1. Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

actie

Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort Versie: Definitief Datum: September 2025 Foto: Gemeente Zwolle. Werkbezoek gemeenteraad aan groengasinstallatie Coevorden.

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

Inhoudsopgave INLEIDING ...............................................................................................................................3 DEEL 1 – STARTNOTITIE ...........................................................................................................4 1

ANALYSE ..........................................................................................................................4 1.1 1.2 1.3 1.4

2

OPGAVE EN SCOPE...........................................................................................................7 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

3

DOELSTELLING ....................................................................................................................7 BESCHRIJVING GROENGASINSTALLATIE .....................................................................................7 UITGANGSPUNTEN ...............................................................................................................8 ONDERZOEKSVRAGEN ...........................................................................................................9 AANPAK...........................................................................................................................10 RESULTAAT.......................................................................................................................11

KADERS EN BELEID .........................................................................................................13 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

4

HISTORIE ...........................................................................................................................4 BETEKENIS IN RELATIE TOT DE ENERGIETRANSITIE ........................................................................4 RUIMTELIJKE/ PLANOLOGISCHE SITUATIE ..................................................................................5 EIGENDOMSSITUATIE ............................................................................................................6

LANDELIJK BELEID ..............................................................................................................13 PROVINCIAAL BELEID ..........................................................................................................14 GEMEENTELIJK BELEID ........................................................................................................15 DUURZAAMHEID ...............................................................................................................16 RAAKVLAKKEN...................................................................................................................18 COMPLEXITEIT...................................................................................................................19

PLANPROCES .................................................................................................................21 4.1 4.2 4.3 4.4

RUIMTELIJK PROCES ...........................................................................................................21 AANBESTEDINGSPROCES .....................................................................................................22 COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE .........................................................................................23 GLOBALE PLANNING HAALBAARHEIDSFASE ..............................................................................24

DEEL 2: UITWERKING UITGANGSPUNTEN ..............................................................................25 5

VASTGESTELDE UITGANGSPUNTEN ................................................................................25 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10

PRODUCTIEVOLUME ...........................................................................................................25 CO-VERGISTING .................................................................................................................26 AANBESTEDEN VAN CONCESSIE .............................................................................................27 MEST UIT DE REGIO ............................................................................................................28 LOCATIE HESSENPOORT ......................................................................................................29 DUURZAAM TRANSPORT .....................................................................................................30 ZEGGENSCHAP OVER GVO’S ................................................................................................32 REGIONALE BETROKKENHEID AGRARIËRS .................................................................................34 TIJDELIJKHEID....................................................................................................................35 TOEKOMSTBESTENDIG ....................................................................................................37

BIJLAGEN...............................................................................................................................40 BIJLAGE 1: ADVIES AT OSBORNE (2021) ...........................................................................................40 BIJLAGE 2: PROFIELSCHETS GROENGASINSTALLATIE ..............................................................................41 BIJLAGE 3: ANALYSE FOSSIELVRIJ TRANSPORT ......................................................................................42 Pagina 2

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

Inleiding Deze startnotitie is geschreven met als doel een helder vertrekpunt voor de haalbaarheidsfase van het project te creëren. Deze startnotitie wordt vastgesteld door het college en ter informatie aan de gemeenteraad toegestuurd. Gemeente Zwolle werkt hard aan de energietransitie. We nemen stap voor stap afscheid van fossiele brandstoffen en stappen over op hernieuwbare energie. Voor het energiesysteem is een evenwichtige en flexibele energiemix nodig. Productie van groen gas draagt hieraan bij en is een duurzaam alternatief voor aardgas. Locaties om groen gas op industriële schaal te produceren zijn schaars. Gemeente Zwolle heeft een locatie nabij Hessenpoort beschikbaar waar het kansrijk lijkt om een grootschalige groengasinstallatie te ontwikkelen. Vanwege CO₂ reductie-doelen uit het Klimaatakkoord en de aangekondigde invoering van de bijmengverplichting in 2027 groeit de noodzaak om productielocaties te realiseren in Nederland. Als gemeente Zwolle willen we hier aan bijdragen door ruimte te bieden aan een grootschalige groengasinstallatie op een tactisch gekozen locatie. Daarbij kiezen we ervoor om via een concessie te werken zodat we als gemeente voorwaarden kunnen stellen. Zo kunnen we naast groengasproductie ook bijdragen aan andere maatschappelijke doelen.

Door de provincie Overijssel en de gemeente Zwolle is geïnventariseerd of er marktpartijen geïnteresseerd zijn in een dergelijke ontwikkeling. Uit deze gesprekken blijkt dat er voldoende interesse is vanuit de markt om te werken aan een grootschalige groengasinstallatie. De condities waaronder zijn niet besproken of onderzocht. In november 2024 heeft de gemeenteraad van Zwolle samen met andere geïnteresseerden een werkbezoek gebracht aan een grootschalige groengasinstallatie op bedrijventerrein Europark in Coevorden. Opvolgend heeft in januari 2025 een rondetafelgesprek plaats gehad met experts over grootschalige opwek van groen gas op basis van mestvergisting en/of co-vergisting, binnen de gemeente Zwolle. Om een helder vertrekpunt te realiseren voor de verdere ontwikkeling van de beoogde groengasinstallatie heeft de gemeenteraad in het voorjaar van 2025 besloten om medewerking te verlenen aan een haalbaarheidsonderzoek naar de groengasinstallatie onder vaststelling van een aantal uitgangspunten, hier zijn per amendement twee uitgangspunten aan toegevoegd (besluit 6 mei 2025). In deze startnotitie beschrijven wij in Deel 1 de aanleiding, opgave en scope van het initiatief. Vervolgens gaan wij in op het kader en het gerelateerde beleid. Deze onderdelen zijn bepalend voor hoe wij invulling geven aan het proces om de haalbaarheid van het project te onderzoeken.

Dit is in hoofdstuk 4 beschreven. Deel 2 van deze startnotitie bevat een uitwerking van de door de raad vastgestelde uitgangspunten voor het realiseren van een grootschalige groengasinstallatie. In hoofdstuk 5 schetsen we de vervolgstappen die nodig zijn om tot een haalbare ontwikkeling te komen.

Pagina 3

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

DEEL 1 – Startnotitie 1

Analyse

1.1

Historie Zowel het Rijk als de Provincie Overijssel streven ernaar om de productie van groen gas te vergroten. Groen gas is een duurzaam alternatief voor aardgas, geproduceerd uit biogas dat is opgewaardeerd tot aardgaskwaliteit. Het wordt gemaakt uit organisch materiaal zoals mest, plantenresten, en ander organisch materiaal. In de praktijk blijkt het moeilijk te zijn om geschikte locaties te vinden waar grootschalige vergisters gerealiseerd kunnen worden. Er zijn nauwelijks vrije kavels op bedrijventerreinen in Overijssel te vinden en gemeenten zijn niet altijd enthousiast om dit type bedrijven te faciliteren in verband met mogelijke overlast voor de omgeving. Daarom is het Bio-energiecluster Oost Nederland (BEON) in 2020 gestart met een pilot om samen met gemeenten en de provincie locaties te vinden en versneld beschikbaar te krijgen. Gemeente Zwolle is de enige gemeente waar toen een geschikte locatie is gevonden. Deze locatie voldoet aan vooraf gestelde uitgangspunten, zoals grote afstand tot woningen, goede aanrijroutes en nabijheid van gasinfrastructuur. De voorgenomen locatie is in onderstaande afbeelding in het geel weergegeven.

Beoogde locatie groengasinstallatie Hessenpoort

De mogelijke locatie voor de ontwikkeling van de groengasinstallatie ligt tegen Hessenpoort aan, maar maakt geen onderdeel uit van het bestemmingsplan Hessenpoort.

