1. Visie ‘Singel van Zwolle'

SINGEL VAN ZWOLLE VISIE

1

Inhoudsopgave

Voorwoord Zwolle groeit. Steeds meer mensen willen hier wonen, werken en genieten van het leven in onze stad. Veel mensen vinden het leven in onze stad aangenaam door de prettige combinatie van groen, water en stedelijke dynamiek. Dat willen we behouden en versterken. Daarvoor is regie nodig op de groeivragen, want groei roept ook vragen op. Hoe houden we Zwolle gezond, veilig, bereikbaar en aantrekkelijk voor iedereen? Hoe zorgen we dat onze stad met de tijd meegroeit, maar haar eigen karakter behoudt? De Singel van Zwolle speelt daarin een bijzondere rol. De groene gordel rond de binnenstad is een plek waar water, natuur, erfgoed en stedelijk leven bij elkaar komen. Een plek die vertelt waar we vandaan komen én laat zien waar we naartoe willen. In deze visie schetsen we het perspectief voor de komende jaren: een doorlopend wandelpad van vier kilometer, aan beide kanten van het water, door een parkachtig gebied. Langs de grachten en historische gebouwen, over bruggen, van rustige parkjes naar levendige pleinen.

De Singel is het gebied waar veel samenkomt: groen en water, mobiliteit en economie, kunst en cultuur, recreatie en veiligheid. En ook ruimte om te bewegen, te ontspannen, elkaar te ontmoeten en ruimte voor de natuur. Die ruimte is schaars, maar juist daarom moeten we er zorgvuldig mee omgaan. Grote transities vragen om een lange adem en om een toekomstblik waarin natuur, stad en mens elkaar versterken. Deze visie is tot stand gekomen dankzij de inbreng van velen. Inwoners, ondernemers en organisaties hebben met hun ideeën, dromen en zorgen geholpen om richting te geven aan de toekomst van dit bijzondere stuk van Zwolle. Daar zijn we trots op en dankbaar voor. De Singel is van ons allemaal. Samen maken we van de Singel een plek waar Zwolle kan ademen, bewegen en bloeien – vandaag én morgen.

VOORWOORD

02

INLEIDING

05

1. DE SINGEL VAN ZWOLLE: STER VAN DE STAD

08

2. ONTWIKKELPRINCIPES VOOR DE SINGEL

24

3. AAN DE SLAG MET DE SINGEL

40

4. AAN DE SLAG MET DE ENTREEGEBIEDEN

46

5. FASERING EN AANPAK

70

Ster van de stad Van verdediging naar verbinding Een belofte voor de toekomst

Stad met de menselijke maat Gezonde, groene en waterrobuuste deltastad Ondernemende en creatieve stad Bereikbare stad Duurzame en circulaire stad

Rondje Singel Maaike Veeningen, Gerdien Rots Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Mobiliteit Anja Roelfs Wethouder Stadshart

Weezenlanden-Noord en Ter Pelkwijkpark - Oostelijke Singel Noorderkwartier - Noordelijke Singel Het Roelenkwartier en Schuttevaerkade - Noordwestelijke Singel De Willemsknoop - Westelijke Singel Zeven Alleetjes - Zuidelijke Singel

Fasering en Planning Organisatie Participatie Positionering en placemaking

2

11 12 20

26 28 32 34 38

42

50 54 58 62 66

72 72 72 74

Inleiding Zwolle groeit! De stad is een steeds belangrijker onderdeel van het stedelijk netwerk in Nederland en heeft een groeiende aantrekkingskracht. Dat betekent meer mensen, meer huizen en meer mobiliteit. Tegelijkertijd wordt de roep om rust, ruimte en verkoeling in de stad steeds luider. We omarmen de groei, maar blijven dichtbij onszelf; de verstedelijking willen we realiseren met behoud en versterking van het landschap en de kwaliteit van leven die onze stad kenmerkt. De Zwolse Singel speelt hierbij een belangrijke rol. Het is een iconisch gebied met een centrale ligging in het Stadshart. De Singel vormt de fysieke en visuele overgang tussen de binnenstad en de omliggende wijken; een belangrijke schakel in het mobiliteitssysteem, het landschap en de identiteit van Zwolle. Als groene en blauwe structuur vormt zij niet alleen de overgang tussen binnenstad en omliggende wijken, maar ook een cruciale schakel in het regionale watersysteem.

en veiliger. Het behoud van het groene en historische karakter van de Singel gaat hand in hand met het creëren van nieuwe stedelijke functies. Door slimme ruimtelijke ingrepen functioneert de Singel straks als een schakel tussen het historische en het moderne Zwolle. Om dat goed te kunnen doen, is een integrale visie voor de Singel noodzakelijk. Met deze visie bewaken we de samenhang tussen de verschillende projecten en gebieden en spelen we bewust in op de kansen en ontwikkelingen die op ons afkomen. Daarbij willen we een plek creëren die recht doet aan de input van bewoners en gebruikers van de stad: een doorlopende wandelroute aan beide kanten van het water, in een parkachtige omgeving. We maken het gebied veel groener dan het nu is. Met meer ruimte voor wandelen en fietsen. Op verschillende plekken komen levendige entreegebieden waar je eenvoudig overstapt op een ander vervoersmiddel, elkaar ontmoet of even tot rust komt.

Met een transformatie van de Singel maken we de stad aangenamer, aantrekkelijker, robuuster, gezonder

Ons Zwolle van morgen 2030 Deze visie voor de Singel is onderdeel van een groter geheel dat samen met de stad tot stand is gekomen. In de omgevingsvisie ‘Ons Zwolle van Morgen 2030’ heeft de gemeente haar toekomstambities en opgaven geformuleerd. De centrale ambitie van de omgevingsvisie is dat Zwolle haar ruimtelijke, cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten behoudt en versterkt. Het ontwikkelprogramma Ons Stadshart van Morgen is een uitwerking van de omgevingsvisie en richt zich op het realiseren van een toekomstbestendig Stadshart, aan de hand van vijf ontwikkelprincipes. De Singel wordt hierbij gezien als de ‘groene motor’ van de stad en de centrale verbinder tussen de binnenstad en de omliggende wijken.

4

De ontwikkeling van de Singel vergroot de leefbaarheid van de stad, met ruimte voor groen, klimaatoplossingen, voetgangers, fietsers, cultuur en recreatie. De werkwijze uit het ontwikkelprogramma, waarin de vijf ontwikkelprincipes en de keuze voor focusgebieden de kern van de aanpak vormen, wordt voortgezet in de visie voor de Singel. De omgevingsvisie, de aanvulling hierop tot 2040, het ontwikkelprogramma, deze visie voor de Singel en de gebiedsontwikkelingen vormen samen een robuust plan, dat houvast biedt op hoofdlijnen en ruimte houdt om mee te bewegen bij het maken van inrichtingsplannen voor de openbare ruimte met nieuwe inzichten en ontwikkelingen.

5

Onze Singel Zwolle is van ons allemaal. Ook bij het opstellen van deze visie voor ‘onze’ Singel is de betrokkenheid van de inwoners en gebruikers van de stad een belangrijke leidraad geweest. Inwoners, ondernemers, bezoekers en experts zijn in een uitgebreid participatietraject betrokken bij de toekomst van dit bijzondere stuk stad. In 255 straatinterviews, 106 online gedeelde dromen en bij verschillende evenementen konden ideeën en wensen gedeeld worden. Ook was er ruimte om zorgen en kritische geluiden te laten horen. Dit leverde waardevolle inzichten op over hoe de Singel nu wordt gebruikt, maar ook over wat er nodig is om het gebied aantrekkelijker, duurzamer en toekomstbestendig te maken. Door samen na te denken over de kansen en

uitdagingen van de Singel, is een breed gedragen en realistische visie ontstaan. Onderwerpen zoals mobiliteit en bereikbaarheid, vergroening, recreatie, sociale veiligheid en erfgoedbehoud stonden daarbij centraal. Door deze input te verwerken in de visie wordt de Singel niet alleen een plek die past binnen de ruimtelijke ambities van de stad, maar ook een gebied waarin de wensen en ideeën van de Zwollenaren herkenbaar terugkomen. En daar blijft het niet bij. Bij elke uitwerking krijgen belanghebbenden de vraag om steeds concreter met elkaar te bepalen hoe de ingeslagen wegen het beste tot uitdrukking kunnen komen en wat dat concreet op straat betekent.

