse opvang. Bzzzonder is één van de initiatiefnemers van de Stadsfoyer en zal op die locatie zowel kinderopvang als buitenschoolse opvang aanbieden. De uitbreiding betreft: ▪ ▪
Kinderopvang, circa 60 kindplaatsen. Buitenschoolse opvang, circa 80 kindplaatsen.
Ook in de Stadshoeve zijn concrete plannen voor uitbreiding met het volgende aantal kindplaatsen: ▪ ▪
Kinderopvang, 88 kindplaatsen. Buitenschoolse opvang, 91 kindplaatsen.
SCHOOL VOOR PRIMAIR ONDERWIJS IN DE TIPPE Een initiatiefgroep heeft een plan ingediend bij DUO voor de opr ichten van een nieuwe school in het postcodegebied van De Tippe. Deze aanvraag wordt momenteel beoordeeld en voor 1 juni 2022 neemt de minister een besluit of de nieuwe school bekostiging van het Rijk kan krijgen. Bij een positief besluit betekent dit dat het aanbod van scholen in Stadshagen uitgebreid wordt en hiervoor heeft de gemeente een huisvestingsplicht. STADSFOYER Samen met de ontwikkelaar van het winkelcentrum wordt op dit moment een concreet plan uitgewerkt voor de Stadsfoyer. De Stadsfoyer zal – naast de kinderopvang/BSO van Bzzzonder – huisvesting bieden aan de Stadkamer, een ontmoetingsfunctie, ondersteunende horeca en maatschappelijke dienstverlening. Exclusief de ruimten van Bzzzonder betreft het een uitbreiding van 3.000 m² voor cultuur, dienstverlening en ontmoeting. Dat gaat hoogstwaarschijnlijk ten koste van eenzelfde hoeveelheid beschikbare vierkante meters doordat deze functies in het Cultuurhuis zullen verdwijnen. De Stadsfoyer betekent dus geen uitbreiding van de capaciteit, maar wel een sterke verbetering van functionaliteit en kwaliteit.
EINDRAPPORT
22 | 62
HUBS IN DE TIPPE Onderdeel van het stedenbouwkundige plan voor De Tippe is de realisatie van drie Hubs. De bedoeling is dat deze hubs uitgroeien naar voorzieningen waar informatie, educatie, ontmoeten, zelforganisatie en experiment rondom de drie thema’s samenkomen. Deze Hubs vormen het focuspunt van de ‘community building’ door pioniers, die de Gemeente Zwolle voor ogen heeft voor De Tippe. Deze innovatieve stedenbouwkundige benadering is uitgewerkt in de uitvoeringsagenda van Kompas Zwolle. De geplande Hubs hebben alle drie een eigen thema: ▪ ▪ ▪
Biohub: inzameling, tuinieren Mobiliteitshub: van bezit naar gebruik Materialenhub: Recycling
De Hubs hebben de potentie om – samen met goed gekozen andere voorzieningen – uit te groeien tot weefplekken binnen deze wijk. Er zijn nog geen gedachten over de opzet en omvang van deze hubs. De verwachting is dat dit vanuit collectief particulier initiatief wordt ingevuld. VACATURES Er zijn voor verschillende functies in de eerstelijnszorg plannen om uit te breiden . Daarnaast zijn er verschillende vacatures die lastig in te vullen zijn. Concreet zijn deze bekend voor huisartsen, fysiotherapeuten en verloskundigen.
3.8
VERHOUDING VRAAG EN AANBOD
Voor alle voorzieningen hebben wij de huidige verhouding tussen aanbod en vraag in kaart gebracht. In tabel 12 is die verhouding weergegeven. Per type voorziening treft u achtereenvolgens aan: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
▪
De eenheid waarin vraag en aanbod zijn weergegeven (kindplaatsen, vierkante meters, et cetera). Het huidige aanbod, inclusief de geplande uitbreidingen zoals in de vorige paragraaf beschreven. De huidige behoefte (jaar 2021). Het absolute tekort of overschot (verhouding vraag en aanbod). Het tekort of overschot uitgedrukt in een percentage van het aanbod. Die percentages zijn in kleur weergegeven (rood = groot tekort/overschot, oranje = beperkt tekort/overschot, zwart = min of meer evenwicht). Restcapaciteit in voorzieningen rondom Stadshagen die gebruikt kan worden voor het eventueel opheffen van tekorten (voor zover van toepassing).