1.2

Betekenis in relatie tot de energietransitie Zwolle wil in 2050 een aardgasvrije stad zijn. Alle bestaande woningen, bedrijven en voorzieningen in Zwolle nemen stap voor stap afscheid van aardgas en nieuwbouw willen we energieneutraal ontwikkelen. De productie van groen gas draagt bij aan het aardgasvrij maken van Zwolle en vormt de komende decennia een belangrijk onderdeel van de beoogde energiemix. Gemeenten hebben de regie over het energieneutraal en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Voor het aardgasvrij maken van Zwolle wordt op dit moment Pagina 4

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

gewerkt aan het opstellen van een Warmteprogramma, als opvolger van de Transitievisie Warmte. Onderdeel van het Warmteprogramma is de bouwsteen Duurzame bronnen waarin wordt aangegeven welke duurzame bronnen er in Zwolle ingezet kunnen worden om aardgas te vervangen. De groengasinstallatie nemen we hierin mee als duurzame bron. In de Omgevingsvisie ‘Mijn Zwolle van morgen’ is de volgende tekst opgenomen (dit is nog eens bevestigd in het ruimtelijk toekomstperspectief (paragraaf 4.2)): 5.6.2. De Zwolse warmtevraag Voor het duurzaam invullen van onze warmtevraag geldt dat we op zoek moeten naar warmte uit de bodem, water of andere vormen van warmteproductie, zoals inzet van bio- en waterstofgas. Hoe meer warmte we met lokale bronnen op deze manier kunnen genereren, hoe minder elektriciteit we hoeven te produceren om in onze warmtebehoefte te voldoen. De ruimtelijke impact van warmteproductie door een geothermiebron of industriële mestvergister is kleiner dan die van zonnevelden. Ook onderzoekt de gemeente Zwolle samen met de provincie of er in de nabijheid van het bestaande energiecluster nabij Hessenpoort een locatie kan worden gerealiseerd voor groengasproductie. Dit (hernieuwbare) gas kan dan ingezet worden voor gebieden zoals de Zwolse binnenstad als alternatief voor aardgas.

Document Zwolle - Omgevingsvisie-2021-november.pdf - iBabs Publieksportaal Vanuit de Warmtetransitie zetten we in op een veelheid aan verschillende duurzame bronnen. De nadruk ligt hierbij op energiebesparing, warmtenetten en elektrificatie met warmtepompen. Als onderdeel van deze energiemix willen we groen gas inzetten op plekken waar elektrificatie of warmtenetten niet of moeilijk haalbaar zijn. Zo is groen gas goed inzetbaar voor proceswarmte van een aantal industriële bedrijven op bedrijventerrein Voorst omdat hiervoor hoge temperaturen nodig zijn. Volledige elektrificatie door gasketels te vervangen voor industriële hoge temperatuur warmtepompen zal hier leiden tot een grote groei van de elektriciteitsvraag met extra netcongestie tot gevolg. Tijdelijke inzet van groen gas kan hier ter overbrugging dienen richting gebruik van waterstof of andere duurzame energiedragers. Ook in de binnenstad kan groen gas een oplossing bieden omdat monumentale panden moeilijk te isoleren zijn, luchtwarmtepompen ongewenst zijn vanwege geluid en omdat de ondergrond zo vol is met kabels en leidingen dat een warmtenet niet of heel moeilijk inpasbaar is.

1.3

Ruimtelijke/ planologische situatie Gemeentelijke omgevingsvisie De locatie is gelegen nabij Hessenpoort. In de gemeentelijke omgevingsvisie is aangegeven dat Hessenpoort het grootschalige, bovenregionale bedrijventerrein van Zwolle is. Direct gelegen aan de A28. Dit bedrijventerrein is aangewezen in WestOverijssel als dé locatie voor grootschalige bedrijvigheid, geschikt voor bedrijven in de hoogste milieucategorie. Hessenpoort biedt ruimte voor bedrijven met een kavelgrootte vanaf 1 hectare. We zien dat de aankoop vaak gemiddeld 3 á 4 hectare is. Daarnaast is Hessenpoort in de regio het enige terrein dat ruimte biedt voor grootschalige bedrijven tussen de 5 en 10 ha (zie ook paragraaf 6.7.2 Document Zwolle - Omgevingsvisie-2021november.pdf - iBabs Publieksportaal). In de omgevingsvisie is ook aangegeven dat het gebied rond Hessenpoort, in bredere zin het gebied tussen de A28 en het spoor Zwolle-Meppel, zich goed leent voor de inpassing van grootschalige opwek van duurzame energie en de benodigde energie infrastructuur. Het HS/MS station Hessenpoort van TenneT en Enexis (hoogspanning/middenspanning) Pagina 5

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

ligt in de nabijheid. Ook worden op bedrijventerrein Hessenpoort andere – innovatieve – energieprojecten gerealiseerd. Planologische situatie De locatie is gelegen in het omgevingsplan Buitengebied, Haerst, Tolhuislanden en heeft de bestemming Agrarisch en de gebiedsaanduiding, geluidzone – industrie 1, deels geluidzone – industrie 2 en wro-zone – wijzigingsgebied. Het realiseren van een groengasinstallatie is hiermee in strijd. Het omgevingsplan dient hierop gewijzigd te worden om een groengasinstallatie te kunnen realiseren.

Uitsnede bestemming beoogde locatie groengasinstallatie (geel gemarkeerd)

Gemeente Zwolle is bevoegd gezag voor de wijziging van het omgevingsplan. In de marktselectie is het van groot belang dat er duidelijkheid is over de juridische positie van beoogde marktpartij ten opzichte van de grondpositie die gemeente Zwolle heeft. Binnen welke ruimtelijke kaders kan de beoogde partij vormgeven aan het initiatief? En welke technische randvoorwaarden spelen een rol op de beoogde locatie (relatie met andere onderdelen in het energiecluster). Dit onderzoeken wij in de haalbaarheidsfase.

1.4

Eigendomssituatie Gemeente Zwolle is eigenaar van de benodigde percelen. Gemeente Zwolle is daarmee opdrachtgever voor de grondverkoop, danwel erfpacht en aanbesteding van een concessie aan een partij die de ontwikkeling, oprichting, exploitatie en instandhouding van een groengasinstallatie vorm gaat geven. Welke route volgen wij om tot uitgifte van deze gronden te komen en welke overeenkomsten stellen wij daarvoor op? Zijn marktpartijen bereid om onder condities tot ontwikkeling van de groengasinstallatie te komen op gronden van de gemeente? Dit onderzoeken wij in de haalbaarheidsfase.

Pagina 6

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

2

Opgave en scope Gemeente Zwolle wil in samenwerking met provincie Overijssel een aanbesteding opzetten die erop gericht is om een partij te selecteren die de groengasinstallatie gaat ontwikkelen, oprichten, exploiteren en in stand houden. Om tot lokale productie van groen gas te komen zijn er verschillende juridische instrumenten denkbaar. Om hierin een keuze te kunnen maken, is in 2022 onderzoek uitgevoerd naar verschillende vormen en belangrijkste aandachtspunten daarbij (zie bijlage 1 Advies AT Osborne). Zo kan worden gedacht aan de overheidsopdracht, de concessieopdracht, de vergunning of de subsidie. Vanuit deze analyse werken wij toe naar een concessieopdracht waarbij gemeente Zwolle eigenaar van de gronden blijft, deze in erfpacht uitgeeft en een concessieovereenkomst sluit met een marktpartij voor het ontwikkelen en exploiteren van een groengasinstallatie op deze gronden. Met een concessiemodel kunnen wij eisen en voorwaarden stellen aan de ontwikkeling en exploitatie van de groengasinstallatie en daarmee regie behouden. Uiteindelijk willen wij een marktpartij selecteren die deze ontwikkeling kan realiseren onder de door ons gestelde eisen en voorwaarden. Daarom onderzoeken wij in deze haalbaarheidsfase welke dit zijn, hoe deze vertaald worden in een ruimtelijk plan en in aanbestedingseisen en of marktpartijen hier uitvoering aan kunnen geven.