Leeswijzer De Singel is een bijzonder stuk Zwolle. Hoofdstuk 1 licht toe wat de Singel bijzonder maakt, welke rol de Singel door de jaren heen gehad heeft en hoe we de toekomst van de Singel zien. Hoofdstuk 2 geeft, aan de hand van de ontwikkelprincipes zoals ook gehanteerd in het

6

ontwikkelprogramma voor het Stadshart, de kern van de visie voor de Singel weer. Hoe we daarmee aan de slag gaan lichten we toe in hoofdstuk 3 en 4. Hoofdstuk 5 omvat, tot slot, de beoogde fasering en aanpak voor de komende periode.

7

1. 8

DE SINGEL VAN ZWOLLE: STER VAN DE STAD De Singel vertelt het verhaal van Zwolle, van haar wortels in het deltalandschap tot aan haar toekomst als innovatieve en duurzame stad. De herinrichting van de Singel is een unieke kans om een plek te realiseren die niet alleen het verleden erkent, maar ook ruimte biedt voor de uitdagingen en kansen van morgen. Een Singel die niet langer een rand is, maar het kloppende hart van een toekomstbestendig Zwolle.

9

Ster van de stad De Singel van Zwolle is een van de meest kenmerkende plekken van de stad. De stervormige Singel is de groene omlijsting van de binnenstad en vormt de overgang tussen het historische hart van Zwolle en de omliggende wijken. Maar de Singel is meer dan een stadsrand – het is een levendig landschap waar de stad en haar inwoners samenkomen, waar historie, water en natuur elkaar ontmoeten. Hier wordt gewandeld, gefietst, gesport, gerecreëerd en gewerkt. Hier ervaar je de stad op haar best: in beweging, groen en vol leven. De Singel is een continue groenstructuur, waar het water uit de regio doorheen stroomt en een tuin voor bewoners en bezoekers van de stad. We typeren de Singel als ‘de longen van Zwolle’, een plek die verkoeling biedt op warme dagen en een plek waar je op adem kunt komen. De Singel is toegankelijk voor iedereen om tot rust te komen en te genieten van het rijke erfgoed dat Zwolle te bieden heeft. Bovendien wordt met de klimaatbestendige herinrichting van de Singel de waterhuishouding in Zwolle verbeterd en een grotere biodiversiteit aan de oevers van de Singel mogelijk gemaakt. We betrekken het water bij de stad,

10

door mensen meer bewust te maken van de kansen en risico’s van het leven aan een stadsrivier. Toch is de Singel niet alleen een rustpunt in de stad; het is ook een groene motor die bijdraagt aan de leefbaarheid en vitaliteit van Zwolle. Het gebied verbindt cultuurlocaties, bedrijvigheid en ontmoetingsplekken en stimuleert nieuwe stedelijke ontwikkelingen. De Singel biedt een antwoord op de vraagstukken van verstedelijking. De herinrichting van de Singel doet een positieve bijdrage aan het versnellen van de woningbouwontwikkeling. Tegelijkertijd investeren we in een aantrekkelijke, veilige, groene en gezonde Singel, zowel overdag als ‘s nachts. De Singel is niet zomaar een stadspark of een waterstructuur; het is een integraal onderdeel van de identiteit van Zwolle. Als een van de 35 iconen in de Canon van de Ruimtelijke Ordening van Nederland symboliseert de Singel de samenhang tussen cultuurhistorie en hedendaags stedelijk leven. Deze erkenning onderstreept de status van de Singel als de ster van onze stad.

11

Van verdediging naar verbinding De ontstaansgeschiedenis van Zwolle is op veel punten nog goed zichtbaar in de stad. We zien het ontstaan van de stad in een waterrijk landschap, waar hoge en droge gebieden afgewisseld worden met lage en natte gebieden. Dit is ook nu nog zichtbaar in het stratenpatroon en de positie van oude panden. We zien de opkomst van de handel, met de Grote Markt als centrale plek, het Rodetorenplein en de Thorbeckegracht met laad- en loskades en oude pakhuizen. We zien het stelsel van wallen en bolwerken, onder dreiging van de Tachtigjarige Oorlog aangelegd om de stad

te beschermen. En we zien het parkachtige landschap, dat werd aangelegd toen de verdedigingswerken hun functie verloren en een plek werden om te wandelen en te genieten. De handel en daarmee de economische groei van de stad is altijd gekoppeld geweest aan het water. Ook tijdens de industrialisatie, waarbij fabrieken werden gebouwd aan de Achtergracht. En zelfs daarna, met de opkomst van transport over de weg, bleef transport over het Zwarte Water tot op de dag van vandaag een belangrijke rol spelen.

Historie als leidraad De compacte historische binnenstad en de gave singelstructuur daaromheen zijn kenmerkend voor Zwolle. Evenals de vriendelijke stedelijke maat en schaal van de stad, waarin de ontwikkeling door de jaren heen zichtbaar is. Deze rijke historie, de oorsprong van Zwolle, gebruiken we als uitgangspunt in onze planvorming. Met besef van het verleden denken we na over de toekomst. Niet om het verleden uit te wissen of letterlijk terug te brengen, maar

om de ontwikkelingen en herinrichting passend te maken bij de stad en te laten kloppen bij de identiteit van Zwolle. De Singel functioneert als een palimpsest – een plek waar telkens een nieuwe laag aan de geschiedenis wordt toegevoegd, zonder de sporen van het verleden uit te wissen.

Singel als palimpsest De Singel van Zwolle is meer dan een fysieke ruimte; het is een levende getuige van de geschiedenis van de stad, een plek waar eeuwen van verandering en ontwikkeling zichtbaar zijn. Deze historische gelaagdheid kan worden vergeleken met een palimpsest – een middeleeuws schrijfmateriaal, vaak van perkament, waarop oude teksten werden verwijderd om plaats te maken voor nieuwe, maar waarbij de sporen van het verleden vaak nog zichtbaar bleven. Net zoals een palimpsest toont de Singel de sporen van eerdere tijdperken, terwijl het tegelijkertijd een canvas biedt voor de toekomst.

Van een verdedigingswerk is de Singel een verbinder in de stad geworden, gekenmerkt door water en groen. Met de herinrichting van de Singel laten we de groei en verstedelijking van Zwolle hand-in-hand gaan met een

steeds groter wordende groene oase. De Singel wordt een aaneenschakeling van oude en nieuwe parken, een doorlopende route die allerlei plekken in de stad op een prettige manier verbindt.

Hoogwatersituatie december 2023 12

13

Van verdediging naar verbinding

14

1. Het ontstaan van Zwolle: een nederzetting op zandruggen (voor 1230)

3. Vestingwerken in de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648)

Zwolle is ontstaan in het dynamische deltalandschap van de IJssel en de Vecht. Een landschap van langgerekte zandruggen met daartussen lagergelegen plekken met kleine riviertjes en waterlopen. Op de hogere zandkoppen ontstonden de eerste nederzettingen. Langs de loop van de Grote Aa ontstond een langgerekte nederzetting met

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) groeide de noodzaak om Zwolle te beschermen tegen vijandelijke aanvallen. In deze periode werden uitgebreide vestingwerken aangelegd, met stadswallen, bastions en grachten. De drie routes die vanuit de omgeving de stad in liepen, kregen bij het naderen van de vestingwerken

een kern rond de plek van de latere Michaëlskerk en het oude Stadhuis. De gunstige ligging op het kruispunt van hoger gelegen dekzandruggen en aan de Grote Aa zorgde ervoor dat juist deze plek kon uitgroeien tot een stad. Op 31 augustus 1230 kregen de bewoners stadsrechten en kon de stad handeldrijven en een stadsmuur aanleggen.

een bajonetaansluiting. De verdedigingslinie omsloot de historische binnenstad volledig en bepaalde eeuwenlang de vorm van de stad. Door de verbeterde defensieve structuren kon Zwolle haar positie in de regio versterken.