Uit de tabel blijkt dat: ▪
▪
▪ ▪ ▪
Het huidige aanbod van kinderopvang en buitenschoolse opvang voldoet aan de huidige vr aag/behoefte. Ogenschijnlijk is sprake van een licht overschot, maar bij de bepaling van het aanbod is uitgegaan van een relatief hoge bezettingsgraad. Er is op dit moment – voor Stadshagen tezamen – een overschot aan lokalen voor basisonderwijs. Daarbij moet direct worden vermeld dat dit overschot voor een groot deel wordt ingezet als ruimte voor kinderopvang/buitenschoolse opvang. Dit betekent ook dat een toe- of afname van het aantal leerlingen een dubbel effect op de beschikbare capaciteit heeft. Het leidt tot een gelijktijdige toe- of afname van zowel het gebruik voor kinderopvang als het onderwijsgebruik. De huisvesting van het bewegingsonderwijs is met het huidige aanbod aan binnensportaccommodaties , inclusief Het Anker, in theorie voldoende. Echter, de capaciteit is niet goed gespreid. Voor de binnensport en buitensport totaal geldt dat vraag en aanbod redelijk in evenwicht zijn. De voetbalvereniging (buitensport) en tennis lopen inmiddels tegen de grenzen van de capaciteit aan. Voor de eerstelijnszorg geldt dat er op dit moment sprake is van een tekort. Het betreft een belangrijke basisvoorziening, dus dit tekort baart zorgen.
EINDRAPPORT
23 | 62
▪
Voor de detailhandel geldt dat er op dit moment (na geplande uitbreiding) evenwicht is in vraag en aanbod. Ook voor de horeca geldt dat het aanbod – na uitbreiding in het winkelcentrum en de Stadsfoyer – ruim volstaat.
Tabel12: Overzicht verhouding vraag en aanbod voorzieningen Stadshagen 2021.
TY PE VOORZIENING
Eenheid
A a nbod incl. ui tbreiding
Behoefte 2021
Overschot/ tekort abs
Overschot/ Ca paciteit elders tekort %
894
232
26%
Opvang en onderwijs Kinderopvang
Kindplaatsen
1.126
VVE/PSZ
Kindplaatsen
179
BSO
Kindplaatsen
1.154
991
163
16%
Basisonderwijs
m² BVO
26.995
20.358
6.637
33%
Ontmoeting en cultuur
m² BVO
3.592*
4.437
-845
- 19%
566 (Het Anker)
Binnensport verenigingen
Zaaldeeluren per week
287
215
72
33%
86 (Deltion + Anker)
Binnensport onderwijs
Zaaldeeluren per week
130
150
-20
- 13%
50 (Het Anker)
Zwembaden
m² water
160
438
-278
- 64%
Centraal bad Zwolle
Buitensport
Banen/velden
20
19
1
5%
1 veld Hooge Laar
Fitness
m² BVO
4.183
2.499
1.684
67%
Huisartsen
Fte
8,0
12,2
-4,2
- 35%
Geen
Fysiotherapie
Fte
28,6
25,6
3,0
12%
Geen
Tandarts
Fte
10,6
12,8
-2,2
- 17%
Geen
Apotheek
Fte
3,1
3,9
-0,8
- 20%
Geen
Verloskundigen
Fte
9,5
2,8
6,7
239%
Dagelijks
m² WVO
7.815
7.625
190
2%
Niet-dagelijks
m² WVO
4.094
3.990
104
3%
m² VO
2.826
2.620
206
8%
Sport en recreatie
Z org
Com mercieel Detailhandel
Horeca
* = met aanname dat deze functies – na realisatie van Stadsfoyer – niet meer in het Cultuurhuis worden aangeboden.
EINDRAPPORT
24 | 62
KWALITEIT Naast problemen met de capaciteit kent Stadshagen ook problemen met de kwaliteit. De meest in het oog springende problemen zijn: ▪
▪ ▪
Het Cultuurhuis: Het Cultuurhuis is op dit moment de belangrijkste voorziening voor activiteiten voor cultuur, maatschappelijke dienstverlening en ontmoeting in Stadshagen. Dit gebouw kent vele problemen op het gebied van functionaliteit en klimaatbeheersing. Zoals eerder vermeld zijn er concrete plannen voor de totstandkoming van de Stadsfoyer, mede tot doel om deze kwaliteitsproblemen op te lossen. Het Bewegingshuis: Onderdeel van het Bewegingshuis is een sporthal. Deze hal is geschikt voor trainingen, maar niet voor de competities van de verenigingen. Er zijn aanwijzingen dat ook de inrichting van de buitenruimte tekort schiet. Deze kan onvoldoende meebewegen met behoeften in de omgeving.