2.1

Doelstelling De doelstelling voor het project is als volgt geformuleerd: Gemeente Zwolle wenst te komen tot selectie van een marktpartij die het realiseren en exploiteren van een groengasinstallatie op zich neemt, met een beoogde capaciteit van 20-30 miljoen m3 groen gas om voor (de regio) Zwolle de locatie als een ‘bron’ te kunnen inzetten in de energie- en warmtetransitie als alternatief voor aardgas. Hiervoor formuleren wij juridische en ruimtelijke voorwaarden. In de haalbaarheidsfase brengen wij in beeld welke juridische en ruimtelijke voorwaarden er gelden en vastgelegd moeten worden om deze doelstelling te realiseren.

2.2

Beschrijving groengasinstallatie Voor het doorlopen van de vervolgfasen in het project, hanteren wij de volgende omschrijving van een groengasinstallatie. Dit betreft een beschrijving van de omvang en onderdelen van de groengasinstallatie ten behoeve van de nodige onderzoeken die uitgevoerd gaan worden.

Pagina 7

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

Referentieproject: grootschalige groengasinstallatie van Bio Energy Coevorden

Hierbij hanteren wij de kenmerken zoals deze in de profielschets als uitkomst van het verkenningsonderzoek door de provincie Overijssel zijn beschreven (zie ook bijlage 2): Op een kavel van 3,5 ha groot, eigendom van Zwolle (nu nog bestemming Agrarisch), moet straks de vestiging van een grote industriële vergister mogelijk worden: Milieucategorie 3.2 of hoger Ten behoeve van installaties en gebouwen een bouwhoogte te hanteren van ca. 15 meter Hoog bebouwingspercentage op het perceel Activiteiten: o Het bouwen van bedrijfshallen en een aantal procestanks; o Productie van biogas uit mest en andere biomassa; o Omzetting biogas naar groen gas en bio-LNG; o Verwerking digestaat naar fracties die als kunstmestvervangers dienen; o Opslag en invoeden groen gas in het openbare net; o Opslag biomassa en digestaat (maximale capaciteit opslag nader te bepalen); o Capaciteit vergister van minimaal 200.000, het liefst tot 300.000 ton mest en andere biomassa input per jaar.

2.3

Uitgangspunten Door de gemeenteraad zijn op 6 mei 2025 de volgende uitgangspunten voor de ontwikkeling van een groengasinstallatie vastgesteld. Deze uitgangspunten zijn nader toegelicht en uitgewerkt in Deel 2 van deze startnotitie: 1. Grootschalige groengasproductie (potentie voor productie van 20 – 30 miljoen m3 groen gas). 2. Groengasproductie op basis van co-vergisting van mest en gecertificeerde reststromen. 3. Gemeente Zwolle hanteert de systematiek van de aanbesteding van een concessie zodat er voorwaarden gesteld kunnen worden aan de ‘input’ en ‘output’ van de groengasinstallatie. Pagina 8

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

4. Voorwaarden voor het gebruik van mest uit de regio vastleggen in de aanbesteding. 5. Locatie nabij bedrijventerrein Hessenpoort, tussen de Bentheimstraat en de spoorlijn Zwolle-Meppel. 6. Gemeente Zwolle legt voorwaarden vast voor het duurzaam transport (bio LNG, waterstof, elektrisch) van mest en restproducten naar en van de groengasinstallatie. 7. Gemeente Zwolle deels zeggenschap te laten verkrijgen over de garanties van oorsprong (GvO’s). 8. Mogelijkheden voor regionale betrokkenheid van agrariërs onderzoeken (qua toelevering mest en/of qua financiële participatie). 9. Tijdelijkheid van de groengasinstallatie te garanderen door een exploitatietermijn te hanteren van max. 25 jaar. 10. De groengasinstallatie is aantoonbaar toekomstbestendig op de lange termijn

2.4

Onderzoeksvragen Tijdens de haalbaarheidsfase brengen we in beeld hoe we het project vorm kunnen geven om uiteindelijk de doelstelling (zoals genoemd in 2.1 te kunnen behalen). Uitkomst van de haalbaarheidsfase kan ook zijn dat de doelstelling niet te behalen is. De volgende vragen onderzoeken wij: • Hoe organiseren we dat het geproduceerde groen gas lokaal ingezet kan worden ofwel betekenis heeft voor de lokale gasbehoefte met gebruik van GvO’s? Welke juridische voorwaarden zijn daarin nodig om in de aanbestedingsprocedure vast te leggen? • Zijn de uitgangspunten die wij hebben benoemd juridisch houdbaar en praktisch uitvoerbaar? • Zijn de uitgangspunten voor marktpartijen bruikbaar? • Welke koppelkansen (installaties) zien marktpartijen als toevoeging op de groengasinstallatie? • Hebben marktpartijen in samenhang met de koppelkansen, wensen ten aanzien van de ruimtelijke mogelijkheden waar we in het Ruimtelijk ontwikkel plan (ROP) rekening mee moeten houden? • Welke contractvormen en/of overeenkomsten zijn nodig om de door ons te hanteren uitgangspunten te borgen (onder andere erfpachtovereenkomst, concessieovereenkomst en de verhouding hier tussen)? • Hoe kunnen we eerder in een elektriciteitsvoorziening voorzien voor de beoogde groengasinstallatie?

Pagina 9

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

2.5

Aanpak Het proces om uiteindelijk de doelstelling te behalen, is gevisualiseerd in de Routekaart locatieontwikkeling. Zie onderstaand figuur. Per stap gaan wij in op de op te leveren onderdelen of de te nemen besluiten. Aan het schema volgens de routekaart is in het blauw het schema met betrekking tot de aanbestedingsprocedure opgenomen.

Aanbestedings procedure

Aanbesteding- en ontwikkelstrategie

Vaststellen Selectie marktpartij Input programma van en (concessie) marktpartij eisen aanbesteding overeenkomst omgevingsplan

Beleid Lokaal Eigendom

Startnotitie & Aanbesteding- en ontwikkelstrategie Het doel van deze startnotitie is het vastleggen van de kaders voor de haalbaarheidsfase om zo het initiatief zowel inhoudelijk als procesmatig te verankeren voor de vervolgfase (het opstellen van een ruimtelijk ontwikkel plan en het programma van eisen voor de aanbesteding). De startnotitie wordt door het college vastgesteld volgens de Routekaart locatieontwikkeling. Gezien het belang dat de raad hecht aan een zorgvuldige kaderstelling en afweging, zijn op voorhand de uitgangspunten voor deze ontwikkeling door de gemeenteraad vastgesteld. De gemeenteraad wordt daarom geïnformeerd over de vastgestelde startnotitie. Gemeente Zwolle is de grondeigenaar van de beoogde locatie en is bevoegd gezag voor het wijzigen van het omgevingsplan. Voor de selectie van een marktpartij is van groot belang dat er duidelijkheid is over de juridische positie van beoogde marktpartij ten opzichte van de grondpositie die gemeente Zwolle heeft. Binnen welke ruimtelijke kaders kan een marktpartij het initiatief vormgeven? En welke technische randvoorwaarden spelen een rol op de beoogde locatie (relatie met andere onderdelen in het energiecluster). Dit onderzoeken we in de haalbaarheidsfase.