2. De handel verschuift naar het Rodetorenplein (1300-1400)

4. Het verlies van de verdedigingsfunctie en de aanleg van het Singelpark (1789-1840)

In de 14e en 15e eeuw ontwikkelde de stad zich snel. In de middeleeuwen was de Grote Markt het economische centrum van Zwolle. Hier kwamen handelaren en ambachtslieden samen om hun goederen te verhandelen. In de loop van de tijd verschoof het zwaartepunt van de handel naar het Rodetorenplein. Deze locatie, dichter

Na verloop van tijd verloren de vestingwerken hun militaire functie. In 1789 werd duidelijk dat Zwolle niet langer een strategische verdedigingsstad was. Gedurende de 19e eeuw werd de verdedigingsstructuur grotendeels ontmanteld. De ruimte die vrijkwam, werd omgevormd tot het Singelpark: een groene gordel rondom de binnenstad.

bij het water, bood betere toegang tot de rivieren en handelsroutes. Schepen konden er aanmeren en goederen sneller verhandeld worden, waardoor Zwolle zich verder ontwikkelde als een belangrijke handelsstad.

Dit betekende een belangrijke transformatie van Zwolle, waarbij de focus verschoof van militaire verdediging naar stedelijke leefbaarheid en recreatie.

15

16

5. De aanleg van kanalen en industriële functie (vanaf 1840)

7. De invloed van water op de stadsontwikkeling (1900-2000)

Met de aanleg van de Willemsvaart in 1819 en het spoor in 1864 werd Zwolle beter verbonden met de rest van Nederland. Dit gaf de handel en economie een impuls, omdat goederen sneller vervoerd konden worden. Tegelijkertijd begon de industriële ontwikkeling op het Noordereiland. Dit gebied groeide uit tot een centrum

Tot ver in de 20e eeuw bleef Zwolle sterk georiënteerd op het water. De aanwezigheid van natte en droge gebieden beïnvloedde de manier waarop de stad zich uitbreidde. Waterstructuren bleven lange tijd bepalend voor de stadsindeling en infrastructuur en bebouwing werden hierop afgestemd. De havens, kanalen en grachten

voor handel en industrie. De verkeersstromen van en naar de stad groeiden mee, in de eerste instantie via het spoor en het water.

speelden een belangrijke rol in zowel de handel als het dagelijks leven van de Zwollenaren.

6. De opkomst van de Stationsbuurt en Assendorp (1860)

8. De Afsluitdijk en nieuwe bouwtechnieken: een modern Zwolle (na 1930)

Met de uitbreiding van het spoor kreeg de stationsbuurt vorm. De Stationsweg werd aangelegd, en de wijk Assendorp groeide uit tot een belangrijke arbeiderswijk. De industriële ontwikkeling langs het spoor en op het Noordereiland versnelde de stedelijke groei. Een ingrijpende verandering in de infrastructuur was het

De aanleg van de Afsluitdijk in 1932 en de vooruitgang in bouwtechnieken maakten het mogelijk om voorheen onbebouwbare, vochtige gebieden van Zwolle te ontwikkelen. De stad breidde zich uit met ruime, moderne woonwijken, waarbij de principes van licht, lucht en ruimte centraal stonden. De opkomst van de auto zorgde ervoor dat veel extra wegen werden aangelegd en straten werden verbreed. Met deze ontwikkelingen zette Zwolle de stap

"omklappen" van de Willemsvaart, waardoor deze beter werd verbonden met de Beestenmarkt en andere delen van de stad. Dit versterkte de economische positie van Zwolle als handelscentrum.

naar een moderne stad met een gevarieerd stedelijk landschap.

17

Stapeling van historische kaarten van de Singel

2 4

3

Historische stapeling resulteert in vijf deelgebieden van de singel

5

1

Een mozaïek van karakteristieke stadslandschappen Historische transformaties hebben invloed gehad op hoe Zwolle zich heeft gevormd tot de stad die het vandaag is: van een nederzetting op zandruggen tot een dynamische, goed verbonden stad met een rijke geschiedenis en een levendig stadscentrum. Deze identiteit, het DNA, van Zwolle en haar inwoners vormt steeds het uitgangspunt als we nadenken over de toekomst van de Zwolse Singel. Daarbij maken we de afweging tussen wat historisch gezien logisch en wat er voor de toekomst noodzakelijk is. We stellen onszelf de vraag of we een historische laad- en loskade om willen vormen tot een groene oever, of liever het historische karakter behouden. Tegelijkertijd 18

houden we oog voor wat nodig is om onze kwetsbaarheid voor klimaatverandering te verkleinen en bijvoorbeeld biodiversiteit te vergroten. We zoeken naar ontwikkelingen die passend zijn voor de plek en daarmee onze stad verrijken, zoals inwoners van Zwolle al eeuwen hebben gedaan. De (historische) identiteit van Zwolle laat zich langs de Singel op verschillende manieren zien. We onderscheiden vijf zones met ieder een eigen karakteristiek. Voor elk gebied bekijken we welke ingrepen passend zijn.

1. Zuidelijke Singel – Statig en verbonden met het station Het zuidelijke deel van de Singel was na de ontmanteling van de vestingwerken een uitgelezen plek voor welgestelde Zwollenaren om te gaan wonen. In een parkachtige omgeving van de Potgietersingel werden statige villa’s gebouwd, met grote tuinen. Ook het station en de rechtbank werden hier gevestigd. Niet toevallig, de ondergrond gevormd door een zandrug gaf de beste uitgangspositie vanuit de stad. Het residentiële karakter is al eeuwenlang hetzelfde. De combinatie van parkgroen en luxewoningen bleek waardevol en geeft de stad een ongekend sterk beeldmerk. Ingrepen die de continuïteit van de groenstructuur versterken en de huidige natuurwaarde verbeteren zijn hier denkbaar. Zo wordt bijgedragen aan verkoeling, het versterken van de verblijfskwaliteit en het in standhouden van het historische karakter van dit deelgebied. 2. Noordelijke Singel – Industrieel erfgoed in de luwte van de stad Aan de noordzijde was de stad altijd sterk verbonden met het water en daaraan gekoppelde bedrijvigheid. Door de sterke afwisseling van droge en natte ondergrond zien we dat het gebied al vanaf de aanleg van het Noordereiland in de 17e eeuw in wisselende periodes is ontwikkeld.

Van oude vrouwengevangenis, ijzergieterij, tot poppodium of kantoorlocatie, deze plek van industrieel erfgoed en bedrijvigheid heeft altijd een ruige en dynamische uitstraling gekend. Ingrepen passend bij het dynamische karakter van het stromende water door de stad, waarbij meer ruimte wordt gecreëerd voor de invloed van het water en de natuurwaarde rondom het water wordt versterkt, zijn hier denkbaar. Zo wordt bijgedragen aan biodiversiteit in en om het water. Wellicht wordt zelfs de biotoop van de voor Zwolle kenmerkende kievitsbloem ten dele hersteld. 3. Oostelijke Singel – Weezenlanden en de echo van de Aa Het oostelijke deel van de Singel, gevormd door de Badhuiswal, het Ter Pelkwijkpark en de aansluiting op de Schuurmanstraat, was lange tijd onderdeel van het voormalige Weezenland en het natuurlijke stroomgebied van de Aa. Deze historische waterstructuur liep hier vroeger door het landschap en heeft een stempel gedrukt op het gebied. Tot ver in de vorige eeuw had het water vrij spel en overstroomde het gebied met enige regelmaat. Pas na het dichten van de Afsluitdijk en met de komst van nieuwe bouwtechnieken in de jaren ‘60 van de vorige eeuw werd het mogelijk om langs de randen van het gebied woningen, een nieuwe rechtbank en het provinciehuis te bouwen. Park de Wezenlanden fungeert als groene hoofdstructuur en recreatieve uitloper vanaf de Singel naar buiten.