In een aanbestedings- en ontwikkelstrategie gaan wij in op de methodiek, de randvoorwaarden, of er sprake is van verkoop, verhuur of erfpacht, hoe we lokaal eigendom vormgeven, etc. Deze beide onderdelen hebben we in deze startnotitie samengevoegd (zie paragraaf 4.2.). Ruimtelijk ontwikkelplan & Programma van eisen aanbesteding (haalbaarheidsfase) Het doel van het opstellen van een Ruimtelijk ontwikkelplan (ROP) is het verkrijgen van inzicht in de ruimtelijke mogelijkheden van de beoogde locatie voor de beoogde Pagina 10

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

ontwikkeling. Tezamen met een financieel juridische toetsing kan bepaald worden of het initiatief ruimtelijk haalbaar en realiseerbaar is. In deze fase wordt ook inzicht gecreëerd in de volgende onderdelen: - Vertaling van plan naar haalbare business case (publiek en privaat). - De juiste condities vast te stellen voor het uitgeven van de gronden in erfpacht op basis van een reële grondwaarde. - Zicht op de mogelijkheden voor de (SDE) subsidie. - Zicht op eventuele belemmeringen vanuit RO-onderzoeken in volgende fase. - Landschappelijke inpassing van het initiatief. - Afspraken over taak- en risicoverdeling publiek en privaat (o.a. ten behoeve van concept uitgifteovereenkomst en uitwerking Businesscases). - Kaders voor de te doorlopen MER-procedure. Onderdeel van deze fase is het opstellen van de nodige stukken t.b.v. het doorlopen van een aanbestedingsprocedure voor de selectie van een marktpartij. Waarbij afspraken over de uitvoering van het plan (eerst doorlopen planologisch-juridische procedure, daarna realisatie) worden vastgelegd in een overeenkomst. Aandachtspunt hierbij is het bepalen van de reële grondwaarde voor de erfpachtovereenkomst. Als Zwolle de grond in erfpacht gaat uitgeven dan zal deze grond getaxeerd worden om de grondprijs (en bijbehorende canon) te bepalen. Hierbij onderzoeken we ook of aandeelhouderschap te overwegen is.

Het vaststellen van een ruimtelijk ontwikkel plan (ROP) is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Evenals het vaststellen van financiële randvoorwaarden of het verstrekken van een krediet ten behoeve van de ontwikkelfase (uitwerking naar omgevingsplan en eventueel aanvullende investeringen). Het vaststellen van een programma van eisen voor de aanbesteding is een bevoegdheid van het college. Omgevingsplan & Selectie Marktpartij en sluiten overeenkomst (RO-procedure en aanbestedingsprocedure) ( vervolgfase RO-procedure) Het doel van een wijziging omgevingsplan is om te onderbouwen, vast te leggen en te borgen dat met een project een evenwichtige toedeling van functies aan locaties wordt bereikt. Dit door het stellen van regels over omgevingsplan-activiteiten, met een daarbij behorende motivering. Dit gebeurt op basis van het ROP. Voordat het wijzigingsbesluit tot wijziging omgevingsplan wordt vastgesteld moet ook de aanbestedingsprocedure voor het selecteren van een marktpartij zijn afgerond. De partij die geselecteerd wordt, is idealiter de aanvrager van de wijziging omgevingsplan. Dit vraagt goede afstemming qua input voor het omgevingsplan en in de fasering en de besluitvorming. Het uitgangspunt voor het opstarten en in procedure brengen van wijzigingsbesluit tot wijziging omgevingsplan is 12 maanden. Het opstarten en doorlopen van de aanbestedingsprocedure duurt ca.

6-9 maanden. Het wijzigingsbesluit tot wijziging omgevingsplan is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Het binnen de financiële kaders doorlopen van een aanbestedingsprocedure en het selecteren van een marktpartij is een bevoegdheid van het college. Uiteindelijk leidt dit tot vaststelling van een overeenkomst met een marktpartij.

2.6

Resultaat Beoogd resultaat van de haalbaarheidsfase is een selectieleidraad (incl. concept erfpachtovereenkomst) met criteria aan de hand waarvan de geschikte concessiehouder Pagina 11

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

wordt geselecteerd via een aanbestedingsprocedure. Een tweede resultaat is een ruimtelijk kader waarbinnen deze partij een groengasinstallatie kan ontwikkelen en exploiteren (Ruimtelijk Ontwikkel Plan). Met deze twee documenten kan de vervolgfase (RO-procedure en aanbesteding) gestart worden om te komen tot selectie van een marktpartij en het opstellen van een (wijziging) omgevingsplan.

Pagina 12

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

3

Kaders en beleid

3.1

Landelijk beleid In het Nationaal Klimaatakkoord is de ambitie opgenomen om 70 Peta Joule (PJ) aan groen gas te produceren in 2030, dit is gelijk aan een productie van 2 miljard kuub groen gas per jaar. Aan deze doelstelling wordt gewerkt vanuit het Programma groen gas. Zie: Kamerbrief over Programma Groen Gas | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl Het vergroten van de groengasproductie is onderdeel van een breder pakket aan maatregelen om in 2030 een CO₂-reductie van 55% te bereiken ten opzichte van 1990. De huidige groengasproductie in Nederland is 0,25 miljard m3. Bijmengverplichting Eén van de maatregelen die het Rijk neemt om de productie van groen gas te vergroten is invoering van een bijmengverplichting. Met de bijmengverplichting worden energieleveranciers verplicht om met GvO’s (garanties van oorsprong) aan te tonen dat ze een bepaalde hoeveelheid gas uit hernieuwbare bronnen hebben opgewekt. Energieleveranciers die niet aan deze verplichting voldoen moeten een ‘buy-out fee’ betalen. Doel is dat met de bijmengverplichting in 2030 een productie van 1,1 miljard kuub groen gas plaats vindt, daarmee zal ongeveer 20% van het gas in het gasnet uit groen gas gaan bestaan. Streven is dat de bijmengverplichting op 1 januari 2027 wordt ingevoerd. Subsidie Via de SDE++ subsidie stimuleert het Rijk de productie van groen gas.

Dit is een regeling/ instrument om beleidsambities te realiseren. Via deze regeling ontvangt de exploitant een bedrag per geproduceerde kWh. De hoogte van de subsidie hangt af van de energieprijs. Bij lagere energieprijzen is de subsidie hoger om het verschil met fossiele energieproductie te compenseren en bij hoge energieprijzen daalt het subsidiebedrag. De SDE heeft twee subsidie categorieën. De ene categorie subsidieert mestvergisting voor de productie van biogas en groen gas. De andere categorie geeft een subsidie op de hoeveelheid warmte die met behulp van biogas of groen gas is geproduceerd. Nut en noodzaak Het kabinet benoemt in haar kamerbrief van 2022 zes manieren waarop vergisting (en vergassing) een bijdrage levert aan de maatschappelijke opgaven waar Nederland mee te maken heeft. Zie: Kamerbrief over Programma Groen gas | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 1) Groengasproductie vervangt de inzet van fossiel aardgas. 2) Inzet van groen gas voor sectoren waar een gasvormige energiedrager nodig blijft en alternatieven niet of beperkt haalbaar zijn. Zoals voor zwaar wegtransport, proceswarmte, pieklast in warmtenetten en verwarming van woningen waar alternatieven beperkt tot niet realiseerbaar zijn. 3) Vergisting van mest draagt bij aan een duurzame landbouw met oog voor klimaat door reductie van de methaanuitstoot.

In combinatie met stalaanpassingen en het strippen van digestaat uit de vergister, kan mestvergisting in potentie een significante reductie van de methaanuitstoot van 65 à 90% realiseren. 4) Vergisting van mest, in combinatie met dagontmesting, draagt bij aan een duurzame landbouw met oog voor natuur-, water- en bodemkwaliteit door reductie van de stikstofemissies. Voor de verfijning en borging van deze potentie loopt, evenals voor methaan, onderzoek. 5) Het stikstofdeel van het digestaat kan op termijn een bijdrage leveren aan het vervangen van kunstmest op basis van fossiele bronnen. Dit leidt tot een navenante besparing in aardgasgebruik bij kunstmestproductie. Pagina 13

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

6) Groengasproductie draagt bij aan het perspectief van de agrarische sector. Het is de verwachting dat de hoeveelheid mest in Nederland de komende jaren zal afnemen. Het kabinet vindt het hierbij belangrijk dat de beschikbare mest optimaal wordt verwaard binnen de kaders die gelden voor natuur en klimaat. Onafhankelijkheid Groen gas wordt door het Rijk ook benoemd als één van de maatregelen om een tekort aan gas te voorkomen. Daarnaast is het een manier om meer energie autonomie te bereiken en minder afhankelijk te worden van andere landen. Zie: Kamerstuk 32813, nr. 1146 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen

3.2

Provinciaal beleid Provincie Overijssel stimuleert zowel kleinschalige als ook grootschalige mestvergisters in de provincie. Dit is in de provinciale energievisie opgenomen. Er zijn diverse werkgroepen vanuit de provincie/ RES die samenwerken om te komen tot een grotere productie van groen gas. Doelstelling van de provincie is dat in 2030 de helft van alle beschikbare mest in Overijssel wordt vergist, wat zo’n 100 miljoen kuub aardgas kan vervangen. Dit staat gelijk aan het aardgasverbruik van ongeveer 70.000 huishoudens. De provincie Overijssel is bevoegd gezag waar het gaat om vergunningverlening voor grootschalige energieopweklocaties (o.a. groengasinstallatie). Daarnaast is provincie Overijssel bevoegd gezag waar het gaat om de Wet Natuurbeheer en vergunningverlening in dat kader. Verder is zij toezichthouder risicobedrijven, waar de groengasinstallatie ook onder valt. Energievisie In de provinciale Energievisie van Overijssel is over biogas de volgende tekst opgenomen: “De belangrijkste bijdrage voor biogasproductie komt uit mestvergisting. Onze huidige ambitie is dat in 2030 de helft van de beschikbare mest wordt vergist waarmee we ongeveer 3 PJ biogas kunnen produceren. Hoewel de omvang van de ambitie staat is de verwachting dat we deze niet eerder dan 2035 bereiken. Momenteel benutten we ongeveer 5% van de beschikbare mest.

Essentieel is daarmee om op korte termijn te werken aan een grote opschaling van de productie van biogas. Daarbij moeten we rekening houden met de ontwikkeling van de veestapel, de consequenties van de terugloop van het (fossiele) gasgebruik voor de instandhouding van het netwerk, mogelijk alternatieve bronnen (naast mest) en alternatieve technieken (vergassing op termijn). Onderdeel van de benodigde opschaling is ook een verdere verkenning naar de mogelijke bijdrage van grootschalige mestvergisting (biogasfabrieken), daarvoor benodigd locatieonderzoek én waar nodig ruimte reserveren voor de ontwikkeling van de benodigde locaties.”

Pagina 14

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

Bron: Energievisie Overijssel 2050

Omgevingsvisie Overijssel In de provinciale omgevingsvisie (ontwerp-omgevingsvisie april 2025 – pagina 107) is het volgende opgenomen over grootschalige industriële bio-energie-installaties (hiertoe behoort ook de beoogde groengasinstallatie): Grootschalige industriële bio-energie-installaties moeten zich primair vestigen in bestaand bebouwd gebied op bedrijventerreinen van categorie 3 of hoger en op locaties gekoppeld aan grootschalige afvalverwerking en rioolwaterzuiveringen. Ook andere productielocaties zijn mogelijk, mits deze hygiënisch en ruimtelijk goed inpasbaar zijn. De locatie Hessenpoort is hiermee een geschikte locatie op grond van dit beleid. Nadere onderzoeken worden uitgevoerd om de exacte inpassing van de beoogde installatie op ruimtelijke haalbaarheid te toetsen.

3.3

Gemeentelijk beleid Omgevingsvisie In de Omgevingsvisie “Mijn Zwolle van morgen” is de ambitie opgenomen om Zwolle te ontwikkelen tot een duurzame gemeente. Duurzame opwek van energie (paragraaf 5.6.1.) Ons Zwolse energiegebruik bestaat onder andere uit het warm stoken van huizen en gebouwen, het produceren van warm tapwater en het gebruik van elektriciteit voor onze apparaten. Ook de Zwolse procesindustrie/ het bedrijfsleven gebruikt energie (gas en elektriciteit), echter grote energiegebruikers zijn naar verhouding minder aanwezig. Om in Nederland én Zwolle aan onze huidige en toekomstige energiebehoefte te kunnen voldoen, zullen we op zoek moeten naar duurzame bronnen. De Zwolse warmtevraag (paragraaf 5.6.2) Voor het duurzaam invullen van onze warmtevraag geldt dat we opzoek moeten naar warmte uit de bodem, water of andere vormen van warmteproductie, zoals inzet van bioen waterstofgas. Hoe meer warmte we met lokale bronnen op deze manier kunnen genereren, hoe minder elektriciteit we hoeven te produceren om in onze warmtebehoefte te voldoen. De ruimtelijke impact van warmteproductie door een geothermiebron of industriële mestvergister is kleiner dan die van zonnevelden. Pagina 15

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

Ook onderzoekt de gemeente Zwolle samen met de provincie of er in de nabijheid van het bestaande energiecluster nabij Hessenpoort een locatie kan worden gerealiseerd voor groengasproductie. Dit (hernieuwbare) gas kan dan ingezet worden als alternatief voor aardgas voor gebieden zoals de Zwolse binnenstad. Hessenpoort (paragraaf 6.7.2) De locatie is gelegen nabij Hessenpoort. In de gemeentelijke omgevingsvisie is aangegeven dat Hessenpoort het grootschalige, bovenregionale bedrijventerrein van Zwolle is. Direct gelegen aan de A28. Dit bedrijventerrein is aangewezen in WestOverijssel als dé locatie voor grootschalige bedrijvigheid, geschikt voor bedrijven in de hoogste milieucategorie. Hessenpoort biedt ruimte voor bedrijven met een kavelgrootte vanaf 1 hectare. We zien dat de aankoop vaak gemiddeld 3 á 4 hectare is. Daarnaast is Hessenpoort in de regio het enige terrein dat ruimte biedt voor grootschalige bedrijven tussen de 5 en 10 ha. In de omgevingsvisie is ook aangegeven dat het gebied rond Hessenpoort, in bredere zin, het gebied tussen de A28 en het spoor Zwolle-Meppel, zich goed leent voor de inpassing van grootschalige opwek van duurzame energie en de benodigde energie infrastructuur. Het HS/MS station Hessenpoort van TenneT en Enexis (hoogspanning/middenspanning) ligt in de nabijheid.

Ook worden op bedrijventerrein Hessenpoort andere – innovatieve – energieprojecten gerealiseerd.