Ingrepen passend bij het herstel van de verbinding van de brede hoofdgroenstructuur met de Singel en Ter Pelkwijkpark zijn denkbaar, waarbij maatwerk tussen bestaande grote bomen en plekken

waar de groenstructuur versterkt kan worden een opgave is. Zo wordt bijgedragen aan de stedelijke ecologische hoofdstructuur, de voormalige loop van de Aa zichtbaar gemaakt en de verbinding van de historische binnenstad met Park de Wezenlanden versterkt. 4. Noordwestelijke Singel – Handelsstad aan het Zwarte Water Dit deel van de Singel is historisch de plek waar de stad verbonden is met de wereld. De plek waar de Hanzeschepen in de middeleeuwen aanmeerden aan het Rodetorenplein, waar in de 19e eeuw de raderstoomboot uit Amsterdam aankwam en, na de oorlog, het bodecentrum met zijn vele vrachtwagens was gevestigd. Dit landschap is van oudsher nat en drassig. In de directe omgeving, aan de oevers van Holtenbroek kregen scheepswerven een plek, terwijl op Kraanbolwerk pakhuizen en fabrieken werden gevestigd. De nieuwe woongebouwen en de verlaagde kade van het Rodetorenplein verbeelden nog steeds de wereld van de scheepvaart, overslag, kades en zachte oevers van vroeger. Ingrepen die de beleving en het contact met het water versterken, zijn denkbaar. Zo wordt bijgedragen aan het verbeteren van toegankelijke oevers, verkoeling door het aanplanten van boomgroepen en het versterken van biodiversiteit van het kademilieu. 5.

Zuidwestelijke Singel – de voormalige Willemsvaart Het zuidwestelijke deel van de Singel heeft in betrekkelijk korte tijd een aantal grote gedaantewisselingen ondergaan. Van smalle liniesloot, als onderdeel van de vestingwerken, naar een vaarverbinding met de IJssel tot een ingrijpende transformatie naar brede asfaltbanen voor het wegverkeer. Op een plek waar de relatie van de stad met het landschap van de IJssel het sterkst naar voren kwam, is stap voor stap de ruimtelijke verbinding verbroken. Aan de toch al drukke westzijde van de stad voorzag de verbinding de stad van extra bedrijvigheid en een nieuwe haven. Een kademilieu tussen de Kamperpoort en de binnenstad, waar vroeger het vee werd verhandeld, liep over in de verharde oevers langs de Willemsvaart. Deze verbinding met de IJssel heeft een cultuurhistorische waarde en kan weer betekenis krijgen door het verleden weer zichtbaar te maken en de stad optimaal te verbinden met het IJssellandschap. Ingrepen die bijdragen aan de continuïteit van de ruimtelijke structuur, de toegankelijkheid vergroten en de ecologische betekenis versterken, zijn denkbaar. Voor de aanpak in de Singel is met name de overgang van het kademilieu naar verharde groene oevers en het versterken van de natuurwaarde van het kademilieu een opgave.

Zo wordt een bijdrage geleverd aan het versterken van de verbinding van de stad met het uitloopgebied van de IJssel, de stedelijke ecologische hoofdstructuur versterkt en de hoofdgroenstructuur uitgebreid.

19

De Singel van de toekomst Zwolle groeit. Dat betekent meer mensen, meer huizen en meer mobiliteit. Tegelijkertijd wordt de roep om rust, ruimte en verkoeling in de stad steeds luider. Wateroverlast, hittestress en verlies van biodiversiteit bedreigen onze leefkwaliteit. De Singel van Zwolle is daarbij een enorme kans voor de toekomst, klaar om te transformeren tot een robuust landschap en een stadspark voor iedereen. “Stel je voor: een vier kilometer lang wandelpad rond de binnenstad. Langs de grachten en historische gebouwen. Over nieuwe bruggen. Van gezellige parkjes naar levendige pleinen. Een gebied dat aanvoelt als een groot park. Als de achtertuin van de stad. Een plek voor iedereen. Waar het koel is op hete dagen en we leren leven met hoog water. Waar kinderen spelen onder oude bomen, ouderen verhalen delen op een bankje en je ’s zomers geniet van een openluchtvoorstelling” 20

De Singel van Zwolle is geen los stadsproject, maar een samenhangend gebied dat verleden, heden en toekomst verbindt. Een stervormig pad van vier kilometer nodigt uit tot beweging: hardlopen, wandelen, een avondronde met de hond, of een tochtje over het water. De Singel is nu nog deels ingericht als verkeersader. Maar onze visie is helder: de fietsers en wandelaars krijgen weer meer ruimte. De auto is te gast. Er komen paden langs het water, nieuwe bruggen die verbindingen leggen en plekken waar ontmoeting vanzelf ontstaat. Minder doorgaand verkeer, meer rust en ruimte. Het bestemmingsverkeer blijft mogelijk. Parkeren gebeurt straks in mobiliteitshubs in en rondom de binnenstad, slim en efficiënt. Zo ontstaat ruimte voor groen, water én mensen.

De Singel vormt een ecologische verbinding binnen de stad. Groene gebieden zoals Park de Wezenlanden, het Engelse Werk en het Zwarte Water worden door de Singel met elkaar verbonden. Ook brengt de Singel regionale waterstructuren samen in één samenhangend blauwgroen netwerk. De Singel wordt een natuur-inclusieve buffer tegen klimaatverandering. Vergroening vangt regenwater op, bomen zorgen voor schaduw, natuurvriendelijke oevers brengen biodiversiteit terug en door middel van laanstructuren en ecologische stapstenen kan flora en fauna zich door de stad bewegen. De stad leert opnieuw leven met water. Dat is geen luxe, dat is noodzaak. Langs de Singel komt ruimte om energievoorzieningen goed in te passen. Op deze manier draagt de Singel bij aan het realiseren van een duurzame en toekomstbestendige stad.

De Singel wordt een inclusieve ruimte. Een plek waar cultuur, natuur, sport en ontspanning samenkomen. Met ruimte voor experiment, ondernemerschap en ontmoeting. Een stadslandschap dat je uitdaagt én uitnodigt. Elk deel van de Singel heeft zijn eigen karakter, maar blijft onderdeel van één levend geheel. Van het park in het Noorderkwartier tot het monumentale Engelse landschapspark aan de Potgietersingel in het zuiden. Van het stedelijke wetland rond het Zwarte Water in het westen tot de nieuwe natuur bij de Weezenlanden in het oosten. De kracht van deze visie zit niet alleen in ontwerp of techniek, maar ook in samenwerking. Inwoners, ontwerpers, beleidsmakers, kunstenaars en ondernemers bouwen samen aan de ster van de stad. Geen blauwdruk van bovenaf, maar een gedeeld toekomstbeeld dat stap voor stap tot leven komt. Voor en door Zwolle. 21

22

23

2. 24

ONTWIKKELPRINCIPES VOOR DE SINGEL De basis voor deze visie ligt in het ontwikkelprogramma Ons Stadshart van Morgen. Dit ontwikkelprogramma werkt met vijf ontwikkelprincipes, om ervoor te zorgen dat de centrale ambitie – het realiseren van een toekomstbestendig Stadshart – gerealiseerd wordt in al zijn facetten. Daarnaast helpt deze benadering bij het maken van keuzes en de prioritering van projecten die uitgevoerd gaan worden. Aan de hand van de vijf ontwikkelprincipes stellen we ook onze visie voor de Singel op en komen we tot een samenhangende en levendige Singel, die goed past bij de groei van Zwolle.

25

Een Singel waar iedereen zich thuis voelt

Stad met de menselijke maat Een Singel waar iedereen zich thuis voelt De kenmerkende schaal en omvang van het Zwolse Stadshart spreekt veel mensen aan, juist omdat hier sprake is van de menselijke maat. Fysiek betekent de menselijke maat dat de omgeving past bij de mens, prettig aanvoelt, niet te klein is en niet te groot. De stad met de menselijke maat zet daarbij ook de menselijke ervaring centraal. Het

is een inclusieve en toegankelijke stad, waarin iedereen mee mag doen en waarin voldoende ruimte is om elkaar te ontmoeten en om een goed sociaal netwerk te kunnen opbouwen.

Wensen voor de Singel Deze wensen gaven Zwollenaren en bezoekers ons mee voor de stad met de menselijke maat

•

•

•

Maak de Singel aantrekkelijk voor jong en oud

De Singel is een plek met grote historische betekenis, laat dit zien!

•

Zoek naar een balans tussen rust en reuring

Behoud de historische bolwerken en structuren langs de Singel en breng ze terug waar mogelijk.