3.4

Duurzaamheid Een belangrijke vraag vanuit het gemeentelijk beleid is de vraag of het realiseren van een groengasinstallatie bijdraagt aan duurzame oplossingen op de langere termijn. Is groen gas een duurzamere variant dan aardgas? In het streven naar een duurzame energievoorziening is het van belang om dit te bezien in verhouding tot andere maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen. Zo ook hoe groengasproductie uit o.a. dierlijke mest zich verhoudt tot de uitstoot die door de veeteelt wordt veroorzaakt. Onze conclusie is dat de productie en het gebruik van groen gas een duurzaam alternatief is voor aardgas. Het heeft namelijk een lagere CO₂ en methaan uitstoot tot gevolg en levert een reductie op van stikstof emissies. Verminderde CO₂ uitstoot Voor het bepalen van de CO₂ uitstoot van verschillende energiebronnen wordt gewerkt met zogenaamde CO₂-emissiefactoren. Bij de berekeningen wordt de voetafdruk van de gehele keten meegenomen. De CO₂-emissiefactoren zijn berekend op basis van wetenschappelijk onderzoek en voldoen aan internationale standaarden en data. Zie voor verdere uitleg: Home | CO₂-emissiefactoren Type gas Aardgas (g-gas) Groen gas op basis van covergisting

Kg CO₂-equivalent / m3 2,134 1,039

Bovenstaande CO₂ emissiefactoren van aardgas en groen gas laten zien dat de uitstoot van groen gas over de hele keten genomen ongeveer de helft is van die van aardgas. Bij de verbranding van groen gas komt geen fossiele CO₂ vrij, de uitstoot is daarmee helemaal toe te rekenen aan de keten, zoals emissies van vee en energieverbruik. Bij een beoogde groengasproductie van 20 tot 30 miljoen kuub per jaar komt de gerealiseerde CO₂ reductie uit op 21.900 tot 32.850 ton per jaar. Ter vergelijking: in 2023 was de jaarlijkse CO₂ uitstoot van heel Zwolle 296.000 ton (296 kiloton). Een reductie van 21.900 – 32.850 ton CO₂ komt overeen met een reductie van 7,4% tot 11,1% van de totale jaarlijkse CO₂ uitstoot van Zwolle. Pagina 16

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

Met de inzet op fossielvrij transport kunnen we waar mogelijk een nog grotere CO₂ reductie bereiken. Stikstof Diverse studies tonen aan dat ammoniakemissies sterk verminderd kunnen worden door een combinatie van stalaanpassingen, vergisting en toepassing van RENURE (RENURE, een afkorting van "Recovered Nitrogen from Manure", is een term die gebruikt wordt voor kunstmestvervangers die gemaakt zijn van dierlijke mest). Uit onderzoek van Common Future, in opdracht van NVDE (Nederlandse Vereniging Duurzame Energie), Platform groen gas en de Gasunie blijkt dat via mestvergisting en stalaanpassingen 10 kiloton reductie aan ammoniakemissies (9% van totale stikstofemissies uit land- en tuinbouw) in 2030 bereikt zou kunnen worden. Bron: Oplegnotitie-mestvergisting-voor-het-stikstofdossier-4-april-2025.pdf Daarnaast blijkt uit onderzoek van Wageningen Livestock Research dat over de gehele mestverwerkingsketen een ammoniakreductie te behalen is tussen de 30 en 62% door in te zetten op mestvergisting, stalaanpassingen en RENURE. En dat daarnaast methaanemissies uit mest gereduceerd kunnen worden tot ongeveer 78%.

Bron: Gezamenlijke mestvergister biedt kansen voor reductie van ammoniak en broeikasgassen - WUR Uit deze onderzoeken blijkt dat met de realisatie van een mestvergister een bijdrage geleverd kan worden aan een reductie van de ammoniak uitstoot uit de veeteelt, met name wanneer dit gecombineerd wordt met de productie van RENURE. Daarmee kan de groengasinstallatie een bijdrage leveren aan de benodigde reductie van stikstofuitstoot om te voldoen aan de Europese habitatrichtlijn en instandhouding van de natuur. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de grootste reductie van ammoniak emissies te bereiken is in de stal, dit zal onderdeel moeten zijn van een landelijke aanpak om te komen tot de benodigde stikstof reductie. Overige duurzaamheidsaspecten In opdracht van het ministerie van I&M heeft CE Delft in 2013 onderzoek gedaan naar de ecologische en economische effecten van biogas productie en gebruik in Nederland. Uit deze studie is gebleken dat een centrale vergister in combinatie met mestscheiding op veel duurzaamheidsaspecten positief scoort ten opzichte van aardgas.

Pagina 17

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

Duurzaamheidsscores Biogasbronnen (Bron: Hoe duurzaam is biogas?)

3.5

Raakvlakken Het project groengasinstallatie kent raakvlakken met andere duurzaamheidsprojecten en/of -trajecten. In deze paragraaf gaan we daar nader op in. Verduurzamen bedrijventerrein Voorst Op bedrijventerrein Voorst zijn meerdere bedrijven gevestigd die grote hoeveelheden proceswarmte nodig hebben van hoge temperatuur. Op dit moment wordt hierin voorzien met behulp van aardgas. Deze bedrijven willen hun energieverbruik verduurzamen en werken samen in een projectgroep om hierin stappen te zetten. Uit een recent uitgevoerde studie blijkt dat het vanwege netcongestie niet mogelijk is om binnen redelijke termijn alle bedrijfsprocessen volledig te elektrificeren. Daarmee komt de verduurzamingsopgave van deze bedrijven in gevaar. Als er binnen redelijke termijn voldoende groen gas beschikbaar komt kan dit een oplossing bieden om toch de benodigde verduurzaming te realiseren. Netcongestie Voor het produceren van hoge temperatuur proceswarmte zijn grote industriële hoge temperatuur warmtepompen nodig. Hiervoor is veel elektrische capaciteit nodig van het stroomnet. Vanuit de gemeente juichen we de ingezette verduurzaming door deze bedrijven toe en ondersteunen hen hierbij.

Door inzet van groen gas kunnen bedrijven op de Voorst een deel van de voorgenomen elektrificatie uitstellen tot een moment dat er minder sprake is van netcongestie terwijl toch van aardgas afgestapt kan worden. Hiermee kunnen we een goede balans op het energienet en qua aanbod van verschillende energiebronnen, in stand houden. Groen gas als bron in het Warmteprogramma Gemeenten voeren de regie over het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Hiervoor wordt het Warmteprogramma opgesteld als opvolger van de Transitievisie Warmte. De gemeenteraad heeft inmiddels de Warmtestrategie en een aantal Pagina 18

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

bouwstenen vastgesteld. In de bouwsteen Duurzame Bronnen wordt de groengasinstallatie meegenomen als potentiële warmtebron. Voor de inzet van groen gas wordt de Zwolse groen gas ladder gehanteerd, hierin is opgenomen dat groen gas in eerste instantie wordt ingezet voor industrie, gevolgd door de binnenstad en Berkum.

3.6

Complexiteit In deze paragraaf benoemen we aspecten waar wij met dit project van afhankelijk zijn of ontwikkelingen die de haalbaarheid of uitvoerbaarheid van het project kunnen beïnvloeden. Nieuwe ontwikkeling voor gemeente Zwolle Niet eerder is er in de gemeente Zwolle een vergelijkbare ontwikkeling doorlopen. Dit maakt dat de kennis over het ontwikkelen, realiseren en exploiteren van een groengasinstallatie niet allemaal binnen de gemeente aanwezig is. Daarvoor is externe specialistische expertise nodig. Zowel op ruimtelijk, financieel-juridisch, aanbesteding en technische specificaties. Deze onderdelen grijpen op een complexe wijze op elkaar in. Omdat dit nieuw is voor gemeente Zwolle vraagt dit zorgvuldigheid en in sommige gevallen ook meer tijd dan bij reguliere ontwikkelingen. Door netcongestie pas in 2032 elektriciteitsaansluiting De productie van groen gas moet een bijdrage gaan leveren aan het voorkomen van verdere netcongestie, maar ondervindt hier tegelijkertijd zelf hinder van. Vanwege de aanwezige netcongestie op het middenspanningsnet hanteert Enexis een wachtlijst voor grootverbruikersaansluitingen. De groengasinstallatie zal naar verwachting een elektriciteitsaansluiting nodig hebben met een vermogen van 8 tot 13,2 MW, afhankelijk van het volume aan groengasproductie en keuzes over toevoeging van aanvullende installaties.

In 2032 wordt het Hoogspanningsstation van TenneT nabij Hessenpoort verzwaard, waarna er meer vermogen beschikbaar komt in Zwolle. Vanaf dat moment zal door Enexis een start gemaakt worden met het wegwerken van de wachtlijst. Dit betekent dat de groengasinstallatie op zijn vroegst in 2032 elektriciteit geleverd kan krijgen vanaf het openbare net. Op dit moment is er nog geen elektriciteitsaansluiting aangevraagd voor de groengasinstallatie en staat deze dus nog niet op de wachtlijst. Redenen hiervoor zijn: - Eerst zekerheid nodig over voldoende politiek draagvlak - Bij aanvraag van een grootverbruikersaansluiting is een aanbetaling van 10% nodig, hiervoor zijn geen middelen in de begroting opgenomen. - Op dit moment is nog onbekend hoeveel capaciteit er precies nodig is omdat dit afhankelijk is van keuzes van de concessiehouder over te plaatsen installaties Het wegwerken van de wachtlijst gebeurt op volgorde van aanmelden. Sommige maatschappelijke functies krijgen hierbij voorrang, dit is geregeld via de lijst voor Maatschappelijk Prioriteren die opgesteld is door de ACM (autoriteit consument & markt). Op deze lijst staan als categorieën opgenomen: congestieverzachters, veiligheid en basisbehoeften. Vergisters zijn hierin niet opgenomen, ondanks dat hiermee netcongestie voor een deel voorkomen kan worden.

De rechtbank heeft de ACM opdracht gegeven om de lijst voor maatschappelijk prioriteren te herzien en beter te onderbouwen. Zienswijzen op het nieuwe ontwerpbesluit konden tot medio augustus 2025 ingediend worden. Zwolle heeft van deze mogelijkheid gebruik gemaakt waarbij ook dit punt is benoemd. Om eerder dan 2032 over elektriciteit te kunnen beschikken is een alternatieve oplossing nodig. Hiervoor kijken we naar ontwikkelingen in de omgeving van de beoogde locatie en Pagina 19

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

daaruit voortkomende koppelkansen (denk aan een rechtstreekse aansluiting op een windmolen of batterij, aansluiting op de Smart Energy Hub Hessenpoort, et cetera). Invoeding in het gasnet Het geproduceerde groen gas zal ingevoed moeten worden in het gasnet van de Gasunie. Met Enexis is afstemming geweest om na te gaan of invoeding via het hogedruk gasnet van Enexis haalbaar zou kunnen zijn, maar daarvoor zijn de volumes te groot. Uitgegaan wordt van een invoeding van 350 – 400 m3 groen gas per uur. Er bevindt zich een Gasunie tracé tussen Hessenpoort en bedrijventerrein de Voorst, wat gunstig is voor de distributie van het gas richting industrie. Er is verkend of de gasleiding die de ROVA voorheen gebruikte voor een GFT vergister gebruikt kan worden om groen gas van de installatie naar het Gasunie net te transporteren. Dit blijkt niet het geval omdat deze gasleiding te veel verouderd is. Daarom zal er een nieuwe gasleiding aangelegd moeten worden tussen de groengasinstallatie en een invoedingspunt bij het Gasunie-net. Mogelijk kan wel gebruik gemaakt worden van het tracé van de ROVA-gasleiding, dit vraagt om nader onderzoek. Natuurvergunning Voor het realiseren van een groengasinstallatie is een natuurvergunning nodig. De rechter oordeelde eerder dit jaar dat de Staat te weinig doet om de wettelijk vastgelegde stikstofdoelen te halen.

Tevens heeft de Raad van State dit jaar de uitspraak gedaan dat intern salderen van stikstof depositie niet meer mogelijk is. Als gevolg hiervan heeft provincie Overijssel besloten om voorlopig geen aanvragen van natuurvergunningen meer in behandeling te nemen. De vergunningverlening is in ieder geval tot 1 februari 2026 opgeschort, het is op dit moment niet bekend wanneer aanvragen weer in behandeling genomen worden. Vooralsnog heeft dit nog geen invloed op het project in deze fase.

Pagina 20

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

4

Planproces

4.1

Ruimtelijk proces Momenteel kent de locatie waar de groengasinstallatie is voorzien nog geen passende bestemming. Daarvoor doorlopen we een ruimtelijke procedure om tot wijziging van het omgevingsplan te komen. Daarmee creëren we het ruimtelijk kader om de groengasinstallatie te kunnen realiseren en exploiteren. Om te komen tot een Ruimtelijk ontwikkel plan (ROP), verzamelen we de nodige input voor de onderzoeken. Vervolgens voeren we op deze onderdelen haalbaarheidsonderzoeken uit en analyseren en checken of het voornemen haalbaar is. Daarna stellen we een ROP vast. In het kader van het opstellen van een omgevingsplan stellen wij een plan MER op. De eerdere onderzoeken uit de ROP-fase worden geactualiseerd op basis van de op dat moment bekende kenmerken van het plan en de regelgeving. Vervolgens stellen we voor de omgevingsvergunning een project MER op waarmee alle milieueffecten van het plan in beeld zijn gebracht. In deze fase is het nodig eventuele koppelkansen (zie ook paragraaf 5.2) in beeld te hebben. Deze koppelkansen maken dat er eventueel aanvullend onderzoek nodig is, of specifiek vereist is voor een aanvullende installatie (bijv. voor het produceren van bioLNG voor transport. Wijziging Omgevingsplan Voor het wijzigen van het omgevingsplan is gemeente Zwolle het bevoegd gezag. De gemeenteraad stelt het omgevingsplan uiteindelijk vast.

De Omgevingswet streeft naar vroegtijdige participatie van de omgeving bij de voorbereiding van beleids- en besluitvorming. Bij de kennisgeving van het voornemen tot vaststellen van het omgevingsplan wordt aangegeven hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijk organisaties en bestuursorganen worden betrokken bij de voorbereiding. Bij de vaststelling wordt aangegeven hoe deze partijen zijn betrokken en wat daarvan het resultaat is. De uniforme openbare voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 Awb is van toepassing (26 weken). Eenieder kan een zienswijze indienen op een ontwerp-omgevingsplan. Het omgevingsplan zal in werking treden 4 weken na bekendmaking van het vaststellingsbesluit door de raad tenzij in het omgevingsplan een later tijdstip is bepaald. Bij het omgevingsplan is beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (beroep in eerste en enige aanleg) mogelijk. Milieueffectrapport-procedure (MER-procedure) Het realiseren van een groengasinstallatie resulteert naar verwachting in een voorziening waarvoor de m.e.r.-beoordelingsprocedure van toepassing is. Daarvoor is het opstellen van een plan-MER (locatie) en project-MER (invulling opgave) noodzakelijk (https://www.commissiemer.nl/documenten/00000193.pdf). Met het doorlopen van een m.e.r.-procedure wordt meer ruimte geboden voor inspraak en informatie richting omwonenden en anderen.