26

Dit betekent dat we bij de herinrichting concreet werken aan: •

•

• • •

Het realiseren van een aantrekkelijke, comfortabele, veilige, schone en goed onderhouden openbare ruimte: een plek die aanvoelt als je eigen tuin, waar je afspreekt met vrienden. Het herkenbaar en toegankelijk houden en maken van de Singel, met logische loop- en fietsroutes: een doorlopend pad aan beide zijden van het water. De Singel verbindt de binnenstad met de woonwijken daaromheen. Het zichtbaar houden en versterken van de historische en landschappelijke structuren en de identiteit van de stad. Gevarieerde entreegebieden die elk een eigen karakter, sfeer en functie krijgen, voor elk wat wils. Het creëren van betekenisvolle plekken voor iedereen; wandel- en hardlooppaden, speelplekken, bankjes, ruimte voor kunst en evenementen.

"

De Singel moet een plek zijn om elkaar te ontmoeten

Zorg voor voldoende ruimte om groen en zon op te zoeken en elkaar informeel te ontmoeten. Denk daarbij aan gras, bankjes of picknicktafels.

De Singel is een ankerpunt in de stad, een aanknopingspunt waarop we terug kunnen vallen in een veranderende omgeving. De Singel is diepgeworteld in de geschiedenis van Zwolle en weerspiegelt de ontwikkeling van de stad door de eeuwen heen. Deze historische betekenis vormt een sterke basis voor het waarborgen van de menselijke schaal. Vanuit de gedachte van het palimpsest behouden we de historische elementen en voegen we met de herinrichting een nieuwe, moderne, laag toe. Door deze historie zichtbaar te maken en te integreren in hedendaagse ontwerpen, ontstaat een omgeving die niet alleen functioneel is, maar ook een plek wordt die inspireert, rust biedt en verbinding creëert tussen bewoners, bezoekers en de geschiedenis van de stad. Een plek waar mensen niet alleen wonen en werken, maar waar zij zich verbonden voelen met elkaar, met de stad en met haar rijke verleden. We zoeken naar de balans tussen groei en identiteit om te komen tot een Singel waar iedereen zich thuis voelt.

Creëer speelplekken voor kinderen en maak wandelpaden ook toegankelijk voor ouderen en mindervaliden.

Zorg voor levendigheid en evenementen, maar laat ook ruimte voor rust en ontspanning.

27

Een natuurlijke Singel De Singel vormt een van de belangrijkste plekken waar de ambities van de gezonde, groene en waterrobuuste deltastad zichtbaar kunnen worden gemaakt. Oorspronkelijk ontworpen als een verdedigingsgracht rond de historische binnenstad, heeft de Singel een unieke

combinatie van water en groen die van nature al bijdraagt aan klimaatadaptatie. De Singel wordt een robuust en veerkrachtig stadslandschap dat water, groen en stad verbindt. Verkoelend in de zomer, beschermend tegen water en rijk aan natuur.

Uitdagingen

Gezonde, groene en waterrobuuste deltastad Een natuurlijke Singel Het historische centrum van Zwolle ligt als een bebouwd eiland op het laagste punt in het regionaal watersysteem en wordt niet beschermd door dijken. Het water in de Singel wordt aangevoerd vanuit de verschillende regionale wateren en staat in open verbinding met het IJsselmeer. Als gevolg van deze open verbinding komt het water van alle kanten naar Zwolle. En dat maakt de binnenstad kwetsbaar. Door klimaatverandering krijgt de stad, zonder in te grijpen, te maken met extreem hoge

waterstanden en overstromingen en met langere periodes van grotere droogte en hitte. Vanuit het principe van een gezonde, groene en waterrobuuste deltastad is de singel een robuust onderdeel van een toekomstig veerkrachtig systeem en herstellen en versterken we de water- en groenstructuren in en om de historische binnenstad. Ook wordt bij nieuwe ontwikkelingen in de ontwerpfase al rekening gehouden met het veranderende klimaat en toenemende weersextremen.

Wensen voor de Singel Deze wensen gaven Zwollenaren en bezoekers ons mee voor de groene, gezonde, waterrobuuste deltastad

28

•

Meer groen!

•

Vergroenen waar het kan

•

Een Singel waarbij het water dichtbij is

•

Bewust omgaan met de klimaatopgave

Inwoners en bezoekers dromen over meer bomen, bloemen en inheemse plantensoorten langs de Singel.

Maak het water toegankelijk en makkelijk te bereiken, met lagere kades en meer natuurlijke oevers.

De Singel van Zwolle is een essentieel onderdeel van het watersysteem om Zwolle droog te houden. Het water in de Singel wordt aangevoerd vanuit de Sallandse Weteringen en de Nieuwe Vecht en gaat vervolgens via de connectie met het Zwarte Water (waar ook rivier de Vecht op afwatert) in open verbinding richting het IJsselmeer. Als gevolg van deze open verbinding komt het water van alle kanten naar Zwolle. De Singel en de Thorbeckegracht zijn niet enkel stadsgrachten, maar onderdeel van het regionale watersysteem. Al sinds de veertiende eeuw maakt de Singel deel uit van dit watersysteem dat, onder andere, door klimaatverandering steeds meer onder druk komt te staan. De uitdagingen die ontstaan door klimaatverandering zijn: hoogwater (overstromingen), hemel- en grondwateroverlast en

hittestress. In de toekomst neemt de kans op overstromingen (door hogere afvoeren) vanuit het primaire- en regionale systeem toe. Al vanaf een waterstand van 1.20 m + NAP ondervinden woonschepenbewoners problemen met het bereiken van hun schepen. Vanaf 1.80 m + NAP lopen de Buitenkant en de Thorbeckegracht onder water. Gelet op klimaatverandering kunnen waterstanden oplopen tot boven 2.0 m + NAP en ontstaan er serieuze problemen zoals stroomuitval, water in woningen/winkels, niet af kunnen voeren van huishoudelijk afvalwater, inzameling van afval, etc. Ook de kans op kortstondige hevige buien neemt toe en deze worden steeds extremer. Hoosbuien kunnen zorgen voor lokale wateroverlast, waarbij water in woningen en winkelpanden kan stromen. Zonder voldoende

"

Vervang, waar mogelijk, parkeerplaatsen en bestrating door bloemen, planen of water.

Creëer bewustwording en zoek samen met Zwollenaren naar oplossingen voor de klimaatopgave en leven met het water.

29

Wateroverlast in de stad Zwolle bij een hevige bui (140mm/2u) (MJOP Zwolle) mogelijkheid tot opvang of afvoer vormt ook dit een reëel risico op overstroming van het historisch centrum en wateroverlast. De urgentie om in samenhang met de omliggende gemeenten, waterschappen en provincies te werken aan slimme afstemming, waterverdeling en ruimtegebruik is daarmee groter dan ooit. Naast water is hitte een groot probleem. Door de grote hoeveelheid verharding warmt de binnenstad sneller op dan de omgeving, waardoor de binnenstad extreme temperaturen kan ervaren tot boven de 45°C. De kans op langere periodes van extreem hoge temperaturen wordt in de toekomst groter. Dit brengt risico’s met zich mee voor de volksgezondheid, flora en fauna en leefbaarheid van de stad. In tegenstelling tot hitte, is droogte een minder groot probleem. Dat komt net name door de directe verbinding met het IJsselmeer. Deze klimaatuitdagingen vragen om een gerichte, integrale, lokale aanpak. En wanneer de lokale aanpak niet genoeg is, om regionale oplossingen. Binnen Zwolle wordt hard gewerkt aan een robuust blauwgroen netwerk. Door vergroening, waterberging en slimme afkoppeling draagt de stad bij aan het opvangen van piekbuien en het vasthouden van water in droge tijden. Zwolle draagt op deze manier bij aan de Regionale Sponsstrategie.

De Singel blijft hierin echter een knelpunt in het grotere overbelaste systeem.

De stad heeft een eigen ecosysteem met allerlei bijzondere flora en fauna: stadsnatuur. Stadsnatuur is overal in de stad aanwezig (niet alleen in parken en groene gebieden) en brengt voor de bewoners van de stad veel voordelen mee. Vleermuizen en vogels vangen hinderlijke insecten af. Bijen en hommels zorgen voor bestuiving. Groen en natuur hebben een goede uitwerking op mensen. Ze verlagen stress en nodigen uit om naar buiten te gaan, te recreëren, mensen te ontmoeten en te ontspannen. De stad biedt op haar beurt een diverse plek met voedsel, warmtebeschutting en schuilplaatsen voor allerlei soorten. Maar de natuur en biodiversiteit staan door allerlei oorzaken onder druk. Ook in de stad hebben veel soorten flora en fauna het moeilijk. Barrières op het land en (in de overgang naar) het water, maken het onmogelijk voor dieren om zich door de stad te verplaatsen. Door verharding zijn er minder insecten. Als gevolg van de afname van groen en verdichting van stedelijk gebied hebben dieren minder plekken om te schuilen en naar voedsel te zoeken. Om de karakteristieke stadsnatuur te behouden, moeten we het koesteren, beschermen en verbeteren. Dat kan door ecologische knelpunten weg te nemen en kansen voor biodiversiteit te benutten. Het realiseren van laanvormige structuren voor vleermuizen en een natuurvriendelijke oever ter hoogte van het Noorderkwartier zijn hier voorbeelden van.

Resultaten van de stresstest hitte uitgevoerd voor Zwolle (Zwolse klimaatadaptatie)

30

31

Oplossingen Bij de herinrichting maken we gebruik van naturebased solutions, oftewel oplossingen geïnspireerd door de natuur. Dit betekent dat we de kracht van de natuur gebruiken om uitdagingen in de stad op te lossen. We planten meer bomen om schaduw te bieden op warme dagen, leggen groene parken aan die regenwater kunnen opvangen en gebruiken planten om het water schoon te houden. Daarbij willen we de omstandigheden creëren waarbij waardevolle en passende plantsoorten, die

bijdragen aan de biodiversiteit en schuilplaatsen bieden voor dieren, zich weer kunnen vestigen. Bijvoorbeeld bepaalde mossen en varens op een kademuur, terwijl op andere plekken bomen, heestergroepen en bloemrijk gras of Kievitsbloemen een plek krijgen. Door samen te werken met de natuur in plaats van deze tegen te werken, creëren we een leefomgeving die zowel mooi, duurzaam als toekomstbestendig is. We zorgen ervoor dat de stad fijner wordt om in te leven.

Concreet gaan we langs drie hoofdlijnen aan de slag:

1. •

• Laaggelegen broek

Bij de herinrichting wordt de Singel ingericht als klimaatbuffer Als onderdeel van de Regionale Sponsstrategie realiseren we waterberging door, onder andere, parken, getrapte kades, wadi’s en overstroombare (en natuurvriendelijke) oevers aan te leggen. Zo kunnen hevige buien beter opgevangen worden en infiltreren in de bodem. Waar mogelijk proberen we bij een herinrichting kwetsbaarheid door overstromingen te verminderen. Bijvoorbeeld door een transformatorhuisje aan te leggen op een hoger gelegen plek.

•

Om wateroverlast veroorzaakt door hemelwater te voorkomen, worden een hemelwaterafvoerriool en goten aangelegd in delen van de Singel. Ook wordt bij de inrichting rekening gehouden met het aan de oppervlakte kunnen afvoeren van hemelwater.

Oude dekzandrug

Grote Aa

2.

Groenblauwe zones worden versterkt

•

•

Onderdeel van het klimaatrobuust ontwikkelen van het Stadshart is het verbinden van bestaande parken en groenstructuren. Hiermee ontstaan er grotere parken en wordt de ecologische waarde van de stad vergroot, bijvoorbeeld doordat dieren zich makkelijker kunnen verplaatsen. Er worden extra bomen en beplanting toegevoegd om verkoeling te brengen (hittestress tegen te gaan), zowel in de vorm van schaduw als verdamping. We zorgen daarbij voor variatie in soorten, bloeiperiode en leeftijd van de beplanting. Ruimte hiervoor wordt gevonden in het opgeven van verhard oppervlak ten gunste van groen, bijvoorbeeld door parkeervakken

3.

Vergroten van waterbewustwording

•

Leren leven met water gaat om het besef dat Zwolle is gebouwd in een van nature natte omgeving, met kans op extreme gebeurtenissen die overlast en schade kunnen veroorzaken. Waterbewustwording wordt langs de Singel vergroot door het water zichtbaar te maken met behulp van wadi’s, goten, kunstwerken en overstroombare oevers. De binnenstad is buitendijks gebied, dat houdt in dat bewoners, instellingen en bedrijven voor, tijdens en na overstromingen een eigen verantwoordelijkheid

Stroomgebied Aa

Oude dekzandrug

•

Overstroombare gebieden

Ecologische oevers

Vergroening straten

•

of een uitvoegstrook voor autoverkeer opnieuw in te richten. In de Singel komen vier blauwgroene ‘vingers’ bij elkaar – het Almelose Kanaal, het Zwarte Water, de Nieuwe Willemsvaart en de Nieuwe Vecht. Deze aansluitingspunten versterken we met meer groen en het doortrekken van fiets- en wandelverbindingen. Je kunt straks langs de Nieuwe Willemsvaart naar de IJssel fietsen en langs het Zwarte Water naar de buitenrand van Zwolle.

hebben voor het treffen van maatregelen. Denk hierbij aan het plaatsen van schotten. Gemeente Zwolle is verantwoordelijk voor het blijvend functioneren van de openbare ruimte en de bescherming van vitaal- en kwetsbare functies (waaronder transformatorhuisjes).

Vergroening parkeerplaatsen

Voorbeelden van Nature-based Solutions, "A Catalogue of Nature-Based Solutions for Urban Resilience" door Felixx

32

33

Een levendige Singel Een groeiende stad in een groeiende regio betekent ook een groeiende vraag naar voorzieningen. De binnenstad is te klein om deze groei op te vangen. We leggen verbindingen over de Singel die een divers aanbod en economisch interessante plekken opleveren. Met de entreegebieden vergroten we de binnenstad (zie hoofdstuk 4). Een goede bereikbaarheid van de binnenstad, met aantrekkelijke routes vanaf de mobiliteitshubs, is belangrijk voor het economisch functioneren van Zwolle. Het versterken van ondernemerschap en creativiteit aan de Singel draagt daarnaast ook direct bij aan de leefkwaliteit in Zwolle. Ondernemers en creatieve instellingen zorgen immers niet alleen voor economische groei, maar brengen ook sociale verbinding. De combinatie van cultuur, bedrijven en onderwijs is bovendien een sleutel tot innovatie. Door de Singel in te richten als een stedelijk podium waar creativiteit en ondernemerschap de ruimte krijgen, realiseren we een levendige Singel. Een Singel die inspireert, ondernemers aantrekt en cultuur zichtbaar maakt.

Ondernemende en creatieve stad Een levendige Singel Zwolle is als Hanzestad van oorsprong een ondernemende stad, met een handelsgeest en de blik gericht op kansen. Het Stadshart kenmerkt zich door winkels en horeca. Daarnaast huisvest Zwolle ook veel creatieve ondernemers en is het een levendige cultuurstad. Als centrale speler in de regio heeft Zwolle een gunstig vestigingsklimaat voor ondernemers. Vanuit het principe van de ondernemende en creatieve stad werken we aan het versterken van

dit economische vestigingsklimaat en willen we Zwolle (nog) meer positioneren als creatieve, experimentele en innovatieve stad.

Wensen voor de Singel Deze wensen gaven Zwollenaren en bezoekers ons mee voor de ondernemende en creatieve stad

•

Meer horeca en terrassen langs het water

Creëer mogelijkheden voor meer horeca plekken, om gezellig een hapje te eten of een drankje te drinken aan de Singel.

•

Dit betekent concreet: • De culturele loper (geïntroduceerd in Ons Stadshart van Morgen) bouwt voort op de gedachte van het Engelenpad en verbindt verschillende culturele plekken met elkaar. Deze culturele loper wordt versterkt door diverse grote culturele instellingen en recreatieve plekken via de doorlopende Singel aan elkaar te verbinden. Het noorden, met De Spiegel en Hedon, vertegenwoordigt de podiumkunsten en culinaire levendigheid. Het inrichten van een openluchttheater is onderdeel van de plannen voor het Noorderkwartier. Het zuiden biedt de rust en de beeldende kunst met Museum de Fundatie, de Stadskamer en Park Eekhout. Aan de westkant

De Singel nog mooier maken

Maak de Singel nog mooier en leuker met kunstwerken en tijdelijke installaties of exposities.