Gemeente Zwolle gaat er vooralsnog vanuit een plan-MER uit te voeren en opvolgend een project-MER waarbij wordt gestart met een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD). In deze fase moeten we varianten afwegen en onderzoeken. We gaan na het vaststellen van deze startnotitie de varianten bepalen. De NRD staat open voor inspraak – het is mogelijk voor eenieder om zienswijzen daarop in te dienen. Het MER dient als onderbouwing voor het uiteindelijke Pagina 21

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

nieuwe omgevingsplan en de aan te vragen omgevingsvergunning. Dit zijn noodzakelijke stappen om tot realisatie en exploitatie van de groengasinstallatie te komen. Uit te voeren onderzoeken We onderscheiden in dit proces in ieder geval de volgende onderzoeken. Door het uitvoeren van deze onderzoeken bepalen we de ruimtelijke en milieueffecten van de voorgenomen ontwikkeling. Document/ Onderzoek

Betrokken

instantie/

toezichthouder

(bevoegd

gezag) Nota Reikwijdte en Detailniveau

Gemeente/ advies Commissie-MER

MER

Gemeente/ Commissie-MER

Alternatievenonderzoek i.k.v. MER

Gemeente

Onderzoek Externe veiligheid

Gemeente/ Omgevingsdienst/ Veiligheidsregio

Natuurtoets

Gemeente/ Provincie Overijssel

Bureauonderzoek Archeologie

Gemeente

Watertoets

Gemeente/ Waterschap Drents Overijsselse Delta

Participatie- en communicatieplan

Gemeente

AERIUS-berekening stikstofdepositie

Gemeente/ Provincie Overijssel

Toets netinpassing

Enexis

Landschappelijke inpassing

Gemeente/ provincie

Onderzoek geluid

Gemeente/ Omgevingsdienst

Onderzoek geur

Gemeente/ Omgevingsdienst

Onderzoek luchtkwaliteit

Gemeente/ Omgevingsdienst

Onderzoek bodem

Gemeente/ Omgevingsdienst

4.2

Aanbestedingsproces

4.2.1

Keuze concessie In deze paragraaf staat beschreven waarom is gekozen voor een concessie. Deze keuze is gemaakt met het raadsbesluit om in te stemmen met de uitgangspunten voor deze ontwikkeling. Dit is stap 1 in het hele proces om te komen tot een concessieovereenkomst. Belangrijke uitgangspunten die aan deze keuze ten grondslag liggen zijn als volgt: 1. Voorwaarden De gemeente Zwolle wil een concessie hanteren zodat zij voorwaarden kan stellen aan de productie van groen gas en de groengasinstallatie. Hierdoor heeft de gemeente in de basis invloed op de ontwikkeling en exploitatie van de groengasinstallatie en kan zij de ontwikkeling van de groengasinstallatie nauwgezet volgen. Het exploitatierisico ligt bij de te selecteren marktpartij die ontwikkeling en exploitatie ter hand neemt. 2. Toekomstbestendig Andere varianten ten opzichte van een concessie is het verkopen of verhuren van de grond specifiek voor de ontwikkeling van een groengasinstallatie. Hiervoor is niet gekozen, omdat de gemeente regie wil houden. We weten niet wat de ontwikkelingen zijn in de toekomst. Wellicht is een groengasinstallatie dan minder passend. Door te kiezen voor een concessie in plaats van verkoop is het makkelijker om in de toekomst een andere richting op te gaan. Pagina 22

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

Processtappen concessieovereenkomst Nu de keuze voor een concessie is vastgesteld (stap 1), volgen een aantal processtappen. Deze zijn hieronder (globaal) uitgewerkt en zullen gaandeweg het proces nader worden uitgewerkt. Stap 2: Overeenkomst Er moet een keuze gemaakt worden welke overeenkomst we gaan hanteren. De concessieovereenkomst kan op verschillende manieren worden vormgegeven. Hierbij valt te denken aan de (financiële) risico en opbrengst verdeling, de invloed van de gemeente, de duur van de concessieovereenkomst en de erfpachtovereenkomst. Stap 3: Marktconsultatie Om tot een goede inkoopstrategie te komen (het proces om een geschikte partij te vinden) is het van belang om te weten hoe de markt in elkaar zit en welke (lokale) partijen in deze markt actief zijn. Daarnaast is de marktconsultatie een mogelijkheid om met potentiële partijen in gesprek te gaan over de eisen en voorwaarden om er hiermee voor te zorgen dat deze aansluiten bij de marktmogelijkheden. Daarnaast geeft een marktconsultatie ons de mogelijkheid om een aantal inhoudelijke vraagstukken te toetsen. Denk bijvoorbeeld aan fossielvrij transport in hoeverre lokale betrokkenheid mogelijk is. Stap 4: Programma van Eisen Naar aanleiding van de uitkomsten van de marktconsultatie en onze eigen bevindingen, stellen we een eerste versie van het Programma van Eisen op.

Hierin staan alle eisen beschreven waar de gecontracteerde partij aan moet voldoen (en wat zij mogen verwachten van de gemeente Zwolle als Opdrachtgever). Stap 5: Aanbestedingsprocedure Gaandeweg bepalen we welke aanbestedingsprocedure het beste past bij deze opdracht. Gaan we bijvoorbeeld voor een traditionele aanbestedingsprocedure zoals een openbare Europese aanbesteding. Of kiezen we voor innovatie, zoals de procedure van de concurrentiegerichte dialoog. De inzichten uit de marktconsultatie bepalen mede deze keuze.

4.3

Communicatie en Participatie De locatie die voorzien is voor de groengasinstallatie ligt nabij het bedrijventerrein Hessenpoort. In de directe omgeving bevinden zich op het bedrijventerrein en op meer afstand inwoners in het gebied. De dichtstbijzijnde inwoners wonen ten oosten van de spoorweg (grondgebied gemeente Dalfsen) op ruim 500 meter afstand van de beoogde locatie. We nemen inwoners tot een afstand van 1 kilometer mee in de ontwikkeling van de groengasinstallatie. Er wordt proactief contact gezocht met de ondernemers(vereniging) om op deze manier de ondernemers op de hoogte te brengen en geïnformeerd te houden over dit voornemen. Ook wordt vanuit het projectteam zorgvuldig gecommuniceerd over de te nemen stappen aan zowel ondernemers als andere relevante partijen (bijv. inwoners Tolhuislanden). Hierbij steken wij in op activiteiten gericht op leren van ervaringen van vergelijkbare ontwikkelingen in bijv. Coevorden. Voor de ruimtelijke procedure worden de benodigde onderzoeken uitgevoerd. Uiteraard wordt ook in het kader van deze procedure de omgeving betrokken en is er in de procedure ruimte voor het indienen van zienswijzen en/of bezwaar en beroep. Door zorgvuldig de nodige stappen te zetten en de omgeving op de hoogte te houden en Pagina 23

Datum Titel

September 2025 Startnotitie Groengasinstallatie Hessenpoort

inbreng te laten geven op bijv. landschappelijke inpassing en dergelijke, verwachten wij dat we onduidelijkheden voorkomen en alle belangen goed in beeld krijgen en houden. Stakeholders Gemeente Zwolle is grondeigenaar en daarmee uitgevende partij van de beoogde gronden. Daarnaast is gemeente Zwolle bevoegd gezag in het kader van de ruimtelijke ordening. Provincie Overijssel is bevoegd gezag waar het gaat om het verlenen van vergunningen voor middelgrote en grote vergistingsinstallaties. Daarnaast heeft de provincie Overijssel al eerder haar commitment uitgesproken voor deze ontwikkeling. Provincie is bereid een financiële bijdrage te leveren (vanuit het programma NEO – per brief bevestigd) om daarmee de kosten te dekken voor de inzet van een projectleider ‘Aanbesteding exploitant’. Omgevingsdienst IJsselland is de uitvoeringsorganisatie voor het verlenen van (een aantal) vergunningen waarvoor provincie Overijssel het bevoegd gezag is. Gemeente Zwolle en Provincie Overijssel werken beiden samen met het Shared Service Centrum. Het in de markt zetten van de uitvraag voor het selecteren van een exploitant dient via de kanalen van het SSC gedaan te worden. Op Tenderned wordt via hen de uitvraag geplaatst.