De Singel als creatieve en sportieve ontmoetingsplek

Biedt ruimte voor creatieve en sportieve activiteiten en initiatieven langs de Singel. Bijvoorbeeld grachtenconcerten, fitness installaties, yogalessen en een openluchttheater.

•

•

• •

•

" Diezerpoort

Horeca/terrassen

Kamperpoort Sassenpoort

•

•

zorgen het Rodetorenplein en de bioscoop voor een levendige plek en sociale en culturele activiteiten en aan de oostzijde biedt een groene recreatiezone tussen het Ter Pelkwijkpark en Park de Wezenlanden ruimte voor ontspanning en sport. De terugbrengen van de voormalige Willemsvaart legt de verbinding met het Engelse Werk en de voormalige veemarkten, waarmee een historische en recreatieve link wordt gelegd tussen stad en natuur. De entreegebieden worden herkenbare schakels tussen de Singel, de historische binnenstad en de omliggende wijken. Door hun strategische ligging zijn het aantrekkelijke locaties voor ondernemers. De entreegebieden worden dynamische plekken met horeca, kleinschalige bedrijvigheid en culturele initiatieven. We creëren gebieden die uitnodigen tot interactie tussen bewoners en bezoekers, zowel overdag als ’s avonds. Zo dragen de entreegebieden ook bij aan sociale veiligheid. Kruisend aan de Singel komen aantrekkelijke en logisch vindbare routes van en naar de mobiliteitshubs om de bereikbaarheid van de binnenstad voor bezoekers te garanderen. Routes van de binnenstad naar de omliggende wijken, die door de Singel lopen, worden 24/7 goed verlicht en levendig. Ruimtes voor kunst, cultuur en horeca worden gefaciliteerd aan de Singel, waar mogelijk worden bijzondere locaties als een brugwachtershuisje of een voormalig gemaal hiervoor aangewezen.

Om het verleden, het heden en de toekomst van de Singel betekenis te geven, wordt gebruik gemaakt van kunst in de openbare ruimte langs de Singel.

Houd oog voor de sociale veiligheid rondom de Singel Zorg voor levendigheid en goede verlichting op de routes die door de Singel lopen.

Ontmoetingsplekken

ZIchtrelatie Historiche poort Poort/ ankerpunt Entreegebieden Economische potentie

34

35

Een toegankelijke Singel De groei van de stad heeft de afgelopen jaren effect gehad op de mobiliteitsbehoefte en hoe we hiermee omgaan. Sinds de jaren ‘60 is het aantal inwoners van Zwolle verdubbeld en het autobezit vertwintigvoudigd. Niet altijd met een positief effect voor de stad en haar bewoners. Vanuit de toegankelijkheid, de leefbaarheid en de bereikbaarheid van de binnenstad is het onze opgave om duurzamere manieren van vervoer verder te stimuleren. Met de herinrichting van de Singel sluiten we aan op deze veranderende mobiliteitsbehoefte. Voor de Singel maken we de keuze om meer ruimte voor voetgangers, fietsers en OV te creëren, passend bij het STOMPprincipe (Stappen, Trappen, OV, Mobility as a service, Privé-voertuigen). We realiseren een Singel waar je veilig, comfortabel en prettig kunt bewegen. Een voetgangersen fietsvriendelijk gebied, waar mobiliteit en verblijf hand in hand gaan. De auto verdwijnt niet overal uit het beeld, voor bestemmingsverkeer blijft de Singel bereikbaar.

Bereikbare stad Een toegankelijke Singel Zwolle is een compacte stad: alles is dichtbij en de dagelijkse voorzieningen zijn te vinden op loop- en fietsafstand. Veel mensen reizen dagelijks de stad in en uit voor hun werk, om onderwijs te volgen, te winkelen en gebruik te maken van andere voorzieningen die de stad te bieden heeft. Het centrum heeft een regiofunctie, waarbij een groot deel van de bezoekers aangewezen is op de auto of het openbaar vervoer. Vanuit het principe van de bereikbare

stad combineren we bereikbaarheid met leefbaarheid en gezondheid, door meer ruimte te maken voor voetgangers en fietsers. Autoverkeer wordt zoveel mogelijk aan de randen van het centrum opgevangen, waar mensen gestimuleerd worden om op andere wijze verder de stad in te gaan (mobiliteitshubs).

Wensen voor de Singel Deze wensen gaven Zwollenaren en bezoekers ons mee voor de bereikbare stad

•

Meer ruimte voor fietsers en voetgangers

•

Een autoluwe Singel

•

Zorg voor bredere fietspaden en betere wandelroutes langs de Singel.

Kies voor een Singel met minder auto’s.

Bereikbaar voor iedereen

Houd bij de keuze voor wandelen en fietsen rekening met bereikbaarheid voor iedereen; ouderen mindervaliden, maar ook bewoners en ondernemers.

•

Het belang van het busvervoer

•

Toegankelijkheid & verkeersveiligheid verbeteren

Dit betekent concreet: • We verbeteren de verkeersveiligheid in en rondom de Singel, door wegen opnieuw in te richten en kruispunten compacter te maken. Om ruimte te kunnen geven aan voetgangers en fietsers én om de Singel veiliger en rustiger te maken, voeren we een maximumsnelheid van 30 km/uur in. Daarbij creëren we (sociaal) veilige looproutes om eenvoudig van de mobiliteitshub en het station naar de binnenstad te lopen en vice versa. Dit kan door op een hoger schaalniveau te investeren in de Ring en doorgaand autoverkeer vooral daarop af te wikkelen. • We verbeteren de toegankelijkheid van de Singel door fietsroutes en wandelpaden te verbeteren, inclusief kleine ommetjes en extra bruggen. Langs beide zijden

•

•

van het water komen doorlopende wandelpaden met voldoende bruggen, die beide zijden van het water met elkaar verbinden. We zijn al gestart bij de Kop van de Assendorperstraat en maken vanaf daar de dubbele rondwandeling en fietssingel af. Parkeren wordt gecentraliseerd in mobiliteitshubs in en rondom de binnenstad, wat het aantal parkeerplaatsen uitbreidt en de kwaliteit van de parkeervoorzieningen verbetert. De parkeerlocaties worden beter vindbaar en de omgeving van de hubs veiliger en aantrekkelijker. Bezoekers aan de stad kunnen in de mobiliteitshubs eenvoudig overstappen tussen verschillende vervoersmiddelen. In en rondom de Singel realiseren we daarnaast microhubs, zodat iedereen snel en gemakkelijk de beschikking heeft over deelmobiliteit. Parkeerplekken op straat worden gebruikt om onze ambities op dit vlak te realiseren. Wat niet alleen ruimte vrijmaakt voor fietsers en voetgangers, maar ook bijdraagt aan een groener en aantrekkelijker stadsbeeld. De routes vanaf de hubs naar het centrum moeten aantrekkelijk en makkelijk vindbaar zijn, zodat bezoekers het economische centrum van Zwolle goed kunnen vinden. Doorgaand autoverkeer wordt optimaal gefaciliteerd om gebruik te maken van de Ring en via de zogeheten ‘inprikkers’ naar de binnenstad te rijden. We passen hier onze parkeersystemen en bewegwijzering op aan.

De Singel krijgt hierdoor alleen nog een functie voor bestemmingsverkeer dat in en rondom de binnenstad moet zijn. De barrière tussen de binnenstad en de omliggende wijken wordt daarmee opgeheven. De Burgemeester Drijbersingel transformeren we tot park met wandel- en fietspaden, waar autoverkeer geen gebruik meer van kan maken.

"

Zorg voor goede OV-verbindingen van en naar de mobiliteitshubs en heb oog voor kortere loopafstanden naar en tussen de bushaltes.

Werk aan verkeersveiligheid met bredere stoepen, duidelijke looproutes, meer zebrapaden en verkeersdrempels.

Op de Singel komen verschillende verkeersstromen samen 36

37

Uitnodigend gebied voor de voetganger

Robuust fietsnetwerk

Hoofdwandelroute Singel Secundaire Wandelroute Singel

Doorfietsroute

Verbindingen omgeving

Stadsfietsroute

Uitnodigende OV Knopen

Doorgaand autoverkeer wordt ontmoedigd

Frans Halsstraat

Diezerpoort Burgemeester Roelenweg

Schuttevaerkade

Katwolderplein Kerkbrugje

Emmawijk

Sassenpoort

Provinciehuis

Bestaande bushaltes Toekomstige bushalte

Groot Wezenland

Centrumhub Buurthub Inprikker auto

Park de Wezenlanden

Microhubs

Treinstation

Treinstation Zwolle

38

Gebiedsontsluitingsweg Gemengd profiel

39

Een duurzame Singel

Duurzame en circulaire stad Een duurzame Singel In een groeiende stad zal de druk op energiebronnen, het elektriciteitsnetwerk en andere grondstoffen verder toenemen. Onderdeel van de klimaatdoelstellingen en één van de ambities in de gemeentelijke omgevingsvisie is om in 2050 energieneutraal te zijn. In lijn met deze ambities, wordt bij de te realiseren projecten binnen het Stadshart bewust omgegaan met energie en grondstoffen. De basis bestaat uit drie stappen: het beperken van de vraag, het

invullen van de vraag met hernieuwbare energie en het hergebruiken van grondstoffen en tot slot het compenseren van de niet-hernieuwbare energie.

Wensen voor de Singel Deze wensen gaven Zwollenaren en bezoekers ons mee voor de duurzame en circulaire stad

•

40

Gebruik van circulaire materialen

Gebruik zoveel mogelijk hergebruikte en duurzame materialen.

•

Terwijl de stad zich uitbreidt en de vraag naar energie toeneemt, worden duurzame oplossingen steeds belangrijker. Netcongestie – een tekort aan capaciteit in het elektriciteitsnetwerk – vormt hierbij een acute uitdaging. Deze groeiende vraag naar energie en netwerkcapaciteit brengen een enorme opgave met zich mee om nieuwe kabels, leidingen en transformatorhuisjes in de stad in te passen. Deze inpassing moet zorgvuldig worden uitgevoerd om te voorkomen dat het andere stadsambities, zoals het planten van meer bomen, in de weg zit. De Singel is een belangrijke drager van een robuust energiesysteem. Bij de herinrichting van de Singel pakken we de energietransitie dan ook proactief op en zetten we in op zero-emissie op de lange termijn. Ook nemen we de benodigde voorzieningen mee in de verschillende gebiedsontwikkelingen. Bij de inrichting van de openbare ruimte is duurzaam en functioneel materiaalgebruik het uitgangspunt en wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van circulaire en biobased materialen. We zetten in op duurzame stadsontwikkeling, waarin deze infrastructuur slim en esthetisch wordt ingepast, zodat de ambities van een toekomstbestendige stad hand in hand gaan met het behoud van de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid.

Dit betekent concreet: • We kiezen voor circulaire materialen en duurzame energieoplossingen, zoals energiezuinige verlichting. • De uitbreiding en versterking van de energieinfrastructuur, waaronder kabels, leidingen en transformatorhuisjes, wordt zo ver mogelijk van het water en zoveel mogelijk in stroken gelegd waar geen bomen geplant worden. Kabels en leidingen worden op een slimme manier gebundeld in compacte tracés. Ook de ecologische oevers en natuurlijke waterbuffers blijven vrij van technische ingrepen, zodat flora en fauna ongestoord kunnen groeien. • Bij de eventuele plaatsing van transformatorhuisjes wordt goed rekening gehouden met positie en verschijningsvorm. Een goede inpassing is van belang. • We houden er in ons materiaalgebruik rekening mee dat delen van de groene zones onder water kunnen komen te staan bij hoge waterstanden. De materialen die we gebruiken zijn bestand tegen water en geven geen schadelijke stoffen af die de waterkwaliteit kunnen beïnvloeden. • De plantensoorten worden zorgvuldig gekozen, zodat ze bestand zijn tegen wisselende waterstanden en extreme weersomstandigheden.

"

Combineer energie-infrastructuur met kunst

Biedt ruimte om van elementen in de energieinfrastructuur, zoals trafo stations, slim in te passen als kunstobjecten langs de Singel.

41

3. 42

AAN DE SLAG MET DE SINGEL Geen los stadsproject, maar een samenhangend gebied dat verleden, heden en toekomst verbindt. Dat is wat we met de herinrichting van de Singel willen waarmaken. Het realiseren van een doorlopende route, waarmee natuur, cultuur, intieme parken en levendige pleinen met elkaar verbonden worden, heeft hierbij de hoogste prioriteit.

43

Rondje Singel De Singel is de ster van de stad. Een icoon van Zwolle en letterlijk stervormig. We willen van de Singel een langgerekt samenhangend (groenblauw) gebied maken. Langs de Singel kun je midden in de stad door een (hoofdzakelijk) groene omgeving lopen. De route is voor iedereen toegankelijk, of je nu aan het sporten bent of afhankelijk van een rolstoel. Via een doorgaande route aan beide zijden van het water kom je op plekken met een meer parkachtige inrichting. Het pad is afwisselend, met zijpaden en diverse keuzemomenten waarop je kunt kiezen je ronde kleiner of groter te maken. Langs het pad wisselen parkruimtes, cultuur, levendige pleinen en knusse plekken elkaar af. Deze plekken zijn vaak gekoppeld aan entreegebieden, waar de verbinding wordt gelegd tussen de oude binnenstad, nieuwe gebiedsontwikkelingen en de aangrenzende wijken. Om dit mogelijk te maken richten we ons in de eerste plaats op het realiseren van de doorgaande route. De continuïteit van het pad staat nu nog onder druk en daar willen we verandering in brengen. Het doel is een toegankelijk, comfortabel, prettig, logisch en uitnodigend pad. Waar je door rust en reuring veilig kunt wandelen. Op sommige

Wensen voor de Singel Deze wensen gaven Zwollenaren en bezoekers ons mee over het Rondje Singel

•

44

Een rondje langs de Singel kunnen (hard)lopen Creëer een doorlopend wandelpad. Een route langs het water van de Singel om te wandelen of hard te lopen.

•

"

•

Bruggen

•

Rondje Singel vanaf het water

Betere looproutes

Maak looproutes beter en logische, met aandacht voor bredere trottoirs en duidelijke oversteekplaatsen.

Betrek de vele bruggen bij de plannen om van de Singel een samenhangend groen gebied te maken.

plekken moeten we hiervoor de oevers aanpassen, nieuwe paden aanleggen of de omgeving veranderen. Op andere plekken zijn de ingrepen heel bescheiden. Het gaat erom dat de bestaande kwaliteiten worden versterkt en beter met elkaar worden verbonden tot een continue route. Ook bruggen zijn hierbij belangrijk. In de plannen voor het Noorderkwartier is een nieuwe brug opgenomen die DiezeWest verbindt met de historische binnenstad. Ook hopen we een extra brug toe te voegen van het Rodetorenplein naar het Kraanbolwerk over de Thorbeckegracht en daarmee het Kraanbolwerk onderdeel te maken van de route. Het Kerkbrugje is versleten en wordt daarom vervangen. In de loop van de tijd willen we ook een viertal bruggen uit de jaren ’60, die zijn ontworpen voor veel verkeer, aanpassen en daarmee de architectonische kwaliteit verbeteren. We stimuleren de automobilist te om de historische stad niet meer in te rijden en zoeken naar meer passende bruggen die zijn gericht op toegankelijke en comfortabele entrees voor voetgangers. De recente herinrichting van de Sassenpoorterbrug dient hiervoor als voorbeeld.

•

De sfeervolle Singel

Breng sfeer en gezelligheid naar de Singel, bijvoorbeeld door bruggen of andere delen van de route in de donkere maanden te verlichten of het inrichten van een beeldentuin.

Heb ook oog voor de beleving van de Singel vanaf het water. Maak watersporten zoals suppen, kajakken & kanoën én zwemmen mogelijk.

45

Toekomstbeeld van het Noorderkwartier aan de Singel ontwerp door West 8, visualisatie door Felixx.

Het ‘Rondje Singel’ is een schakel in de stad, die verbindingen legt voor mensen en voor de stadsnatuur. Bij de herinrichting van de Singel krijgen alle projecten een natuurinclusief ontwerp en leveren zij een bijdrage aan de stadsnatuur en het versterken van de biodiversiteit. We leggen sterke verbindingen tussen de leefgebieden 46